"Santorini people of Oia" Ντοκιμαντέρ πάνω από είκοσι χρόνια

Ένα ιδιαίτερο οπτικοακουστικό ντοκουμέντο για τη σύγχρονη ιστορία της Σαντορίνης μας παρουσιάζουν η Λουκία Στεργίου και ο Adam Miklaszewski (HOA studio). Το έργο «Santorini People of Oia - Twenty years before» εστιάζει στο ανθρώπινο στοιχείο της Οίας, αποτυπώνοντας τη φυσιογνωμία και την ατμόσφαιρα του οικισμού δύο δεκαετίες πίσω. Μια  δουλειά που αναδεικνύει την αξία της τοπικής κληρονομιάς και των ανθρώπινων ιστοριών.

Η αθέατη μου Σαντορίνη : το δικό μου Χρονοντούλαπο της Έφης Παπαδοπούλου

 

«Το μήνυμα από το Υπουργείο αναφέρει "Ίο ή Σαντορίνη! Κάνε Θεέ μου να μην είναι η Σαντορίνη! Βουλιάζει κάθε χρόνο από κόσμο, υπερτουρισμός! Σκέψου πώς θα είναι οι άνθρωποι εκεί! Με τι θα έρθω αντιμέτωπη! Εισπνοή - εκπνοή... Δύο χρόνια είναι, θα περάσουν".

Το πλοίο προσεγγίζει το λιμάνι. Είναι νύχτα. Μου φωνάζουν να βγω έξω για να θαυμάσω τα φώτα στην Καλντέρα. "Δεν μας παράτας κι εσύ! Σκέφτομαι τι ανθρώπους θα συναντήσω";

Εγκατάσταση στο Μεγαλοχώρι. Συναντάω πρώτα τη Σπυριδούλα για να μου δώσει τα κλειδιά του σπιτιού. Πόσο προσηνής άνθρωπος! Μπα... προσπαθεί να είναι ευγενική με έναν ξένο, σκέφτηκα.

Το επόμενο πρωί στις 05:00, όπως και κάθε πρωί για αρκετούς μήνες, συναντούσα στη βόλτα με το Νινί την κ. Άννα. "Η Παναγιά μαζί σου", φώναξε. "Μα πού πηγαίνετε τόσο νωρίς", ρώτησα. "Πάω ν' ανάψω τα καντήλια στον Άγιο".

Στις 06:00 κάθε πρωί ένα αυτοκίνητο αναχωρεί! Είναι οι γείτονές μου που πηγαίνουν στα χωράφια τους.

Στις 06:30 ο κ. Ανάργυρος ετοιμάζει τα μουλάρια του και ξεκινάει καβάλα στο γαϊδουράκι για τα χωράφια.

Στις 07:00 η κ. Θέωνη πηγαίνει να ταΐσει τις κατσίκες της και μου φωνάζει πάντα: "Η Παναγιά μαζί σου! Να σου φέρω αυγουλάκια;"

Δεν είμαστε καλά! Σε χρονομηχανή μπήκα; Επιστρέφω από το σχολείο κ' βρίσκω κουλουράκια στην πόρτα μου.

Το μεσημέρι λίγο πιο κάτω από το σπίτι μου, μετά το σχόλασμα παρατηρώ έναν κύριο να με εξετάζει εξονυχιστικά! Με καλησπερίζει και μου προσφέρει κάτι να πιω! «Ποια είσαι και από πού έρχεσαι; Τι σε φέρνει στα μέρη μας;» Αφού του εξήγησα, μου έδειξε παλιές φωτογραφίες και έμαθα ορισμένα πράγματα για τη ζωή του και το επάγγελμα του βαρελοποιού.»

Οι μέρες της προσαρμογής κυλούσαν κι ενώ προσπαθούσα να χαρτογραφήσω τη θέση μου στο νησί, παρατήρησα μετά τα μέσα Σεπτέμβρη μια κινητικότητα στο απέναντι σπίτι. Όσο πλησιάζαμε στην εκπνοή του μήνα, η κινητικότητα αυτή γινόταν πιο έντονη, τόσο έντονη που ήταν αδύνατο να μην σου εξάψει την περιέργεια. Κόσμος έμπαινε και έβγαινε στο σπίτι των γειτόνων, κουβαλούσαν πράγματα, συχνά μαζεύονταν και συζητούσαν σα να προετοίμαζαν κάτι κι έπειτα χώριζαν αναθέτοντας ο καθένας συγκεκριμένες δουλειές στον άλλον. Απορροφημένη στο παρόν μου, ένιωθα πως παράλληλα στο απέναντι σπίτι εκτυλίσσονταν σκηνές από μιαν άλλη εποχή, τότε που οι άνθρωποι μαζεύονταν και μοιράζονταν δουλειές και συζητούσαν ευτυχισμένοι. Από το απέναντι σπίτι έβγαινε μια ενέργεια τόσο άγνωστη σε μένα και ταυτόχρονα έντονα οικεία που με έκανε να σταματώ κάθε φορά πριν μπω στο σπίτι μου για να κοιτάξω διακριτικά «τι σκαρώνουν επιτέλους τόσες μέρες»!

" ...Κοπελιά θα έρθεις στις ετοιμασίες για τον Άγιο; Αύριο το πρωί στις 3 ξεκινάμε το φάβα !!!" 

Και ίσως αυτό περίμενα τελικά για να γνωρίσω  την αθέατη Σαντορίνη . 

Στον Αη Δημήτρη της Παλαδας

 Στον Αη Δημήτρη της Μπαλάδας 

Κείμενο Φίλιππας Κατσίπης 

Πηγή : Θηραϊκά Νέα 1 Νοεμβρίου 1964

 ΣΤΟΝ ΑΗ ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΔΑΣ

Μὴν ἀπελπίσεις ἄνθρωπο μὲ τὴ δική σου γνώση, γιατί δὲν ξέρεις ὁ Θεὸς εἶντα 'χει νὰ τοῦ δώσει.

ΤΩ ΚΑΙΡΩ ΕΚΕΙΝΩ ἔμενα ἀκόμη στὸ Χαλάντρι κ' εἶχα γιὰ μακρινὸ γείτονα, μὰ καλογείτονα τὸ μακαρίτη τὸν Πέτρο, τῆς Ἀργυρούλας: τοῦ Σίκου ὅπως τόνε προνομάζανε ἄλλοτες. Μιὰ ἁπλὴ Μεγαλοχωριανὴ ψυχὴ εἴτανε ὁ ἀείμνηστος, ἀπ' τὶς ἐλάχιστες ποὺ ἔχουν ἀπομείνει ἀκόμη σὲ τοῦτο τὸ μάταιο κόσμο, γιὰ νὰ θυμίζουνε μὲ τὴν καλωσύνη τους, τὴν καλὴ ἐκείνη ζύμη, ἀπ' ὅπου εἴτανε πλασμένοι οἱ ἀγαθοὶ ἄνθρωποι τοῦ νησιοῦ μας ἄλλοτες.

Ὁ Θεὸς τοῦ 'χε χαρίσει ἀρκετὰ ἀγαθὰ κ' ἔτσι δὲν εἶχε σκουτοῦρες γιὰ τὸ καθημερινό του. Μὲ μεράκι πολεμοῦσε στὰ κτήματά του καὶ περιποιότανε τὸ σπιτάκι του στὸ Χαλάντρι. Ἔλα ὅμως ποὺ εἶχε καὶ ἔρωτα μὲ τὴν παλιά του τέχνη, τὴ μαραγκοσύνη;... Καὶ γιὰ νὰ μερεύει τὸ σεβντὰ καὶ τὸν καημό ποὺ εἶχε, σ' ἕνα μικρὸ δωματάκι τοῦ σπιτιοῦ του εἶχε σκαρώσει ἕνα μπάγκο κ' ἐκεῖ μαστόρευε σκάφες, καρέκλες, τραπέζια κι' ὅτι τοῦ λάχαινε. Μάλιστα μιὰ φορὰ εἶχε καμωμένο καὶ τὸ σκάνιο του, γιὰ νὰ τό 'χει ἕτοιμο, ὅταν θάρχοταν ἡ ὥρα του καὶ γιὰ νὰ θυμίζεται νύχτα - μέρα τὴ ματαιότητα τοῦ κόσμου. Μὰ τόνε πρόλαβε ἡ μακαρίτισσα ἡ πεθερά του καὶ τοῦ τὸ πῆρε. Κ' ἔτσι ὅταν ἦρθε ἡ ὥρα καὶ τὸ χρειάστηκε δὲν εἶχε τὸ δικό του.

Μὰ καὶ στὰ χρόνια τῆς κατοχῆς ἡ τέχνη του τὸν ἔβγαλε παλληκάρι καὶ τοῦ στάθηκε ἀποκουμπί. Ἐκεῖνα τὰ χρόνια ὅλος ὁ κόσμος ἔπαιρνε κι' ἀγόραζε μονάχα δίνοντας: πράμα μὲ πράμα. Τότε σκεφτήκε κι' ἄρχισε νὰ κατασκευάζει Σαντορινιὰ τσόκαρα ποὺ τἄδινε στὶς Χαλαντριώτισσες κι' αὐτὲς πάλι τοῦ φέρνανε πατάτες καὶ κανένα ψωμί. Νὰ γιατί εἶναι σωστός καὶ πρόσφορος ὁ λόγος τῶν παλαιῶν ποὺ λέει: Μάθε τέχνη κι' ἄς τηνε κι' ἅμα πεινάσεις πιάστηνε. Ἀμέ;...

