Οι Ρίμες στη Σαντορίνη – Πρώτες διαπιστώσεις

 Η ιστορία κάθε νησιού και κάθε τόπου περιπλέκεται άμεσα με τις έννοιες της παράδοσης, των ηθών και εθίμων των λαών. Έτσι και στη Σαντορίνη η καταγραφή της μουσικής παράδοσης του τόπου κατηγοριοποιείται στις εξής ομάδες:    α) χορευτικά τραγούδια ( Νεράιδα είσαι μάτια μου, Κυρά Δασκάλα κ.ο.κ.), β) τραγούδια της Βεγγέρας, του Γάμου, του Κλήδωνα ( γενικά για ειδικές περιπτώσεις), γ) τραγούδια του τραπεζιού, και αστεία, δ) παιδικά τραγούδια, ε) κάλαντα νανουρίσματα.  , στ) ρίμες.

 Οι Ρίμες ή ριμάδες από πλευράς Σαντορίνης, είναι άλλη μία από τις διαφορετικές καταγραφές  της τοπικής ιστορίας – λαογραφίας του τόπου μας.  Η διαφορετική μορφή τους : « θα πρέπει να αναζητηθεί περισσότερο στη διαφορετική τους λειτουργία. Ο ρόλος της ρίμας είναι κυρίως η μετάδοση  αξιοσημείωτων , εντυπωσιακών ειδήσεων στον χώρο και στον χρόνο  […] ο ρόλος της ρίμας είναι να μεταδόσει την αίσθηση που προκάλεσε το εξαιρετικό περιστατικό». [1]

Από την μέχρι τώρα έρευνα, οι ρίμες της Σαντορίνης μπορούν να κατηγοριοποιηθούν στις εξής ομάδες: α) θρησκευτικού περιεχομένου  (Ρίμα του Αή Γιώργη ή Ρίμα του Αγίου Νικολάου), β)Ιστορικού Περιεχομένου ( απόσπασμα από τη Ρίμα που αφορά την Έκρηξη του 1650), γ) ερωτικού περιεχομένου  ( ο άδηλος έρωτας στη Ρίμα της χήρας Γυιος, όπου η μητέρα του γαμπρού  δεν θέλει για νύφη της αυτήν που αγαπάει ο γιος της και εκείνος της ομολογεί : «Φερ τότε ‘να ψηλό σκαμνί και κάθισε μαζί μου και λέγε μου παρηγοριές ώσπου να βγει η ψυχή μου .»,  αλλά και δ) ρίμες αφιερωμένες στο θάνατο, Ρίμα του Ναύτη: « Όταν ασπρίση ο κόρακας και γίνει περιστέρι τότε και εγώ θα ξαναρθώ εις τα δικά μας μέρη.»

 

Ρίμα του Ναύτη[2]

Ο Ναύτης μας αρρώστησε,  στου καραβιού την πλώρη,

Δεν έχει μάνα να τον κλαίει , μάνα να τον λυπάται,

Ούτε αδελφό, ούτε αδελφή, να τον μοιρολογάται.

-Σήκω απάνω ναύτη μου και πρωτογεμιτζή μου,  Να κουμπασάρεις τον καιρό, να πιάσουμε λιμάνια.

Φέρτε τη χάρτα τη χρυσή και τα αργυροκουμπά σου, Να κουμπασάρω τον καιρό να πιάσουμε λιμάνια.

Βλέπεις εκείνο το βουνό, το χιονοσκεπασμένο, Εκεί θα πα ν αράξουμε…….

Βγαίνουν οι ναύτες για νερό κι ο μάγειρας για ξύλα, και τα μικρά ναυτόπουλα, να σκάζουνε το μνήμα.

Να μην το σκάψετε ψηλά, μόνο  στο ακρογυάλι, να μπαίνει ο ήλιος την αυγή, το βράδυ τα αγεράκι

Το ξέρω πως μισεύετε και σε άλλο τόπο πάτε, κι αν δήτε την μανούλα μου να μου την χαιρετάτε!.

Πήτε της πως παντρεύτηκα και πήρα μια γυναίκα , την πλάκα πήρα πεθερά, τη μαυρη γη γυναίκα

Τα χαχκλακούβια του γυαλού  γι αδέλφια και αξαδέλφια.

Όταν ασπρίση ο κόρακας και γίνει περιστέρι τότε και εγώ θα ξαναρθώ εις τα δικά μας μέρη.

