Επιτάφιοι στη Σαντορίνη 2012

αλλά και ο φωταγωγημένος Πύργος

O Μέλης, ο Χάρικλης και οι άλλοι …

Η πώς  "ένας αγωγός ακαθάρτων μπορεί να μας οδηγήσει σε

δι-αγωγή κάθαρσης ;" ( Δ.Ρουσουνέλος)

Ο Μέλης και ο Χάρικλης προστέθηκαν από χθες στην Ιστορία της Σαντορίνης. Είναι οι δύο ανδρικές μορφές που απεικονίζονται στη ρωμαική πλάκα που  εντοπίστηκε εχθές στο χώρο των εργασιών για την αποχέτευση στην Περίσσα.

Ένα εντυπωσιακό εύρημα μέσα από το οποίο όμως προέκυψαν σκέψεις και κρίσεις. Τελίκα αυτός ο αγωγός ακαθάρτων θα μπορέσει να μας οδηγήσει σε δι-αγωγή κάθαρσης? Για να δουμε!...

Εντοπίστηκε ένα αρχαιολογικό κομμάτι . Όπως τόνισε στο βίντεο ο Δήμαρχος, Αρχαιολόγος θα ερχόταν την επόμενη μέρα …. Γιατί λοιπόν δεν περίμεναν τον αρχαιολόγο, να έρθει ή κάποιον συντηρητή να βοηθήσει  και να επιμεληθεί της εργασίας ανέλκυσης της πλάκας;  Σε τέτοιες περιπτώσεις πρέπει πάντα να υπάρχει ειδικός . Ίσως και οι αρχαιολόγοι του Ακρωτηρίου θα μπορούσαν να βοηθήσουν…. Απ’ ότι φαίνεται η πλάκα είναι κομμένη αρα θεωρητικά σκεπτόμενος θα πρέπει να υπάρχει και άλλο μέρος ή και πολλά αλλά κομμάτια αρχαιολογικά. Τι ακριβώς αναμένεται να γίνει με την αποχέτευση στην Περίσσα? Θα υπάρξει λοξοδρόμηση  - επανασχεδιασμός  του έργου ;

Η ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού αναφέρει ότι φυλάσσεται σε ασφαλές μέρος ; Και τι γίνεται με το έργο ; Δεν πρέπει να φυλαχτεί και αυτό επί 24 ωρου βάσεως μέχρι να αναλάβει  η Αρχαιολογική Υπηρεσία δουλειά γερή ;

Ελπίζω πως τουλάχιστον ο Μέλης και ο Χάρικλης δεν θα μείνουν κρυμμένοι σε μία αποθήκη και μαζί με τα υπόλοιπα αντικείμενα που θα εντοπιστουν,  θα ερευνηθουν, θα συντηρηθούν σωστά και θα εκτεθουν στο ευρύ κοινό…. Έτσι μπας και η «κάθαρση» ξεκινήσει …

Σκέψεις και κρίσεις με τρέχουν να αναλογιστώ τι γίνεται με τους « άλλους». Τους άλλους Θησαυρούς που έχουν εντοπιστεί στη Σαντορίνη; Ενδεικτικά θα αναφέρω μερικούςθ Πρώτα και κύρια τιμώντας τη μνήμη του Χαράλαμπου Σιγάλα[1], τι να κάνει άραγε η περίφημη κόρη « Του» που με τόσο πάθος προσπάθησε να αναδείξει αλλά δεν πρόλαβε? Που να βρίσκεται και γιατί να είναι κρυμμένη μετά από 10 χρόνια? « Ηταν μια Παρασκευή απόγευμα, 24 Νοεμβρίου» θυμάται ο κ. Σιγάλας «και είχαμε πάει με μια συνάδελφο και το βαφτιστήρι μου στο νεκροταφείο της αρχαίας Θήρας γιατί ήθελα να δω ξανά έναν τάφο που μελετούσα. Στην επιστροφή πήραμε ένα άλλο μονοπάτι όταν ξαφνικά σε ένα νεροφάγωμα ξεπρόβαλε μια δουλεμένη ηφαιστειακή πέτρα που φαινόταν να βρίσκεται στη θέση της. Σκάψαμε λίγο και είδαμε πως ανήκε σε έναν τάφο από τα τέλη του 5ου π.Χ. αιώνα. Σκαλίσαμε λίγο πάρα έξω το χώμα για να πατήσει το πόδι του παλάγκου που θα σήκωνε τον δόμο και θα μπορούσαμε να τον δούμε καλύτερα και εκεί φάνηκε ξαφνικά ένα κομμάτι δουλεμένο μάρμαρο, το οποίο αργότερα καταλάβαμε ότι ήταν το κάτω μέρος του αγάλματος. Εκείνο το βράδυ δεν ήμασταν καθόλου βέβαιοι ότι επρόκειτο για άγαλμα. Το αφήσαμε έτσι τη νύχτα και την άλλη μέρα το πρωί είδαμε ότι επρόκειτο για κόρη καθώς αποκαλύφθηκαν τα πόδια και οι πτυχές τού πίσω μέρους του ενδύματός της».

Υπάρχουν όμως και « άλλοι» που μου ρθανε στο νου μόλις εντοπίστηκε η ρωμαική πλάκα…. Λίγο πιο κάτω, στο Ακρωτήρι στέκεται αγέρωχος πια ο επί 8 και πλέον χρόνια κλειστός Αρχαιολογικός χώρος του Ακρωτηρίου. Από τις πληροφορίες, το έργο έχει ολοκληρωθεί αλλά ακόμα δεν έχει παραδοθεί. Ποια δικαιολογία θα μπορέσει να μας πείσει την αιτία που ο χώρος αυτός παραμένει κλειστός επί 8 χρόνια?

Σκέψεις και κρίσεις με φέρνουν να αναλογιστώ τι γίνεται και με τους « άλλους»: Τους υπαλλήλους των δύο δημοσίων μουσείων  που πριν από λίγο καιρό βρέθηκαν ( ή και βρίσκονται;) σε δεινή οοικονομική κατάσταση αναζητώντας και απαιτώντας όπως εκείνοι προσπαθουν να σταθούν δίπλα στον πλούτο της  Σαντορίνης έτσι και το κράτος και οι υπεύθυνοι πρέπει να τους αντιμετωπίζουν ισάξια χωρίς να τους προσβάλλουν!

Αναρωτιέμαι λοιπόν΄: μέσα από αυτά τα στοιχεία πως φαίνεται η αγωγή προς την Κάθαρση ; Σκεφτείτε σαν εικόνα τον Αγωγό Ακαθάρτων και τη στιγμή που ο εργάτης συνειδητοποίει ότι εντόπισε ένα πλούτο Ιστορικό…..Σκεφτείτε τα  ενδεικτικά « κλαδιά» του πολιτισμού της Σαντορίνης που σας ανέφερα, που οδηγούνται τελικά; Μήπως αντιστρέφοντας την ουσία της φράσης του ειδικού γαστρο-ερευνητή και όχι μόνο  κ. Ρουσουνέλου οι «αγωγοί Κάθαρσης και Πολιτισμού» να κατευθύνονται  προς τους δι-αγωγούς αποχέτευσης;

Πως θα μπορούσε επί της ουσίας να αναδειχθεί σαν βασικός αυτοσκοπός   εκείνος ο τρόπος με τον οποίο για π.χ. η αρχαιολογική της πλευρά  να γίνει μέσο ανάδειξης και σεβασμού μιας ς πραγματικά " άλλης Σαντορίνης»;

Μα ήδη η απάντηση είναι η αυτονόητη: Με το να σεβαστούμε και να αναδείξουμε εκείνον τον πλούτο της Σαντορίνης, ο οποίος θα οδηγήσει το νησί  σε πραγματικά βραβεία τουρισμού , ξενοδόχων κ.ο.κ.