Μπρόβαινες, ποὺ λέτε, στο σπιτάκι  τοῦ μαστρο - Πέτρου καὶ μονομιᾶς νόμιζες πὼς ἄνοιγες κ’ ἔμπαινες ἀπὸ μιὰ Μεγαλοχωριανὴ ἐξώπορτα. Γυρω γυρω - στὰ μπουντιὰ εἶχε βασιλικοὶ καὶ ματζουράνες καὶ στὶς ἀλιτάνες ἀνθοῦσαν μαστιχάκια καὶ ἀρμπαρόριζες. Καὶ σὲ μιὰ γωνιὰ δροσερὸ καὶ καταπράσινο μοσκοβολοῦσε ἕνα ἀλισμαρί, ποὺ βλέποντάς το νόμιζες πως μπαίνεις στ’ αὐλόγυρο τ’ Ἅη Παντελεήμονα. Καὶ κάτω ἀπ’ τὶς κρεββατίνες μὲ τὰ ρούσσα σταφύλια καὶ τὰ ἀετονύχια: ἥλιος χαρούμενος καὶ πασίχαρος ἐφώτιζε τὸ γκαρδιακὸ χαμόγελο καὶ τ’ ἀνοιγτόκαρδα καλωσορίσματα τοῦ μαστρο - Πέτρου. Ἄσε πιὰ τὰ φιλέματά του...

Μπρέ εἴντα τσικουδιὰ καὶ φουρνιστὲς σταφίδες ἤθελες... μπρὲ εἴντα διχρονίτικο μπρούσκο καὶ λιάκοφτες σμαρίδες... μπρὲ εἴντα πολυκαιρισμένο δισάντο ἤγλιξε 6 γες... ὅλα σοῦ τὰ πρόσφερε γιὰ νὰ σὲ γλυκάνει, γιὰ νὰ θυμηθεῖς τὴ Σαντορίνη μας. Ποὺ τὄνομα τῆς τὄλεγε καὶ σταλάζανε τὰ χείλη του καντιοζάχαρη. Τέτοιος γνήσιος πατριώτης, τέτοιος ἄνθρωπος εἴταν ὁ μακαρίτης, ποὺ σήμερις τόφερε ἡ περίσταση νὰ τόνε θυμηθῶ καὶ νὰ τόνε μνημονεύσω γιὰ νὰ τόνε «συχωρέσετε» καὶ σεῖς.

---

Σὲ τοῦτο τὸ λοιπὸν τὸ χαρούμενο καὶ καλοδεχούμενο σπιτάκι κι’ ὅποτες μουρχότανε βολικὰ κατηφόριζα καὶ πήγαινα καὶ τὸν ἀντάμωνα τὸ μαστρο - Πέτρο. Καθίζαμε σὲ δυὸ χαμηλὲς καρέκλες, ποὺ τοὺς εἶχε κόψει τὰ πόδια κ’ εἴτανε σὰ σκαμνιά, ἔστρωνε σ’ ἕνα μικρὸ τραπεζάκι ἡ κυρ’ ᾿Αργυρούλα πρόθυμα τὰ «τ ρ α τ α μ έ ν τ α» καὶ βάζαμε «ε ὐ λ ο γ η τ ό». Καὶ τότες κουτσοπίνοντας θυμιζόμαστε παλιὲς ἱστορίες καὶ περιστατικά, ξεθάβαμε πεθαμένοι καὶ μνημονεύαμε ζωντανοί.

Καὶ δός του πιὸ καὶ φερφερίζαμε, λὲς κ’ εἴμαστε δυὸ γ ρ ι  τ ζ ό λ ι α ποὺ ἀνταμωθήκανε ἀπάνω στὰ κλαδάκια μιᾶς κουφοξυλιᾶς καὶ κελαδίζοντας λέγανε τὰ περασμένα.

— Μπρὲ τόνε θυμᾶσαι τὸ Μαθιουλιὸ τὸ Ψιψιρόλι, ποὺ ἤκανε τσοὶ λύχνοι κ’ ἠπάαινε γιὰ κ ο λ λ ι - τ σ ά ν ε ς;... Κ’ ὕστερα πάλι.

— Συχώριο ἤθελε ὁ Πέρουγλος ποὺ ἤπαιζε τὸ ν ι ά π ε τ ρ ο... κὶ ὁ ’Αγγελετάκις μὲ τὴ ν τ ά μ α...

"Αδειαζε ἡ μποτίλια. Σηκωνότανε καὶ πήγαινε στὸ βαρελάκι γιὰ νὰ ξαναγεμίσει. "Εμπαινε καὶ ἡ κυρ’ ᾿Αργυρούλα με τ’ αὐγὰ καὶ τὸ χλωρὸ ἀπ’ τὸ μαερειό, ἔπιανε κ’ ἡ ἀφεντιά της τὴν ἄκρη τòῦ σπάου στὴν κουβέντα μας καὶ μᾶς διόρθωνε ὅτι ξεχνούσαμε.

Καὶ οὕτω μνημονεύοντας «πάππου πρὸς πάππου... γονέων πρὸς γονέων... φίλων καὶ συγγενῶν ἐδώστρου στὸ τέλος βρίσκαμε πὼς ὅλες οἱ Μεγαλοχωριανὲς γενεές εἴτανε... δεκατέσσαρες!...

Κ' εἴταν ἐκεῖνες οἱ ὧρες περίγλυκες, γεμάτες νοσταλγία, πλημμυρισμένες μὲ τὸ «εὔοσμον θυμίαμα» τῶν ἀναμνήσεων, μὲ τὸ «ιλαρον φως » τῆς ἄδολης πατριωτικῆς ἀγάπης.

Τότες θυμηθήκαμε καὶ τὰ δυὸ μικρὰ ξωκκλησάκια ποὺ εἶναι σκομένα μέσα στὸν τράφο κάτω ἀπ' τὸν Ταξιάρχη, κοντὰ στὰ γκρεμνά ποὺ εἴταν ἄλλοτες οἱ Ἀκρωτηριανὲς Μπαλάδες. Τ' Ἄη Δημήτρη καὶ τῆς Ἁγιάς Παρασκευῆς.

Τὸν Ἄη Δημήτρη θυμόμουνα μονάχα. Γιατὶ ἐκεῖ πρὶν ἀπὸ σαράντα τόσα χρόνια πηγαίναμε μὲ τὸν γέροντα παπποῦ μου, τὸν Παπαφίλιππα, καὶ λουτρούσαμε στὴ χάρι Του. Καὶ καθὼς ὁ νοῦς μου μ' ἔφερε πίσω στὰ περασμένα ράισε ἡ ψυχή μου κι' ἀναστέναξα καὶ εἶπα:

— Τάχατες θὰ ἀξιωθῶ νὰ ξαναπάω;...

Θεὸς ὅπου βούλεται, νικᾶται φύσεως τάξις· καὶ τὰ ὑπὲρ ἄνθρωπον διαπράττεται.

Καὶ τὰ χρόνια περνοῦσαν. Ὁ ἕνας μήνας καβατζάριζε τὸν ἄλλωνε· ἡ μιὰ μέρα ἐρχότανε πίσω ἀπ’ τὴν ἄλλη κ’ ἡ ζωὴ διάβαινε. Ὁ καλός μου ὁ φίλος, ὁ μαστρο - Πέτρος ἡσυχωρέθηκε, ἐγὼ ξεμάκρινα ἀπ’ τὸ Χαλάνδρι κ’ ἔμειναν μονάχα οἱ ἀναμνήσεις.

Ὡς ποὺ πέρισυ στὶς ἐκλογὲς βρέθηκα γιὰ λίγες μέρες στὸ χωριό. Πλὴν ὁ νοῦς μου δὲν ἔβαλε πὼς ἐκεῖνες τὶς μέρες εἴτανε κ' ἡ γιορτὴ τοῦ Μυροβλήτη. Κι' ὅταν ὁ καλὸς ἐφημέριος τοῦ χωριοῦ μας, ὁ Παπαλευτέρης, ἦρθε καὶ μὲ πῆρε γιὰ νὰ πᾶμε νὰ λειτουργήσουμε στὸν Ἄη Δημήτρη, ἔνιωσα μιὰν ἀλλόκοτη, πρωτοφανέρωτη χαρά.

Δὲν ἤμουνα πιὰ τὸ δεκάχρονο παιδάκι ποὺ ἔψελνε περίγλυκα «Ταῖς Πρεσβείαις...». Κεκμηκὼς καὶ ταλαίπωρος ἤμουνα. Μὰ ὅταν βγήκαμε στ' αὐλόγυρο ὁ ἀπολείτουργα, καὶ καθίσαμε, ἔνιωσα νἄμαι χαρούμενος κι’ εὐτυχισμένος, σὰν ἕνα μικρὸ παιδάκι ποὺ ἡ λαλά του γέμισε τὴν τσέπη τῆς ποδιᾶς του μὲ σταφίδες. Ἔνοιωσα τὴ μακαριότητα ποὺ αἰσθάνονται οἱ ἁπλοὶ ἄνθρωποι τοῦ νησιοῦ μας, ὅταν τὸ χέρι τοῦ Θεοῦ ἀκουμπᾶ μὲ στοργὴ στὸν ὦμο τους.

