1956- 2016: 60 χρόνια από το σεισμό της Σαντορίνης- Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ 13 Ιουλίου 1956

 του Δημήτρη Ψαθά:

Είναι πολλά χρόνια που έχω να επισκεφθώ τη Σαντορίνη. Ίσως και είκοσι. Μου έμεινε όμως από την πρώτη εκείνη μοναδική επίσκεψη, τόσο έντονη η εντύπωση ώστε και σήμερον ακόμα  τη θυμάμαι ζωηρότατα, την ιδιόρρυθμη ομορφιά της, με το κάπως αγριωπό λιμάνι της και ύστερα την απόκρυμνη ανηφοριά προς την κατοικημένη πολιτεία. Αιτία της επίσκεψης μου τότε, ήταν ποια άλλη, το περίφημο ηφαίστειο της,  που ξαφνικά είχε αναλάβει δράση και ξεσήκωσε τους δημοσιογράφους. Την βαλίτσα σου και δρόμο μου είχε πει ο αρχισυντάκτης μου. Νεαρός τότε συντάκτης, και πρόχειρος στις αποστολές του είδους, ανησύχησα.

-       Τι συμβαίνει;

-       Το ηφαίστειο

-       Τι κάνει το ηφαίστειο;

-       Ότι συνήθως κάνουν όλα τα ηφαίστεια του κόσμου. Βροντάει, καπνίζει και πετάει μύδρους. Δεν έχεις περιέργεια; Πήγαινε να τα δεις και να τα περιγράψεις.

Ομολογώ ότι δεν είχα τόσο μεγάλη περιέργεια να δω και να περιγράψω ένα ηφαίστειο εν δράση, γι αυτό και έφυγα για το νησί χωρίς μεγάλη όρεξη. Στο νου μου, άστραφταν καπνίζοντες Βεζούβιοι και Αίτνες μαζί με θαμμένες Πομπήιες Τι τάχα θα βλεπα στη Σαντορίνη με το ηφαίστειο της εν πλήρη ενεργεία; Όμως οι ανησυχίες μου, διαλύθηκαν μόλις έφτασα ψηλά στην πολιτεία, επωχούμενος μουλαριού. Όπου το νησί μου φάνηκε μαγευτικό με τις τόσες ομορφιές του και τους τόσο καλούς και πρόσχαρους ανθρώπους του.

-       Τι γίνεται με το ηφαίστειο ρωτούσα ;

-       Ω τίποτα, μου απαντούσαν, ήσυχοι. Πετάει κουνουπίδι.

-       Κουνουπίδι; ; ; ;

-       Ναι. Για κοίταξε … να το κιολας. Ξανα πέταξε.

Πραγματικά το ηφαίστειο που φαινόταν πέρα σαν βουναλάκι κατάμαυρο, από καιρό σε καιρό τίναζε στα ύψη, πυκνό καπνό σε σχήμα κουνουπιδιού  και πλέον ου. Μας φάνηκε, λοιπόν, σε όλους τους συντάκτες της αποστολής, σαν το πιο καλόβουλο και ήμερο ηφαίστειο του κόσμου  που θα μπορούσε να το δει κανείς και από πολύ κοντά. Αποφασίσαμε, λοιπόν, όλοι να νοικιάσουμε μια βάρκα για να το ζυγώσουμε και να το περιεργαστούμε από πιο κοντά. Βαρκάρη δεν δυσκολευτήκαμε να βρήκαμε. Πρόθυμα για την εκδρομή και σε λιγάκι να μαστε όλοι μέσα με κατεύθυνση το ηφαίστειο. Σε λίγη ώρα, ανοιχτήκαμε και περνούσαμε τη σειρά των λόφων που αναδυόντουσαν μέσα από τη θάλασσα, κατάμαυροι σαν κάρβουνα από την προαιώνια ίσως δράση του  ηφαιστείου. Ο κρατήρας φαινόταν παραπέρα να καπνίζει. Πάντα ήσυχος. Και δεν μας έδινε κανένα σοβαρο σημάδι ανησυχίας. Ήταν ένα βουναλάκι στρογγυλό σχεδόν, κατάμαυρο και αυτό γεμάτο, όμως πυκνούς καπνούς.

-Προχωρούμε λίγο ακόμη

- Κα δεν προχωρούμε

- Πατριώτη έχει κίνδυνο…..

- δεν ξέρω. Καλά είμαστε εδώ.

0 βαρκάρης που μας έφερε μέχρις εκεί ξέροντας κάτι παραπάνω από εμάς για το ηφαίστειο κωπηλατούσε διστακτικός και μας σύστησε να βάλουμε το δάχτυλο στη θάλασσα. Δοκίμασα και είδα ότι το νερό ένα περίεργο πρασινοκίτρινο νερό, ήταν σχεδόν βραστό και δεν μπορούσες να κρατήσεις τα δάχτυλά σου ούτε δευτερόλεπτα. Το τοπίο αγρίευε όλο και περισσότερο. Ο αέρας ήταν ζεστός και μύριζε θειάφι. Όμως η περιέργεια, μας κέντριζε και με το έντρομο θάρρος, της ηλικίας μας παρακαλούσαμε το βαρκάρη να μας πάει πιο κοντά Δεν πρόφτασε ο άνθρωπος να τραβήξει πέντε η δέκα φορές τα κουπιά του όταν ξαφνικά ακούστηκε ένα φοβερό υποχθόνιο μουγκρητό με ένα οξύ σφύριγμα και είδαμε παγωμένοι από τον φόβο το πιο περίεργο θέαμα που είχαμε δει ποτέ ολόκληρο το μαύρο βουναλάκι, το κυρίως ηφαίστειο, με τον κρατήρα- άρχισε να φουντώνει ενώ από την κορυφή του τινάζονταν με δαιμονισμένη οργή και κρότους τεράστιες φλογισμένες  πέτρες κοκκινόμαυρες που πέφτανε γύρω τριγύρω σε μικρή απόσταση από τη βάρκα μας.

-       Ύψιστε Κύριε, μία να μας πετύχαινε θα μας βουλιαζε και θα πνιόμαστε στη ζεματιστή θάλασσα σαν τα κοτόπουλα.

-       Πίσω για όνομα της Παναγίας  …

Τρομαγμένοι γυρίσαμε στην πολιτεία, όπου, όμως, το καλοσυνάτο χαμόγελο των κατοίκων μας ησύχασαν.

-       Δεν ήτανε τίποτα παιδιά. Το ηφαίστειο μας πέταξε….κουνουπίδι.

-       Έτσι γίνεται κάθε φορά!!!

-       Έτσι μόνο …

Έφυγα από τη Σαντορίνη παρόλη την περιπέτεια με αναμνήσεις ειδυλλιακές για το ωραίο και ιδιότροπο νησί που γνώρισε και αυτό με τη σειρά του  την καταστροφή από το φοβερό σεισμό της περασμένης κυριακής. Το ηφαίστειο σίγησε τούτη τη φορά, αλλά η κακή μοίρα του τόπου μας- αλοίμονο – έκανε και πάλι το τρομερό της θαύμα.

1956- 2016: 60 χρόνια από το σεισμό της Σαντορίνης, Εφημερίδα Ταχυδρόμος Αιγύπτου 13 Ιουλίου 1956

«ΩΣΑΝ ΜΙΑ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΧΕΙΡ ΝΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ»

Οι εντυπώσεις των αμερικανών αεροπόρων, οι οποίοι πρώτοι επέταξαν υπεράνω της Σαντορίνης δια να αντιληφθούν τας προξενηθείσας ζημίας.

Μεταξύ των πρώτων που έσπευσαν εις τον τόπο καταστροφής εις τη Θήρα, ήσαν και τα αεροπλάνα της αμερικανικής αποστολής βοηθείας. Την περιγραφή μιας από τας πτήσεις αυτάς περιγράφει το κατωτέρο ρεπορτάζ από τας αφηγήσεις του πληρωμάτος αεροσκάφους NEPTUNE R 2V7.

«...[...] Το υπ’ αριθμό 18 περιπολικό του αμερικανικού στόλου, του Ατλαντικού, ενώ μετείχε εις τα κοινά ελληνοαμερικανικά ναυτικά γυμνάσια πλησίον της Ύδρας, διετάχθη να επιστρέψει εις τη βάση του ανεβληθέντων των γυμνασίων λόγω της καταστροφής της Σαντορίνης. Το πλήρωμα του αεροσκάφους, R2V7 «Νeptune» , αποτελούμενον από τον πλωτάρχη Ράντολφ Μάγιερς τους ανθυποπλοιάρχους Χολ Νόρμαν, και Τζόσεφ ΛαΡου και των Φλούντ Ρειλσμπακ, Γουίλιαμ Ντάουνινγκ, Τόμας Όντεν, Τζόρτζ Μπας, Ντείβιντ Κάρτις και Σέρμαν Λεκλέρ ) προσεφέρθη να πετάξει υπεράνω της νήσου δια να αναφέρει πρώτος  εντυπώσεις επί των επικρατουσών συνθηκών. Το ελληνικό ναυτικό απεδέχθη την προσφορά αυτήν και ούτως ανετέθη εις το πλήρωμα του αεροσκάφους να ενεργήσει   αναγνωριστικήν πτήσην, εις χαμηλό ύψος να λάβει αεροφωτογραφίας και να μεταδώσει περιγράφη της πληγείσης περιοχής δια του ασυρμάτου. « Ευρισκόμεθα εις απόστασην εκατό μιλίων από τον τόπο των σεισμών» εδήλωσε σχετικώς ο Πλωτάρχης Μάγιερς.« Ύστερα από 35 λεπτά, ιπτάμεθα υπεράνω της Σαντορίνης. Η πρώτη εντύπωσή μας, από την εικόνα που παρουσιάζε η νήσος, ήτο συγκλονιστική. Οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει τας κωμοπόλεις και ευρίσκοντο εις τους αγρούς, αφόπου, μας έκαναν σημεία. Υπήρχε κονιορτός παντού. Ορισμένα τμήματα της πόλεως της Σαντορίνης είχον καταστραφεί κατά 90 % υπελογίσαμεν ότι αι συνολικαί καταστροφαί επί της νήσου ανήρχοντο εις περίπου 50 % ιπτάμενοι εις ύψος 30-50 ποδών υπεράνω του εδάφους, ήχομεν τη δυνατότητα να είδομεν τας εκτεταμένας ζημίας αι οποίαι προεκλήθησαν από την πτώσην των οροφών, τα ερείπια και τους λίθους που έκειντο εις τας οδούς και τα κατεστραμμένα κτήρια. Μας εφάνη ότι είχε υποστεί το σύστημα υδρεύσεως της πόλεως και παρατηρήσαμε  ορισμένα άτομα, να συλλέγουν ύδωρ από μικρούς λάκους».

«Φαίνεται ότι κάτι προειδοποίησε αυτούς τους ανθρώπους»  λέγει ο ανθυποπλοίαρχος Λαρου. «Εναντία περίπτωση,  η καταστροφή θα ήτο πλήρης και αι απώλειαι της ζωής θα ήτο  βαρύταται εις τας καταστραφείσας κωμοπόλεις. Ο σορός των ερειπίων, τα οποία ήσαν άλλοτε κτήρια, εφένοτο ως εάν  είχε δημιουργηθεί από την κίνηση μίας γιγαντιαίας χειρός. Αι οροφαί,  εφαίνοντο ως εάν ήσαν το πρώτο τμήμα των χτισμάτων το οποίο υπεχώρησε. Η κατάστασις ήτο καλλιτέρα εις την ανατολική πεδινή περιοχή της νήσου, όπου πολλαί καπνοδόχοι παρέμενον ορθίαι.»

Ως εδήλωσε ο ανθυποσμηναγός Νόρμαν, « ο επι της βορείου άκρας της νήσου λιμήν, παραμένει πάντοτε άθικτος. Επι της θεομηνίας ως τουλάχιστον εφαίνεται θεόμενος από του αεροσκάφους».

Ούτως προσέθεσεν τα εξής: « δεν δυνάμεθα να επισημάνουμε ουδεμία τοποθεσία όπου θα ευρίσκεντο συγκεντρωμένος αριθός τραυματιών , εκτός αν οι τελευταίοι ευρίσκοντο εις πρόχειρον σκηνήν, εκ κουβερτών. Το πρώτο πρόσωπο που διακρίναμε ήτο ιερεύς, όστις εκινει τας χείρας του προς ημάς, από μία εκκλησία, εις την κορυφή του βουνού. Θα πρέπει να συνέβησαν πολλαί καθιζήσεις, του εδάφους δεδομένου η πέριξ της νήσου θάλασσα ήτο χρώματος βαθέως καφέ επί αποστάσεως 900 μέτρων».