Αλήθεια τι πιο καλή διαφήμιση από το χθεσινό εύρημα ?Τι πιο σημαντική τιμή από τον επισκεπτή  με το που θα μπει στον – μελλοντικά ανοιχτό αρχαιολογικό χώρο του Ακρωτηρίου? Ή πόσο πιο υπερήφανο θα μπορούσαμε να τον κάνουμε αν μίλαγε με τις « τοιχογραφίες» και του απαντούσε η Κόρη « του» Χαράλαμπου Σιγάλα;

[…] Μήπως όμως τελικά ο άγωγός ακαθάρτων  έχει κάπου τρυπήσει  και αυτοί οι «άλλοι» έχουν ανέβει στην επιφάνεια της Σαντορίνης Δεν ξέρω αναρωτιέμαι;   […]

 Αν καταφέρουμε να σεβαστουμε και να αγγίξουμε τη Σαντορίνη, τότε αυτή θα συνεχίζει να μας δείχνει πανέμορφες εικόνες όπως η χθεσινή 

---

[1] http://www.tovima.gr/culture/article/?aid=137073

Κάλαντα της Πρωτοχρονιάς ( Σαντορίνη )

Μέλη του Συλλόγου Ακρωτηριανών Θήρας, την παραμονή της πρωτοχρονιάς του 2012, έψαλλαν κάποια από τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς της Σαντορίνης,  στα σπίτια του χωριού. Tα κάλαντα που ακούγονται , εντάσσονται στον πανελλήνιο ρυθμό, όπως είναι φυσικό όμως με τα κοτσάκια που ακούγονται στο Ακρωτήρι
«Παιχνίδια»: Νίκος Μπάικας – βιολί, Κυριάκος Πρέκας – λαγούτο, Βασίλης Αδαμίδης – τρίγωνο.
καταγραφή: Αρτεμία Αργυρού

"Η μεγάλη Μινωική Έκρηξη και το Τσουνάμι της Θήρας"

Πριν από λίγες ημέρες η Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Μυθολογίας διοργάνωσε μια ιδιαίτερη Ομιλία του Δρ. Γεράσιμου Παπαδόπουλου με θέμα : «Η Μεγάλη Μινωική Έκρηξη και το Τσουνάμι της Θήρας: Γεωλογικές, Αρχαιολογικές, Υδροδυναμικές και Μυθολογικές Μαρτυρίες» 

Η Μεγάλη Μινωική Έκρηξη και το Τσουνάμι της Θήρας from thiraios on Vimeo.

Η Μεγάλη Μινωική Έκρηξη και το Τσουνάμι της Θήρας:Β from thiraios on Vimeo.

Δύο εικόνες έντονες από τον Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Ακρωτηρίου

Δυο εικόνες έντονα αντίθετες  μεν  κοινές σε νοήματα δε από τον Ιερό Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου Ακρωτηρίου . Από τη  μία η εικόνα της Κρίσης

και από την άλλη ο Επιτάφιος Της Μεγαλόχαρης 

φωτογραφια της Κρίσεως : Ιωσήφ Πέρρος 

Τελικά τι θα γίνει με το Ακρωτήρι?

Επειδή τον τελευταίο καιρό ακούγονται διάφορες φήμες περί της επαναλειτουργίας του Αρχαιολογικού Χώρου του Ακρωτηρίου,  αναρωτιέμαι τελικά αν κάποια στιγμή η Εν Αθήναις Αρχαιολογική Εταιρεία, η Διεύθυνση και τα μέλη της ΚΑ Εφορείας Προιστορικών Αρχαιοτήτων, ο Διευθυντής των Ανασκαφών καθώς και όλοι όσοι εμπλέκονται με το στέγαστρο του Ακρωτηρίου, ΟΦΕΙΛΟΥΝ να προβουν σε μία συνέντευξη τύπου στην οποία θα ανακοινώσουν τι θα γίνει με το Ακρωτήρι. Συγκεκριμένα, πλείστα όσα Αφιερώματα και άρθρα τον τελευταίο καιρό μας έλεγαν ότι τέλος Μαϊου ή εν γένει το καλοκαίρι του 2011 ο πανέμορφος και πολυεπίπεδος αρχαιολογικός χώρος του Ακρωτηρίου θα είναι προσβάσιμος στο κοινό. Πολύ δε περισσότερο θα είναι προσβάσιμος εξ ολοκλήρου στους επιστήμονες για συνέχιση των εργασιών τους. Μήπως τελικά δεν θα ανοίξει ούτε φέτος ο Αρχαιολογικός Χώρος; Ποιος ευθύνεται; Βγάζουμε άρθρα και κάνουμε αναφορές έτσι απλά για να τις κάνουμε; Μήπως τελικά η θέση κάποιων ότι ο Αρχαιολογικός Χώρος του Ακρωτηρίου συσχετίζεται και με δομικές αλλαγές στην Αρχαιολογική Εταιρεία; Αν ισχύει αυτό θα το ρωτήσω ευθέως: Τι μας νοιάζει όλους όσους θέλουμε να δούμε και να χαρούμε τον Αρχαιολογικό χώρο τι γίνεται υπογείως. Μήπως θα έπρεπε ο Δήμος Σαντορίνης να ξεσηκωθεί εξ αρχής  ( από τον Γενάρη του 2011) και να πιέσει ΝΑ ΜΑΘΕΙ αρχικά τι θα γίνει με το Ακρωτήρι; Μήπως το γεγονός ότι θα παραμείνει κλειστό δεν μιλάω μόνο για την αρνητική τουριστική επίπτωση αλλά για το βασικότερο όλων τη γνώση της Ιστορίας  μέσα από επισκέψεις των σχολείων και όχι μόνο! Μήπως τυχόν  πρέπει να αρχίσουμε ΟΛΟΙ που ασχολούμαστε με την Ιστορία και τον Πολιτισμό της Σαντορίνης από οποιαδήποτε θέση να τη Σεβόμαστε κιολας; Δεν ξέρω αν θεωρείται σεβασμός το  γεγονός της ηθελημένης η μη απαξίωσης του Αρχαιολογικού Χώρου του Ακρωτηρίου…. Περιμένω απαντήσεις όπως όλοι μας…….

Οφείλουν να καταλάβουν όλοι οι παρεικούντες στην Ιερουσαλήμ  ότι πρέπει να σεβαστούν ποικιλοτρόπως τους 2 βασικούς Αρχαιολογικούς χώρους της Σαντορίνης                         ( Ακρωτήρι, Αρχαία Θήρα).

Πως άλλιώς θα σεβαστούμε την Ιστορία του τόπου μας όταν δεν μπορούμε εξαιτίας πολλών παραγόντων να την αξιοποίησουμε??

Φανταστείτε για πχ  μια εκπαιδευτική διαδρομή που να ξεκινάει από το Ακρωτήρι και να καταλήγει ιστορικά στην Αρχαία Θήρα πόσα οφέλη θα μπορούσε να κερδίσει ο επισκέπτης και ο ντόπιος….. Φανταστείτε να μιλάμε για πχ για την τοιχογραφία της Άνοιξης και να τη συνδυάζουμε με φωτογραφίες από την Άνοιξη στην Αρχαία Θήρα….

Πως θα γίνει αυτό όταν για άλλη μια χρονιά το Ακρωτήρι είναι κλειστό; Δεν λέω  πολύ σημαντικές οι ομιλίες του Διευθυντή των Ανασκαφών αλλά δεν επαρκούν όσο είναι κλειστό το Ακρωτήρι ….

Για το θέμα αυτό ετοιμάζω  ανάρτηση  για τις βλακείες που έχω ακούσει  από ξεναγούς και «ξεναγούς» για το Ακρωτήρι…. Επιτρέψατε μου λοιπόν να σας μεταφέρω δικαιολογία τουρίστα που δεν ήξερε για το Στέγαστρο  και πήγε να το επισκεφτεί. Ξέρετε τι του είπαν; Ε εχουμε χάσει τα κλειδιά της ανασκαφής γι αυτό δεν μπορείτε να το επισκεφτείτε…….!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Πόσο βλάκας μπορεί να είναι αυτός που εκμαυλίζει με αυτόν τον τρόπο την ιστορία του τόπου του; Θα επανέλθω….