Καὶ τότες ἀθέλα τὰ χείλη μου εἴπανε:

— Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων... ὅτι κρείσσων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας.

Φωτό του Αη Δημήτρη : Vaggelis Sideris

Η αθέατη μου Σαντορίνη: βήματα κάθαρσης στην ηφαίστειακη γη, Της Έφης Παπαδοπούλου

«Πέντε λεπτά πριν» — τόσο χρειάστηκε για να καταλάβω πως η Σαντορίνη είχε ήδη μιλήσει μέσα της. Βγήκα εκείνο το πρωί ως ντόπιος να φωτογραφίσω τον τόπο μου, κι εκείνη ήταν ήδη εκεί, να μου λέει απλά: «Έπρεπε να είχατε έρθει πέντε λεπτά νωρίτερα».

Εκεί κατάλαβα πως αυτή η κοπέλα, που ήρθε στο νησί, δεν είχε απλώς έρθει· η Σαντορίνη της είχε ήδη μιλήσει...

Ήταν η Έφη, η «καθηγήτρια που έμενε στο πίσω χωριό, κοντά σε σένα από τα πάνω μέρη», όπως μου είπε ένας γείτονας δύο μέρες μετά...

Αυτή λοιπόν η καθηγήτρια γνώρισε τη δική της Σαντορίνη και το δικό της Μεγαλοχώρι, σαν να της μίλησε το νησί και να ξεκίνησαν το δικό τους λακριντί. Κι όταν μπορούσε να συμμετέχει στα έθιμα, πέταγαν σπίθες οι ματιές της. Όταν μπορούσε να μιλήσει με τα «γειτονάκια» της, ήταν σαν να είχε μπροστά της τη δική της «αναδυόμενη Σαντορίνη» και προχωρούσαν μαζί στα βήματα της ηφαιστειακής γης, στη δική τους κάθαρση.

Με ξεχωριστή χαρά και ιδιαίτερη ξεβάρεση θα παρακολουθώ κι εγώ τις δικές της ιστορίες για τη Σαντορίνη. Γιατί γνώρισα ποιά είναι η Έφη, και πιστεύω πως αυτή η αθέατη πλευρά που ανακάλυψε θα βοηθήσει πολλούς να δουν το νησί με άλλα μάτια.

..............

«Εδώ που ξετυλίγεις λίγο από τη ζωή σου είναι η φωτιά, το νερό και η λάσπη του Αιγαίου...» ΚΥΡΙΟΣ Γεωργούσης Χρίστος

Τη ζωή στο νησί, κυρίως τον χειμώνα, θα τη λατρέψεις ή θα τη μισήσεις. Εμένα η Καλλίστη με φιλοξένησε για δύο χρόνια κι όταν έφτανε ο καιρός να επιστρέψω στον τόπο μου, μετρούσα τις μέρες που έφευγαν και με έπιανε ένας κόμπος. Πώς θα φύγω από το Μεγαλοχώρι; Πώς θα αποχαιρετήσω τους γείτονές μου;

Η Καλλίστη ανέτρεψε τα πάντα μέσα μου, και κυρίως την άποψη που είχα για ένα τόσο τουριστικό μέρος και την ποιότητα των ανθρώπων του. Σε αντίθεση με την άφιξη, στην αναχώρηση έμεινα να κοιτάζω προς το νησί μέχρι που δεν φαινόταν πια. Σκεφτόμουν ποιους αφήνω πίσω και τι κουβαλάω μαζί μου. Λύγισα και προσκύνησα το μεγαλείο του νησιού, θαύμασα το απροσδόκητο που γεννήθηκε μέσα μου. Η λάσπη αυτή, σε έναν δρόμο που δεν ήθελα αλλά βρήκα τον εαυτό μου, έγινε και δική μου πατρίδα.

Το Μεγαλοχώρι της Αθήνας

ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ ΚAI ΣΤΟΧΑΣΜΟΙ

Τὸ Μεγαλοχῶρι τῆς Ἀθήνας

Σὲ μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ παλιὲς συνοικίες τῆς Ἀθήνας, τὸ Μεταξουργεῖο, ἦλθαν οἱ Μεγαλοχωριανοὶ τεχνίτες, ἐπιπλοποιοὶ καὶ βαρελοποιοὶ, γύρω στὰ 1910.

Χωρὶς καμιὰν ὑποστήριξη, μὲ μοναδικὸ φυλαχτὸ τὴ σκέψη τους στὴν Παναγιὰ καὶ στοὺς Ἁγίους Ἀναργύρους καὶ ἀκριβὴ κληρονομιὰ τὴν εὐχὴ τοῦ πατέρα καὶ τῆς μάνας τους, οἱ ἀγαπημένοι γονεῖς μας ἦλθαν στὰ ξένα, καθὼς ἔλεγαν τὴν Ἀθήνα, γιὰ νὰ προκόψουν.

Οἱ λεύτεροι μόλις κατορθώνανε τὸ πρῶτο βῆμα καὶ ξεθαρρεύγανε, ξαναγύριζαν στὸ χωριό, ἀλλὰ γιὰ λίγο, ἴσα—ἴσα νὰ γενῇ ὁ γάμος κι’ ὁ ἀντίγαμος. Νὰ πάρουν ὕστερα τὴν ἐκλεκτὴ τῆς καρδιᾶς τους καὶ νὰ ξαναστρέψουν γιὰ νὰ συνεχίσουν τὸν ἀγῶνα τῆς δημιουργίας.

Χαμένοι μέσα στὴν πολύβοη πρωτεύουσα, νοιώθανε μεγαλύτερη σιγουριὰ νὰ ζοῦνε συντροφιασμένοι ὁ ἕνας πλάϊ στὸν ἄλλο σὰν ἕνα σμάρι πουλιὰ ἀδελφωμένα.

Ἀπὸ τὸ Μεταξουργεῖο μέχρι τὸν Ἄϊ-Γιώργη ἦταν σπαρμένοι οἱ νεοφερμένοι βλαστοὶ τοῦ χωριοῦ μας στοὺς δρόμους: Κολωνοῦ, Βιργ. Μπενάκη, Κωνσταντινουπόλεως, Μαραθῶνος, Μυλλέρου, Κίμωνος, Κερατσινίου, Ἁλικαρνασσοῦ, Πλάτωνος, Μοναστηρίου κ.λ.π.

Σὲ τριάντα χρόνια περίπου ἕνας σεβαστὸς ἀριθμὸς Μεγαλοχωριτῶν δημιούργησε τὸν πρῶτο πυρήνα, φτιάχνοντας οἰκογένειες μὲ πολλὰ παιδιὰ καὶ... πολλὲς παραδόσεις.

Ὁ δρόμος δύσκολος ἀνηφορικὸς καὶ ἡ δουλειὰ σκληρὴ ἀπὸ νύχτα σὲ νύχτα.

Στὴν ἀρχὴ οἱ ἀρχοντοποῦλες τοῦ χωριοῦ μας παρευόντουσαν σὲ σπίτια ἀφιλόξενα μέσα σὲ αὐλὲς μὲ ξενόλοους ἀνθρώπους, μὲ γρήγορα ἔφτιαχναν τὰ δικά τους.

Ἀπαραίτητη παρένθεση ἡ θλιβερὴ τῶν παιδικῶν μας χρόνων ἀνάμνηση τῆς Κατοχῆς καὶ τῶν μετέπειτα, ποὺ ἔκαναν τὸ μόχθο τους πιὸ μεγάλο.

Μόνη τους, λοιπόν, ξεβάρεση στὸ καταπονεμένο σῶμα καὶ μοναδικὸ βάλσαμο στὴν ξενιτειὰ τους ἦτανε ἡ νοσταλγία, ἡ ἀνεθυβολὴ τοῦ χωριοῦ. Ζοῦσαν στιγμὲς πραγματικῆς ἀγαλλίασης, ὅταν μὲ λατρεία μετέφεραν στὰ σπίτια τους τὰ ἔθιμα τῆς μικρῆς τους πατρίδας. Γιὰ τοῦτο οἱ μεγάλες ἡμέρες τῶν Χριστουγέννων, τῆς Πρωτοχρονιᾶς καὶ οἱ ἅγιες τοῦ Πάσχα εἶχαν μιὰ ξεχωριστὴ χάρη καὶ θαρροῦσες πὼς δροσερὸ τὸ ἀεράκι τοῦ χωριοῦ πλανιόταν μέσα στὸ σπιτικό μας.

Θὰ ἦταν παράλειψη ἂν δὲν ἀνέφερα τὴ συμβολὴ τῆς νοικοκυρᾶς καὶ ἠθικῆς συντρόφου, τῆς ὑπομονετικῆς καὶ φιλόστοργης νησιωτοπούλας.

Προσκυνῶ τὴν ἅγια καλωσύνη τῆς μητέρας μου καὶ τὴ σπάνια ὀμορφιὰ τῆς ψυχῆς της. Οὔτε ἴχνος θρησκευτικοῦ φανατισμοῦ. Ἁπλὰ καὶ ἀπέριττα μᾶς δίδαξε μὲ τὸ παράδειγμά της τὸ σεβασμὸ στὰ Θεῖα καὶ ἱερὰ καὶ τὸ χρέος μας γιὰ κάθε τοῦ συνάνθρωπου δυστυχία.

