Το "λακριντί" του Ιωσήφ Δεκιγάλλα με έναν λεπρό ( έκρηξη του 1866)

 Είναι φορές που κάποια ψήγματα ιστορίας του νησιού μας, δεν θέλουν ούτε καν ερμηνεία, μόνο μία απλή παράθεση. Σε ένα από αυτά, συναντάμε τον ξεχωριστό Ιωσήφ Δεκιγάλλα να συνομιλει  με έναν λεπρό της Σαντορίνης κατά τη διάρκεια της έκρηξης του 1866

Στο συλλογικό τόμο «Σαντορίνη», του Μιχ Δανέζη ( 1971), σσ. 397, ο Φίλιππας Κατσίπης (αντι) γράφει τον διάλογο αυτο: Το ημερολόγιο έγραφε   18 Φεβρουαρίου 1866 . 

«τότες που το νησί βογάριζε κι όλος ο  κόσμος πίστευε πως το νησί θα βούλιαζε ....[..]

Περί την 8 μ.μ. ὥρα  μετέβην ἐκτός τῆς πόλεω πρός τήν νοτιοδυτικήν άκτήν ἱνα ἐκεῖθεν παρατηρήσω κάλλιον τὸν μεταξύ Παλαιᾶς και Νέας Καμμένης πορθμόν ὅπου καί ἡ νῆσος  Ἀφρόεσσα κεῖται. Τά πυκνά νέφη τά μετά τοῦ μετεωριζόμενου ἀδιακόπως ἡφαιστείου ἀτμοῦ συγχεόμενα ἐκάλυπτον τόν ἀσέλην οὐρανόν καί καθίστων ἔτι μᾶλλον ζοφοδεστέραν τήν νύκτα. Βαθυτάτη σιγή πανταχόθεν μέ περιεκύκλου καί  αἱ φλογεραί λάμψεις τῆς Ἀφροέσσης  εἵλκυαν τά βλέμματά μου ὅθεν καθήμενος ἐπί τινός βράχου ἐτερπόμην , παρατηρῶν τήν λαμπράν τῆς Ἀφροέσσης φωταψίαν καί ἀκούων νῦν μέν τόν φλοῖσβον των, διακόσια περίπου μέτρα ὑπό τούς πόδας μου, προσκρουόντων εἰς τάς ἀποτόμους ακτάς κυμάτων, νῦν δὲ τήν γοεράν καί άπαισίαμ φωνήν των ἐπί τὼν βράχων νυκτοκοράκων, ὅτε ἤκουσα βρογχώδη φωνήν κράζουσαν με , καί στρέψας τούς ὀφθαλμούς εἶδον ὡς νυκτερινόν τι φάσμα , ἐνώπιόν μου ἕνα τῶν ἐκεί πλησίον διαμενόντων δυστυχῶν λεπρῶν, ὅστις τρεμούση τῇ φωνῇ καί παλλούση καρδία μοί εἶπε:

-          - Εἰπέ, σέ παρακαλῶ  καί εἰς ἡμᾶς, πότε θά καταβυθισθῶμεν;... Σεῖς, ἔχετε τά ἀτμόπλοια, ἵνα σᾶς σώσουν, ἀλλα ἡμεῖς;.. ἡμεῖς  οἱ ἐγκαταλελειμμένοι καί ὑπ’αὐτῶν ἀκόμη τῶν στενότερων συγγενῶν...μακράν τῆς κοινωνίας τῶν ἀνθρώπων, εἰς ποῖον νά ἐλπίζωμεν;...

-         -  Κατηραμένος τῷ εἷπον, ὁ ἐλπίζων εἰς τόν ἄνθρωπον. Αἱ ἐλπίδες ἡμῶν ἔστωσαν εἰς τήν Θείαν Πρόνοια, τήν ὑπερ τῶν πτηνῶν καί τῶν ἑρπετῶν τῆς γῆς μεριμνῶσαν  αὕτη εἰσακούουσα τάςταπεινάς ἡμῶν δεήσεις θέλει εὐλογήσει διά τῆς κραταιᾶς αὐτῆς χειρός τήν προσφιλῆ ἡμῶν πατρίδα καί θέλει σώσει ἄπαντας...