Ας συνεχίσουμε να μένουμε απαθείς και γι αυτό το ζήτημα….. Ας μείνει αλλά 10 χρόνια κλειστό το Ακρωτήρι!! Έχουμε ακόμα καιρό μπροστά μας…….

Το Ακρωτήρι και εν γένει η Σαντορίνη ΑΠΑΙΤΕΙ ΣΕΒΑΣΜΟ!!!!!!

Μια υδρορροή του Χθες...στο Σήμερα...

Πέτρινη υδρορροή σε σπίτι στο Μεγαλοχώρι της Σαντορίνης (2011μ.Χ.)

 

 

Πέτρινη υδρορροή σε κτίριο του Προϊστορικού Οικισμού του Ακρωτηρίου της Σαντορίνης (1613π.Χ.)
  

http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.com/2011/03/now-and-then.html

Οταν οι γρύπες πετούσαν στο Αιγαίο

Σ ε μία από τις γνωστότερες τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου της Θήρας ένας γρύπας δεμένος από τον λαιμό με σκοινί, ως κατοικίδιο δηλαδή, συνοδεύει πειθήνια την Πότνια θεά κατά τη γιορτή της προσφοράς κρόκου από τα νεαρά κορίτσια. Την ίδια στιγμή ένας γαλάζιος πίθηκος προσφέρει στη θεότητα αποξηραμένους στήμονες ζαφοράς. Πρόκειται για δύο ζώα- ο γαλάζιος πίθηκος μάλιστα έχει, όπως και στην Αίγυπτο, τον ρόλο του μεσάζοντος μεταξύ ανθρώπων και θεών- τα οποία είναι κατ΄ εξοχήν δάνεια από την Ανατολή σε επίπεδο λατρευτικό και συμβολικό της βασιλικής εξουσίας. Ζώο φανταστικό με σώμα λιονταριού, φτερά και κεφάλι αετού ο γρύπας έλκει την καταγωγή του από τη Μεσοποταμία, όπου ήταν γνωστός ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. ως βασιλικό σύμβολο ταυτιζόμενο με θεότητες. Η απόσταση, χρονική και χιλιομετρική, ως το σημερινό Σικάγο των Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να φαίνεται τεράστια, γεφυρώθηκε όμως με επιτυχία την περασμένη Δευτέρα στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι όπου πραγματοποιήθηκε διεθνής επιστημονική ημερίδα με θέμα ακριβώς τον γρύπα.

«Γρύπες και βασιλικός συμβολισμός στην Κρήτη, την Αίγυπτο και την Ανατολή» ήταν ο τίτλος της συνάντησης, μια πρωτοβουλία της καθηγήτριας Αρχαιολογίας και Αρχαίων Θρησκειών του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι κυρίας Ναννώς Μαρινάτου, κόρης του Σπυρίδωνος Μαρινάτου, ο οποίος ανακάλυψε το Ακρωτήρι. Πρόκειται άλλωστε για το πρώτο συνέδριο που γίνεται με αυτό το θέμα, ενώ μεταξύ των ομιλητών υπήρξαν δύο ακόμη Ελληνες: η καθηγήτρια Αρχιτεκτονικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης κυρία Κλαίρη Παλυβού , η οποία μίλησε για τους «Γρύπες στην Αρχιτεκτονική», και ο αρχαιολόγος κ. Ανδρέας Βλαχόπουλος, με θέμα «Γρύπες, αφρικανικοί φοίνικες και πίθηκοι στη Θήρα». Εν τέλει το συνέδριο αποσκοπούσε να δείξει πώς υιοθετήθηκαν ο γρύπας και άλλα σύμβολα, όπως ο φοίνικας, ο ηλιακός δίσκος και ο ημιρόδακας (όλα τους στοιχεία της βασιλικής ιδεολογίας της Αιγύπτου), από παράλληλους πολιτισμούς της Κρήτης και του Αιγαίου.

Αίγυπτος
Οι μινωικές τοιχογραφίες που έχουν βρεθεί στην Τελ ελ Ντάμπα της Αιγύπτου, μία πόλη που άκμασε κατά τη διάρκεια της 18ης και της 19ης αιγυπτιακής δυναστείας, για διάστημα δηλαδή περίπου μιας χιλιετίας, δίνουν τα κατ΄ εξοχήν στοιχεία του θέματος. Οπως έχουν διαπιστώσει οι κυρίες Μαρινάτου και Παλυβού, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι είναι καθαρά μινωικές και όχι αιγυπτοκρητικά υβρίδια και ότι χρονολογούνται από τη 18η δυναστεία, την εποχή που βασιλιάς ήταν ο Τούθμωσις Γ΄. Οι τοιχογραφίες βρέθηκαν σε άθλια κατάσταση, αφού είχαν πεταχτεί όταν το ανάκτορο αναδιακοσμήθηκε, και οι ανασκαφείς τις βρήκαν σε έναν σωρό σκουπιδιών, διαβρωμένες από την υγρασία και σπασμένες σε χιλιάδες μικρά κομμάτια, έτσι ώστε να χρειαστεί πολύς χρόνος και κόπος για να συντηρηθούν και να μελετηθούν.

Ταυροκαθάψια και επίθεση λιονταριών σε ταύρους απεικονίζουν οι δύο από τις τοιχογραφίες που έχουν αποκατασταθεί. Σκηνές που, όπως όλοι γνωρίζουμε, έχουν κοινά στοιχεία με τις τοιχογραφίες της Κνωσού και (πράγμα πολύ σημαντικό) μπορούν να αναλυθούν υπό το πρίσμα της αιγυπτοσυριακής εικονογραφίας. Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ζωφόρος με τους ημιρόδακες στην τοιχογραφία των ταυροκαθαψίων και, όπως θεωρεί η κυρία Μαρινάτου, ίσως αυτή είναι το κλειδί της ερμηνείας και του συμβολισμού. Πρώτον, ο ρόδακας αποτελεί βασιλικό σύμβολο, το οποίο διακοσμεί όχι μόνο το ανάκτορο της Κνωσού, αλλά και μυκηναϊκά ανάκτορα και τάφους. Δεύτερον, πρόκειται για θεϊκό σύμβολο, που εμφανίζεται σε χρυσά μινωικά και μυκηναϊκά δαχτυλίδια. Και, τρίτον, είναι διεθνές σύμβολο που απαντάται και στην Ανατολία και στη Συροπαλαιστίνη. Στη χετταϊκή ιερογλυφική γραφή μάλιστα ο διχασμένος ρόδακας σημαίνει «βασιλιάςήλιος» και «ΘΕΟΣ».

Ακρωτήρι

ΕURΟΚΙΝΙSSΙ Αριστερά, τμήμα της τοιχογραφίας των Πιθήκων στο Ακρωτήρι της Θήρας. Επάνω, τοιχογραφία του «γαλάζιου πουλιού», που βρέθηκε στη λεγομένη «οικία των τοιχογραφιών» της Κνωσού

Παραστάσεις εμπνευσμένες από τον θρησκευτικό και ιδεολογικό κόσμο των Μινωιτών είναι πολύ συχνές στο Ακρωτήρι. Πρόκειται για ανασκαμμένες από χρόνια τοιχογραφίες, από τον Μαρινάτο συγκεκριμένα, οι οποίες τώρα έχουν αποκατασταθεί και απεικονίζουν πιθήκους σε στάση σεβασμού μπροστά σε ιερό με τα διπλά μινωικά κέρατα, γαλάζια πουλιά που πετούν ανάμεσα σε βράχια, γυναικεία θεότητα που συνοδεύεται από γρύπα με ανοιγμένα φτερά, άνδρα που φέρει διακριτικά αξιώματος (λοφίο στο κεφάλι, χρυσό σκουλαρίκι και περιδέραια) να ιερουργεί μπροστά σε φοίνικες.