Μ’ αὐτὰ μᾶς ἔθρεψαν κι’ ἔτσι μεγάλωσε ἡ ἀγάπη μας γιὰ τὸ νησί. Ἄλλος λίγο, ἄλλος πολὺ ὅλοι προκόψανε. Πολλοὶ εὐτύχησαν νὰ δοῦν δισέγγονα καὶ ἄλλοι κάμανε μεγάλες περιουσίες, κατορθώσανε ν’ ἀνέβουν ψηλότερα μέσα ἀπὸ τὴ στέρηση καὶ τὸ μοχθό. Ἡ θαυμαστὴ αὐτὴ δύναμη τοὺς ἔκανε γνωστοὺς καὶ στὴν ἀγορὰ τῆς Ἀθήνας σὰν ὀνομαστοὺς οἰνοποιούς, λαμπροὺς τεχνίτες, περίφημους λεπτουργοὺς καὶ διακοσμητὲς τοῦ ξύλου.

Τὸ δίχως ἄλλο εἶναι ἕνα τρανὸ παράδειγμα θέλησης καὶ προκοπῆς τῆς τίμιας καὶ σκληρῆς δουλειᾶς τῶν ἁγνῶν αὐτῶν ἀνθρώπων, ἕνα ζωντανὸ παράδειγμα πρὸς μίμηση γιὰ μᾶς, τὰ παιδιὰ μας καὶ τὰ ἐγγόνια μας.

Μίτσα Μ—Σ

Οκτώβριος 1977

Θηραϊκά Νέα 

Πριγκίπισσα Φρονίμη: Από την Κρήτη στη Θήρα και την Ίδρυση της Κυρήνης

Στο Καλλιστορώντας καταγράφουμε τις ιστορίες που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της Καλλίστης (Θήρας). Ανάμεσα στους μύθους και τα ιστορικά γεγονότα που συνδέουν το νησί μας με τον ευρύτερο μεσογειακό κόσμο, η περιπέτεια της πριγκίπισσας Φρονίμης κατέχει ξεχωριστή θέση, καθώς αποτελεί τον συνδετικό κρίκο ανάμεσα στην Κρήτη, τη Θήρα και τη Βόρεια Αφρική.

Η αφήγηση του Ηροδότου (Ιστορίαι, Βιβλίο Δ΄) μας μεταφέρει αρχικά στην Αξό της Κρήτης. Η Φρονίμη, κόρη του βασιλιά Ετέαρχου, θυματοποιήθηκε από τη μητρυιά της, η οποία έπεισε τον βασιλιά να την εξοντώσει. Ο Ετέαρχος παγίδευσε τον Θηραίο έμπορο Θεμίσωνα, εξαναγκάζοντάς τον με όρκο να εκτελέσει όποια διαταγή του δινόταν, και στη συνέχεια του παρέδωσε τη Φρονίμη με την εντολή να τη ρίξει στη θάλασσα.

Ο Θεμίσων, τηρώντας τυπικά τον όρκο του χωρίς όμως να διαπράξει το έγκλημα, έδεσε τη Φρονίμη με σχοινιά, τη βούτηξε στο πέλαγος και την ανέσυρε αμέσως σώα. Στη συνέχεια την έφερε στη Θήρα, όπου η πριγκίπισσα συνδέθηκε με τον επιφανή Θηραίο Πολύμνηστο. Από την ένωσή τους γεννήθηκε ο Αριστοτέλης, γνωστός στην ιστορία ως Βάττος.

Όταν η Θήρα επλήγη από πολυετή ανομβρία, ο Βάττος έλαβε χρησμό από το Μαντείο των Δελφών να οδηγήσει τμήμα του πληθυσμού στη Λιβύη. Η αποστολή αυτή κατέληξε στην ίδρυση της Κυρήνης το 631 π.Χ., μιας από τις σπουδαιότερες ελληνικές αποικίες της αρχαιότητας. Έτσι, η προσωπική τραγωδία μιας Κρητικής πριγκίπισσας μετατράπηκε, μέσω της Θήρας, σε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς του ελληνικού αποικισμού.

Σας παρακαλώ ...Κεραστείτε

Στις 7 Αυγούστου 2026,  στο Μεγαλοχώρι έγινε, για δεύτερη φορά, η Πατινάδα – Βεγγέρα στο χωριό.

Με πρωτοβουλία, φυσικά, του Πολιτιστικού Συλλόγου Μεγαλοχωρίου «Το Μετόχι», έγινε κάτι πραγματικά ξεχωριστό… κάτι που δεν ήταν απλώς μια όμορφη εκδήλωση, αλλά κάτι διαφορετικό:

Άνοιξαν σπίτια και επιχειρήσεις ....περισσότερα από πέρυσι ...

Και μαζί με τις πόρτες, άνοιξαν και οι καρδιές των ανθρώπων.

Η αγωνία τους να κεράσουν, να προσφέρουν, να δώσουν κάτι στους ανθρώπους που περνούσαν από το σπίτι τους, ήταν συγκινητική.

Δεν τους ένοιαζε τι θα προσφέρουν.

Μπορεί να ήταν απλές καραμέλες…

λίγο νερό…

λίγα ζαχαρωτά…

Δεν είχε σημασία.

Σημασία είχε η προσφορά. Η δωρεά. Η χαρά του να δώσεις.

Παρακολουθώντας το έθιμο από μπροστά, για την καταγραφή του, έβλεπα στα μάτια των ανθρώπων αυτή την αγωνία να κρυφοκοιτάξουν πίσω από την πόρτα, να ακούσουν τα βιολιά…

Και ύστερα, όταν έφτανε η στιγμή, να ανοίξουν την πόρτα με ένα τεράστιο χαμόγελο.

 

Τα κεράσματα έτοιμα.

Και οι άνθρωποι γεμάτοι χαρά που μπορούσαν να υποδεχτούν.

Και δεν μπορώ να μην σταθώ σε δύο γυναίκες…

Στην κυρία Άννα, την Μπατζανιά.

«Μαρία μου, όλοι να πάρετε κάτι παιδιά, σας παρακαλώ… Ήρθατε σπίτι μου, κεραστείτε…»

Λόγια απλά.

Αληθινά.

Λόγια που δεν τα λες επειδή πρέπει, αλλά επειδή έτσι έμαθες να ζεις.

Και στο χαμόγελο της υπέροχης Παρασκευούλας…

Ένα χαμόγελο που έλεγε από μόνο του τόσα πολλά.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το πιο όμορφο κομμάτι αυτής της Πατινάδας.

Όχι τα βιολιά.

Όχι τα τραγούδια.

Όχι μόνο το έθιμο.

Αλλά οι άνθρωποι.

Οι άνθρωποι που ανοίγουν τις πόρτες τους.

Που περιμένουν να ακούσουν τη μουσική.

Που χαίρονται να υποδεχτούν.

Που θέλουν να προσφέρουν, ακόμη κι αν αυτό που έχουν είναι λίγο.

Γιατί όταν η προσφορά βγαίνει από την καρδιά, δεν μετριέται σε ποσότητα.

Μετριέται σε αγάπη.

Ψυχές τόσο καθαρές… που έμαθαν να προσφέρουν.

Και ίσως αυτό να είναι το μεγαλύτερο δώρο που μπορεί να μας αφήσει ένα έθιμο:

Να μας θυμίζει πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι που ανοίγουν την πόρτα τους με χαμόγελο και λένε «κεραστείτε», υπάρχει ακόμη ελπίδα.

 Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους εκείνους που άνοιξαν τα σπίτια και τις καρδιές τους. ...

Ίσως να το είχαμε ανάγκη όλοι ....

Της Θεοσκέπαστης στη Σαντορίνη (2025)

Κείμενο που γράφτηκε ανήμερα της εορτής της 26-12-2025

26 Δεκεμβρίου.

Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου∙ ημέρα σιωπηλής συγκέντρωσης, ευγνωμοσύνης και σκέπης. Στη Σαντορίνη, η ημερομηνία αυτή δεν είναι απλώς εορτή· είναι κάλεσμα. Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, η σκέψη και το βήμα κατεβαίνουν στον Σκάρο, προς την Παναγία τη Θεοσκέπαστη, εκεί όπου ο βράχος, η προσευχή και η μνήμη γίνονται ένα. Σ’ αυτόν τον ιδιότυπα φορτισμένο τόπο της καστροπολιτείας, που τόσο βαθιά ένιωσε και περιέγραψε ο Ηλίας Βενέζης, η Θεοσκέπαστη δεν στέκει απλώς ως εικόνα, αλλά ως παρουσία – γεννημένη από την ανάγκη των ανθρώπων να προστατευτούν, να κρατηθούν, να ελπίσουν....