Αφετέρου, ο πλωτάρχης Μάγιερς, εδήλωσε « ουδέποτε θα λησμονήσουμε, ότι είδομεν. Δια του ασυρμάτου ανεφέρθημεν εις τη Βάση μας, τονίσαντες ότι , κατά σειρά προτεραιότητας, φαίνεται να έχει ανάγκη ο πληθυσμός συνίσταται εις τα εξής: α) ιατρικής φύσεως βοήθεια, β) καθαρό ύδωρ, γ) απαραίτητα τρόφιμα, δ) κουβέρτες και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Εκείνο που επροκάλεσε τη μεγίστη στεναχωριά μας, ότι η επικοινωνία με τα ορεινά χωρία, όπου φαίνεται να έλαβε χώρα η μεγαλυτέρα καταστροφή, καθ όλας τας ενδείξεις καθίσταται σχεδόν αδύνατως, λόγω των μεγάλης διαστάσεως βράχων και των κρημνισμένων ερειπίων που έχουν φράξει πάσαν προς τα εκεί δίοδο. Λόγω της μεγάλης αποστάσεως ουδεν ελικόπτερο θα ηδύναντο να εκτελέσει επιτυχή αποστολή ( με εκδήλως χρήσιμα αποτελέσματα), ούτε άλλοστε και υδροπλάνο. Επειδή τα πέριξ της νήσου είναι τόσο βαθέα ώστε ουδεμία άγκυρα θα ηδύναντο να το συγκρατήσει, ελπίζω ειλικρινώς το αυτό δε συμβαίνει με όλους τους επιβαίνοντας, του αεροσκάφους ότι η αποστολή μας έχει αποβεί κάπως χρήσιμως η δε τραγική κατάστασης του λαού της Σαντορίνης θα βελτιωθεί συντόμως.

Επί του αεροσκάφους επέμβαινε καιο υποπλοίαρχος του βασιλικού Ναυτικού Κώστας Μανιουδάκης ως σύνδεσμος.

1956 - 2016 : 60 χρόνια από το Σεισμό της Σαντορίνης- Ο Τίμιος Σταυρός της Περίσσας

                                Του Φίλιππα Κατσίπη, Περιοδικό Ζήνων Έκθεσις Σαντορίνης- Νοέμβριος Δεκέμβριος 1961

 Στην   άκρη  του  νησιού  και  στο σύνορο στεριάς  και  πελάγου και   κατά  την  μεριά  της  όστριας ήταν  χτισμένη η ξακουσμένη  και  πανέμορφη  εκκλησιά   της  Περίσσας . το ιερό και  πανσεβάσμιο  της  Σαντορίνης αγλάισμα και  προσκύνημα.

Από την  μεριά του  κάμπου, αμπέλια και  καρπερά  χωράφια με τις  ντομαθιές και τα καλοκαιρνά του Νιμπορειού απλώνονται χλοερά και  καταπράσινα. Κι΄απ τη μεριά του  Κρητικού πελάγου ξεδιπλώνεται η σμαραγδένια  θάλασσα, που   άλλοτε  είναι φουρτουνιασμένη και άγρια και πότε είναι  γαληνεμένη, ήσυχη και  γαλίφα.  Από την μπάντα  πάλι της  Ανάφης,   υψώνεται  μενεξεδένιο το Μέσα  βουνό, με την αρχαία την κατεστραμένη  πολιτεία και το  Ασκηταρίο. Κ΄ εκεί  στα ριζιμιά  του  βουνού  κι  αναμεσίς το ήμερο   και γαλήνιο ετουτοδά τοπίο, ξεπεταγότανε κάτασπρο  όραμα . η Περίσσα  μας!..

Αέρινοι, χιονάτοι κι ανάλαφροι  υψωνόντουσαν οι πέντε  τις  κουμπέδες. Κι΄ όντες  τήνε παρατηρούσες και τηνε ξάνοιες από  μακρυά,   μαγεμένος  έστεκες και  μαρμαρωμένος και θάμβος  και  έκτασις σε συνείχε.

Καί   τότες, απόμοναχός σου αναρωτιόσουνα κί  έλεγες. Τάχατες,  πώς να χτιστηκε  ένα τέθοιο αριστούργημα από  έναν αγράμματο  τεχνίτη, πού ούτε  σε  Πολυτεχνείο και σε  σχολεία   εσπούδασε , μήτε τις  ευκολίες του  καιρού  μας  είχε. Κι΄όντες ακόμη αναμνηστείτε πώς η  θεόρατη ετούτη εκκλησιά   εθεμελιώθηκε απάς στην  άμμο της  Θάλασσας, τότες και μόνο θα καταλάβετε  το είντα θέλει να μας πει  το  κοντάκιο  της   εκκλησίας   μας   που λέει και  θα  το χετε ακουστά. 

«Μεγάλα   τα  της   πίστεως   κατωρθώματα.» 

Ως  που ξημέρωσε κ΄η μαυρισμένη μέρα της  ενάτης  του  Ιουλίου στα   1956.

Που να  βρώ, όμως   λόγια  να  τα  πω   και  λέξεις  να  χαράξω.   Που  κείνη την  ημέρα για  το νησί  μας  βγήκεν  ο  ήλιος   και  το   φεγγάρι  μαύρο.  Ο  κάτω  κόσμος  ήνοιξε   και  τρίξαν  τα  Θεμέλια . Απερίγραπτος  συμφορά, σκότος έρεβος, και  όλεθρος σκέπασε  τα  πάντα   .

Οι  εκκλησιές γκρεμίστηκαν, τα αρχοντικά σπίθια  μπατάρανε και  πέφτανε και τα  χαμηλά καθίζανε  στα  θεμέλιά  τους. Η  θάλασσα  ταράχτηκε  κι΄ αγρίεψε   κι΄  από  τον θυμό της ήβγηκε  απ΄τα  σύνορα της  κ΄ ίσαμε τα  πέρατα της  οικουμένης  ακούστηκε  η δύναμη  του σεισμού.  Γέροι , γυναίκες και  παιδιά το μαύρο  του  θάνατο  βρήκανε  και σ΄όλο  το  νησί  καταντήσανε  αι  κώμαι  ημών   σπήλαια …… και  οι άνθρωποι  τρέχανε   καταλελειμένοι, ως  δορκάδιον φεύγον και  πρόβατον  πλανώμενον!!.....

Κι΄ αναμεσίς τα  γκρεμισμένα  ήτανε κ΄ η  Περίσσα  μας!!....

Σαν τον  τραυματισμένο γίγαντα  τον  πολέμαρχο,  που  τον  έβρισκε  φαρμακεμένο  βόλι, ήγειρε  κ΄   ηγονάτισε. Συντρίμια  γινήκαν οι  αέρινοι  κουμπέδες  και  χαρακιές  γέμισε  το πελώριο  χτίριο.  Την  έβλεπες  μισογκρεμισμένη  και  σ΄ έπιανε  σκοθιά, ζάλη   και  πλάκωση  μεγάλη.  Βουβός άλαλος κι΄  άπραχτος  κοίταζες  τη  συμφορά κι΄ο νούς  δεν  το  χωρούσε  αυτό   που  έβλεπες.  Και  σαν  και  σένα, κανένας δεν  τολμούσε  να μιλήσει   και να  πεί  το  είντα  θα  απογίνει.

Τότες  βρεθήκανε και  μερικοί μικρόψυχοι  κι΄ είπανε τον  πίκρό τους   λόγο: 

«Να  κάμωμεν   πιο μικρή  εκκλησία  στη θέση  της  Περίσσας   και να  λέμε :  εδώ κάποτε ήταν η μεγάλη»!!.....

Αλλ « ω των  θαυμασίων    Σου  Υπεραγία  Θεοτόκε  !!.»......

Με  την  ακατάλυτη  δύναμη του  Ζωηφόρου Σταυρού,  θεόρατος και  πάλι   ανυψώθηκε

Ο  περικαλής  Ναός,  το πανσεβάσμιον  προσκύνημα,  το  ιερόν αγλάισμα  και  κόσμημα   της  πατρίδας  μας :  η  Περίσσα!....

«Δεύτε  προσκυνήσωμεν   και  προσπέσωμεν  μπροστά  στο  θαύμα», που  έγινε.

Κι΄όλοι   μας  ανεξαιρέτως :  πιστοί  και  άπιστοι,  σοφοί  και  ασπούδαστοι,  γηγενείς  και  ξένοι,  άς  προσφέρουμε το  δυνάμενο,  για  να  περατώσουμε  τέλεια  το   στολίδι   του  νησιού  μας.

Οι  ασύγκριτες  σε  τέχνη εικόνες  βρίσκονται  παραπονεμένες,  ακουμπισμένες  σ΄  ένα  κελλάκι  μακρυά  απ΄ τον  θρόνο    Τους!....  Τι  περιμένουμε   για  να   κάμουμε  το  χρέος   μας; …..

ΘΗΡΑΙΚΗ ΦΩΝΗ ,

12 Σεπτεμβρίου 1959

ΕΚΤΑΚΤΟΣ ΕΚΔΟΣΙΣ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ  ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΣΣΑ

ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΝΘΗΡΑιΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ

ΑΠΕΦΑΣΙΣΕ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΙΝ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΠΕΡΙΣΣΑΣ ΜΕ ΤΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΟΝ ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

[...] Σαντορινιοί! Μη ξεχνάτε ότι όλοι μας όσον κι αν ζούμε μακρυά από τον τόπο μας, κάποτε στα μικρά μας χρόνια περάσαμε χριστιανικές στιγμές στη γιορτή της Περίσσας. Καθήκον, επομένως όλων μας είναι να βοηθήσουμε για να κτισθή η εκκλησία αυτή, που ναι στενά συνδεδεμένη με τους προγόνους μας, εμάς και τα παιδιά μας.

1956- 2016: 60 Χρόνια από το Σεισμό της Σαντορίνης- Εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ 13 Ιουλίου 1956

 ΜΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΣΙ ΠΟΥ ΓΝΩΡΙΣΕ ΤΗΝ ΜΑΝΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΛΑΔΟΥ

ΕΜΜΟΝΟΣ ΙΔΕΑ ΦΥΓΗΣ ΚΑΤΕΧΕΙ ΤΟΥΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΙΟΥΣ 

Μέσα σε ένα σαρανταοκτάωρο, εσημειώθησαν τόσα περιστατικά, που άλλαξε η όψη ολοκλήρου πολιτείας, που ανθούσε και αποτελούσε καμάρι της εποχής των Κυκλάδων και μετεστράφησαν τώρα αι διαθέσεις χιλιάδων κατοίκων των φιλησύχων και πράων Σαντορινιών, που κατέχοντο τώρα από φόβο που φθάνει σε μερικές περιπτώσεις την παράκρουση.

Η Σαντορίνη κατεριπώθη. Τα σπίτια όσα δεν κατέρρευσαν είναι άχρηστα και επικίνδυνα. Το μόνο που έμεινε όρθιο […] είναι το ξενοδοχείο «Ατλαντίς» που ο εφοπλιστής και βουλευτής Σαντορίνης Νομικός παρεχώρησε εις το Εθνικό Ίδρυμα.  Ένα ακόμη κέντρο έμεινε ανέπαφο, μέσα στην πρωτεύουσα της νήσου, το καφεζαχαροπλαστείο αδερφών Κώστα  και Χρύσανθου Αργυρού, δύο φιλότιμων και αλτρουιστών αδερφών  οι οποίοι ενώπιον της συμφοράς που έπληξε το νησί επέδειξαν τα αισθήματά των προς τους συμπατριώτες των.: «Ελάτε όσοι χωράτε» διεκήρυξαν.

Και έθεσαν στη διάθεση  της αστέγου προσφυγιάς όχι μόνο το κάθε είδος τροφίμων, ή μέσον δια κτήριον που κατεκλείσθη αλλά και την  παρασκευή φαγητού.

Νύχτα φθάσαμε τη Δευτέρα το βράδυ στην Οία, ένα άλλοτε ωραίο χωριουδάκι που δέσποζε της νοτιανατολικής άκρας του νησιού. Ψηλά, έως 300 μέτρα, φάνταζαν θέοκλειστα τα λευκά σπίτια. Μα πουθενά δεν φαινόταν ούτε ακουγόταν ψυχή.

Το αντιτορπιλικόν «Αιγαίον», απεβίβασε ένα νοσηλευτικό συνεργείο και ένα πομπό ασυρμάτου του ΟΤΕ προς εγκατάσταση. Οι υφυπουργοί κ.κ. Ράλλης και Ψαρέας επεβιβάσθησαν βενζινάκατου και πλησιάσαν στην ξηρά, όπου μόνον ένας γέρων, πελιδνός από φόβο, ευρίσκετο εκεί μη δυνάμενος να παρασχει ασφαλεις πληροφορίας. Αντιθέτως, νεαρός σημαιοφόρος, επικεφαλής αγήματος, του Β. Π « Δόξα» συνόδευσε τους κυρίους Υπουργούς, μέχρι του Αιγαίου και μας επληροφόρησε ότι όλοι οι κάτοικοι πανικόβλητοι έχουν εγκαταλείψει τας οικίας των και ετράπησαν εις στους αγρούς. Το θέαμα των οικιών, χωρίς καμία κίνηση και ζωή ήτο ανατριχιαστικόν.