Στην ομιλία του ο κ. Βλαχόπουλος αναφέρθηκε ειδικά σε αυτή την τοιχογραφία για να αποδείξει την εισαγωγή των μινωικών εικονογραφικών κύκλων από τον κόσμο των θρησκευτικών συμβόλων στο Ακρωτήρι. Γιατί παρ΄ ότι οι τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου είναι έργα ντόπιων ζωγράφων, πολλά είναι τα κοινά σημεία τους με τη μινωική Κρήτη. Ο γρύπας δεν υπάρχει μόνο σε αυτή την τοιχογραφία της Υστεροκυκλαδικής Ι εποχής (περί το 1630 π.Χ.) αλλά επαναλαμβάνεται σταθερά στην επιτοίχια ζωγραφική του Ακρωτηρίου. Στη φάση ακμής του οικισμού ο γρύπας εμφανίζεται σε αφηγηματικές συνθέσεις επάνω στα πολύχρωμα πιθάρια της Μεσοκυκλαδικής περιόδου (2000-1650 π.Χ.) δείχνοντας ότι τα μυθικά αυτά ζώα πετούσαν από πολύ νωρίς πάνω από το Ακρωτήρι.

Από το 1100 π.Χ. πάντως και για αρκετούς αιώνες ο γρύπας, όπως και όλες οι εικόνες, εκλείπει από την ελληνική τέχνη, ως τους Αρχαϊκούς χρόνους, την εποχή της μέγιστης εξάπλωσης των Ελλήνων στη Μεσόγειο, οπότε και επανεμφανίζεται, πάλι υπό την επιρροή της Ανατολής. Να σημειωθεί ότι το συνέδριο του Σικάγου πραγματοποιήθηκε με χορηγία του Αμερικανικού Ινστιτούτου Αιγαιακής Προϊστορίας (ΙΝSΤΑΡ), ενώ σημαντική ήταν και η προσφορά των κρητικών σωματείων της αμερικανικής πόλης.

Διαβάστε περισσότερα: http://www.tovima.gr/default.asp?pid=46&ct=4&artId=213802&dt=13/03/2008#ixzz1EIh4WuTJ