Δεν ήταν αυτονόητο πως θα βρεθούμε εκεί. Κάτι αντιστεκόταν, κάτι εμπόδιζε μέχρι την τελευταία στιγμή. Κι όμως, τελικά όλα τακτοποιήθηκαν όπως μόνο Εκείνη ξέρει. Η κατάβαση προς το προσκύνημα έγινε μέσα σε μια σπάνια, σχεδόν απόκοσμη ησυχία· βήματα χαμηλά, ανάσες συγκρατημένες, μια αίσθηση πως ο τόπος άκουγε. Κι όταν το σκάφος «Σαντορίνη» έφτασε στο ύψος της εκκλησίας, κορνάρισε προς τιμήν Της, κατά το έθος των ναυτικών. Ο ήχος απλώθηκε στον αέρα σαν ευλογία κι εμείς ανατριχιάσαμε – όχι από το κρύο, αλλά από εκείνη τη βαθιά, ανεξήγητη συγκίνηση που γεννιέται όταν νιώθεις πως δεν είσαι μόνος. «Μπράβο παιδιά…», σκέφτηκα.

"Όρθρου βαθέως" φτάσαμε στη Χάρη Της. Το βλέμμα δεν ήξερε πού να σταθεί. Το τοπίο, καταπράσινο φέτος μετά τις πρόσφατες βροχές, ήταν σχεδόν απίστευτο για τη Σαντορίνη∙ μια γη ανανεωμένη, ζωντανή. Και ξαφνικά, μπροστά μας, η Θεοσκέπαστη. Απλή και απόλυτη. Όχι επιβλητική, αλλά γεμάτη από τις ψιθυριστές δεήσεις όσων πέρασαν, στάθηκαν, λύγισαν και συνέχισαν. Εκεί, πάνω στον βράχο, ήταν ακριβώς αυτό που έπρεπε να είναι.

Και ύστερα, τα μπουκέτα των πιστών για την Κυρά τους. Η ανάγκη της κάθαρσης μέσα από την προσευχή. Δύο άνθρωποι με συγκλόνισαν. Ο κύριος Χρυσόστομος, που καθάριζε τις πέτρες πίσω από την εκκλησία. Στην ερώτηση «καλύτερα από το σπίτι;», η απάντησή του απλή και απόλυτη: «Μα θα περάσει η εικόνα Της…». Και η τόσο ξεχωριστή «Θεοσκέπαστη», η κυρία Καλλιόπη Δακορώνια Πρέκα, καθώς μας εξιστορούσε το ιστορικό του ναού – μόνο τα μάτια της να δει κανείς, όταν χτυπά τις καμπάνες.

Ύστερα η  Περιφορά Της και η "Πανήγυρη", η Τράπεζα, και ο δρόμος της ανόδου. Διάλεξα το πάνω ρυμίδι, να φωτογραφίσω, να νιώσω τον χώρο, να καταλάβω γιατί «τα ερείπια της παλαιάς πόλης στεφανώνουν τον βράχο και δεσπόζουν πάνω από την άβυσσο», όπως έγραψε ο Choiseul-Gouffier για την καστροπολιτεία του Σκάρου.

Συγκλονισμένος από τη σημερινή ημέρα, ένιωσα πως το 2025… ήθελε να κλείσει έτσι.

Παγκόσμια Ημέρα Τέχνης ( 15 Απριλίου) - Επιτύμβια Στήλη της Αλεξιβόλας από την Αρχαία Θήρα

Επειδή Αρχαία Θήρα δεν είναι μόνο το εντυπωσιακό θέατρο, ούτε και η θρυλική κόρη , πάμε σήμερα να ταξιδέψουμε σε ένα τόσο συγκλονιστικό , για μένα, ταφικό μνημείο: Την Επιτύμβια Στήλη της Αλεξιβόλας. Είναι ένα έργο της ελληνιστικής εποχής (3ος αι. π.Χ.) που προέρχεται από την Αρχαία Θήρα και σήμερα βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θήρας. Παρουσιάζει μια σκηνή αποχαιρετισμού ανάμεσα στην Αλεξιβόλα και έναν ηλικιωμένο άνδρα, πιθανότατα τον πατέρα της. Η σκηνή είναι ήρεμη και χωρίς έντονο θρήνο, αλλά γεμάτη συναίσθημα, καθώς δείχνει την ανθρώπινη ανάγκη να κρατηθεί ζωντανή η μνήμη των αγαπημένων προσώπων. Δείτε απλά το χέρι της κόρης ;  ; ; ;

Η Αρχαία Θήρα ήταν μια οργανωμένη δωρική πόλη στη Σαντορίνη, χτισμένη στο Μέσα Βουνό, με έντονη κοινωνική και οικογενειακή ζωή. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, τα ταφικά μνημεία είχαν μεγάλη σημασία, γιατί κρατούσαν ζωντανή τη μνήμη των νεκρών μέσα στην κοινότητα. Η στήλη της Αλεξιβόλας δείχνει ακριβώς αυτό: ότι ο θάνατος δεν σβήνει τους δεσμούς, αλλά η μνήμη τους συνεχίζει να υπάρχει μέσα από την τέχνη.

Η Παγκόσμια Ημέρα Τέχνης γιορτάζεται στις 15 Απριλίου, ημέρα που έχει καθιερωθεί από την UNESCO για να τιμηθεί η τέχνη και η σημασία της στην ανθρώπινη ζωή. Η τέχνη βοηθά τους ανθρώπους να εκφράζουν συναισθήματα και να επικοινωνούν πέρα από τον χρόνο και τα σύνορα. Έτσι, και η επιτύμβια στήλη της Αλεξιβόλας μπορεί να θεωρηθεί ένα παράδειγμα τέχνης που κρατά ζωντανή τη μνήμη και τα συναισθήματα μέχρι σήμερα.

πηγές: https://www.facebook.com/groups/832757514032223/posts/1564981960809771/

https://www.teachercurator.com/ancient-greek-art/funerary-stele-of-alexibola/

Εις μνήμη Σιγουρά Αναπλιώτη

"Γεύμα εις Αρμένην" στην αρχή του 20ου αιώνα

 

Πάμε λοιπόν να ταξιδέψουμε στο Χρόνο. Αυτή τη φορά με το βιβλίο του Ι. Παπαμανώλη: Η Νήσος Θήρα = Σαντορίνη, Εντυπώσεις Αναμνήσεις, του 1932. Εκεί λοιπόν θα δούμε αποσπάσματα για το πως ήταν ένα απ ότι φαίνεται λουκούλλειο γεύμα. 

Γεῦμα εἰς Ἀρμένην τῆς Οἴας

Εἰς ἔνδειξιν τῆς πρὸ ὀλίγου ζωηρᾶς κοσμικῆς ζωῆς τῆς Θήρας, θὰ ἤρκει ἡ μνεία τοῦ ἑξῆς· ἔτυχον μεταξὺ πολλῶν κεκλημένων εἰς γεῦμα, δοθὲν κατὰ ὡραίαν ἐαρινὴν ἑσπέραν εἰς τὴν παραλιακὴν θέσιν Ἀρμένην τῆς Οἴας. Σημειωτέον ὅτι ἡ Οἴα — Ἐπάνω Μεριά — εἶνε ἡ δευτέρα πόλις τῆς νήσου, ὡς ὑπῆρξε δευτέρα πόλις καὶ κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους μετὰ τὴν ἐπὶ τοῦ Μέσα Βουνοῦ ἀρχαίαν Θήραν. Ἡ Οἴα εἶνε τὸ ναυτικώτερον διαμέρισμα τῆς νήσου, ὑπῆρξε δὲ πάντοτε πλουσία. Εἰς Ἀρμένην τῆς Οἴας ὑπῆρχε νεώριον ὅπου κατεσκευάζοντο τὰ πεφημισμένα «Πανωμερίτικα» καράβια, πρὶν ἢ ἡ ἀτμήρης ναυτιλία παραμερίσῃ τὰ ἱστιοφόρα. Ἀλλά καὶ σήμερον ναυπηγοῦνται, ἀλλὰ μόνον μέχρις 150—200 τόννων χωρητικότητος.

Οἱ Θηραῖοι εἶχον τοιαύτας εἰς τὸ ἐμπόριον ἐπιτυχίας, ὥστε κατέστησαν ἀκμαίας ἀποικίας εἰς τὴν Κων)πολιν, τὴν Ρωσσίαν καὶ τὴν Αἴγυπτον. Ἀτυχῶς αἱ καταστροφαὶ τοῦ παγκοσμίου πολέμου ἐπέφερον καὶ τὸν περιορισμὸν τῆς ναυτιλίας καὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς Θήρας. Οἱ Θηραῖοι εἶχον κατανοήσει πρὸ πολλοῦ, ὅτι τὸ ἐμπόριον εἶνε τὸ νευρικὸν σύστημα, ὅπως καὶ ἡ γεωργία εἶνε τὸ πρώτιστον στοιχεῖον εὐημερίας ἑνὸς τόπου.