ο Άγιος Ιωάννης ο ελεήμων
-ο χώρος του λεπροκομείου 

Μόλις εἶχον προφέρει τάς λέξεις ταύταας ὁτε βροντώδης  κρότος μοί ἀνήγγειλε νέαν ἐκπυρσοκρότησιν ὅθενστρέψας τοὺς ὀφθαλμούς εἶδον ἀναβάντων νέφη λευκοῦ ἀτμοῦ καί μύδρους καταπίπτοντας εἰς διάφορα τῆς θαλάσσης μέρη.

   - Ἰδε τῷ εἶπον, πόσον μεγάλα καί λαμπρά εἰσί τά ἔργα τῆς φύσεως, καί παρηγορήσας αὐτόν ἐπανέκαμψα εἰς τά ἴδια, ἀναπολῶν τὰ περικυκλοῦντα τήν δύστηνον ἀνθρωπότητα ἀπειράριθμα κακά.....

 -  Ματαιότης ματαιοτήτων, τά πάντα ματαιότης...»

Η Έκρηξη του Ηφαιστείου της Σαντορίνης το 1866. Αφήγηση Karl von Seebach

Έκρηξη του 1866 του Ηφαιστείου της Σαντορίνης –

Αφήγηση από τον  Γεωλόγο Karl von Seebach

the Illustrated London News  εκρηξη 1870

[...] Όμως η βάρκα  είναι   έτοιμη , μένει  ακόμη να  φορτωθούν  τά όργανα .Κατεβαίνουμε ξανά τον  απότομο  δρόμο   και  βάζουμε  πλώρη  προς  τη Νέα  Καυμένη. Μα  πρίν  φθάσουμε στη Μικρά  Καυμένη περνάμε  από  κάτι αβαθείς  περιοχές, όπου  ρίχνουν άγκυρα τα μεγαλύτερα πλοία .Εδώ η θάλασσα έχει  βάθος μόνο  δέκα  μέτρα. Περνάμε  μετά   από  τη νότια άκρη της Μικράς Καυμένης  και  μπροστά  μας  απλώνεται  η  εικόνα  της  τελευταίας καταστροφής. Θλιβερά στέκονται  τα  άδεια  σπίτια, μισογκρεμισμένα  από τους  ογκόλιθους  της  λάβας.  Πίσω  τους  διακρίνεται  ο  Γεώργιος  με  τα  400    μέτρα  του. Μια έρημη  περιοχή απ΄όπου ξεπροβάλλουν  μοναχικοί  βράχοι  και  μυτερά   σχήματα  διαγράφονται  ανάμεσα  στους  ατμούς   που ξεπηδούν  από  κάθε  σχισμή και  μαζεύονται  πάνω  από  τον  Γεώργιο  σχηματίζοντας  μια  ενιαία  στήλη   ατμού  . Γύρω  από την βάρκα το    νερό αρχίζει  να  ζεσταίνεται από  μία  θερμοπηγή.  Μικρά  συνεφάκια από  ατμό χορεύουν σπρωγμένα  από τον  άνεμο πάνω  από  την  θάλασσα και  μοιάζουν  με  μικρούς  ανεμοστρόβυλους. Το  μουγκρητό της  παλλόμενης  δράσης  γίνεται όλο   και  πιο  βροντερό, όλο και  πιο  απειλητικό.

Μετά  από  μισή  ώρα βαρκάδα  αράζουμε  στον  μικρό  μώλο με τα γκρεμισμένα  σπίτια και  βαδίζουμε περνώντας ανάμεσα  στα  ηφαιστειακά  αναβλήματα προς τον Γεώργιο με  την  ελπίδα να  μπορέσουμε να  τον ανεβούμε.

Μα  αυτό  κάθε  άλλο παρά  εύκολο είναι  . Οι ογκόλιθοι είναι  σκόρπιοι,  ο  ένας πάνω  στον  άλλο και  με το  παραμικρό  άγγιγμα  χάνεται  η  εύθραυστη  ισορροπία  τους  . Κατρακυλούν  την  απότομη πλαγιά    και  στο  διάβα  τους   παρασύρουν  κι  άλλους  μαζί τους. Οι ακμές  τους  είναι  αιχμηρές  και  κοφτερές. Γρήγορα γεμίζουν  τα  χέρια  αίμα από πολλές μικρές  πληγές  ακόμα  και οι  γερές  μπότες   κατασκίζονται.  Μπροστά μας  και  πίσω  μας  ακούγεται  ενας δυνατός  τριγμός,  όπως  μία  σόμπα  που  ψύχεται  απότομα, και τον ακολουθεί  ένας  οξύς  κρότος όπως  κάνουν  τα κομμάτια πορσελλάνης όταν  πέφτουν  καταγής.  Είναι  η  λάβα που  στερεοποιείται κάτω  από  τα  πόδια  μας  και  συρρικνώνεται. Οι ρωγμές  αμέσως  μετά  τον  σχηματισμό  τους γεμίζουν  με  μικρα  κομμάτια μιας  σχεδόν  υελώδους  μάζας. 