Δεν διακρίναμε πουθενά, κατολισθήσεις και η πρώτη εντύπωση είναι ότι δεν πρόκειται περί καταστροφής μεγάλης εκτάσεως. Τούτο όμως , απεδείχθη ως πλάνη. Όταν τη νύχτα αποβιβάσθημεν εις Περισσά και με φορτηγόν αυτοκίνητο μετεφέρθημεν εις την πρωτεύουσα της νήσου τα Φηρά. Τα ερείπια των γκρεμισμένων περιοχών έχουν κατακλείσει τα στενά μονοπάτια της πόλεως.  Η διάβασις των  είναι αδύνατος. Δια τον αυτόν λόγον το «Αιγαίο» δεν έπλευσε εις το σημείο  όπου συνήθως γίνεται η αποβίβασις και επιβίβασης επιβατών  δια τα πλοία.  Η ελικοειδής  ανηφορική οδός,  η άγουσα  από το άκρο της αποβάθρας μέχρι της πόλεως  των Φηρών, είναι γεμάτη από πέτρες και χώματα. Ειδικά συνεργεία ναυτών εργάζονται δια την εκκαθάριση, ενώ παραλλήλως γίνονται και έρευνα δια την εξακρίβωση τυχόν αλλοιώσεως και μορφολογίας του βυθού της θαλάσσης. Εις περίπτωση κατά την οποία δε συνέβη μεταβολή, θα επαναληφθεί., η προσέγγιση πλοίων εις το παλαιό σημείο αντί της Περισσάς, ευρισκομένης εις το νοτιοδυτικό  μέρος της νήσου.

Τα σπίτια της χώρας, όπως ονομάζεται η Φηρά, είναι παντελώς κατεστραμμένα, μολονότι τα περισσότερα εξακολουθούν  να παραμένουν όρθια. Αι ρωγμαί είνε γενικαί και η θέσις που ταύτα είναι χτισμένα, προδικάζουν ασφαλή κατακρύμνιση. Δια αυτών των λόγων οι κάτοικοι, εγκαταλείψαντες όπως όπως τα σπίτια των, ευρίσκονται ημίγυμνοι ή με τις πιτζάμες των, και δεν τολμούν να πλησιάσουν δια να εφοδιαστούν με είδη ρουχισμού. Ως ανεφέρθη, ήδη, ο αριθμός των νεκρών έφτασε τους 53, ενώ οι τραυματίαι είναι ελάχιστοι, μεταφερθέντες εις Σύρο. Πολλοί ιατροί από τους αφιχθέντες Αθηνών, ανεχώρησαν εχθές, εντεύθεν.

Εν τω μεταξύ πολλοί των κατοίκων εξακολουθούν να φοβούνται  και εκδήλωση τάσεως φυγής και εγκαταλείψεων των υπαρχόντων εις το έλεος της τύχης.

Εναντία της τάσεως ταύτης, λαμβάνονται μέτρα  απαγορευμένης απολύτως της αναχωρήσεως εντοπίων.

Η χωροφυλακή χορηγεί αδείας αναχωρήσεως, εις τους παραθεριστάς, τους ξένους τουρίστας, και τους έγχοντας ανάγκη νοσοκομειακής περιθαλψεως εφ όσον αύτη δεν είναι δυνατή εις την νήσο. Εις Περισσά, όπου προσεγγίζουν τα ατμόπλοια της γραμμής, καταφθάνουν συνεχώς εντόπιοι προσπαθούντες να επιβιβαστούν, αλλά  αι τοπικαί αρχαί τους εμποδίζουν εξ αυτής της αφορμής, δημιουργούνται σκηναί και χθες δύο φοράς οι καθηγητές κύριοι Αλεβιζάτος και Μουτσόπουλος, εκινδύνευσαν να ευρεθούν εις τη  θάλασσαν, κατά την προσπάθεια των να αναρριχηθούν επί της βενζινακάτου του δηζελοπλοίου  «Κανάρης».

Και ένα χαριτωμένο συμβάν αποτελεί όαση μέραν εις την όλην καταθληπτική ατμόσφαιρα. Μεταξύ των ξένων τουριστών, που ευρίσκονται εις την νήσο, ήσαν και οι Σουδέζαι δεσπινίδες Χριστίνα Λοβερχιελμ και Μαριανε Ασπλουτ  αι οποίαι διέμενον εις το καταρρεύσαν ξενοδοχείο «Βουλκάν». Εκεί εγκατέλειψαν τας αποσκευές των, τα χρήματά των, τα εισιτήρια επιστροφής των, μετα των σεισμών καταφυγούσαι εις το ξενοδοχείο «Ατλαντίς» χθες το πρωί , αξιωματικός του Β.Ν. τα συνόδευσε και τας βοήθησε να εύρουν τας αποσκευάς τους. Ακολούθως αι δύο ξέναι μετέβησαν εις Περισσά, δια να αναχωρήσουν. Αντιληφθήσαι ότι με τον κόσμο θα καθυστέρει η επιβίβασής των επί του «Κανάρη», δεν έχασαν καιρό. Απεμακρύνθησαν περί τα 100 μέτρα και προ των εκπλήκτων σεισμοπαθών, εξεδόθησαν και έπεσαν εις τη θάλασσα να κολυμβήσουν. Αργότερα όταν τας ερώτησαν απήντησαν: « μας προκαλούσε τόσο πολύ το μπλε χρώμα και η νηνεμία της θαλάσσης ώστε δεν κρατηθήκαμε κάναμε το μπάνιο μας  έστω και αν πρόκειται να χάσουμε το πλοίο».

 Και δια να ξαναγυρίσουμε στις καταστροφές των σπιτιών, θα σημειώσουμε πως οι Σαντορινιοί, επίστεψαν έως τώρα πως ο τρόπος ανοικοδόμήσεως του νησίου ήταν εδεδειγμένος αντισεισμικός κυρίως λόγω της χρησιμοποίησεως  υλικού της θηραΪκης γης.  Το γεγονός ότι από μακράν σειράν δεκαετηρίδων, τα σπίτια της νήσου δεν είχαν υποστεί την καταστρεπτική επίδραση των σεισμών, ενίσχυε την άποψη αυτή. Δυστυχώς τα γεγονότα τους διέψευσαν , μέχρι τούδε είχαν σεισμούς αλλά μικροτέρας εντάσεως. Σήμερον, με ισχυροτέραν σεισμική δόνηση, τα σπίτια των δεν άντεξαν και μέσα σε δύο ημερες, έχουν αλλάξει τόσο πολύ οι αντιλήψεις, έχει άλλαξει τόσο πολύ η όμορφη Σαντορίνη, ώστε πολύ από τους μέχρι τούδε ευχαριστημένους και με τα ελάχιστα ακόμη κατοίκους ευτυχισμένους του νησιού, να επιδιώκουν με κάθε τρόπο να φύγουν από το νησί για να πατήσουν άλλο έδαφος , περισσότερο σίγουρο και λιγότερο επικίνδυνο. Οι αρμόδιοι όμως πιστεύουν, πως το ρεύμα αυτό θα περάσει. Ο φόβος θα διασκεδαστεί, όπως συνέβη και τότε με τους σεισμούς της Επτανήσου και τη γενική διάθεση των Κεφαλληνών και Ζακυνθινών  να φύγουν από τα νησιά τους. Ας ελπίσουμε ότι ο καιρός θα δικαιώσει τους αρμοδίους.

Χρ. ΣΒΟΛΟΠΟΥΛΟΣ

1956- 2016 : 60 Χρόνια από το Σεισμό της Σαντορίνης - Εφημερίδα "ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ" - 10 Ιουλίου 1956

ΕΙΣ 40 ΝΕΚΡΟΥΣ ΑΝΕΡΧΟΝΤΑΙ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΙΣΜΟΥ ΕΙΣ ΚΥΚΛΑΔΑΣ

ΣΥΝΕΧΙΣΘΗΣΑΝ ΚΑΘ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΝΥΧΤΑ ΑΙ ΣΕΙΣΜΙΚΑΙ ΔΟΝΗΣΕΙΣ ΕΙΣ ΤΗ ΘΗΡΑΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΠΛΗΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΚΑΙ ΤΑΣ ΑΛΛΑΣ ΝΗΣΟΥ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΙΣ ΔΕΝ ΕΔΕΧΘΗ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΕΡΘΕΙΣΑΝ

ΒΡΕΤΑΝΙΚΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑΝ.

Αι πρώται ειδήσεις από τον τόπου του Δράματος

  

Η νήσος Σαντορίνη κατοικείται από δύο χιλιάδων ετών  π.Χ.  το σύνολο του πληθυσμού της ανέρχεται εις 9.332 κατοίκων. Είναι γνωστόν, ότι επτά σεισμοί έλαβον χώραν προηγουμένως. Εις τα 196 π.Χ., εις τα 726 π.Χ. εις τα 1573, εις τα 1650, εις τα 1707, εις τα 1866, εις τα 1925.

Το υπουργείον των Εσωτερικών ανεκοίνωσε, ότι ο σεισμός έθιξε ολόκληρη την περιοχή του νοτίου Αιγαίου. Η Kάλυμνος εδοκιμάσθη επίσης σκληρώς και εσημειώθησαν  θύματα. Μεγάλα κύματα κατέκλησαν επίσης τας νήσους Σύρον, Σαντορίνη, Κάλυμνο. Τα πλοία του ελληνικού πολεμικού ναυτικού κατέπλευσαν εις τας πληγείσας περιοχάς. Ναυτικαί μονάδες  διετάχθησαν να καταπλεύσουν εις Σαντορίνη προς βοήθεια του πληθυσμού και αεροπλάνα υπερίπτανται της νήσου. Ο σεισμός, εγένετο αισθητός και εις τας Αθήνας. Άπασαι αι τηλεφωνικαί επικοινωνίαι μετά των Αθηνών διεκόπησαν.

Κατά πληροφορίας εξ Σαντορίνης, τα περισσότερα χωρία της νήσου, κατεστράφησαν. Εις το χωρίον Μέσα Γωνιά, όλες σχεδόν αι οικίαι κατέρρευσαν. Ο λιμενάρχης Σύρου, ανέφερε ότι 40 άτομα εφονεύθησαν εις Σαντορίνη. Αι τραυματίαι εστάλησαν εις Σύρον.

Τα κύματα εκάλυψαν την Κάλυμνο μέχρι αποστάσεως 100 γιαρδών. Επισήμως , εγνώσθη αργότερον ότι 30 άτομα εφονεύθησαν εν Σαντορίνη και ότι το 40 % των οικιών υπέστησαν ζημίες.

Δέκα πρόσωπα εφονεύθησαν εις την Νήσον Ιος. Πανικόβλητοι οι κάτοικοι της Σαντορίνης συρρέουν προς την ακτή, ζητούντες να εκκενωθούν εις την ήπειρο.

Αεροπλάνο της Αμερικανικής Αεροπορίας ανεχώρησε εξ Αθηνών εις Σαντορίνη με εμπειρογνώμονας παρομοίας βοηθείας. Αφετέρου η Αγγλική Πρεσβεία προσέφερε τη βοήθεια του Βρετανικού Ναυτικού. Εν τω μεταξύ αμέσως μετά τους σεισμούς, εκινητοποιήθησαν όλαι αι κρατικαί υπηρεσίαι δια την εξακρίβωσην των ζημιών και την παροχή των πρώτων βοηθειών προς τους πληγέντας. Κατόπιν εντολής του κυρίου Καραμανλή προς τους αρμοδίους υπουργούς, ετέθη αμέσως εις εφαρμογή ο νόμος περί αντιμετωπίσεως εκτάκτων αναγκών, και ήρχισαν λαμβανόμενα όλα τα αναγκαία μέτρα δια την περίθαλψη των σεισμοπαθών. Ούτω εστάλη αεροπλάνον με τροφάς και φάρμακα εις τη Σαντορίνη, ενώ ταυτοχρόνως έπλεε προς την νήσον το πολεμικό «Αδριάς». Έπλευσε δι επίσης εις μεν την Κάλυμνο το πολεμικό                               « Πλέσσας» το δε πολεμικό «Δόξα» εις άλλας πληγείσας εκ του σεισμού νήσους.  Καθ όλην την πρωίαν αεροπλάνα ντακότα υπερίπτανται των νήσων δια αναγνωριστικάς πτήσεις.

Την μεσημβρίαν, χθες, απέπλευσε δια Σαντορίνην  το πολεμικό «Αιγαίον» του οποίου επέβησαν ο Υπουργός Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων κ. Ράλλης, ο Υφυπουργός Προνοίας κ. Ψαρέας και αδερφαί νοσοκόμοι του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, αι οποίοι μεταφέρουν φάρμακα και κλινοσκεπάσματα και άλλα εφόδια. Συγκεκριμένως, υπό του ελληνικού ερυθρού Σταυρού απεστάλη φορτηγό νοσοκομείο δυνάμεως 240 κλινών, και σταθμόν επιδέσεως δυνάμεως 5 κλινών.  Απεστάλησαν επίσης φορητοί ασύρματοι και άλλα εφόδια. Αντιπρόσωποι του Τύπου και κινηματογραφισταί ανεχώρησαν δια του ως άνω πλοίου εις τας πληγείσας νήσους.