Τα ηφαίστεια και ο πολιτισμός του Αιγαίου

Η σχετικά πρόσφατη (δεκαετία του 1960) θεμελιώδης σύλληψη της τεκτονικής των πλακών αποτέλεσε σταθμό στην ιστορία της γεωλογικής επιστήμης. Χάρη σ’ αυτήν οι μεταβολές που συντελούνται στον φλοιό της γης έγιναν πιο κατανοητές και μπόρεσαν να δώσουν πειστικές εξηγήσεις σε πολλά τεκτονικά φαινόμενα. Οι τεράστιες πλάκες, πάχους περίπου 100 χιλιομέτρων, που συναπαρτίζουν τη λιθόσφαιρα βρίσκονται σε διαρκή κίνηση, σαν παγόβουνα που κινούνται σε ωκεανούς. Από τις πλάκες αυτές, άλλες προσεγγίζουν η μία την άλλη συχνά αλληλοσυγκρουόμενες και άλλες απομακρύνονται η μία από την άλλη. Στην περιοχή που μας ενδιαφέρει, στη Μεσόγειο, η αφρικανική πλάκα κινούμενη προς τα βορειοανατολικά με ετήσια ταχύτητα περίπου 5 εκατοστών εισχωρεί κάτω από την ευρασιατική πλάκα επηρεάζοντας σημαντικά την ανατολική λεκάνη της Μεσογείου. Τη γραμμή συνάντησης των δύο πλακών ορίζει το λεγόμενο ελληνικό ή νοτιοαιγαιακό ηφαιστειακό τόξο, το οποίο εκτεινόμενο από τη Μεγαρίδα ώς τη χερσόνησο της Αλικαρνασσού, περιλαμβάνει πέντε αξιόλογα ηφαιστειακά κέντρα: το Σουσάκι στη Μεγαρίδα, τα Μέθανα στην Ερμιονίδα, τη Μήλο, τη Σαντορίνη και τη Νίσυρο. Τα ηφαίστεια αυτά αποτελούν έναν από τους κρίκους της ηφαιστειακής αλυσίδας που εκτείνεται ανατολικά στην κεντρική Μικρά Ασία και δυτικά στη νότια Ιταλία και Σικελία. Κατόπιν αυτού γίνεται κατανοητή η ιδιαίτερη ευαισθησία που εμφανίζει η περιοχή του Αιγαίου αλλά και η Μεσόγειος γενικότερα. Οι μεγάλοι καταστρεπτικοί σεισμοί του Μαρόκου, της Ιταλίας ή της Τουρκίας που έχουν αφήσει έντονο τον απόηχό τους το επιβεβαιώνουν, ενώ ο χάρτης, στον οποίο σημειώνονται μόνο οι άνω των 4,5 βαθμών της κλίμακας Richter σεισμοί που εκδηλώθηκαν στην περιοχή μόνο σε μια εικοσιπενταετία (1963-1987), εξηγεί γιατί μια σεισμική δόνηση δεν αποτελεί ιδιαίτερη είδηση, όταν μάλιστα δεν συνοδεύεται από καταστροφές ή ανθρώπινα θύματα. Αρχαίοι μύθοι Η συχνή σεισμική δραστηριότητα στο Αιγαίο χωρίς αμφιβολία επέδρασε στις συμπεριφορές των ανθρώπων τόσο σε πρακτικό όσο και σε ιδεολογικό επίπεδο. Σε πρακτικό επίπεδο, η προσπάθεια να ανακαλυφθούν μέσα και τρόποι για αποτελεσματικότερη αντισεισμική προστασία, για μια ζωή ασφαλέστερη, αποτέλεσε και αποτελεί πάγιο κίνητρο για συνεχή και επισταμένη μελέτη των σεισμικών φαινομένων. Στον βαθμό δε που η γνώση δεν βοηθούσε στην κατανόησή τους, τα φαινόμενα αυτά αποδίδονταν σε ανεξέλεγκτες υπερφυσικές δυνάμεις ανάλογα με το εκάστοτε ιδεολογικό υπόβαθρο. Βεβαίως δεν είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε ποιαν εξήγηση έδιναν στα φαινόμενα αυτά οι προϊστορικοί κάτοικοι του Αιγαίου. Ωστόσο, εξηγήσεις που δίνονται από αρχαίους ελληνικούς μύθους χωρίς αμφιβολία ανάγονται σε πολύ πιο παρωχημένες εποχές. Ενας από αυτούς τους μύθους περιγράφει τον πόλεμο των θεών με τα παιδιά της Γης, τους Γίγαντες, και είναι γνωστός ως Γιγαντομαχία. Σύμφωνα, λοιπόν, με τον μύθο αυτόν η Σικελία δεν είναι παρά το νεκρό σώμα του γίγαντα Εγκέλαδου, ο οποίος υπέκυψε στο θανατηφόρο βέλος της θεάς Αθηνάς. Αποσπώντας ένα κομμάτι ξηράς από την Κω ο Ποσειδών δημιούργησε το νησί της Νισύρου καταπλακώνοντας μ’ αυτό τον γίγαντα Πολυβότη. Ο γεωγράφος Στράβων έχει διασώσει πληροφορίες, σύμφωνα με τις οποίες το όρος Σίπυλος στη Λυδία, κοντά στη Σμύρνη, είχε κατακερματιστεί από σεισμούς κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ταντάλου (Ι 3:17, ΧΙΙ 8:18). Ισως δε με τα γεγονότα αυτά σχετίζεται και ο μύθος, σύμφωνα με τον οποίο μια από τις ποινές που οι θεοί είχαν επιβάλει στον Τάνταλο ήταν το μαρτύριο του βράχου που κρεμόταν πάνω από το κεφάλι του. Οι σεισμοί και οι εκρήξεις ηφαιστείων ποτέ δεν έπαψαν να δίνουν τροφή σε δεισιδαιμονίες και προλήψεις, διαμορφώνοντας την ιδεολογία των ανθρώπων που απέδιδαν τα φαινόμενα σε θεϊκή οργή. Ετσι, οι θαλασσοκράτορες Ρόδιοι, μετά την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας το 197 π.Χ. έσπευσαν να ιδρύσουν ιερό του Ποσειδώνος στο νησάκι που αναδύθηκε. Αλλά και πολλούς αιώνες αργότερα (726 μ.Χ.), άλλη έκρηξη του ίδιου ηφαιστείου έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης των δύο εξουσιών της εποχής, της Εκκλησίας και του αυτοκράτορα, με την καλλιέργεια της δεισιδαιμονίας των απλοϊκών ανθρώπων. Ερμήνευσαν την έκρηξη ως ένδειξη της οργής του Θεού η μεν Εκκλησία για να πολεμήσει τον αυτοκράτορα καταγγέλλοντάς τον ως θεομάχο, εκείνος δε, Λέων Γ΄ ο Ισαυρος, για να εξουδετερώσει την επιρροή του μοναχισμού προσεταιριζόμενος τους οπαδούς της αίρεσης των εικονοκλαστών ή εικονομάχων. Η καλλιέργεια αυτής της δεισιδαιμονίας δυστυχώς δεν έχει εκλείψει ώς τις μέρες μας, αν κρίνει κανείς από τη συμπεριφορά τόσο της Εκκλησίας όσο και του επίσημου κράτους, που με υψηλά ιστάμενους εκπροσώπους των συμμετέχουν δημόσια σε τελετουργικές πράξεις προκειμένου να… εξορκιστεί ο σεισμός! Οι προσπάθειες όμως για λογική εξήγηση του φαινομένου είναι πολύ παλιές. Ο Στράβων, για παράδειγμα, περιγράφει την ανάδυση της σημερινής Παλαιάς Καμένης στη Θήρα σαν να την ανασήκωναν με μοχλό («ανεφύσησαν κατ’ ολίγον εξαιρομένην ως αν οργανικώς»). Ομολογεί δε ότι προβαίνει στις εξηγήσεις αυτές προκειμένου να πάψουν παρόμοια γεωλογικά φαινόμενα να προκαλούν δέος και θαυμασμό. Στοχεύει, όπως λέει, «προς την αθαυμαστίαν των τοιούτων μεταβολών», ώστε «τα τοιαύτα παραδείγματα προ οφθαλμών τεθέντα παύσει την έκπληξιν» (Ι, 3. 16). Είναι σαφής η προσπάθεια του γεωγράφου να ενισχύσει το κύρος της γεωγραφίας ως επιστήμης. Ωστόσο, δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι πέρα από τις σκοπιμότητες της εκάστοτε εξουσίας, η λαϊκή αντίληψη που διαμορφώνεται γύρω από τα φυσικά φαινόμενα, όσο απλοϊκή κι αν φαίνεται, δεν παύει να αποτελεί μια προσπάθεια ερμηνείας και κατανόησης γεγονότων με τα οποία οι άνθρωποι είναι αναγκασμένοι να συμβιώνουν. Πολύτιμα ορυκτά για έργα τέχνης Τα ηφαίστεια όμως δεν ήσαν μόνο πρόξενοι κακών. Χάρη στη δράση τους είχαν διαμορφωθεί κοιτάσματα πετρωμάτων και μεταλλευμάτων που ευθύς ως ο άνθρωπος εγνώρισε τις ιδιότητές τους τα έθεσε στην υπηρεσία του. Και μέσα στο Αιγαίο δεν είναι λίγα τα νησιά που, χάρη στην ηφαιστειογενή προέλευσή τους, έδωσαν τη δυνατότητα στους κατοίκους τους όχι απλώς να επιβιώσουν αλλά συχνά και να μεγαλουργήσουν. Κατά μήκος των ανατολικών ακτών του Αιγαίου η Λήμνος, η Λέσβος, η Κως -παλιά εσβεσμένα ηφαίστεια και οι τρεις- διαδραμάτισαν σπουδαίους ρόλους στο διάβα του χρόνου. Νοτιότερα η Αίγινα, η Κέα, η Σίφνος, η Σέριφος χάρη στα κοιτάσματά τους βρέθηκαν στην πρωτοπορία του πολιτισμού. Πιο αποφασιστική όμως και μεγαλύτερης διάρκειας ήταν η συμβολή δύο άλλων νησιών, της Μήλου και της Θήρας. Η Μήλος από την 9η τουλάχιστον χιλιετία π.Χ. και μέχρι το τέλος της Εποχής του Χαλκού προμήθευε ηφαιστειογενές γυαλί, οψιανό, για την κατασκευή εργαλείων. Καολίνης, από τη Μήλο επίσης χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή σπάνιων αγγείων πολυτελείας στη Νεολιθική Νέα Μάκρη της Αττικής ενώ αργότερα, στις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ., αποτέλεσε την παχύρρευστη μάζα που έδινε έμφαση στην εγχάρακτη διακόσμηση των πρωτοκυκλαδικών αγγείων. Οσο για τη Θήρα, πέρα από τα πετρώματα και ορυκτά που χρησιμοποιήθηκαν για καθημερινές ανάγκες (π.χ. εργαλεία, σκεύη, μέταλλα), οι τελευταίες έρευνες έδειξαν ότι τα ψιμύθια που οι κυρίες των τοιχογραφιών του Ακρωτηρίου χρησιμοποιούσαν για τον καλλωπισμό τους είχαν ως βάση οξείδια του μολύβδου, τα οποία αφθονούν στις παρειές της Καλντέρας. Ακόμη, ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που σχετιζόταν με θέματα υγιεινής, οι Θηραίοι φαίνεται ότι το αντιμετώπισαν εκμεταλλευόμενοι τον ορυκτό πλούτο του νησιού τους. Πρόκειται για την προστασία της πόλης του Ακρωτηρίου από τις επιπτώσεις που ενδεχομένως θα είχαν οι χώροι υγιεινής μέσα στα σπίτια. * Ο κ. Χρ. Γ. Ντούμας είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_23/01/2011_429584