Επιτέλους  καταφέρνουμε  να  φθάσουμε στο  ύψωμα.  Στεκόμαστε  μπροστά  σε  μια   επιφάνεια  με  απαλές  στρογγυλάδες, πάνω απ΄ την  οποία  σιγοκαίει  ο πυρακτωμένος αέρας. Πίσω  του  καθώς  χορεύει πάνω κάτω γίνονται συγκεχυμένα τα  αντικείμενα.   Ακουμπάμε  προσεκτικά  τα  χέρια  για ν΄  αποφύγουμε τις  πέτρες  που  είναι  ακόμα πυρακτωμένες, όμως το  μάτι  δεν  τις  ξεχωρίζει   στο  φως  της  ημέρας  και  συχνά αναγκαζόμαστε  να  σταματήσουμε  τελείως,  όταν  οι  ατμοί βγαίνουν  πυκνοί και  εμποδίζουν την ορατότητα ακόμη και  σε  απόσταση μερικών  βημάτων και, κάνοντας  πολλούς  κύκλους,  προχωρούμε  αργά  προς  το  σημείο  απ΄ όπου βγαίνουν  οι  περισσότεροι  ατμοί  μ΄ ένανν  εκκωφαντικό   κρότο. Οι  πιο  πολλοί  είναι  προφανώς  υδρατμοί  γιατί  μπορούμε  ν΄  αναπνέουμε  χωρίς  δυσκολία.

Μόνο εδώ  κι  εκεί  νιώθουμε από  την μυρωδιά πώς  υπάρχει  λίγο  υδρόθειο. Όμως η ζέστη γίνεται  όλο και  μεγαλύτερη  και  στο  τέλος μια  βαθειά  ρωγμή, απ΄ όπου  ξεπηδά  μια  πύρινη  φλόγα, εμποδίζει  κάθε  βήμα  προς  τα  εμπρός.  Εκείνη  ακριβώς  τη  στιγμή  βγαίνει η  φωτιά  της  πυρακτωμένης   λάβας   που κυλάει  στο  βάθος  της   ρωγμής. Φαίνεται  πολύ  καθαρά  μέσα  στο  σκοτάδι  της  νύχτας.  Γι  αυτό  κι  ανεβαίνουμε  στην  κορυφή   της  Νέας Καυμένης  απ΄ όπου  μπορούμε  να  παρακολουθήσουμε  όλο  το  εκπληκτικό  φαινόμενο  της  έκρηξης.  [,...]

Λίγο  πιο πέρα  είναι  η  Αφρόεσσα  που  μοιάζει  πολύ  με  φωλιά  τυφλοπόντικα.Καί  αυτή  επίσης  δεν  έχει  κρατήρα  αλλά  παντού  από  κάθε  κομμάτι  λάβας,  ξεπετιούνται  ατμοί  που  εδώ  όμως δεν είναι  άσπροι,  όπως  στον  Γεώργιο, αλλά  στο  χρώμα  της  κανέλλας  και    έτσι  καταλαβαίνουμε  ότι  είναι  πλούσιοι σε  ενώσεις  χλωρίου.  Εδώ  στην  Αφρόεσσα  είναι  σπάνιες   οι  εξάρσεις της  δραστηριότητας  στην  διάρκεια  των  οποίων  οι  ατμοί  να  ξεπετιούνται  με  ιδιαίτερη  βιαιότητα και  σε  μεγάλη  ποσότητα  όπως  στον  Γεώργιο.