Το απόγευμα, (χθες), ανεχώρησε δια πας σεισμοπλήκτους νήσους το αρματαγωγό, «Αλιάκμων», με τρόφιμα και άλλα εφόδια απαραίτητα δια τους πληγέντας πληθυσμούς. Αναχώρησαν επίσης, τμήματα μηχανικού και πεζικού προς παροχή υπηρεσιών. Την 13.30 μ.μ. , χθες, απέπλευσε εκ Πειραιώς εις Θήραν δρομολογηθεν εκτάκτως το επιβατηγόν «Κανάρης» με το οποίον απεστάλη υγειονομικο υλικόν προς εξασφάλιση υγειονομικής περιθάλψεως εις τους σεισμοπαθείς. Με το ίδιον σκάφος, ανεχώρησαν αξιωματικοί και άντρες του κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιώς καθώς και συνεργείο ιατρών και νοσοκόμων του Κρατικού Νοσοκομείου Πειραιαώς υπό τον υφυπουργό κ. ΤΟύντα. Ο «Κανάρης» προσέγγισε εις Σύρον, και περιέλαβε τον Νομάρχην ως και υλικόν προορισμένο για την περιοχή. Εξ’αλλου την 5^η μ.μ. χθες, απέπλευσε δια Σαντορίνην προς εκτέλεσιν του τακτικού του δρομολογίου το επιβατηγόν «Μοσχάνθη» αφετέρου, κατά διαταγή του Υπουργού του Εμποριου απεστάλησαν δια αεροπλάνων, σημαντικαί ποσότητες διαφόρων τροφίμων εις Σαντορίνη. Σήμερον, αναχωρεί δια τας σεισμοπλήκτους νήσους ο Υφυπουργός Οικισμού κ. Τριανταφυλάκος προκειμένου να λάβει γνώση των ζημιών και να αντιμετωπίσει το ζήτημα της ανοικοδομήσεως των πληγεισών νήσων.

ΤΟ ΧΘΕΣΙΝΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝ ΔΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΑΣΙΝ ΤΩΝ ΖΗΜΙΩΝ

Χθες το εσπέρας, εξεδόθη εκ του Πολιτικού Γραφείου, η ακόλουθως ανακοίνωση:

« Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως κ. Καραμανλής, ευθύς ως έλαβε λίαν πρωί γνώση της θεομηνείας η οποία έπληξε την Θήραν, έδωκε αμέσως τηλεφωνικώς οδηγίας δια την κάλυψη των πρώτων μέτρων. Ούτω διετάχθη, όπως απογειωθεί αεροπλάνον της ΕΒΑ, όπως εξετάσει την κατάστασην εις τας Νήσους Σύρο και Κάλυμνο, α οποίοι  εφεροντο ως αι περισσότερον πληγείσαι, να εξακριβώσει δε εάν και ποίαι ζημαίαι επροξενήθησαν εις τας άλλας νήσους. Διέταξεν επίσης τα πολεμικά πλοία και τα εμπορικά τοιάυτα τα οποία εβρίσκοντο εις τον τομέα των πληγεισών νήσων, να πλεύσουν ολοταχώς προς ταύτας και να παράσχουν τας πρώτας βοηθείας. Εν συνεχεία ο Πρωθυπουργός, εκάλεσε εις σύσκεψη τους Υπουργούς Εθνικής αμύνας, Δημοσίων Έργων, Εμπορίου και τον Ναύαρχο κ. Σπανίδη.

Μετά το πέρας της συσκέψεως ο κύριος Πρωθυπουργός υπέγραψε απόφαση δια της οποίας η θεομηνία χαρακτηρίζεται ως τοπική συμφορά μεγάλης εκτάσεως, και διατάσσεται η κινητοποίηση βάση σχεδίου, δια την αντιμετώπισή της. Επίσης διέταξε τους υπουργούς κ. κ. Ράλλη, και Ψαρέαν να μεταβούν επιτόπου και να αναλάβουν υπό τις καταστάσεως επιβαλλόμενα μέτρα. Απεστάλησαν επίσης, κατόπιν εντολής του κυρίου Πρωθυπουργού, εις τας νήσους, μηχανικοί προς διαπίστωση των ζημιών.

Πλείστα πολεμικά πλοία, διετάχθησαν να πλεύσουν, πάση δυνάμη, εις τας πληγείσας νήσους και να παράσχουν τας υπηρεσίας των. Η υδροφόρος «ΟΣΣΑ» διετάχθη να πλεύση εις Σαντορίνη με φορτίο 400 τόνων ύδατος. Διετάχθη επίσης να αποσταλεί και άλλο ύδωρ ώστε να υπερβεί η αποστελλόμενη ποσότης τους χιλίους τόνους.

Την 18.15 της χθες, αεροπλάνο εξετέλεσε την πρώτη ρίψη τροφίμων εις την περιοχή της Σαντορίνης. Διοικητής του Συγροτήματος Αρωγής ορίσθηκε ο πλοίαρχος κύριος Κισσός και στρατιωτικός διοικητής της περιοχής ο ταξίαρχος κύριος Παπαγεωργίου .

Οι νομάρχαι Δ/νήσου και Κυκλάδων εβρίσκοντο εις την πληγείσαν υπό της θεομηνίας περιοχήν. “

1956 - 2016 : 60 χρόνια από το σεισμό της Σαντορίνης...

60 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το σεισμό της Σαντορίνης....

Ένα διαφορετικό αφιέρωμα σε μια ημέρα που όλα άλλαξαν στο νησί ...

«Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνει τέθοια συμφορά» είναι η χαρακτηριστική φράση όλων έζησαν αυτές τις στιγμές…. Μια συμφορά που έμελε να αλλάξει τα πάντα…. Οι εικόνες αυτές μένουν όμως χαραγμένες στο νου των ανθρώπων που τις έζησαν. Οι εικόνες αυτές "εμφανίζονται" και πάλι κάθε που πλησιάζει ημέρα του μεγάλου σεισμού της "αλλαγής". Οι άνθρωποι ακόμα πονάνε...συγκινούνται... Σαν να γινε ο σεισμός μια μέρα πριν... οχι εξήντα χρόνια.

Και ίσως πολλοί αναρωτηθούν γιατί πάλι ένα αφιέρωμα στο σεισμό αυτό; Τι ιδιαίτερο υπάρχει από έναν σεισμό με θύματα και ζημιές.... Μέσα από συγκεκριμένα αφιερώματα από τις εφημερίδες  και όχι μόνο της εποχής, πάμε να ανακαλύψουμε τις πρώτες εικόνες μετά το σεισμό ...  Ας ξεκινήσουμε σιγά σιγά το ταξίδι αυτό....

Walter Friedrich : «Φωτιά στη Θάλασσα, Ηφαιστειότητα και Φυσική Ιστορία της Σαντορίνης, Ο Μύθος της Ατλαντίδας», Εκδόσεις Π. Πασχαλίδης σ.216 Αθήνα 2007  

O τελευταίος καταστροφικός σεισμός της Σαντορίνης έγινε στις 9 Ιουλίου 1956. Ήταν ένας από τους πιο ισχυρούς στην Ευρώπη τον 20^ο αιώνα ( Schwarzbach 1958). Σε διάστημα 12.5 λεπτών δύο σεισμοί συγκλόνισαν το νησί. Το επίκεντρο του πρώτου σεισμού ήταν κοντά στην Αμοργό. Τα Γεωδυναμικά Ινστιτούτα της Ουψάλα και της Κιρούνα στη Σουηδία κατέγραψαν για μεν τον πρώτο σεισμό ισχύ 7.7 βαθμών  της κλίμακας Mercalli – Sieberg  και για τον δευτερο που το επίκεντρό του ήταν κοντά στο νησί ισχύ 7.2. Η πρώτη δόνηση είχε στην Αμοργό ισχύ 9 της κλίμακας Mercalli – Sieberg   στη Σαντορίνη και στην Πάρο 8, στη Θηρασιά, στην Ανάφη, στην Αστυπάλαια, στην Νάξο, στην Κάλυμνο στη Λέρο και στην Πάτμο 7 και στην Αθήνα 4 βαθμών. Ο σεισμός έγινε αισθητός σε μία επιφάνεια 270.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. 

Εφημερίδα : "Αιγυπτος " 9 Ιουλίου 1956 

Η δεύτερη δόνηση ήταν κάπως ασθενέστερη. Το Σεισμολογικό Εργαστήρι Αθηνών κατέγραψε μέγιστη τιμή 5 βαθμών της κλίμας Mercalli – Sieberg   και η πληγείσα περιοχή είχε έκταση 180.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Στη Θήρα χτύπησε ιδιαίτερα την Οία και ταα Φηρά που καταστράφηκαν σχεδόν τελείως. Σκοτώθηκαν 53 άτομα στη Θήρα και στα γειτονικά νησιά, ισοπεδώθηκαν  συνολικά 529 κτίσματα ( τα 326 στη Θήρα), 1482 είχαν σοβαρές ζημιές και 1750 ελαφρές. Αλλά και σε άλλα χωριά ο σεισμός κατέστρεψε πολλά κτήρια. Πολύ σοβαρές συνέπειες είχε για τους κατοίκους η καταστροφή των δεξαμενών νερού. Η έλλειψη νερού υποχρέωσε τους κατοίκους του χωριού Αγριλιά Θηρασιάς να το εγκαταλείψουν. Οι κάτοικοι της Μέσα Γωνιάς μεταφέρθηκαν στο Καμάρι που την εποχή εκείνη ήταν ακόμη ψαροχώρι.  Αυτός ο σεισμός ήταν μία τραγική εμπειρία κι από τότε όλα τα κτίρια χτίζονται με αντισεισμικές προδιαγραφές αφού και στο μέλλον μπορεί να συμβούν  στην ίδια περιοχή.

Ήταν 9 Ιουλίου 1956….Πρώτη ανταπόκριση από την εφημερίδα "Το Βήμα"

Γράφει η εφημερίδα : «Το Βήμα[1]»: Σκηνές φρίκης και πανικού διεδραματίσθησαν εις την τραγική Σαντορίνην, ελάχιστα λεπτά μετά την πρώτη σεισμική δόνηση η οποία εσημειώθηκε στις 5.12 πρωινή. Ο σεισμός, κατά τον χαρακτηρισμό των ειδικών ήτο τεκτονικός βαθύς. Αεροπλάνα της πολεμικής αεροπορίας τα οποία υπερίπτανται συνεχώς της νήσου ανέφεραν ότι παρετήρησαν τεράστιες κατακρημνίσεις και ίχνη φοβερών ζημιών στην πρωτεύουσα και στα χωριά της νήσου, ενώ η θάλασσα περιξ αυτής εξακολουθεί να είναι εξαιρετικώς τετραγμένη από τα παλιρροικά κύματα. […]Ολίγον αργότερα οι δονήσεις είχαν αραιώσει και εσυνεχίσθησαν με αισθητά μειωμένη έντασιν μέχρι της μεσημβρίας σχεδόν. […] Αι πρώται πληροφορίαι αναφέρουν ότι εις την Θήρα τα 40 % των οικημάτων κατεστράφησαν τελείως και τα υπόλοιπα κατέστησαν ακατοίκητα. Εξ άλλου, ο αριθμός των νεκρών έφθασε τους τεσσαράκοντα. Εις το χωριόν Πύργος εκ των 200 οικιών κατέρρευσαν οι 50 και υπάρχει ένας νεκρός και πολλοί τραυματίες. Εις την κοινότητα Επισκοπής όλες οι οικίες κατέστησαν ακατοίκητες. Η κωμόπολις Οία έναντι της Θήρας κατεστράφη ολοσχερώς. Η πρωτοφανής σεισμική δραστηριότητα προκάλεσε τον σχηματισμό ενός πρωτοφανούς εντάσεως παλιρροικού κύματος ύψους ένα έως 6 μέτρα το οποίο με επίκεντρο τη Θήρα, εξαπλώθη προς όλες τις κατευθύνσεις. […] Συνέπεια αυτού του κύματος, εις τον λιμένα της Καλύμνου  βυθίσθησαν όλα τα μικρά σκάφη και κατεκλύσθησαν υπό υδάτων οι παραλιακές οικίες. Στη Σύρο, η  θάλασσα εκάλυψε την παραλιακή οδό Εις την Λέρο τα ύδατα εισεχώρησαν εις αρκετόν βάθος εντός της ξηράς και ανέτρεψαν δέκα πλοιάρια. Εις το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο Κρήτης κατέκλυσαν τις αποθήκες της προκυμαίας . […] Οι καταμετρηθέντες νεκροί της Θήρας έφθασαν ήδη τους 40. Υπάρχει ανάγκη επείγουσας κατεδαφίσεως των επικίνδυνων οικιών και έρευνας των ερειπίων για νεκρούς και τραυματίες σε ολόκληρη τη νήσο. Κατά τελευταίες πληροφορίες αναφέρονται ως φονευθέντες οι : Καρβούνης Μάρκος, Γαβρίλη Μαρουλία, Σπηλιώτου Καλλιόπη, Νομικός Πλούταρχος, Βαλσαμάκης Ανδρέας, Βαλσαμάκη Αικατερίνη, Βεκρής Μάρκος, Δαμίγου Ειρήνη, Καφούρος Ελευθέριος εξ Ημεροβιγλίου. Δύο τέκνα του Μιχαήλ Δεναξά, Σορώτου Ειρήνη, Νομικού Φλώρα, Νομικός Νικόλαος, Ναυπλιώτης Ιάκωβος, Συρίγος Απόστολος εξ Οίας. Σιγάλας Γεώργιος, Κουτσογιαννοπούλου Ευτυχία, Μυτιληναίου Μαρία, Μυτιληναίου Άννα, Σιγάλα Αικατερίνη, μετά των πέντε τέκνων της, Σιγάλας Μάρκος, Σιγάλα Μαρία και Δρόσου Ευδοκία εκ Φηρών, Κατσίπη Μαρία και Μποργιανός Πέτρος εκ Πύργου. Εκ Μεσσαριάς τα τέσσερα τέκνα του Αλιφραγκή Τομάζου. Εξ άλλου αγνοείται η τύχη 20 ακόμη ατόμων. […]