Σκέψεις και θέσεις του Χρίστου Ντούμα

ενα ιδιαίτερο αφιέρωμα στο διευθυντή των ανασκαφών του Ακρωτηρίου http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100068_05/12/2010_424619 Της Μαργαριτας Πουρναρα Το βράδυ ήταν γλυκό, σχεδόν καλοκαιρινό, παρότι ο Νοέμβριος κόντευε στα μέσα του. Επειτα από μια στροφή, τα φώτα του ταξί έπεσαν πάνω σε μια σιδερένια καγκελόπορτα. «Σίγουρα θα κατεβείτε εδώ; Η ανασκαφή του Ακρωτηρίου είναι κλειστή», μου είπε ευγενικά ο οδηγός. Ενα μικροσκοπικό σκυλάκι, που ανήκει στον φύλακα, ως σύγχρονος κέρβερος ήρθε να με υποδεχθεί με γαβγίσματα. Μετά δύο λεπτά, ο αρχαιολόγος Χρίστος Ντούμας, η «ψυχή» της ανασκαφής από το 1975, ήταν στο φυλάκιο της εισόδου. «Ακολουθήστε με» είπε και με τον φακό στο χέρι μού έδειχνε ιπποτικά τον δρόμο. Διασχίσαμε ένα μεγάλο μονοπάτι, περνώντας από τις παρυφές του εργοταξίου που κρύβει στα έγκατά του τον κυκλαδικό οικισμό του 17ου αιώνα π. Χ. Η νυχτερινή σιγαλιά διακοπτόταν από τα τριζόνια και από τον ήχο του κύματος που γινόταν ολοένα και πιο καθαρός. Από πάνω μας χιλιάδες αστέρια στον διαυγή ουρανό και ο σκοτεινός όγκος των μεγάλων γερανών που τοποθετούν το νέο στέγαστρο. Κλείσαμε πίσω μας τη νότια είσοδο της ανασκαφής και πήραμε την άσφαλτο που οδηγεί στη θάλασσα. Ο επίλογος της βόλτας ήταν η κοντινή ψαροταβέρνα «Δελφίνια», όπου ήμασταν οι μόνοι πελάτες. Δίπλα στην κουζίνα, η σύζυγος του ιδιοκτήτη σιδέρωνε τραπεζομάντιλα. Είχαν μείνει ανοικτοί για εμάς, καθώς ο Χρίστος Ντούμας είχε παραγγείλει από το πρωί ψαρόσουπα. Ηπιαμε την πρώτη γουλιά ενός ωραίου σαντορινιού κρασιού και έβαλα το κασετόφωνο να γράφει. «Mεγάλωσα στην Πάτρα. Ο πατέρας μου, τον οποίο έχασα πρόωρα, ήταν αγρότης. Νομίζω ότι μου κληροδότησε την αγάπη για τη γη, απαραίτητο εφόδιο για κάποιον που θέλει να γίνει αρχαιολόγος. Υπήρξα καλός μαθητής, με έφεση στα φιλολογικά μαθήματα. Ηθελα να σπουδάσω αρχαιολογία. Καθώς όμως προερχόμουν από φτωχή οικογένεια, η υποτροφία που μου προσεφέρθη από έναν δεσπότη για τη Θεολογική Σχολή, με έκανε να αλλάξω κατεύθυνση. Πρόσκαιρα. Εμεινα εκεί για έναν χρόνο, το 1951, και μετά πήγα στη Φιλοσοφική», λέει ο Χρίστος Ντούμας. Οι εικόνες της μετεμφυλιακής Ελλάδας των φοιτητικών του χρόνων είναι ακόμα εναργείς. «Είχε παντού φτώχεια και δυστυχία. Τη χώρα την είχαν ρημάξει η Κατοχή και ο Εμφύλιος. Θυμάμαι την Αθήνα γεμάτη ζητιάνους, τους νέους να μεταναστεύουν για να βρουν δουλειά. Ομως τότε, όσο δύσκολες και αν ήταν οι συνθήκες, ο κόσμος είχε αξιοπρέπεια. Ενας συμφοιτητής μου εργαζόταν ως σκουπιδιάρης τις νύχτες, έξω από το πανεπιστήμιο. Ούτε εκείνος το θεωρούσε ντροπή, ούτε και εμείς που τον κάναμε παρέα. Ολοι αγωνίζονταν για να βελτιώσουν τις συνθήκες της ζωής τους. Τίμια, με μπέσα. Αργότερα όλα αυτά εξατμίστηκαν. Ετσι, οδηγηθήκαμε σταδιακά στη σημερινή κατάσταση, σε αυτήν την άνευ προηγουμένου κρίση αξιών». Ο γνωστός αρχαιολόγος, ήπιος και ευγενής, έχει πάντα το θάρρος της γνώμης του και δεν διστάζει να βάλει το μαχαίρι στο κόκαλο. Αλλωστε, έχει ζήσει την ελληνική δημόσια διοίκηση τόσο από την πολυετή θητεία του στην Αρχαιολογική Υπηρεσία όσο και από τη θέση του καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Φτάσαμε στο χείλος του γκρεμού, διότι καταργήσαμε την αξιοκρατία και την αριστεία όπως την όριζαν οι αρχαίοι. Ετσι, η άμιλλα κατασυκοφαντήθηκε ως ελιτισμός. Γενικεύτηκε το σύνθημα «Ο λαός στην εξουσία». Στην Ευρώπη, η αριστοκρατία κρατούσε τις μεγάλες θέσεις στον στρατό, την εκκλησία και στην οικονομία. Εδώ δεν συνέβη ποτέ κάτι τέτοιο. Δεν είχαμε εύρωστη αστική τάξη. Στην ελληνική εκκλησία πηγαίνουν συνήθως παιδιά από την επαρχία και όταν βρίσκονται σε υψηλά πόστα δεν ξέρουν πώς να χειριστούν την ισχύ τους. Ποιος θα φανταζόταν σε άλλη χώρα έναν μητροπολίτη όπως ο Ανθιμος να ανακατεύεται με τέτοια ζέση στα θέματα των δημοτικών εκλογών, απειλώντας τον Μπουτάρη; Στην πολιτική και την οικονομία η εξουσία πέρασε στα χέρια του λαού με τη χούντα, όπου καραβανάδες από τα λαϊκά στρώματα μπορούσαν να διατάζουν. Η ζημιά ολοκληρώθηκε με το ΠΑΣΟΚ, όταν ισοπεδώθηκαν όλα, με τη μετριοκρατία να διαφεντεύει. Ημασταν αφελείς να μην καταλάβουμε τι σήμαινε η δέσμευση του Αντρέα Παπανδρέου να φτιάξει καινούργια τζάκια. Ξήλωσε την εναπομείνασα αστική τάξη και άρχισαν οι ρεμούλες για να φτιαχτεί η νέα. Κάποιοι λένε ότι το 1981 ήρθε η αναγκαία επούλωση των πληγών από τον διχασμό του Εμφυλίου. Είναι σωστό μέχρις ενός βαθμού. Δυστυχώς, ο Παπανδρέου πέταξε νωρίς έξω από την ηγετική του ομάδα ανθρώπους που είχαν διαφορετική άποψη και όραμα». «Πόθεν έσχες» για όλους, με έμφαση στο «πόθεν» «Στην Ελλάδα ζούμε το παρατεταμένο τέλος της τουρκοκρατίας, δηλαδή της συνέχισης των πελατειακών σχέσεων» συνεχίζει ο Χρίστος Ντούμας. «Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι είναι στην κουλτούρα μας, στο αίμα μας, να κατηγορούμε τους άλλους για όσα συμβαίνουν. Ακόμα και εκφράσεις στη γλώσσα μας το μαρτυρούν αυτό. Οι Αγγλοι λένε λ. χ. «I drop the glass». Εμείς καταφεύγουμε στο «Μου έπεσε το ποτήρι» λες και φταίει εκείνο που έσπασε. Για να μπορέσουμε να βγούμε από την κρίση, πρέπει να αναλάβουμε όλοι τις ευθύνες μας, να γίνουμε ενεργοί πολίτες, να ξεφύγουμε από την αδράνεια και την αποχή. Για να φτιαχτεί η νέα Ελλάδα, χρειάζεται πρώτα απ' όλα να φτιάξουμε την εκπαίδευσή μας, η οποία πάσχει από την πελατειακή νοοτροπία σε όλες τις βαθμίδες. Εκεί είναι η βαθύτερή μας πληγή», λέει ο αρχαιολόγος, προτείνοντας και κάτι πιο τολμηρό. «Ας καταργήσουμε εντελώς τα κόμματα για ένα χρονικό διάστημα. Τα αξιώματα να τα παίρνουν οι πολίτες με κλήρο, όπως στην ακμή της αθηναϊκής δημοκρατίας. Μιλάμε βεβαίως για πολίτες που έχουν μόρφωση, πνευματική και ψυχική υγεία και ανήκουν σε μια συγκεκριμένη ηλικιακή ομάδα. Να έχουν μία μόνο θητεία χωρίς δυνατότητα ανανέωσης. Για να έχουν δικαίωμα εξάντλησής της, να κρίνονται κάθε έτος. Μόνο έτσι θα γλιτώσουμε και από τα τζάκια και από τις πολιτικές δυναστείες. Σήμερα είμαστε σε ένα αδιέξοδο, όπου πολιτικοί και άλλοι κρατικοί λειτουργοί βγάζουν ολόκληρες περιουσίες σε μερικές θητείες ενώ κάποτε πέθαιναν στην ψάθα. Πρέπει να εφαρμοστεί το πόθεν έσχες για όλους τους Ελληνες πολίτες με έμφαση όχι στο «έσχες» αλλά στο «πόθεν». Σε όποιον δεν μπορεί να αποδείξει το «πόθεν» να δημεύονται τα υπάρχοντά του. Χρειάστηκαν οι 300 του Λεωνίδα για να εμποδίσουν τους Βαρβάρους να μπουν στην Ελλάδα και άλλοι 300 σήμερα στη Βουλή