Εἰς τὸ γεῦμα αὐτὸ τῆς Ἀρμένης ἀπεθαύμαζέ τις τὴν καθ’ ὅλα ζηλευτὴν τάξιν, τὰ ἐπίζηλα ἐπιτραπέζια σκεύη καὶ τὸ ἄμεμπτον τοῦ ὑπηρετικοῦ προσωπικοῦ. Τὰ ἐδέσματα ἐκλεκτά, τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, ὅπως λέγει ὁ Πλούταρχος «μὲ πλησμονὴν ὄψων καὶ πεμμάτων». Ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρέσχεν εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, ἐξαιρετικὴν ἐντύπωσιν, ἦτο ἓν εἶδος μακαρονάδας τὴν ὁποίαν τὸ πρῶτον ἔβλεπον. Παρασκευάζεται ἀπὸ μακαρόνια, τυρί, αὐγά, γάλα, μυρωδικά — μπαχαρικά — ζάχαρην, ἄλευρον, βούτυρον καὶ κιμὰν κρέατος, δίδεται δὲ εἰς αὐτὴν ἐκ φόρμας σχῆμα τρούλλου. Ἐρωτήσας τὸν παράπλευρόν μου, ἔμαθον ὅτι τὸ εἶδος αὐτὸ τῆς μακαρονάδας ὀνομάζεται «Τόμπα», (προφανῶς ἐκ τοῦ σχήματος), δηλονότι «Τύμβος», «Tumulus». [...]

Διὰ τὸν ἐπιθυμοῦντα νὰ δοκιμάσῃ τὴν μακαρονάδαν «Τόμπα» παρέχω τὴν ἀναλογίαν τῶν συστατικῶν της ὡς ἑξῆς: βούτυρον, ζάχαριν, ἄλευρον, κιμᾶν ἀνὰ ἡμίσειαν ὀκάν, μακαρόνια δράμια 150, ἓξ αὐγά, ἀνάλογον τυρὶ τριμμένον, σάλτσαν τομάτας καὶ μυρωδικά — μπαχαρικά — τριμμένα. Ἐν Βενετίᾳ, ἐπανερχόμενοι οἱ οἰκεῖοι ἐκ τῆς κηδείας εἰς τὸν οἶκον τοῦ μεταστάντος, παρεκάθηντο εἰς γεῦμα παρατιθέμενον εἰς μνήμην αὐτοῦ, διὰ τοῦτο δὲ ἡ παρατιθεμένη μακαρονάδα ἐκαλεῖτο Tomba, ἤτοι, ὡς εἶπον, Τύμβος. Ἡ συνήθεια καὶ τὸ ὄνομα τῆς μακαρονάδας ἐπεκράτησεν καὶ ἐν Θήρᾳ ἀπὸ τῆς ἐνετοκρατίας. Ἀλλ’ ἡ σημερινὴ τοιαύτη μακαρονάδα ἐβελτιώθη εἰς πολυτελεστέραν παρασκευὴν ἐν Θήρᾳ.

Παραπλήσιόν τι συνέβαινε καὶ ἐν Ἄρτῃ, ὡς ἀναφέρεται ἐν τῇ «Ἱστορίᾳ τῆς Ἄρτης καὶ Πρεβέζης», ἣν ἔγραψεν κατὰ τὸ 1884 ὁ Μητροπολίτης Ἄρτης Σεραφεὶμ ὁ Βυζάντιος. Οἱ προσερχόμενοι εἰς τὴν κηδείαν συγγενεῖς καὶ φίλοι, ὑπεχρεοῦντο νὰ συνεισφέρουν εἰς πρόχειρον ἔρανον τ’ ἀπαιτούμενα χρήματα, ἵνα προμηθευθῶσι τὰ τρόφιμα διὰ τὸ γεῦμα τὸ ὁποῖον θὰ παρετίθετο μετὰ τὴν κήδευσιν. Ἀφοῦ δ’ ἐπέστρεφον ἀπὸ τὸν ἐνταφιασμὸν τοῦ νεκροῦ, παρεκάθηντο ὅλοι εἰς τὸ γεῦμα καὶ ἔπινον εἰς ἀνάπαυσιν τῆς ψυχῆς τοῦ μακαρίτου. Ἡ τελετὴ αὕτη ἐκαλεῖτο «Μακαρία».

Εἰς τὴν Σερβίαν, μάλιστα, μετὰ τὴν ταφὴν τοῦ νεκροῦ, ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου μαζεύονται εἰς τὸ σπίτι τοῦ θανόντος διὰ νὰ συλλυπηθοῦν τοὺς συγγενεῖς του καὶ νὰ συμμετάσχουν εἰς τὸ «ντάκα», ἤτοι εἰς τὸ ἐπικήδειον γεῦμα. Καὶ οἱ συνδαιτυμόνες θρηνοῦν τόσον καλὰ τὸν νεκρόν, ὥστε εἰς τὸ τέλος εὑρίσκονται ὅλοι μεθυσμένοι καὶ ἀποκοιμισμένοι κάτω ἀπὸ τὸ τραπέζι. Εἰς ἄλλα μέρη εἰς τοὺς ἐπιστρέφοντας ἐκ τῆς κηδείας παρατίθεται μόνον ψάρι βραστό, εἰς ἄλλα δὲ ψωμὶ καὶ ἐληὲς μόνον. Καὶ ἀσιατικοὶ λαοὶ παρέθετον ἐπιθανάτιον γεῦμα, κατὰ παλαιὸν ἔθιμον.

Οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες παρέθετον μετὰ τὸν ἐνταφιασμὸν δεῖπνον εἰς τοὺς συγγενεῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ ἐγγυτέρου ἐξ αὐῶν. (Δημοσθ. π. στεφ. 288). Τὸ δεῖπνον τοῦτο ἐκαλεῖτο «Παράδειπνον». Ἐν Ἀθήναις ἐπεκράτει τὸ ἔθος νὰ σπείρεται ἐπὶ τοῦ τάφου σῖτος, ἐκεῖ δὲ παρετίθετο καὶ ἡ ἐπικήδειος ἑστίασις, ἐγίνοντο δὲ καὶ διαλέξεις πρὸς ἔπαινον τοῦ νεκροῦ. Ἐν Ρώμῃ ἐδίδοντο ἐπιτάφια συμπόσια, τὰ ὁποῖα, ὅμως, ἀπηγορεύθησαν ἕνεκα τῶν καταχρήσεων, αἵτινες κατόπιν ἐπεκράτησαν κατ’ αὐτά. (Νομ. Β. 363). Ὁ Μουσαῖος ἔλεγεν «ἀμοιβὴν τῶν δικαίων μετὰ θάνατον, αἰώνιον μέθην». Ἔπινον δὲ τὸν οἶνον οὐχὶ ἄκρατον. Ἐν γένει παρὰ τοῖς ἀρχαίοις, μετὰ τὸν ἐνταφιασμόν, εἵπετο τὸ «περίδειπνον», εἰς ὃ παρεκάθηντο οἱ συγγενεῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ νεκροῦ ἢ τοῦ ἐγγυτέρου συγγενοῦς του. [...]

Προϊόντος τοῦ πότου κατὰ τὸ γεῦμα ἐκεῖνο τῆς Οἴας, ἐφθάσαμεν κατὰ τὰς προπόσεις, αἵτιν'ες ἐγείρονται πάντοτε περὶ τὸ τέλος τοῦ γεύματος, εἰς τὸ συναίσθημα τῆς ἀπολύτου μακαριότητος, τὸ ὁποῖον φέρει κατ’ ὀλίγον τὸ ὡραῖον κρασὶ ἐν τῷ μέσῳ τόσον ἀγαπητῆς συγκεντρώσεως. Ἐκεῖ, εὑρισκόμενοι, ἄνευ γυναικῶν, ἐφαιδρολογήσαμεν, ἐγελάσαμεν πολὺ παρὰ τὴν ἀνικανότητα τοῦ Ἕλληνος νὰ εὐθυμήσῃ καὶ νὰ γελάσῃ, ἐνῷ τὸν περισσότερον χρόνον διέρχεται μὲ ἐφημερίδας, καφὲ καὶ πολιτικά. Διὰ τοῦτο ἐκεῖ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν καὶ τὴν ζωογόνον δρόσον τῆς νυκτὸς ὡμολογήσαμεν ὅλοι, χάρις εἰς τὸν γενναῖον ἀμφιτρύωνα, ὅτι δικαίως ὁ Σενέκας, μολονότι φιλόσοφος, ὑπεστήριζεν ὅτι ἡ εὐθυμία ἀποτελεῖ τὸ πρώτιστον τῶν ἀνθρωπίνων ἀγαθῶν. Ὁ Ἄγγλος ἱστορικός Spens ἔγραψεν: «ἀνέκαθεν ὁ οἶνος ἐπισφραγίζει τὴν φιλίαν μεταξὺ τῶν ἀνθρώπων».

Τὸ ὡραῖον κρασὶ ἔλυσε κατ’ ὀλίγον τὴν γλῶσσαν τῶν συνδαιτυμόνων καί, μετὰ τὰς ἐπαλλήλους προπόσεις, ἐπῆλθεν ἀρκετὴ ζωηρότης καὶ ἤρχισαν εὔθυμα λόγια, σιγὰ-σιγὰ δὲ καὶ τραγουδάκια, τὰ ὁποῖα τινὲς ἠκολούθουν μὲ γεμᾶτο τὸ στόμα ἀπὸ ὡραῖα φυρίκια τοῦ Βόλου. Ὁ μεγαλύτερος τροφοδότης τοῦ κεφιοῦ εἶνε ὁ οἶνος εἰς γεῦμα. «Οἴνου μὴ παρεόντος, ἀτερπνέα δεῖπνα τραπέζης». Διὰ τοῦτο ὁ οἶνος εἰς τὸ γεῦμα αὐτὸ ἐσερβίρετο ἀστείρευτος.