Το συντονιστικό Κλιμάκιο Αρωγής του Υπουργείου Προεδρίας της Κυβερνήσεως ανακοίνωσε τα εξής: Το Υπουργείο Προνοίας αποστέλλει 100 σκηνάς, υγειονομικόν υλικόν και ανάλογον προσωπικόν, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός ένα χειρουργείο εκστρατείας και υγειονονομικό υλικό, και το Υπουργείο Εμπορείου τρόφιμα για 10.000 άτομα. Η Ανωτέρα Στρατιωτική Διοίκησης Αττικής εφόρτωσε επι αρματαγωγού 1500 οκάδες άρτου, ο νομάρχης Σύρου 3000 οκάδες άρτου, υγειονομικόν υλικό και νοσοκομείον 50 κλίνες και το Πατριωτικόν Ίδρυμα διάφορα εφόδια.  Δι άλλου αρματαγωγού απεστάλησαν εις την σεισμόπληκτον περιοχή : ένας λόχος  πεζικού, ένας λόχος μηχανικού και κλιμάκια μεταφορών. Επίσης διετάχθησαν τέσσερα αεροσκάφη της πολεμικής αεροπορίας να προβούν εις ρίψεις εφοδίων. Υπό του Υπουργείου Προνοίας απεστάλησαν εις Σαντορίνη δύο πλήρη χειρουργικά συνεργεία με επικεφαλείς τους διευθυντές των χειρουργικών κλινικών Κρατικών Νοσοκομείων Αθηνών και Πειραιώς κ. Τσαρδάκαν και κ. Τούνταν. Τα συνεργεία εκτός των άλλων διαθέτων 100 φορεία, πλάσμα αίματος, επιδεσμικό υλικό, αντιτετανικούς ορούς και άλλα φάρμακα. […]

Και συνεχίζει με νεότερες πληροφορίες για το σεισμό, Από το σήμα του  αντιτορπιλλικού «Αιγαίου» προς το ΓΕΕΘΑ, αναφέρεται ότι : « Την 8 μ.μ. το αντιτορπιλλικόν Αιγαίον κατέπλευσε εις Θήραν και απεβίβασε εις Οία συνεργείον περιθάλψεως και πομπό ασυρμάτου. Ακολούθως και περί την 10.30 μ.μ. κατέπλευσε εις το χωριον Περίσσα όπου άρχισε εκφόρτωσιν υλικού περιθάλψεως. Η Θήρα παρουσιάζει όψη ερημώσεως Οι κάτοικοι κατέφυγαν εις τους αγρούν. Το επικρατούν σκότος λόγω καταστροφής του δικτύου ρεύματον επιτείνει την τραγική εικόνα.  Οι νεκροί  σύμφωνα με την επίσημη αναφορά ανέργοχται εις 42 και οι τραυματίες εις 46.  Αγήματα εκ 200 ναυτών των αντιτορπιλλικών « Δόξα» και «Αδρίας» άρχισαν να ανασύρουν από τα ερείπια τους νακρούς και να παρέχουν τις πρώτες βοήθειες στους τραυματίες .

---

[1] Αποσπάσματα Εφ. «Το Βήμα»10 Ιουλίου 1956,  

Ο σεισμός του 1956 μέσα από τα μάτια και τις θύμησες ενός παιδιού από την Τήνο,

Ας φύγουμε και πάλι και ας ταξιδέψουμε  στην ημέρα του σεισμού. Συνοδοιπόρος μας σήμερα,  ο κ. Γιώργος Αλβέρτης , Καθηγητής  Γαλλικών πρώην Διευθυντής του Λεοντείου Λυκείου Ν. Σμύρνης, μέσα από το βιβλίο του :  «Τότε που κυλούσα την πέτρα», ο οποίος μας παρουσιάζει τις επιπτώσεις του σεισμού στο νησί  και κυρίως στις ζωές τους τις πρώτες ημέρες: 

«[…]΄Ενα κομμάτι από το παζλ του χρόνου μου έλειπε για το σεισμό του 1956 και να που μια θεία που ήρθε να φάει μαζί μας, μου τον επιβεβαίωσε λέγοντας πως πετάχθηκε έξω από το σπίτι, αφού είχε τυλίξει σε μια κουβέρτα το τρίχρονο παιδί της, γιατί ήταν άνοιξη και είχε δροσιά…

      Φωτιές είχαμε ανάψει την επομένη σ’ ένα χωράφι μπροστά από το σπίτι του μπάρμπα Λούη και μαζευτήκαμε εκεί όλοι μαζί, κάτι φάγαμε, οι άνδρες ρακί έπιναν και στα παιδιά μας στρώσανε να κοιμηθούμε μέσα στ’ άχυρα που απλώσανε σ’ ένα αλώνι που ήταν στη μέση του χωραφιού και κοιμηθήκαμε βλέποντας τ’ αστέρια γιατί φοβόμαστε να κοιμηθούμε στα σπίτια μετά το σεισμό, κι ο αέρας ανθοβολούσε από τη μυρωδιά του λουκάνικου που ψήσανε οι άντρες, κι ο σεισμός έφερε πιο κοντά τους ανθρώπους που η καθημερινότητα είχε αποξενώσει, που η πολλή δουλειά είχε απομονώσει, κι έτσι γίνεται πάντα, η φύση θυμίζει στον άνθρωπο πως δεν πρέπει να ζει μόνος του, χρειάζεται να είναι αδελφωμένος με το γείτονα, το διπλανό του, γιατί όλα μπορούν ν’ ανατραπούν σε μια στιγμή και να μην προλάβει κανείς να ζήσει, γι’ αυτό προσπαθώ να ζήσω κάθε στιγμή, είναι μια φλόγα η ζωή που πρέπει να μας κάψει, να μην αρνηθούμε τίποτα, να γευτούμε όλες τις πλευρές της, να γεμίσει η ψυχή μας μελωδίες, τοπία, λουλούδια, να μην πάει χαμένη η ζωή μας που τόση τεχνολογία με τις εικονικές της πραγματικότητες αλλοτριώνει και βλέπεις τα παιδιά να ρουφούν τη ζωή μέσα από το γυαλί, προτιμώντας να δουν τη φύση ή τη θάλασσα μέσα από την τηλεόραση…

    Κοιμηθήκαμε τη νύχτα αυτή, με τον απέραντο έναστρο ουρανό μέσα στα μάτια μας και την ψυχή μας και ήρθανε σχεδόν όλοι από το χωριό και γίνανε ένα και ο φόβος έφυγε από πάνω μας αφού βλέπαμε τους μεγάλους να τραγουδούν, νιώσαμε σιγουριά, είχαμε γερούς προστάτες αφού χόρευαν, τραγουδούσαν κι έπιναν αγαπημένοι, τίποτα δεν μπορούσε να μας κάνει κακό. Ανοιγοκλείνοντας τα μάτια μας με το φως του φεγγαριού έβλεπα το καμπαναριό της εκκλησίας που έπαιζε κρυφτό με κάτι ξεχασμένα σύννεφα. Γη και ουρανός έμοιαζαν ένα κι έτσι πρέπει να ήταν, να είναι, δεν καταλαβαίνω ποιος και γιατί χώρισε αυτά τα συμπληρωματικά στοιχεία της φύσης στα μυαλά των ανθρώπων, όπως χώρισαν την ψυχή από το σώμα, όλα μαζί αυτά πάνε, κι έτσι που όλα μαζί τα έβλεπα, έζησα μια νύχτα παραδεισένια, ταξιδεύοντας στο απέραντο σύμπαν, καβάλα στη φτερωτή μου φαντασία που από τότε οργίαζε και στα όνειρά μου ξέχασα όλες τις ζημιές των σπιτιών, δεν μου φάνηκαν πια τόσο μεγάλες και το πρωί δεν είχαμε σηκωμό τα παιδιά, ούτε κι οι μεγάλοι,  κι η άμια Κοντσέπτα μας σέρβιρε γάλα ζεστό και φέτες με μαρμελάδα από σύκα και μπορεί να μην είχε κοιμηθεί όλη νύχτα, αλλά ήταν τόσο γλυκιά η εικόνα της που ακόμα επαναφέρει μέσα μου την ιδανική εικόνα της μάνας μου, που συχνά μου έλειπε, κι αν δε θυμάμαι ακριβώς το πρόσωπό της, μου μένει σαν εικόνα Παναγιάς μέσα μου ζωγραφισμένη και το χαμόγελο της διασχίζει το χρόνο και το συγκρίνω με όποιο χαμόγελο προσέξω, μα ομορφότερο δεν είδα…""

Υ.γ.: Αγαπημένε μου Καθηγητά κ. Γιώργο ,  οι δρόμοι μας μπορεί να χώρισαν αλλά  η Πίστη σας στους μαθητές σας μας έδωσε ένα διαφορετικό πάτημα Ζωής….Πόσο δε μάλλον όταν αυτό το μετερίζι διαμορφώθηκε στον ευρύτερο χώρο της Λεοντείου  με εξαιρετικούς Συνοδοιπόρους – Συναδέλφους σας. Οι κόποι σας δεν πήγανε χαμένοι …Ιωσήφ

Υ.γ.2 :  Είναι χαρακτηριστικό το κείμενο που αναφέρει η Καθημερινή (31.12.2006) για το συγκεκριμένο βιβλίο : Τότε που κυλούσα την πέτρα « Μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία, οι στάσεις των σωμάτων, οι εκφράσεις των προσώπων, η θέση των χεριών ανασύρουν από τη σκιά τη θύμηση των περασμενων. Το μικρό παιδί που αναζητάει με λαχτάρα το πατρικό χάδι, που κρατάει αμήχανα στην παλάμη του τον χτύπο από τη βέργα της δασκάλας, ο έφηβος που ανακαλύπτει τον σκοτεινό αδελφό και μαζί του την κατάφαση της ζωής, ο νεαρός φοιτητής που παλεύει με τη μοναξιά της ξενιτιάς και της ψυχής τους. Οι νεανικές μνήμες, τα άσβηστα βιώματα στο κυκλαδίτικο τοπίο με τους σπασμένους κίονες, το κέρμα το φυλαγμένο στο σεντούκι της γης, όλα γίνονται η μαγιά της ζωής, ο κρίκος της συνέχειας. Είναι ένα μοναχικό ταξίδι στο πριν, αναρωτιέται ο Νίκος Δεσύπρης στο οπισθόφυλλο του βιβλίου ή μια τολμηρή κατάδυση στο τώρα; Μήπως το χθες είναι ανεξίτηλο; Μήπως η πέτρα δεν θα σταματήσει ποτέ να κυλάει;»….

Υ.γ.3.: Αν κάποιος άλλος από τους αναγνώστες τόσο από την Τήνο όσο και από οπουδήποτε, θυμάται την ημέρα του σεισμού, θα είναι μεγάλη μας τιμή η ανάδειξη των αφηγήσεων ζωής εκείνης της ημέρας. 

Ο Θηραϊκός Όρθρος του Χθες … στο Σήμερα,

 Ο ήχος των γαιδουριών … ο ήχος των ανθρώπων .. Οι σκάλες των Φηρών, οι μορφές αγνές, δημιουργικές, πονεμένες αλλά γεμάτες Ηρεμία….

Οι καταστροφές από το σεισμό  του 1956 ακόμα εκεί … Να θυμίζουν το χθες… Να προσμένουν το αύριο ….

Οι κάναβες και τα υπόσκαφα που μυρίζουν Μνήμες Ανθρώπων ..Ζωντανές

Οι Τουρίστες  έξω από την νέα ορθόδοξη Μητρόπολη των Φηρών, την Παναγιά του Μπελλώνια,  Οι αποτυπώσεις του σκηνοθέτη ξέχωρες.. Η Εικόνα της Παναγιάς και ο Σεβασμός των πρώτων σύγχρονων τουριστών .   «Παρακαλούμε ενισχύσατε δια την αποπεράτωσιν της εκκλησίας»…. Εικόνες του Γυαλού των Φηρών… Ενός Γυαλού άγνωστου για  όλους μας … Ενός από τους δύο βασικούς όρμους «Μετάβασης» της Ιστορίας….

Η Ξεβάρεση των Καμπανάδων στη συνέχεια να δώσει έναν άλλο τόνο .. Εορταστικό.. Σε συνδυασμό με την περιφόρα μίας εικόνας…δεν θα μπορούσε να λείπει και η «Πανήγυρη» , φάβα πιθανόν,  Η Πρώην Αγροτική Τράπεζα  και οι μορφές αναλλοίωτες,

Και ξαφνικά μέρος της ιστορίας της Θηραϊκής Ντομάτας, το Εργοστάσιο του Νομικού , ο πολτός «Αββίς και οι απίστευτες ποσότητες ντομάτας ή πελτέ έτοιμες σε κάποια προβλήτα για το ταξίδι τους….

Από την άλλη πλευρά, τα Ορυχεία, βασικός Πυλώνας στήριξης της Θηραϊκής Οικονομίας για περίπου ένα αιώνα…Οι ορυχοεργάτες…στα έγκατα της γης τους για εκείνους, για το Αύριο …για τη Σαντορίνη… Θα έπρεπε να είναι προσεχτικοί μα και συνάμα γρήγοροι .. μην βρεθούν κι αυτοί για να «στεριώσει» …η γη …

Η Ελαφρόπετρα έτοιμη για το δικό της δρόμο… Σάμπως η διώρυγα του Σουέζ δεν έχει στα τοιχώματά της θηραϊκή γη;  Πρόσωπα αναλλοίωτα στο χρόνο …σκληρά αλλά αγνά.. Πρόσωπα που ζουν ακόμα και χρειάζεται να τα ακούσουμε….