Ρίμα της χήρας γυιος[3]

Της χήρας γυιος ψυχομαχεί, της χήρας γυιος πεθαίνει  κι η μάννα ντου του φώναζε με τα μαλλιά στο χέρι ,

Τι έχεις γυιε μου που πονείς, να βρω το γιατρικό σου, να στείλω να σου φέρουνε γιατροί από την Πόλη

Και γιατρικά της Ρούμελης  να σου διαβούν οι πόνοι.

Δεν θέλω μάννα γιατρικό, κι ούτε γιατρός της Πόλης,  μόνο τη νέα π αγαπώ να μου διαβούν οι πόνοι.

Καλλιά χω γυιε μου να σε δω στο  καντηλ’ επάνω, παρα τη νέα π αγαπάς, νύφη να τηνε κάνω.

Φερ τότε ‘να ψηλό σκαμνί και κάθισε μαζί μου και λέγε μου παρηγοριές ώσπου να βγει η ψυχή μου .

Ρίμα Αγίου Νικολάου «Περαματάρη» Οίας

για τους ναυτικούς του χωριού την εποχή της ακμής

της ιστιοφόρου ναυτιλίας της Οίας

«Περαματάρης»: νησίδα της Οίας κοντά στον όρμο Αμμούδι πάνω στην οποία βρίσκεται σκαμμένη μέσα στο βράχο η εκκλησία του Αγίου Νικολάου με το προσωνύμιο «Άγιος Νικόλαος ο  Περαματάρης». Ονομάστηκε έτσι από τη λέξη «πέρασμα» λόγω του μικρού θαλάσσιου περάσματος (Διαπόρι) που το χωρίζει από το βουνό της Οίας.