για να μας στείλουν στους Βαρβάρους». «Δεν είναι τυχαίο ότι βλέπουμε πολλούς τρομοκράτες νέας γενιάς να είναι νεαροί από καλά σπίτια. Η νεολαία είναι αγανακτισμένη. Κάποιοι πιστεύουν, πολύ κακώς, ότι αυτή είναι η διέξοδος. Είναι μια μορφή διαμαρτυρίας με την οποία δεν συμφωνώ καθόλου. Εγώ βέβαια είμαι πια 77 χρόνων. Δεν ξέρω πώς θα σκεφτόμουν αν ήμουν εικοσάρης. Πολλοί λένε ότι ακριβώς αυτή η γενιά των είκοσι και κάτι είναι κακομαθημένη. Δεν μπορώ να ρίξω τις ευθύνες στα παιδιά. Η κοινωνία είναι φυτώριο και η εκπαίδευση είναι το λίπασμα. Πώς θα μπορούσαν να βγουν αλλιώς όταν αυτό το πνεύμα τους εμφυσήσαμε στο σπίτι και το σχολείο;». Το ελληνικό δαιμόνιο δημιουργήθηκε στο Αιγαίο Πέλαγος Η έλευση της σούπας που μοσχοβολάει Αιγαίο προκαλεί μια μικρή παύση στη συζήτηση. Τη φέρνει στο τραπέζι η ευγενέσταση ιδιοκτήτρια. Ρίχνουμε μέσα μπουκίτσες από χωριάτικο ψωμί, σχηματίζοντας ένα μικρό «νησιωτικό σύμπλεγμα» στο πιάτο. Και η κουβέντα πάει αυτομάτως στο ελληνικό αρχιπέλαγος που δημιούργησε το θαύμα του Κυκλαδικού Πολιτισμού. «Πολιτισμός δεν είναι τίποτα άλλο από τον διάλογο ανάμεσα στον άνθρωπο και το περιβάλλον του. Δεν είμαστε προνομιούχος λαός για κανέναν άλλο λόγο, παρά για το ότι βρεθήκαμε να αναπτύξουμε τον πολιτισμό μας στις συνθήκες αυτής της μικρής θαυματουργής γωνιάς του πλανήτη. Το Αιγαίο είναι κλειστό πέλαγος με χιλιάδες νησιά. Το πλεονέκτημά του είναι ότι η θάλασσα μετατράπηκε πιο γρήγορα και εύκολα σε «δρόμο», σε σχέση με την ηπειρωτική χώρα όπου κάποιος έπρεπε να διαβεί φαράγγια και χαράδρες. Ετσι, οι νησιώτες μετέφεραν μεγαλύτερα φορτία σε μεγάλες αποστάσεις. Οι αρχαίοι κωπηλάτες, δεν έχαναν από τα μάτια τους τη στεριά και έτσι ένιωθαν ασφάλεια στο ταξίδι. Ο πολιτισμός του Αιγαίου διαμορφώθηκε από τους κατοίκους των νησιών που αφιερώθηκαν στο μεταπρατικό εμπόριο. Ετσι, οι πιο άξιοι, θαρραλέοι και περιπετειώδεις από αυτούς, μπήκαν στα πλοία γυρίζοντας πίσω με κέρδη και καταξίωση», υπογραμμίζει ο διευθυντής των ανασκαφών του Ακρωτηρίου. «Λόγω της γεωμορφολογίας της ελληνικής φύσης, των αναγκών προσαρμογής σε αυτό το περιβάλλον, έχουμε μάθει να λειτουργούμε ατομικιστικά. Ο ψαράς του Αιγαίου αλλά και ο βοσκός σε κάποιο ελληνικό βουνό ξέρουν ότι αν δεν φροντίσουν τον εαυτό τους και τα υπάρχοντά τους, αν δεν προνοήσουν, κανείς δεν θα προστρέξει σε βοήθεια. Ετσι, έχουμε αναπτύξει την αυτοσυντήρηση αλλά και το λεγόμενο ελληνικό δαιμόνιο. Οι Ελληνες είναι κάκιστοι στον προγραμματισμό και άπιαστοι στον αυτοσχεδιασμό. Αυτή την αρετή μάς την δίδαξε το ελληνικό τοπίο. Είμαστε μια κουτσουλιά στον παγκόσμιο χάρτη, με αφάνταστη ποικιλία στο υψόμετρο, στα οικοσυστήματα, στις θερμοκρασίες, στη μορφολογία. Ο ταξιδιώτης που έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα εντυπωσιάζεται, γιατί μετά το βουνό έχει γκρεμό, νερό ή κάμπους. Δεν ξέρεις τι σε περιμένει. Οι καιρικές συνθήκες είναι απρόβλεπτες, το ίδιο και οι θάλασσές μας. Χωρίς αυτοσχεδιασμό δεν υπάρχει επιβίωση». Ζητάμε από τον Χρίστο Ντούμα να μας σχολιάσει τον αυτοσχεδιασμό των συμβασιούχων που σκαρφάλωσαν πάνω στα Μάρμαρα του Παρθενώνα για να απαιτήσουν τα δεδουλευμένα τους. «Αντιλαμβάνομαι τι σημαίνει να μην έχεις πληρωθεί για τόσο καιρό και είναι κατάπτυστη η ελληνική πολιτεία που δεν τους δίνει τα χρήματά τους», απαντά. «Από την άλλη δεν καταλαβαίνω γιατί βεβηλώνουν το μνημείο για να διαμαρτυρηθούν. Η Ακρόπολη τους χρωστάει και δεν τους δίνει; Αν είχαν αποφασίσει να αποκλείσουν το σπίτι του αρμόδιου υπουργού θα τους είχα συμπαρασταθεί. Αν είχαν απαιτήσει να μείνουν οι βουλευτές απλήρωτοι για αντίστοιχο χρονικό διάστημα, επίσης θα ήμουν στο πλευρό τους. Δυστυχώς δεν χτυπούν τον εργοδότη τους, αλλά το μνημείο. Ακόμα και σε αυτήν την περίπτωση έχουν επικρατήσει τα παπανδρεϊκά λαϊκίστικα πρότυπα. Το περιστατικό αυτό με κάνει να δω καθαρά και την υποκρισία της πολιτείας. Καταδικάζει τους καταληψίες της Ακρόπολης και κλείνει τα μάτια στο τι συμβαίνει γύρω από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, το πιο σημαντικό μουσείο της χώρας, του οποίου η γειτονιά έχει καταντήσει απόπατος. Απορώ με τον υπουργό Πολιτισμού που πηγαίνει κάθε μέρα στο γραφείο του που βρίσκεται ακριβώς δίπλα και δεν έχει ακόμα ενοχληθεί τόσο από όσα συμβαίνουν, ώστε να αναλάβει δράση». Η συζήτηση έχει ήδη κρατήσει αρκετή ώρα και φοβάμαι ότι κάνω κατάχρηση των λίγων ωρών που διαθέτει για ύπνο ο αρχαιολόγος, ο οποίος διαμένει μέσα στον ανασκαφικό χώρο. Ξυπνάει πολύ πρωί για να επιβλέψει ο ίδιος τις εργασίες αποκατάστασης του στεγάστρου, τμήμα του οποίου κατέπεσε τον Σεπτέμβριο του 2005, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή του ένας Βρετανός τουρίστας. Ακολούθησαν ειδικές μελέτες από ξένους ειδικούς. Το παλαιό στέγαστρο (που μόλις είχε τελειώσει όταν συνέβη το δυστύχημα) ξηλώθηκε και τώρα τοποθετείται άλλο στη θέση του. Επειτα από πολλά εμπόδια, εδώ και μερικούς μήνες το προσωπικό της εργολήπτριας εταιρείας είναι στον χώρο και κάνει όλες τις απαραίτητες εργασίες ώστε το έργο να παραδοθεί το συντομότερο δυνατόν. «Οι εργολάβοι λένε ότι θα είναι έτοιμο την άνοιξη του 2011. Εγώ θα είμαι πολύ ευχαριστημένος αν οι επισκέπτες μπορούν να μπουν μέσα στο τέλος της ίδιας χρονιάς», λέει ο αρχαιολόγος που έχει ταυτίσει το όνομά του με το Ακρωτήρι. Το στέγαστρο θα είναι βιοκλιματικό, με ειδικό αντισεισμικό σύστημα και διάρκεια ζωής 300 χρόνια. Το δείπνο τελειώνει. Εκείνος ξαναπαίρνει το μονοπάτι για την ανασκαφή και εγώ το ταξί για το ξενοδοχείο στα Φηρά. Φεύγω με ένα αίσθημα ανακούφισης, ότι ο σπουδαίος προϊστορικός οικισμός έχει τη φροντίδα ενός απόλυτα ευσυνείδητου δημόσιου λειτουργού, που τον παρέλαβε από τους αρχαίους και θα τον παραδώσει στους Ελληνες των επόμενων γενεών. Oι σταθμοί του 1933 Γεννιέται στην Πάτρα. 1951 Εγγράφεται ως φοιτητής στο πανεπιστήμιο. 1960 Αρχίζει να εργάζεται στην Αρχαιολογική Υπηρεσία. 1966 Μεταβαίνει στο Λονδίνο για τις μεταπτυχιακές του σπουδές. 1968 Εργάζεται για πρώτη φορά στην ανασκαφή του Ακρωτηρίου κοντά στον Μαρινάτο. 1975 Αναλαμβάνει τη διεύθυνση των ανασκαφών. 1980 Αρχίζει να διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Η συνάντηση Δειπνήσαμε στην ψαροταβέρνα Δελφίνια στο Ακρωτήρι Σαντορίνης. Ο συμπαθέστατος ιδιοκτήτης έχει κρεμάσει στους τοίχους εκατοντάδες κοχύλια που έχουν πιαστεί στα δίχτυα του. Φάγαμε μια φρεσκότατη ψαρόσουπα και ήπιαμε ντόπιο κρασί. Το δείπνο κόστισε 40 ευρώ.