Και πάλι η περιφόρα της Εικόνας… σαν μία άλλη παράλληλη διάσταση της Σαντορίνης.

Χαμηλωμένες ματιές… που δεν νοούνται το αύριο του τουρισμού παρά μόνο το σήμερα το δικό τους …

Ο Καθαρισμός του «φάβα» αναγκαίος για όλες τις γενιές…

Η Αγροτική Τράπεζα άνοιξε… Μια νέα μορφή ανάπτυξης….

Το αγροτικό τοπίο της Σαντορίνης …αγνό …ηφαιστειακό … αλλά σε μία διαδικασία αλλαγής…

Μα είναι αυτή η Σαντορίνη; ; ; Μα υπήρχαν τόοσα πολλά αμπέλια …; ; Και τώρα ; ; ;

Το Άλεσμα της Γης … και το Παιχνίδι των Γαιδάρων…

Η άνοδος και η κάθοδος στο Γυαλό … Ο Δρόμος δύσκολος μα και συνάμα συναρπαστικός …

Η Ζωή του Γυαλού των Φηρών… Μια άλλη Σαντορίνη …

Από τη μία οιμουλαράδες… και από την άλλη οι Φορτοεκφορτωτές-Λεμβούχοι …

Ένα πλάνο σημαδιακό : Η Παρουσίαση του Φάβα   … Η Ευλογία της Πανήγυρης ….

Και ο ίδιος ήχος … Για να κλείσει η Ιστορία από εκεί που Άρχισε…

Και ο Κύκλος της Ιστορίας ξεκινάει .. Σαν έναν άλλο μύθο…

Οφείλω να ομολογήσω ότι μετά από πολλά χρόνια, ουσιαστικά σε μία χρονική στιγμή που μπορούσα να το καταλάβω,  είδα τον «Θηραϊκό Όρθρο» , βράδυ στο Καμάρι από ένα αντίγραφο της Αρτεμίας Αργυρού πριν καν δημοσιευτεί στο Ιντερνετ. … Και ξαφνικά σαν τον Μίτο της Ιστορίας ο Χρόνος περιπλέκεται  και ο τόπος με οδηγεί στον Πύργο όπου γνωρίζω την κόρη  της πολυαγαπημένης μου Κάκης Νούσια Λαγκαδά την δρ. Τόνια Νούσια. Η Κάκη  μια γυναίκα αρχόντισσα γεμάτη Αγάπη, Ήθος, Μεράκι, Εξαιρετική Προσωπικότητα, Αστείρευτο κέφι, Γλέντι, Χορο, Έγνοια για τη Σαντορίνη  (και λίγα λέω) σε συνδυασμό με την ιδιαίτερα σημαντική παρουσία του Αντώνη Κονταράτου στην προσωπική μου ζωή, είναι οι δύο βασικές Ψυχές του Πύργου που εγώ από το Μεγαλοχώρι δεν μπορώ να ξεχάσω…

Η Τόνια όμως με τη σειρά της, παρουσιάζοντας μου την ιδιαίτερα σημαντική οικογένεια της και φυσικά τον Άγνωστο σε πολλούς Φωτογράφο, - και όχι μόνο, Αντώνη Λαγκαδά,  μου κέντρισε το ενδιαφέρον μία από τις εκπλήξεις που ετοίμαζε.  Η προσωπική της ενασχόληση  με την ταινία του  «Θηραϊκού Όρθρου», από πλευράς όμως έρευνας.  Συγκεκριμένα, σε πείσμα των καιρών, δημιούργησε  την  έκθεση "Σκηνές από το πρόσφατο παρελθόν:Γη παραγωγή και κοινωνία στη Σαντορίνη του 1960",  βασισμένη πάνω στον «Θηραϊκό Όρθρο», εμπλουτισμένη με φωτογραφικό υλικό τόσο του Αντώνη Λαγκαδά, όσο και των Ασπασία Αλεξανδρή, Κλέαρχου Καπούτση, Ζωής Χατζηγιαννάκη, Γιάννη Αργυρού, Μανώλη Λυγνού, Νίκου Μπελαβίλα, Γιάννη Χρυσού, Ειρήνη Πρέκα- Φαρισσαίου κ.α., στο χώρο "Κasteli 1663" στην είσοδο του Μεσαιωνικου Καστελιού του Πύργου το καλοκαίρι του 2014.
Στο εισαγωγικό κείμενο της έκθεσης αυτής αναφερόταν τα εξής : "Μέσα από τη βίαια αντιπαράθεση εικόνων και ήχων επιχειρούν να ξυπνήσουν τον θεατή και να του αποκαλύψουν τους παράγοντες οικονομικής εκμετάλλευσης, να κατακρίνουν τον ανερχόμενο δουλικό τουρισμό και να σχολιάσουν το ρόλο της εκκλησίας στις ζωές των ανθρώπων του νησιού. Οι αγρότες πασχίζουν να καλλιεργήσουν τη γη με πρωτόγονες μεθόδους, περιμένουν με αγωνία ένα δάνειο από την τράπεζα αλλά και τον έλεγχο της παραγωγής της φάβας από τον εκτιμητή, ενώ από την άλλη οι ξένοι τουρίστες εισβάλλουν στο νησί ...[...]Βασισμένη στην ταινία "Θηραϊκός Όρθρος" η έκθεση εστιάζει σε πτυχές της κοινωνικής ιστορίας του νησιού και καταδεικνύει τις μεταφορτώσεις του αγροτικού τοπίου και τις σχέσεισ του με τον πολιτισμό και την καθημερινότητα των κατοίκων του . με αφορμή εννέα σκηνές της ταινίας που αποτελούνκαι τις θεματικές ενότητες της έκθεσης, το παρελθόν και το παρόν συνδέονται μέσα από κείμενα και εικόνες". 

Η συνέχεια της έκθεσης  είχε και ομιλητές του Χθες και του Σήμερα, βασισμένοι σε μία ταινία Σταθμό. «…Ο Θηραϊκός Όρθρος γυρίστηκε στη Σαντορίνη το καλοκαίρι του 1967, στην έναρξη της δικτατορίας. Είναι ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους του οποίου η ιδιαίτερη σκηνοθεσία των Σταύρο Τορνέ και Κώστα Σφήκα, το τολμηρό μοντάζ του Πάνου Παπακυριακόπουλου και η απρόσμενη μουσική επένδυση  δημιουργούν περισσότερο ένα καλλιτεχνικό φιλμ και όχι ένα συνηθισμένο λαογραφικό ντοκιμαντέρ κατά τα πρότυπα της περιόδου, χωρίς βέβαια να υποτιμάμε και την ξεκάθαρη καταγγελτική πολιτική θέση που παίρνουν οι δημιουργοί. Η κατακερματισμένη Ελλάδα ανάγεται ιδανικά στο κατεστραμμένο και παρατημένο δομικό περιβάλλον της Θήρας από τον σεισμό των 7,8 ρίχτερ του 1956. Ο αγροτικός πληθυσμός είναι μόνος του στη τύχη του, σαν τους ιθαγενείς που θαμπώνονται με τα καθρεφτάκια, ενώ μόλις αρχίζει το ελληνικό όνειρο της τουριστικής ανάπτυξης»

Νομίζω ότι ήρθε η ώρα η ιδιαίτερα Προσεχτική Προσπάθεια ανάδειξης μέρους της σύγχρονης ιστορίας του 20ου αιώνα στη Σαντορίνη, να αναδειχτεί ακόμα περισσότερο. Η κ. Νούσσια, μου παραχώρησε τη δυνατότητα ανάδειξης και διαχείρισης αυτού του υλικού και  γι αυτό την ευχαριστώ θερμά. Η με ακρίβεια ερευνητική δουλειά της Τόνιας υποδεικνύει την ιδιαίτερη της αγάπη για το νησί της Σαντορίνης, για το νησί της. Η έρευνα αυτή είναι δίγλωσση, στα ελληνικά και στα αγγλικά, ώστε να μην μείνει μόνο στους κατοίκους, εάν και εφόσον αξιοποιηθεί μέσω εκπαιδευτικών και μη προγραμμάτων, αλλά να το γνωρίσουν και οι τουρίστες.

Οι θεματικές της έκθεσης απορρέουν πάντα από την ταινία. Κάθε θέμα είναι και μία ευρύτερη συζήτηση.
1. Θρησκευτικές Τελετές και Κοινωνική Ζωή


2. Η συλλογική διάσταση του Θρησκευτικού Πανηγυριού

3. Οι μεταμορφώσεις του Αγροτικού Τοπίου

4. Εξόρυξη ΘηραΪκής Γης

5. Πρακτικές της Καθημερινής Ζωής

6. Η διαδικασία παραγωγής Κριθαριού στη Σαντορίνη

7. Η Πορεία της Φάβας προς την Μοριακή Κουζίνα

8. Βιομηχανική Παραγωγή τοματοπολτού

9. Διαχρονικά μέσα Μεταφοράς

Ενότητες που συμβαδίζουν αμέριστα με την ιστορική ανάπτυξη αλλά και τουριστική διαμόρφωση της Σαντορίνης. Η εξαιρετική αυτή προσπάθεια σε συνδυασμό με τη χρήση της ταινίας, μπορεί να γίνει  μια άλλης μορφής ανάδειξη  της ιστορίας του νησιού. Η δίγλωσση καταγραφή των όψεων, θα βοηθήσει πολύ και τους τουρίστες , ερευνητές κ.ο.κ. να καταλάβουν την ιδιαίτερη κοινωνία της Σαντορίνης, πριν και κυρίως μετά το μεγάλο σεισμό του 1956.

Θηραϊκός όρθρος μέρος α by Ιωσήφ Πέρρος

 Τόνια,
Η Αξιέπαινη δουλειά σου, δημιουργεί μια νέα σελίδα στην ιστορική μελέτη της Σαντορίνης, το συνδυασμό ταινίας – ντοκυμαντέρ με την έρευνα και την καταγραφή της Ιστορίας.
Ιωσήφ Πέρρος: Ιστορικός ερευνητής


Επιμέλεια  φωτογραφικού  Ερευνητικού Υλικού : Δρ. Αντωνία Νούσια, Διευθύντρια Μεταπτυχιακού Προγράμματος Πολεοδομίας, Πανεπιστημίου London South Bank

Ανέτειλε η 9η Ιουλίου 1956, Η ημέρα όπου τα πάντα άλλαξαν στο νησί της Σαντορίνης ….

Ανέτειλε η 9^η Ιουλίου 1956, Η ημέρα όπου τα πάντα άλλαξαν στο νησί της Σαντορίνης ….

Ήταν 9 Ιουλίου 1956, 5.30 το πρωί όταν δύο σεισμοί άνω των 7 ρίχτερ, συγκλόνισαν το νησί και προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές. Πάνω από 2000 σπίτια έπαθαν ζημιές και πάνω από 50-60 άτομα έχασαν τη ζωή τους.[1] Ως απόρροια του μεγάλου σεισμού η κοινωνική δομή της Σαντορίνης αλλάζει[2]. Τα κατεστραμμένα σπίτια[3] οδηγούν σε αναγκαστική μετανάστευση στην Αθήνα των κατοίκων, οι ζημιές σε αγροτικές περιοχές, και στις βιομηχανίες κυρίως ντομάτας οδηγούν σε μαρασμό τους εναπομείναντες στο νησί.  Ο μεγάλος σεισμός της Σαντορίνης του 1956, ήταν η βασικότερη αιτία αλλαγής της φύσης του νησιού: Αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμού στην Αθήνα και τον Πειραιά, λόγω της μεγάλης καταστροφής κτηρίων, εγκατάλειψη αγροτικών περιοχών,  εσωτερικές μετακινήσεις και δημιουργία νέων χωριών. Η σχεδόν ολιστική επαναπροσέγγιση της κοινωνίας της Σαντορίνης οδήγησε στην κατά βάση τουριστική ανάπτυξη του νησιού και στην παράλληλη σε μικρότερο επίπεδο ανάπτυξη της γεωργικής καλλιέργειας .Η προσπάθεια ανοικοδόμησής του ξεκινάει από τη δεκαετία του 1960.

«Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνι τέθοια συμφορά» είναι η χαρακτηριστική φράση όλων έζησαν αυτές τις στιγμές…. Μια συμφορά που έμελε να αλλάξει τα πάντα….   Οι εικόνες αυτές μένουν όμως χαραγμένες στο νου των ανθρώπων που τις έζησαν. Οι εικόνες αυτές "εμφανίζονται" και πάλι κάθε που πλησιάζει ο μεγάλος σεισμός της "αλλαγής". Οι άνθρωποι ακόμα πονάνε...συγκινούνται... Σαν να γινε ο σεισμός μια μέρα  πριν... όχι πάνω από μισό αιώνα...!