Καθώς  προχωράει  το  σούρουπο,   αρχίζει  να  αλλάζει  τελείως  η  εικόνα.  Οι  ξεθωριασμένες  άκρες  των   μεγαλύτερων  ρωγμών στον  Γεώργιο  αλλα  και  στην  Αφρόεσσα   αρχίζουν  να  παίρνουν  σιγά- σιγά  όλο  και  πιο  σκούρες  κόκκινες  αποχρώσεις   και  παντού  λάμπει  το   κόκκινο   χρώμα  της  φωτιάς  .  Στο  τέλος  όταν  έπεσε  πυκνό  σκοτάδι,   όλα  αυτά  τα  πυρακτωμένα  σημεία  δεν  αποκτούν  μόνο  πιο  μεγάλη  φωτεινότητα   αλλά  μοιάζουν  να  εχουν  πολλαπλασιαστεί. Η σκουρόχρωμη  στήλη  καπνού  πάνω  από  την  Αφρόεσσα   έχει τώρα  την  όψη  ενός  πελώριου  πυροτεχνήματος  και  σε   κάθε  δόνηση  φωτίζονται  τα σύννεφα  ατμού καθώς  εκτινάσσονται  από  τον  Γεώργιο. ΄Όμως  το  πιο  μεγαλειώδες, και  συγχρόνως  πιο  σπάνιο  αλλα   και  πιο  ενδιαφέρον  θέαμα, είναι  οι  πύρινες  φλόγες  που  ξεπηδούν  από  κάθε  ρωγμή. Αυτό  το  σπάνιο  και  πολυσυζητημένο  φαινόμενο  έχει  μελετηθεί  μέχρι  την  παραμικρή  λεπτομέρειά  του  κι  έχει  εξηγηθεί  απ   όλους  τους  επιστήμονες  που  παρακολούθησαν  την  έκρηξη  του  1866. Σε  κάθε  δόνηση  εκτιναζόταν η  φλόγα και  λαμπάδιαζε  με  μεγάλη  ένταση.  Η  κεντρική  της  περιοχή   ήταν   ασπρογάλαζη,  η  περιφέρειά  της  κόκκινη  του  καμινίου. Να  τη  θεωρήσει κανείς  εσφαλμένα  ως  αντανάκλαση  είναι  αδιανόητο  γιατί  και  οι  δύο  περιοχές    διακρίνονται  η  μία  δίπλα  στην  άλλη  και  ξεχωρίζουν σαφώς  μεταξύ  τους.

Πηγή: W.Friedrich : Φωτιά στη Θάλασσα, Εκδ. Πασχαλίδης, ΑΘήνα 2007, σσ.201 

Ανταπόκριση του υγειονόμου Σύρου για την έκρηξη του 1870

Γράφει ο Α. Ζώρας υγειονόμος Σύρου προς τον Νομάρχη Κυκλάδων:   Ἐκάλεσα ἐνώπιόν μου τὸν πλοίαρχον Ν. Συρῖγον σήμερον ἐλθόντα ἐξ Οἴας Θήρας, ὅστις μοὶ ἔδωκε τὰς ἀκολούθους πληροφορίας περὶ τοῦ ἐκεῖ ἐπισυμβάντος σεισμοῦ. Τὴν Παρασκευὴν (12), ὥραν 2 μ. μ. συνέβη σεισμὸς γενικὸς καθ’ ἅπασαν τὴν νῆσον, ὅστις διήρκεσε μέχρι τριῶν λεπτῶν τῆς ὥρας· οὐδεμία οἰκία κατέπεσεν εἰς ἐπάνω μεριὰ ἀφ’ ὅπου ἦλθεν ὁ πλοίαρχος· οὐδεὶς ἄνθρωπος ἔπαθε κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα· βράχοι μόνον κατέπεσαν ἐκ τῶν θέσεων ἁγίων Ἑπτὰ Παίδων, ἁγίου Νικολάου Φυσκιώτα(sic) καὶ Ἀρμενάκη. Ὁ πλοίαρχος οὗτος ἀνεχώρησεν ἐκ τοῦ χωρίου του (θέσις Ἀμόνδι(sic) τὸ Σάββατον τὴν μεσημβρίαν· δὲν εἶχε δὲ φθάσει ἐκεῖ οὐδεμία εἴδησις μέχρι τῆς ἀναχωρήσεώς του περὶ τοῦ ἀποτελέσματος τὸ ὁποῖον ἐπέφερεν ὁ σεισμὸς εἰς Φυρὰ (πρωτεύουσαν τῆς νήσου)· ἔβλεπον ὅμως ἐκ τοῦ χωρίου του τὴν πόλιν κεκαλυμμένην ὑπὸ καπνοῦ ὡς νὰ ἔκαμεν ἔκρηξιν τὸ ἡφαίστειον. Εἰς ἓν δὲ νησίδιον (Ἀσπρονήσιον καλούμενον Ἔρμνον(sic) ἀπέχον 1/2 μίλιον περίπου τῆς νήσου ἐκόπη μέρος αὐτοῦ εἰς τὸ ἄκρον καὶ ἐβυθίσθη εἰς τὴν θάλασσαν. Οὐδὲν ἄλλο ἐγνώριζεν ὁ πλοίαρχος νὰ μᾶς εἴπῃ. Σύρος 16 Ἰουνίου 1870. Ὅλως ὑμέτερος.... Εθνοφύλαξ, αρ. φύλ. 1998, 18.06.1 870: 3