Ὁ παράπλευρός μου ἐνεθυμήθη μετὰ νοσταλγίας τὸ ρετσινᾶτο τοῦ τόπου του, «Ρητινίτης, ἡδύς, ἀκηράσιος, θεῖον ποτόν», προσθείς ὅτι τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ οἴνου εἶνε πανάρχαιον, τὸ ἀναφέρει δὲ καὶ ὁ Πλούταρχος, καὶ ὅτι ἐν Ρώμῃ ἐκαλεῖτο «vinum resinatum». Ἡρώτησα παρακαθήμενον διατὶ δὲν ὑπάρχει ἐν Θήρᾳ λευκὸς οἶνος. Μοὶ εἶπε τὸ τῶν ἀρχαίων «Μηδένα τῶν παλαιουμένων οἴνων διαμένειν λευκόν, κἂν ὅτι μάλιστα κατ’ ἀρχὰς ὑπάρξῃ τοιοῦτος, ἀλλ’ ἀεὶ καὶ μᾶλλον ἑαυτοῦ κιρρότερον γίγνεσθαι, τελευταῖον δὲ καὶ ξανθόν.» Ὁ ἀμφιτρύων ἐπανελάμβανεν· «ἀπόψε θὰ ξημερωθοῦμε». Δηλαδὴ καθ’ Ἡρόδοτον Δ, 76, 2. Σοφοκλ. Ἐλ. 92, «παννυχίδα στῆσον».

Ὁ Σχολάρχης, ὁ ὁποῖος παρεκάθητο δίπλα μου, μοῦ εἶπεν εἰς στιγμὰς διαχύσεως σπανίας δι’ αὐτόν, «ἀπὸ τὸ ὡραῖον τοῦτο γεῦμα λείπουν μόνον πλοκαμίδες ἐντέρων, ἤγουν κοκορέτσι, καὶ σπληνὸς καὶ εἰλέου σύστρεμμα ὀπτόν, ἤτοι σπληνάντερον».

Ἐκεῖ ἐνεθυμήθην τὸ τοῦ Ὁμήρου: «Ἐπεὶ δὲ πόσιος καὶ ἐδητίος ἐξ ἔρον ἔντο», ὅπερ συχνότατα ἐπανελαμβάνετο μετὰ πᾶν συμπόσιον καὶ σημαῖνον «ἀφοῦ δὲ ἀπέβαλον τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ποτοῦ καὶ τοῦ φαγητοῦ», ἤτοι ἀφοῦ ἤπιαν καὶ ἔφαγαν καλά. Ἀλλ’ ἄγνωστον διατί ὁ Ὅμηρος τάσσει πρῶτον τὴν πόσιν καὶ ἔπειτα τὴν βρῶσιν· ἴσως οἱ τῶν χρόνων του φαίνεται ὅτι τὸ ἔτσουζαν καλὰ μὲ τὰ ὀρεκτικὰ πρὸ τοῦ γεύματος.

Κάθε ἀδειαζόμενον ποτῆρι ἔρριπτεν ἀνὰ μέσον ἡμῶν εὐθυμοτέραν νόταν. Πρῶτος-πρῶτος ἔδωκε θάρρος ἀγαπητός μου ἐξάδελφος, εἰς ὅλην τὴν Θήραν φίλτατος, διευθυντὴς ἐκεῖ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὁ ὁποῖος ἤρχισε νὰ τραγουδᾷ:

«Ἔλα, ἔλα μὲ ταμένα νὰ περνᾷς χαριτωμένα». «Ἔλα, ἔλα ποὺ σοῦ λέω, μή με τυραννᾷς καὶ κλαίω».

Διὰ τοῦτο, τὸ γεῦμα ἔλαβε κατὰ τὰς πρωϊνὰς ὥρας μορφὴν εὐωχίας, τῆς παρ’ ἀρχαίοις «δημοθοινίας», ἥτις, ὅμως, παρ’ ἀρχαίοις, ἐδίδετο ἵνα παρακαθήσῃ ὁ δῆμος. Γυναῖκες δὲν συνέφαγον, διότι ἀρχαῖον ἔθος κρατεῖ αὐτὰς μακρὰν τῶν τοιούτων ἀνδρικῶν συγκεντρώσεων, ἴσως διότι κατ’ αὐτὰς ἐπικρατεῖ μεγάλη ἐλευθεροστομία. Καὶ ἐπὶ Ὁμήρου ἀπεκλείοντο αἱ γυναῖκες καὶ τὰ παιδία ἀπὸ τῶν ἑστιάσεων τῶν ἀνδρῶν, οἱ δ’ ἑστιώμενοι ἐκάθηντο κατακεκλιμένοι συνήθως ἀνὰ δύο εἰς μίαν κλίνην καὶ στηριζόμενοι διὰ τῆς ἀριστερᾶς εἰς προσκέφαλον, τεθειμένον εἰς τὴν πλάτην αὐτῶν.

Ἄλλος σοφός εἶπεν: «ὁ ἀληθὴς χαρακτὴρ ἑνὸς ἀνθρώπου ἀποκαλύπτεται ἀπὸ τὰς διασκεδάσεις του».

Τὰ τηγανητὰ μπαρμπούνια παρετίθεντο ζεστά, οὐδεὶς δὲ ἐκ τῶν συνεστιαζομένων ὑπῆρξεν ὅστις νὰ μὴ ἐδοκίμασεν αὐτὰ ἀπλήστως μέχρι καὶ τῆς κεφαλῆς. Καὶ οἱ Ἐνετοὶ εἶχον ἰδιαιτέραν ἐκτίμησιν εἰς τὸ κεφάλι τοῦ μπαρμπουνιοῦ. Τὸ ἐθεώρουν ὡς τὸ νοστιμώτερον μέρος τοῦ ψαριοῦ τούτου, ἐξ οὗ καὶ ἡ παροιμία (τῶν Ἐνετῶν) ὅτι «τὸ κεφάλι τοῦ μπαρμπουνιοῦ δὲν τὸ τρώγει ποτὲ ἡ γάτα» «la testa di barbone non mangia mai il gato».

[....]

Όταν εξήλθομε, το φως της ημέρας είχε ήδη αρχίσει να διαλύει τα σκότη της νυκτός. Η δρόσος της πρωΐας και η γαλήνη της θαλάσσης της Αρμένης, προσέδιδαν εις την ψυχήν μας μίαν ανέκφραστον ηρεμίαν. Η επιστροφή εις την πόλιν, μετά από μίαν τοιαύτην νύκτα ευωχίας και πνευματικής διαχύσεως, θα παραμείνῃ ανεξίτηλος εις την μνήμην μου, ως μία αναβίωσις των αρχαίων ελληνικών συμποσίων εις τον ευλογημένον αυτόν τόπον της Θήρας.

Αφιερωμένο στην μνήμη της Ευαγγελίας Μενδρινού 

Ο Οδυσσέας Ελύτης και η δική του "Σαντορίνη" ανάλυση από chatgpt

 Ο Οδυσσέας Ελύτης (φιλολογικό ψευδώνυμο του Οδυσσέα Αλεπουδέλη, 1911-1996) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές, κορυφαίος εκπρόσωπος του ελληνικού μοντερνισμού και μέλος της «γενιάς του '30». Γεννήθηκε στο Ηράκλειο της Κρήτης και μεγάλωσε στην Αθήνα, ενώ η καταγωγή της οικογένειάς του ήταν από τη Λέσβο. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά αφοσιώθηκε από νωρίς στην ποίηση, επηρεασμένος από τον υπερρεαλισμό, τον οποίο ωστόσο προσάρμοσε στο ελληνικό φως και το Αιγαίο.

Σαν σήμερα, 18-3, ο Ελύτης φεύγει από τη ζωή . Πάμε λοιπόν και πάλι μέσω chatgpt ( εις γνώση μου) να ταξιδέψουμε σε ένα απόσπασμα της Ωδής του:

 

Άφησε τα χέρια σου αν μπορείς, να ταξιδέψουν

εδώ στην κόχη του καιρού με το καράβι

που άγγιξε τον ορίζοντα.

Όταν ο κύβος χτύπησε την πλάκα

όταν η λόγχη χτύπησε το θώρακα

όταν το μάτι γνώρισε τον ξένο

 

και στέγνωσε η αγάπη

μέσα σε τρύπιες ψυχές·

όταν κοιτάζεις γύρω σου και βρίσκεις

κύκλο τα πόδια θερισμένα

κύκλο τα χέρια πεθαμένα

 

κύκλο τα μάτια σκοτεινά·

όταν δε μένει πια ούτε να διαλέξεις

το θάνατο που γύρευες δικό σου,

ακούγοντας μια κραυγή

ακόμη και του λύκου την κραυγή,

 

το δίκιο σου·

άφησε τα χέρια σου αν μπορείς να ταξιδέψουν

ξεκόλλησε απ’ τον άπιστο καιρό

και βούλιαξε,

βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες.