Και από την άλλη πλευρά η  εκκλησία σύμβολο του σεισμού, η εκκλησία του Αγίου Παγκρατίου στο Καμάρι της Σαντορίνης ανεγέρθηκε μετά τον καταστροφικότατο σεισμό της 9ης Ιουλίου του 1956, ανήμερα της εορτής του Αγίου,  στέκει και τιμάει τη Μνήμη του Αγίου …και την Μνήμη της Ιστορίας.  

Το τσουνάμι έφτασε μέχρι και τα 3,8 μ. στην ανατολική Κρήτη. Εγινε αντιληπτό σε Ναύπλιο, Εύβοια, Τήνο, Σύρο, Αστυπάλαια, Ανάφη, Σαντορίνη, Φολέγανδρο, Σίκινο, Νάξο, Σάμο, Κω, Κάλυμνο, Νίσυρο, Λειψούς, Πάτμο, Τήλο, Χάλκη, Ρόδο και ακόμη στην Τουρκία (Σμύρνη, Αλικαρνασσό)[4]. 

«Η ελληνική κυβέρνηση στέλνει εσπευσμένα βοήθεια από αέρος[5] και θαλάσσης στα νησιά του Αιγαίου όπου ένας σεισμός και το παλιρροιακό κύμα που ακολούθησε προκάλεσαν τουλάχιστον 46 θανάτους, - η λίστα των απωλειών αναμένεται να μεγαλώσει- και κατέστρεψαν πολλά χωριά», γράφει χαρακτηριστικά η αμερικανική εφημερίδα «The Spokesman Review», στις 9 Ιουλίου 1956. Σημειώνει ακόμα πως όλα τα ελαφρά πλοία του ελληνικού ναυτικού σπεύδουν εκεί, όπως και αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη. « Η πρωτεύουσα ισοπεδώθηκε εντελώς, όπως επίσης και η πολίχνη στη βορεινή απόληξη του νησιού», αναφέρει ο επιτετραμμένος τύπου της Αμερικανικής Πρεσβείες Theodor Jeckell . Την επομένη, η σκοτσέζικη «Glasgow Herald», εκτός από την εκτενή περιγραφή, αναφέρει εκτιμήσεις, σύμφωνα με τις οποίες η ενέργεια που απελευθερώθηκε από το «ρήγμα της Αμοργού», είχε την ισχύ 10.000 ατομικών βομβών. Η «Free Lance Star», την ίδια μέρα επικαλείται τις δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή, που κάνουν λόγο για 42 νεκρούς, ενώ σημειώνει πως όλοι οι κάτοικοι κοιμούνται στην ύπαιθρο.

Ενώ ο «Νεολόγος Πατρών γράφει : Ανήλθον εις 53 τα Θύματα του σεισμού εις Σαντορίνην. Προγραμματίζεται μόνιμος στέγασις των πληγέντων.Συγκλονιστική περιγραφή του σεισμού. Ήτο διάρκειας 45 δευτερολέπτων. Οικογένειαι ολόκληροι εφονεύθησαν. Εσημειώθησαν 257 δονήσεις. Ήρχισεν εκδηλούμενην η διεθνής αλληλεγγύη. Παρέχεται ήδη βοήθεια εις τρόφιμα, σκηνάς και νοσηλευτικόν υλικών.  Η Νέα Θεομηνία Αι συγκεντρούμεναι από την Θήρα και την Δωδεκάνησον πληροφορίαι παρουσιάζουν μεγάλύτερον ολονεν το μέγεθος της καταστροφής που έπληξε την Ελληνική αυτήν περιοχή …..[..] Κατά την παρούσαν στιγμήν, όμως το πλήγμα που εδέχθη η Θήρα και μαζί της η Δωδεκάνησος είναι υπέρ την αντοχή των. Μόναι του δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την δυστυχίαν η οποία μοιραίως θα εκσπάση εις αυτάς. Το πανελλήνιον αποτελει μία οικογένειαν και μέλη των κόλπων της είναι τα πληγέντα αυτά νησιά.  Και το κράτος κινητοποιούμενον κεραυνοβόλως, πρέπει να συντελέση εις την ανακούφισιν και την ανόρθωσιν των ερειπειών». 

  

Οι αφηγήσεις από το σεισμό είναι χαρακτηριστικές :

1. Δον Νίκος Κοκκαλάκης: … « Οι σκηνές που ζήσαμε περνούν μπροστά στα μάτια μας. Πρώτα απ όλα η σκέψη και η προσευχή μας στρέφονται στα αγαπημένα πρόσωπα που ανασύρθηκαν νεκροί από τα συντρίμμια: τη μάνα με τα παιδιά που  θάφτηκαν ζωντανά μέσα στο υπόσκαφο σπίτι τους, την οικογένεια που ήρθε στο νησί την Κυριακή το βράδυ για να περάσει το καλοκαίρι και τη Δευτέρα το πρωί βρήκε τον θάνατο μέσα στο σπίτι που γκρεμίστηκε…. Οι πρώτες ημέρες και οι πρώτες νύχτες ήταν ατελείωτες και γεμάτες αγωνία για το τι ακόμη επρόκειτο να συμβεί . Μερικοί έφυγαν για την Αθήνα με το πρώτο πλοίο που ήλθε στο νησί με τους γιατρούς, και τα είδη πρώτης ανάγκης. Οι περισσότεροι έμειναν, αλλά εγκαταστάθηκαν στα χωράφια. Το μόνο κτήριο που έμεινε ανέπαφο ήταν το ξενοδοχείο Ατλαντίς, που μόλις είχε τελειώσει και είχε κτισθεί με τις αντισεισμικές προδιαγραφές. Έτσι μπόρεσε να δεχθεί τους πρώτους κρατικούς λειτουργούς. …..[] Εκείνο το πρωινό της καταστροφής μόλις είχα φθάσει στον Πειραιά μετά ολιγοήμερη παραμονή στη Σύρο. Μόλις με είδαν οι φίλοι μου μου ανήγγειλαν πανικόβλητοι « χάθηκε η Σαντορίνη, ένα σύννεφο σκόνης έχει σκεπάσει το νησί….» Επιβιβάστηκα στο πρώτο πλοίο που έφυγε για το μεσημέρι για τη Σαντορίνη, το γνωστό σε όλους τους Σαντορινιούς « Μοσχάνθη»  και έφθασα την επόμενη ημέρα το βράδυ . Από την Περίσσα που αποβιβαστήκαε πήγα κατ ευθείαν στα χωράφια στην περιοχή του Σταυρού στο Κοντοχώρι όπου βρήκα όλους τους ενορίτες…. Θυάμαι την αυτοθυσία των νέων παιδιών που κινητοποιήθηκαν από την πρώτη στιγή για να προσφέρουν βοήθεια όπου και όπως μπορούσαν. Όσα από τα παιδιά είχαν μείνει στο νησί – γιατί πολλά είχαν στεγαστεί στη Νέα Μάκρη , στο Ίδρυα των Αδερφών της Παμμακάριστου – οι αδερφές του Ελέους τα προσκάλεσαν να μείνουν για να βοηθήσουν στη δύσκολη αυτή περίσταση τις οικογένειες που επλήγησαν Οι Θηραίοι πάντα θυμούνται με ευγνωμοσύνη αυτή την προσφορά τους. Θυμάμαι τις Λειτουργίες  στο Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Κοιμητήριο ή στο ναό του Αγίου Αντωνίους το Κοντοχώρι που ήταν μισογκρεμισμένοι και επικίνδυνοι πράγμα που δεν είχαμε αισθανθεί τις πρώτες ημέρες…..(Γ.Κοκκαλάκη: Η Σαντορίνη και η Οικογένεια Κοκκαλάκη )

2  Όπως μου είπε κοιμόντουσαν, ήταν ξημερώματα γύρω στις 6 παρά τέταρτο. Λίγα λεπτά πριν γίνει ο σεισμός, η καρδερίνα που είχαν φτερούγιζε έντονα μέσα στο κλουβί, σε σημείο που το πουλί χτυπιόταν κυριολεκτικά στα σίδερα του κλουβιού. Τους ξύπνησε ο θόρυβος από το πρωτόγνωρο φτερούγισμα και κατάλαβαν ότι θα γίνει σεισμός γιατί τα ζώα προαισθάνονται τα σημάδια της φύσης. Δεν πρόλαβαν όμως να κατέβουν από τα κρεβάτια και άρχισε. Ευτυχώς που το σπίτι μας ήταν υπόσκαφο. Αυτό τους γλίτωσε! Πρώτα όπως μου είπε ήρθε ένα έντονο βουητό από τα έγκατα της γης που βούλωνε τα αυτιά και μετά το «κούνημα». Από το έντονο βουητό άνοιξε διάπλατα η εξώπορτα που ήταν κλειστή με τους μαντάλους! Αρχικά το κούνημα ήταν «πλαγιαστό» και μετά «χοροπηδηχτό, πάνω-κάτω». Τα έπιπλα χοροπηδούσαν και από τη μια μεριά των τοίχων βρέθηκαν στην άλλη. Χαρακτηριστικά όπως μου είπε ένας μπουφές της προγιαγιάς μου, ασήκωτο έπιπλο βαρύ ξύλινο γεμάτο γυαλικά που άλλοτε χρειαζόταν 6 άτομα για να καταφέρουν να το μετακινήσουν, χοροπηδούσε στον αέρα! Νόμιζες ότι οι 2 τοίχοι του υπόσκαφου πάλλονταν, δηλαδή έσμιγαν και μετά πάλι χωρίζανε. Δεν έμεινε τίποτα όρθιο από έπιπλα μέσα στο σπίτι: μπουφέδες, γυαλικά, κάδρα, όλα ήρθαν τούμπα. Εκτός από το εικονοστάσι που ήταν άθικτο στη θέση του κρεμασμένο με όλες τις εικόνες μέσα! Ούτε ένα λεπτό δεν κράτησε ο σεισμός και όταν τελείωσε και βγήκαν έξω στην αυλή.Στο δρόμο πάνω από το υπόσκαφο σπίτι μας υπήρχε ένα μαγαζί. Έπεσε όλο το μαγαζί όπως ήταν μέσα στην αυλή μας και από το πολύ βουητό που είχε ο σεισμός, κάνεις μέσα στο σπίτι δεν άκουσε τη κατεδάφιση του μαγαζιού!!!!! Το είδαν πως είχε πέσει όταν πλέον βγήκαν στην αυλή. Το ότι δεν πρόλαβαν να βγουν έξω και ο σεισμός τους «έπιασε» μέσα στο σπίτι ήταν η σωτηρία τους! Γιατί αν είχαν βγει στην αυλή, θα είχαν σκοτωθεί από το μαγαζί που ήρθε σωρό-κουβάρι μέσα στην αυλή μας. 

Ένα σύννεφο σκόνης είχε σκεπάσει τα πάντα σαν ομίχλη, δεν έβλεπες ούτε σε μισό μέτρο, άκουγαν μόνο τις φωνές των γειτόνων από δίπλα που φώναζαν: «γρήγορα όλοι στα αμπέλια, θα γίνουν και άλλοι σεισμοί». Όπως ήταν με τα νυχτικά μου είπε η θεία μου έφυγαν για τα αμπέλια, αφήνοντας τα σπίτια ανοιχτά χωρίς να πάρουν τίποτα μαζί τους. (Στη σημερινή εποχή αν γινόταν κάτι ανάλογο, θα είχε γίνει αμέσως πλιάτσικο στα ανοιχτά σπίτια. Όμως τότε δεν υπήρχαν αλλοδαποί μετανάστες, δεν υπήρχε ακόμη τουρισμός ούτε ξένοι. Ήταν μόνο οι ντόπιοι, οι συγχωριανοί. Όλο το χωριό ήταν σαν μια οικογένεια. Δεν υπήρχε φόβος να αφήσεις το σπίτι σου ανοιχτό και να φύγεις, δεν έκλεβε κανείς. Δεν υπήρχε εγκληματικότητα. Ποιος θα έκλεβε? Ο συγχωριανός σου που τον ήξερες πιο καλά και από τον αδερφό σου? Αλλά χρόνια τότε..Βγαίνοντας στην αγορά, στο κεντρικό δρόμο της Οίας αντίκρισαν την καταστροφή του χωριού.

Τα καπετανόσπιτα, τα μαγαζιά και γενικά τα περισσότερα σπίτια του «κεντρικού δρόμου» είχαν κατεδαφιστεί. Τα κτίρια δηλαδή που ήταν με ταράτσες. Τα υπόσκαφα όμως άθικτα!!!! Ούτε ρωγμή στους τοίχους!!! Και για αυτό οι θάνατοι ήταν αυτών που δεν μένανε σε υπόσκαφα.

Επειδή είχαν πέσει τα σπίτια και τα μαγαζιά της αγοράς (εξού και η σκόνη που είχε καλύψει όλο το χωριό) όλοι οι δρόμοι του χωριού ήταν γεμάτοι από μπάζα και αναγκαστικά για να περάσουν να φύγουν σκαρφαλώνανε πάνω στα μπάζα. Λόφοι από μπάζα πάνω από 2 μέτρα!! Τις γριές και τους γέρους τους παίρνανε καβάλα στους ώμους τους οι νέοι. Αν άκουγαν μέσα στα χαλάσματα φωνές, όπως-όπως έσκαβαν για να σώσουν τον πλακωμένο από τα μπάζα.