Τσαμπουνιστές Σαντορινιές Καλημέρες

Τσαμπουνα Ακρωτηριανή από τον Γιάννη Πανταζή και τον Νεκτάριο Αλεφραγκή στο πανηγύρι του Ταξιάρχη χθες το απόγευμα στο Ακρωτήρι.... Αρχίζει η ανάλυση των εκλογών με τσαμπουνιστούς σκοπούς....... Απλές έννοιες: Τσαμπούνα...... Υπόσκαφο.....Γιορτή.... Πανηγύρι..... Ξεβάρεση από τις έγνοιες......

Σπυρίδων Μαρινάτος

http://faidra111.blogspot.com/2010/09/blog-post_1121.html

Ο Σπύρος Μαρινάτος ήταν Έλληνας αρχαιολόγος και ακαδημαϊκός, ο οποίος γεννήθηκε στο Ληξούρι της Κεφαλλονιάς στις 4 Νοεμβρίου του 1901 και πέθανε στον χώρο του ανασκαφών του προϊστορικού οικισμού του Ακρωτηρίου της Σαντορίνης στις 1 Οκτωβρίου του 1974.

Ανασκαφική Δραστηριότητα

• Το 1927 αποκάλυψε είσοδο προϊστορικού σπηλαίου κοντά στο χωριό Ελένες Αμαρίου του Νομού Ρεθύμνου, το οποίο έγινε γνωστό ως τρύπα του Μαργελέ. Το βάθος του είναι ανεξερεύνητο ακόμα.
• Το 1932, οι ανασκαφές του Σπύρου Μαρινάτου στην Αμνισό της Κρήτης έφεραν στο φως μινωική έπαυλη της Μεσομινωικής ΙΙΙ περιόδου με θαυμάσιες τοιχογραφίες. Κατά την διάρκεια των ανασκαφών βρήκε ηφαιστειακό υλικό σε μινωικά στρώματα, πράγμα που τον οδήγησε στην άποψη ότι ο Μινωικός πολιτισμός πρέπει να καταστράφηκε από την ηφαιστειακή έκρηξη της Θήρας. Την θεωρία αυτή την δημοσίευσε το 1939. Αυτό τον οδήγησε το 1967 στην μεγάλη ανακάλυψη του προϊστορικού οικισμού στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, αν και τελικά, με βάση τις πρόσφατες χρονολογήσεις της Μινωικής έκρηξης, η θεωρία του περί της εκρήξεως αποδείχτηκε εσφαλμένη.
• Το 1934 έφερε στο φως μεγάλο oίκημα του τέλους της Μεσομινωικής περιόδου στην περιοχή του Αποδούλου στο νομό Ρεθύμνου.
• Το 1934, κοντά στο χωριό Μονοπολάτα της Κεφαλλονιάς, ανακάλυψε Μυκηναικό Νεκροταφείο (1300 - 1100 π.Χ.) με πλήθος πήλινων και χάλκινων αντικειμένων καθώς και μια σαρκοφάγο.
• Το 1963 έκανε ανασκαφές στο νησάκι που βρίσκεται μέσα στην υπόγεια λίμνη της Μελισσάνης στην Κεφαλλονιά, όπου ανακάλυψε ιερό αφιερωμένο στον θεό Πάνα καθώς και κεραμική του 3ου και 4ου αιώνα π.Χ., όπως ειδώλιο του Πάνα, λυχνάρια και πλάκες με ανάγλυφη γυναικεία μορφή και με πομπή νυμφών.
• Κατά την περίοδο 1967-1974 πραγματοποιεί ανασκαφές στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, όπου ήρθε στο φως μια ολόκληρη πόλη της Υστεροκυκλαδικής Ι περιόδου, θαμένη κάτω από τα ηφαιστειακά υλικά. Ο Σπύρος Μαρινάτος υποστήριξε ότι η Σαντορίνη ήταν η χαμένη Ατλαντίδα που αναφέρει ο Πλάτωνας.
• Η τυχαία εύρεση το 1969 ενός τάφου στη θέση Τσέπι Μαραθώνος οδήγησε τον Σπύρο Μαρινάτο στην αποκάλυψη μεγάλου μέρους προϊστορικού νεκροταφείου και στην ανασκαφή κατά την περίοδο 1970-1973 27 τάφων.

Άλλες περιοχές στις οποίες ο Σπύρος Μαρινάτος είχε ανασκαφική δραστηριότητα ήταν:

• Οι αρχαιολογικοί χώροι της Αμφιγενείας και της Περιστεριάς στην Μεσσηνία.
• Τα ερείπια της Κράνης και οι τάφοι της Λειβαθώς στην Κεφαλλονιά.
• Οι Αρχάνες της Κρήτης (μικρή ανασκαφική δραστηριότητα)