 

«Το απόσπασμα ξεκινά με μια έντονη πρόσκληση: “Άφησε τα χέρια σου αν μπορείς, να ταξιδέψουν”. Από τις πρώτες λέξεις, ο Ελύτης θέτει το θέμα της ελευθερίας και της υπέρβασης. Τα χέρια που ταξιδεύουν δεν είναι μόνο σωματικά, αλλά και πνευματικά — αντιπροσωπεύουν την προσπάθεια του ανθρώπου να ξεφύγει από τα δεσμά του χρόνου και της μοίρας. Το καράβι που αγγίζει τον ορίζοντα ενισχύει αυτή την εικόνα, δημιουργώντας αίσθηση κινήσης και απελευθέρωσης μέσα στον χώρο και τον χρόνο.

Μέσα από τις εικόνες του κύβου, της λόγχης και των ματιών που συναντούν τον ξένο, το ποίημα περιγράφει τη βία, την απώλεια και την καταστροφή που αφήνει πίσω της η ανθρώπινη μοίρα. Η αγάπη που στεγνώνει «μέσα σε τρύπιες ψυχές» δίνει έμφαση στην αίσθηση κενού και ψυχικής εξάντλησης. Ο Ελύτης παρουσιάζει έναν κόσμο όπου τα πόδια είναι θερισμένα, τα χέρια νεκρά και τα μάτια σκοτεινά — μια εικόνα ολοκληρωτικής καταστροφής και θανάτου.

Παρά την ένταση και τη σκληρότητα αυτών των εικόνων, το ποίημα επιστρέφει στην ιδέα της απελευθέρωσης: τα χέρια μπορούν να ταξιδέψουν, να ξεκολλήσουν από τον «άπιστο καιρό» και να βουλιάξουν. Η τελευταία φράση — “βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες” — συνδυάζει τη σωματική και ψυχική δυσκολία με τη λύτρωση: το βάρος της ζωής είναι βαρύ, αλλά η αποδοχή του φέρνει μια μορφή απελευθέρωσης.

Συνολικά, το απόσπασμα ισορροπεί ανάμεσα στον πόνο και την υπέρβαση, τη βία και την ελευθερία, δημιουργώντας μια έντονη αίσθηση ροής και κίνησης. Η γλώσσα του Ελύτη, με τις επαναλήψεις και τις μεταφορές, μας μεταφέρει σε έναν κόσμο όπου η δυσκολία και η ομορφιά συνυπάρχουν, και όπου η ψυχή, όπως τα χέρια του ποιήματος, μπορεί να ταξιδέψει πέρα από τις καταστροφές και τους περιορισμούς.»

H "Σαντορίνη" του Γιώργου Σεφέρη - Ανάλυση μέσω chatgpt!!!

 Σήμερα είναι 13-3-2026. Το μακρινό 1900, σαν σήμερα, γεννιέται ένας άνθρωπος που ήταν κεντρική φιγούρα  της ελληνικής ποίησης του 20ου αιώνα, ο  Γιώργος Σεφέρης. 

Ο Γιώργος Σεφέρης (1900–1971) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες ποιητές του 20ού αιώνα και κεντρική μορφή της λεγόμενης «Γενιάς του ’30». Γεννήθηκε στη Σμύρνη και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή η οικογένειά του εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα, μια εμπειρία που επηρέασε βαθιά το έργο του.

Σπούδασε νομικά στο Παρίσι και ακολούθησε διπλωματική καριέρα, υπηρετώντας σε διάφορες χώρες και φτάνοντας στη θέση του πρέσβη. Παράλληλα ανέπτυξε έντονη λογοτεχνική δραστηριότητα, γράφοντας ποίηση που συνδυάζει το ελληνικό τοπίο, την ιστορική μνήμη και τον στοχασμό πάνω στην ανθρώπινη μοίρα.

Σημαντικά έργα του είναι οι ποιητικές συλλογές Μυθιστόρημα, Ημερολόγιο Καταστρώματος και Τετράδιο Γυμνασμάτων. Το 1963 τιμήθηκε με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, αποτελώντας τον πρώτο Έλληνα ποιητή που έλαβε αυτή τη διάκριση.

Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από λιτότητα, συμβολισμό και βαθιά σύνδεση με το ελληνικό τοπίο και την ιστορία, στοιχεία που φαίνονται έντονα και στα ποιήματα του για το Αιγαίο και τη Σαντορίνη.

Μιας και η εποχή μας χαρακτηρίζεται από chatgpt, gemini κ.ο.κ., είπα να βρώ ένα απόσπασμα του Σεφέρη αφιερωμένο στη Σαντορίνη και να δώ πως το αναλύει το chatgpt.

Το απόσπασμα αυτό λοιπόν είναι το ακόλουθο:  

¨Φτέρνα της δύναμης θέληση ανίσκιωτη λογαριασμένη αγάπη

15στον ήλιο του μεσημεριού σχέδια που ωριμάζουν,δρόμος της μοίρας με το χτύπημα της νέας παλάμηςστην ωμοπλάτη·στον τόπο που σκορπίστηκε που δεν αντέχειστον τόπο που ήταν κάποτε δικός μας20βουλιάζουν τα νησιά σκουριά και στάχτη

Ιδου λοιπόν και η ανάλυση: 

Η Σαντορίνη στην ποίηση του Σεφέρη: ένα τοπίο μοίρας και μνήμης

Η Σαντορίνη αποτελεί ένα από τα πιο δυνατά και συμβολικά τοπία του Αιγαίου. Το ηφαιστειακό της τοπίο, η μαύρη λάβα και τα απότομα βράχια της καλντέρας δημιουργούν μια εικόνα που μοιάζει να βρίσκεται ανάμεσα στην καταστροφή και την αναγέννηση. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτό το νησί ενέπνευσε τον μεγάλο Έλληνα ποιητή Γιώργος Σεφέρης, ο οποίος αξιοποίησε το τοπίο του νησιού για να μιλήσει για βαθύτερες έννοιες όπως η μοίρα, η ιστορία και η ανθρώπινη αντοχή.

Σε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από τη συλλογή Ημερολόγιο Καταστρώματος Β΄, ο Σεφέρης χρησιμοποιεί έντονες εικόνες για να αποδώσει την αίσθηση ενός κόσμου που αλλάζει δραματικά. Στους στίχους αυτούς, ο ποιητής δημιουργεί μια εικόνα έντασης και δύναμης. Η «φτέρνα της δύναμης» και η «ανίσκιωτη θέληση» υποδηλώνουν μια ισχυρή ανθρώπινη προσπάθεια να σταθεί κανείς όρθιος μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει. Το μεσημεριανό φως του Αιγαίου – σκληρό και καθαρό – γίνεται το σκηνικό μέσα στο οποίο «ωριμάζουν» σχέδια και αποφάσεις.

Ωστόσο, η αίσθηση της μοίρας είναι έντονη. Ο «δρόμος της μοίρας» που περιγράφει ο Σεφέρης θυμίζει ότι η ανθρώπινη πορεία συχνά καθορίζεται από δυνάμεις μεγαλύτερες από τον ίδιο τον άνθρωπο. Το «χτύπημα της νέας παλάμης στην ωμοπλάτη» μπορεί να διαβαστεί ως μια ώθηση προς το άγνωστο, μια στιγμή που σπρώχνει τον άνθρωπο να προχωρήσει μπροστά, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει το αποτέλεσμα.

Ωστόσο, η αίσθηση της μοίρας είναι έντονη. Ο «δρόμος της μοίρας» που περιγράφει ο Σεφέρης θυμίζει ότι η ανθρώπινη πορεία συχνά καθορίζεται από δυνάμεις μεγαλύτερες από τον ίδιο τον άνθρωπο. Το «χτύπημα της νέας παλάμης στην ωμοπλάτη» μπορεί να διαβαστεί ως μια ώθηση προς το άγνωστο, μια στιγμή που σπρώχνει τον άνθρωπο να προχωρήσει μπροστά, ακόμη κι αν δεν γνωρίζει το αποτέλεσμα.

Το πιο δραματικό σημείο του αποσπάσματος εμφανίζεται στους τελευταίους στίχους, όπου ο ποιητής μιλά για έναν τόπο «που σκορπίστηκε» και «που ήταν κάποτε δικός μας». Η εικόνα των νησιών που «βουλιάζουν σκουριά και στάχτη» θυμίζει έντονα το ηφαιστειακό παρελθόν της Σαντορίνης. Το τοπίο γίνεται έτσι σύμβολο της ιστορίας: τόποι που καταστρέφονται, πολιτισμοί που χάνονται, αλλά και η μνήμη που παραμένει.

Μέσα από αυτή την ποιητική εικόνα, η Σαντορίνη δεν εμφανίζεται μόνο ως ένας εντυπωσιακός φυσικός προορισμός. Μετατρέπεται σε έναν χώρο στοχασμού για τον χρόνο, τη φθορά και την ανθρώπινη μοίρα. Το ηφαιστειακό τοπίο του νησιού – γεμάτο στάχτη, πέτρα και φως – γίνεται ένα ισχυρό σύμβολο της ιστορίας του Αιγαίου και της διαρκούς σχέσης του ανθρώπου με τη φύση.

Γι’ αυτό και το νησί συνεχίζει να εμπνέει μέχρι σήμερα. Η Σαντορίνη δεν είναι μόνο ένας από τους πιο εντυπωσιακούς προορισμούς της Ελλάδας· είναι ένας τόπος όπου το τοπίο, η ιστορία και η ποίηση συναντιούνται με τρόπο μοναδικό.