20.000 Λεύγες.....στο Ηφαίστειο της Σαντορίνης

Ξέρετε ότι ο Ιούλιος Βέρν ήταν ανάμεσα στους παρατηρητές της έντονης ηφαιστειακής δράσης της Νέας Καμένης μεταξύ 26 Ιανουαρίου 1866 - 1870. ( Πληροφορίες για την έκρηξη αυτή εδώ

Συγκεκριμένα, στις στο 29ο Κεφάλαιο αναφέρει τα παρακάτω σχετικά με τη Σαντορίνη

 « The panels opened, and I saw the sea entirely white all round. A sulphurous smoke was curling amid the waves, which boiled like water in a copper. I placed my hand on one of the panes of glass, but the heat was so great that I quickly took it off again.

-          Where are we?" I asked.

-          Near the Island of Santorini, sir," replied the Captain. "I wished to give you a sight of the curious spectacle of a submarine eruption.

-          I thought," said I, "that the formation of these new islands was ended."

-          "Nothing is ever ended in the volcanic parts of the sea," replied Captain Nemo; "and the globe is always being worked by subterranean fires. Already, in the nineteenth year of our era, according to Cassiodorus and Pliny, a new island, Theia (the divine), appeared in the very place where these islets have recently been formed. Then they sank under the waves, to rise again in the year 69, when they again subsided. Since that time to our days the Plutonian work has been suspended. But on the 3rd of February, 1866, a new island, which they named George Island, emerged from the midst of the sulphurous vapour near Nea Kameni, and settled again the 6th of the same month. Seven days after, the 13th of February, the Island of Aphroessa appeared, leaving between Nea Kamenni and itself a canal ten yards broad. I was in these seas when the phenomenon occurred, and I was able therefore to observe all the different phases. The Island of Aphroessa, of round form, measured 300 feet in diameter, and 30 feet in height. It was composed of black and vitreous lava, mixed with fragments of felspar. And lastly, on the 10th of March, a smaller island, called Reka, showed itself near Nea Kameni, and since then these three have joined together, forming but one and the same island."

-          "And the canal in which we are at this moment?" I asked.

-          "Here it is," replied Captain Nemo, showing me a map of the Archipelago. "You see, I have marked the new islands."

I returned to the glass. The Nautilus was no longer moving, the heat was becoming unbearable. The sea, which till now had been white, was red, owing to the presence of salts of iron. In spite of the ship's being hermetically sealed, an insupportable smell of sulphur filled the saloon, and the brilliancy of the electricity was entirely extinguished by bright scarlet flames. I was in a bath, I was choking, I was broiled.

-          "We can remain no longer in this boiling water," said I to the Captain.

-          "It would not be prudent," replied the impassive Captain Nemo.

An order was given; the Nautilus tacked about and left the furnace it could not brave with impunity. A quarter of an hour after we were breathing fresh air on the surface. The thought then struck me that, if Ned Land had chosen this part of the sea for our flight, we should never have come alive out of this sea of fire.»

Η Σαντορίνη αναφέρεται αργότερα στο βιβλίο του Ιουλίου Βέρν "20.000 λεύγες κάτω από την θάλασσα" και ήταν η έμπνευση για το βιβλιο "Η Μυστηριώδης Νήσος", όπου, μάλιστα, ο καπετάνιος Νέμο και το πλήρωμα του παρακολουθούν μια ηφαιστειακή έκρηξη.

Το υπόλοιπο βιβλίο του Βερν καθώς και πολλά άλλα μπορείτε να τα διαβάσετε ηλεκτρονικά στο http://www.online-literature.com/ ενώ για το Κεφάλαιο 29 του βιβλίου του εδώ