Στην Αρμένη και στο Αμμούδι οι βάρκες "ανέβηκαν" πάνω στην προκυμαία.Η φουσκωμένη θαλασσα δηλαδή "ανέβασε" τις βάρκες και τις "αφησε" πάνω στο μώλο!! Όσοι ψαράδες βρίσκονταν εκείνη την ώρα είτε στην Αρμένη είτε στο Αμμούδι, καθώς ανέβαιναν τις σκάλες για να φτάσουν στο χωριό οι πέτρες από τα γκρεμνά κυλούσαν ασταμάτητα και τους χτυπούσαν.Μαζεύτηκαν στα χωράφια στο Θόλο γύρω από τον Αγ. Γεώργιο της Πάπενας. Όπως μου είπε κάθε τρεις και λίγο η γη κουνιόταν και έλεγαν: «νατος πάλι». Την ημέρα εκείνη θα πρέπει να έγιναν τουλάχιστον 300 σεισμοί. Κάθε 2-3 λεπτά και άλλος. Για μέρες ολόκληρες κάθε τόσο και λιγάκι η γη κουνιόταν. Τους έσωσε ότι ο σεισμός ήταν «υποθαλάσσιος» και όλη η ενέργεια του έπεσε στη θάλασσα........»

3. « Ο πατέρας μου ήταν μόλις 9 ετών τότε και μου έχει πει όσα λίγα θυμάται. Ήταν στην Αγία Φωτεινή στο Μεγαλοχώρι. Είχαν πάει με τον παππού μου τον Νικολό και το θείο μου τον Ανάργυρο να σομαρώσουνε τα μουλάρια για να ξεκινήσουνε να θερίσουνε το κριθάρι.. Ήταν 5 μιση με 6 όταν έγινε ο πρώτος σεισμος. Θυμάται τα μουλάρια να γυρίζουν γύρω γύρω μες στην μάντρα , να ρουθουνιζουν σαν τρελλά και να σηκώνονται όρθια στα πισινά τους πόδια. Κανείς άλλος δεν προαισθάνθηκε το κακό πέρα από τα ζώα Μόλις έγινε ο σεισμός ο παππούς έτρεξε στο χωριό να προλάβει να ξυπνήσει τους συγγενείς. 

4. Αφηγήσεις ζωής από το ραδιοφωνικό αφιέρωμα της εκπομπής « Τσάρκα στα Νησιά» ( 2011) http://kallistorwntas.blogspot.gr/2011/07/1956.html

Και πως περνούσαν οι μέρες μετά το σεισμό Άμεση κινητοποίηση Κυβέρνησης ιδιωτών πολιτών, Θηραίων της Αθήνας για να βοηθήσουν το νησί τους Χαρακτηριστικό το απόσπασμα από τα ΕΠΙΚΑΙΡΑ εκείνης της εποχής  …

Η Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στην Περίσσα κατά τη διάρκεια της ανοικοδόμησής της.

ενώ ο   Παναγιώτης Μυτιληναίος συμπληρώνει … «Καθώς ακόμα νωπές είναι οι πληγές που μας άφησε ο σεισμός του 56 το νησί αργοπεθαίνει οικονομικά. Χιλιάδες Σαντορινιοί ξενιτεύονται και πάνε στην Αθήνα για να ζήσουν τις οικογένειες τους. Πολλές από αυτές μένουν πίσω για να κρατούν ζωντανά τα σπίτια τα αμπέλια και το βιος. Μιλάμε για σκληρές και άσχημες μέρες.

Μια φέτα ψωμί με λίγο λαδάκι και λίγο πελτέ ήταν το πολυτελές κολατσιό μας.

Κρυφτό μέσα στα χαλάσματα που άφησε ο σεισμός , στο κόκκινο σπίτι του Νομικού , στα υπόσκαφα του Κοντοχωριού και στη πλατεία Σαρπάκη ήταν το παιχνίδι μας. Κρυφτοντενεκές με το Στάθη το Καραμανλή , τον Αντώνη το Μανιέμο , το Μιχάλη το ρίφι, το Στέλιο τον εισπράκτορα, το Σίμο το Μπελλώνια, τον Λουκά το Σμπάρα, το Γιώργο το κεφτέ, το Στάθη τον Αμπαζόγλου,το Σταύρο και το Μανώλη το Χάλαρη, την παλιοπαρέα δηλαδή των Φηρών, κάθε μέρα στη πλατεία του Σαρπάκη.

Περνούσαν οι μέρες δύσκολα αλλά όμορφα.»

Αλήθεια και εμείς τι κάνουμε σήμερα; Διασκεδάζουμε; Τιμάμε μέσω γλεντιού το σεισμό; Σίγουρα η ζωή προχωράει και εξελίσσεται, σίγουρα καλό θα είναι να υπάρχουν έργα και μέλλον, απλά όποιος σκεφτεί πως μέσα σ αυτά τα σπίτια, κάποτε υπήρχε αγνή, δύσκολη, και όμορφη ζωή, των προγόνων μας, θα προσπαθούσε να ανακαινίσει και όχι να κατεδαφίσει. Ίσως να μην είναι πρακτική η σκέψη αλλά  πολλοί ίσως αναλογιστούν ότι οι εικόνες του σεισμού πρέπει να μείνουν ξεχασμένες. Ας ξεχάσουμε το λόγο που τα έκανε έτσι, ας θυμηθούμε όμως την αξία, την αγνότητα και την δύναμη όλων όσων έζησαν τότε.... «Οι τρομαχτικές καμπάνες της 9 Ιουλίου μάλλον δε συνετίζουν κανένα. Και ίσως έτσι είναι το σωστό. Η ανθρωπότητα προοδεύει γιατί ξεχνά τον τελικό θρίαμβο του θανάτου και συμπεριφέρεται σα να είναι αιώνια.» (Μ. Αρβανίτη Σωτηροπούλου).

Γιατί ο αυτόματος πιλότος της Σαντορίνης μπορεί πάντα να την φέρνει στην κορυφή της τουριστικής αναγνώρισης…. Μπορεί πάντα να συνεχίζεται ο αέναος εκμαυλισμός της… Η Ιστορία της όμως γράφεται εκεί που δεν υπάρχει φως… στις βεγγέρες της νύχτας …στις αχάραγες  στιγμές του πρωινού Της…στους ήχους από τα χλιμιντρίσματα των μουλαράδων… στα πανηγύρια της… στο κορτάρισμα των νέων με τον παλιό τρόπο … στα αμπέλια…. Στην ελαφρόπετρα… στο χθες… !

---

[1] Α.Κονταράτος, Σαντορίνη….ό.π., σ.175.

[2] Γράφει ο  Δον Νίκος Κοκκαλάκης  - Γενικός Βικάριος της Καθολικής Επισκοπής Θήρας (1926-2010): « Οι σκηνές που ζήσαμε περνούν μπροστά στα μάτια μας. Πρώτα απ όλα η σκέψη και η προσευχή μας στρέφονται στα αγαπημένα πρόσωπα που ανασύρθηκαν νεκροί […]Οι πρώτες ημέρες και οι πρώτες νύχτες ήταν ατελείωτες και γεμάτες αγωνία για το τι ακόμη επρόκειτο να συμβεί..»   Η Σαντορίνη…. ,ό.π., σ. 221.

[3] «Ηγίνηκε  το 1956 μεγαλος σεισμος και ήστειλα τότες δα το Καδιώ να μαζέψει το κόσμο.  Τότες ηχαλάσανε τα σπίθια. Ηρχε ο στρατός κι ηγκρέμιζε να βγάλει τον κόσμο…. Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνι τέθοια συμφορά! Πάει η Σαντορίνη!» Το απόσπασμα αυτό είναι μέρος προσωπικού ημερολογίου της Οιάτισσας Πλοικτήτριας Καδιώς Σιγάλα το οποίο αντιγράφει η εγγονή της. Βλ. Καδιώ Κολύμβα,  Η Πάνω Μεριά του Κόσμου, Εκδ. Αρμός  σσ. 32-34.

[4] Τι έγινε όμως την 9η Ιουλίου 1956 στην Κάλυμνο:   Σύμφωνα πάντα με τις περιγραφές από κατοίκους της Καλύμνου μόλις σε 13 λεπτά µετά το σεισµό άρχισε να υποχωρεί η θάλασσα, η οποία σε ορισµένες περιοχές έφθασε τα 200 μέτρα από την ακτογραμμή. Μετά από 5 λεπτά έφθασε στο Καντούκι (περιοχή του νησιού) το πρώτο κύµα κινούµενο µε αστραπιαία ταχύτητα από Α προς ∆ και στην συνέχεια ακολούθησαν τα άλλα δύο που κατέκλυσαν το πεδινό µέρος της νήσου σε βάθος 200 µέτρα. Το κύµα έφθασε σε ύψος 3,60 µέτρα. Σε µερικά σηµεία η στάθµη της θάλασσας κατέβηκε ακόμη και 2,5µ περίπου και σε άλλα ανέβηκε ακόμη και 5,5µ. Στον οικισµό Ποθαία η θάλασσα αρχικά υποχώρησε και στη συνεχεία επανήλθε µε υπερυψωμένη στάθµη και κατέκλυσε τα κτήρια κυρίως της παραλίας προξενώντας σοβαρές ζηµιές. Σηµειώθηκαν τρεις διαδοχικές υποχωρήσεις της θάλασσας, εκ των οποίων η τρίτη ήταν µεγαλύτερη. Κατά την υποχώρηση τα νερά της θάλασσας παρέσυραν ζώα, δένδρα, σκεύη και κουφώµατα σπιτιών σε απόσταση 1000–1500µ. Σε µερικά σηµεία παρατηρήθηκε πρόσχωση της παραλίας, στα περισσότερα όµως απογύµνωση του εδάφους. Περισσότερα από 30 αλιευτικά σκάφη και ένα µεγάλο ιστιοφόρο παρασύρθηκαν. Τρία άτοµα πνίγηκαν και µια µεγάλη έκταση καλλιεργήσιμης γης αχρηστεύθηκε από την κατάκλυση της θάλασσας.

Στην  Νάξο; Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ουσιαστικό πρόβλημα αντιμετώπισε μόνο ο Απόλλωνας καθώς ήταν και στο μάτι του σεισμού… Αντίθετα, η χώρα της Νάξου σώθηκε χάρη στην Στελίδα που λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο για την ανάπτυξη ενός τέτοιου τσουνάμι. Όπως θυμάται ο Τάκης Προμπονάς «εκείνο το πρωινό μόλις είχα γυρίσει στο σπίτι γιατί είχε έρθει πλοίο από το Πειραιά και όλοι πηγαίναμε για να το περιεργαστούμε. Άλλωστε βλέπαμε δύο ή τρία κάθε εβδομάδα. Έπεσα για ύπνο γύρω στις 5,30 το πρωί όταν μετά από μισή ώρα περίπου ένας σοβάς έπεσε στο κρεβάτι μου και πετάχτηκε όρθιος. Κοιμόμουν στο ρετιρέ μπορούμε να πούμε του σπιτιού, το ένιωσα αμέσως και φώναξα σεισμός. Κατεβήκαμε όλοι στην παραλία, εδώ που σήμερα είναι η πλατεία του παλιού δημαρχείου. Μετά από μισή περίπου ώρα είδα τη θάλασσα να τραβιέται προς τα μέσα και να φτάνει περίπου λίγο μετά την εκκλησία της Παναγιάς της Μυρτιδιώτισσας. Απίστευτο θέαμα. Τα βράχια που ήταν τότε εδώ που σήμερα είναι ο κεντρικός μώλος είχαν ξεγυμνωθεί. Η θάλασσα είχε κάτσει περίπου ένα μέτρο. Αρχίσαμε να περπατάμε το βυθό αλλά γρήγορα γυρίσαμε πίσω. Σε λίγο η θάλασσα άρχισε να φουσκώνει σιγά σιγά με κινήσεις αργές και χωρίς να προκαλεί αυτό που λέμε σήμερα τσουνάμι. Ανέβηκε περίπου 80 πόντους πάνω από το συνηθισμένο και αυτό φάνηκε από το γεγονός ότι το πλοίο Ελπίς του Νομικού (ο πρόγονος του σημερινού Σκοπελίτη ως προς το δρομολόγιο) είχε ανέβει στη σκάλα. Μάλιστα όταν τραβήχτηκε το νερό η κοιλιά του πλοίου έμεινε στη σκάλα και υπήρξε ο κίνδυνος να αναποδογυριστεί αλλά τρέξαμε όλοι και το σπρώξαμε στο νερό. Γενικά δεν θυμάμαι να δημιουργήθηκε πρόβλημα με το νερό. Αυτό πάντως που μου έκανε εντύπωση ήταν τα ποντίκια… Ζούσαν στις σπηλιές στα βράχια και με την άμπωτη του νερού άρχισαν να έρχονται προς την παραλία. Απόβαση κανονική καθώς μετά την σημερινή πλατεία του παλιού Δημαρχείου υπήρχαν καρνάγια με τις βάρκες να είναι ανεβασμένες προς την παραλία. Κι εμείς αρχίσαμε να τα κλωτσάμε προς την θάλασσα. Αλλά πολλά ποντίκια» Πηγή: http://kykladiki.blogspot.gr/2011/03/blog-post_4668.html

[5] Ο σεισμός του 1956,  Αφιέρωμα από ξένα ειδησεογραφικά πρακτορεία  του Δημήτρη Πράσσου

Κοινή Γνώμη 16 Ιουνίου 2010