Άγιε Νικόλαε μπουγιούκι1 το όνομα σου

που βούλνα2 δεν κάμει η θάλασσα χωρίς το θέλημα σου,

άκου που σε περικαλώ3, ζαμάνια4  αλαμάζω5

άκου ίντα6 ‘χω στη καρδιά και έρχομαι και φωνάζω,

τα μάτια μου έχουν δάκρυα όλο να γιαμουρίζουν7

και μέσα στο γιαμούρισμα8  νταλκάδες9 σεργιανίζουν10,

σαν τα μπαλίκια11 του νερού που ‘ναι κιζιλεμένα12

έτσα13 δεν μπακμακίζουνε14 τα βάσανα μου εμένα,

τση15 θάλασσας τα βουλνεψιά2  πατώ να γιουρουγιούνε16

αφού οι δικοί μου αϊλοί17 πάνω τση ξενυχτούνε,

όλο να οτουρμίζομαι18 όλο να γιαμουρίζω7

ζαμάνια λείπουν οι αϊλοί μουτλούκι19 δεν γνωρίζω,

τα βουλνεψιά τσοι20 χαίρονται εγώ ‘χω το καημό των

να μην επάν’21 στο θάνατο να νιώσω χωρισμό των,

ρίχνω τση δάκρυ και νταλκά αλάργα22 να τα πάρει

μα πάει η βούλνα αξίδικα23 και πίσω τα γυρνάει,

και ολονυχτί τον ύπνο μου νταλκάς τόνε ταράζει

και η μορφή τση η μαβή24 αγριεμένη μοιάζει,

Άγιε μου Νικόλαε Άγιε Περαματάρη

των ναυτικών η πατρονιά25, κραλή26, μπαϊρακτάρη27

που ‘σαι ατού δα28 στο πέρασμα στου Αμμουδιού29 τη μύτη

τσοι σκούνες30 μας να ευλογάς άρχοντα και προφήτη,

εσύ που εγεννήθηκες στη μακρινή Λυκία

από τση Πόλης τα νερά μέχρι και τη Ρωσία

τη θάλασσα σακίνευε31 στο κάθε τση λιμάνι

και εγώ θα στείλω γεμινιά32 που ο νους σου δεν τα βάνει,

γιορντάνια33 και χρυσά προυσιά34 για το εικόνισμα σου

μουμλάρια35, λάδι, θυμιατά  να ‘χει η αφεντιά σου,

τση Πάνω Μεριάς τσοι ναυτικοί απού36 ‘ναι στα νερά σου

όντας τα σεργιανίζουνε να ‘χουνε τη χαρά σου,

βοήθα τσοι και δώνε τσοι αζλάνη37 και κουράγιο

εσένα μόνο έχουνε μπαϊρακτάρη άγιο,

κ’ αράσιντα38 στο Καραντενίζ39 κάμε τους μπιρ40 φουγάρο

όντας περνούνε απ’ άτου δα να κάμουνε τσιγάρο,

Άγιε Περαματάρη μας φύλαε το χωριό σου

τση Πάνω Μεριάς41 τσοι ναυτικοί έχε τσοι στο μυαλό σου,

γιάντα42 από όλα τα θανατικά που όξω από ‘δω43 να μένει

από όλα το χειρότερο είν’ οι πνιουργιασμένοι44

Λεξιλόγιο

1 μπουγιούκι (από το τουρκ. büyük ) = μεγάλο

2 βούλνα, βουλνεψιά (από το ρώσικ. волна, διαβάζεται «volna») = κύμα, κύματα

3 περικαλώ = παρακαλώ

4 ζαμάν ή ζαμάνια (από το τουρκ. zaman: χρόνος) = πολύ καιρό

5 αλαμάζω (από το τουρκ. ağlamak) = κλαίω

6 ίντα= τι

7γιαμουρίζουν, γιαμουρίζω (από το τουρκ. yağmur: βροχή) = δακρύζουν, δακρύζω

8 γιαμούρισμα (από το τουρκ. yagmur) = βροχή, δάκρυσμα

9 νταλκάδες, νταλκάς (από το τουρκ. dalga) = καημοί, καημός

10 σεργιανίζουν (από το τουρκ. seyran: βόλτα) = πηγαινοέρχονται

11 μπαλίκια (από το τουρκ. balik) = ψάρια

12 κιζιλεμένα (από το τουρκ. gizli) = κρυμμένα

13 έτσα = έτσι

14 μπακμακίζουνε (από το τουρκ. bakmak: κοιτάζω) = φαίνονται, εμφανίζονται

15 τση = της

16 γιουρουγιούνε (από το τουρκ. yuri: επίθεση) = τρέχουν  (γιουρουντίζω = τρέχω με φόρα, επιτίθεμαι)

17 αϊλοί (από το τουρκ. aile: οικογένεια) = οι άνδρες της οικογένειας δηλαδή σύζυγος, πατέρας, αδερφός, γιος, γαμπρός

18 οτουρμίζομαι (από το τουρκ. oturmak) = κάθομαι

19 μουτλούκι (από το τουρκ. mutluk) = ευτυχία, χαρά

20 τσοι = τους, τις

21 να μην επάν’ = να μην πάνε

22 αλάργα (από το ιταλ. al larga) = μακριά

23αξίδικα (από το τουρκ. aksi) = αντίθετα, διαφορετικά

24 μαβή (από το τουρκ. mavi) = γαλανή

25 πατρονιά (από το τουρκ. patron) = αφεντικό

26 κραλής (από το τουρκ. kral) = βασιλιάς

27 μπαϊρακτάρης  (από το τουρκ. bayraktar: σημαιoφόρος) = ο πρώτος των πρώτων, ο καλύτερος

28απ’ άτου δα = από εκεί

29 Αμμούδι = το ένα από τα δύο λιμάνια της Οίας (το άλλο είναι η Αρμένη). Βρίσκεται στη δυτική πλευρά της Οίας απέναντι από τη Ρίβα της Θηρασιάς. Τα παλιά χρόνια φημιζόταν για τις «παλλάδες» (ορυχεία) και η πρόσβαση γινόταν μόνο από τους «καραβολάδες» (σκάλες λαξευμένες στον ηφαιστειογενή βράχο που θυμίζουν την πορεία που κάνει  ο «καράβολας»=σαλιγκάρι). Σήμερα είναι λιμάνι-αγκυροβόλιο μικρών σκαφών και υπάρχει πλέον σύγχρονος αυτοκινητόδρομος που το συνδέει με το χωριό. Από το Αμμούδι ξεκινάει και το ferry boat για την Θηρασιά με  τακτικά δρομολόγια.

30 σκούνες = ιστιοφόρα

31  σακίνευε (από το τουρκ. sakin: ηρεμία) = γαλήνευε

32 γεμινιά (από το τουρκ. yemin: όρκος,τάξιμο) = τάματα

33 γιορντάνια (από το τουρκ. gerdan: λαιμός)  = περιδέραια 

34 προυσιά = φλουριά

35 μουμλάρια (από το τουρκ. mumlar) = κεριά

36 απού = που

37 αζλάνη (από το τουρκ. aslan: λιοντάρι) = δύναμη

38 κ’ αράσιντα (από το τουρκ. arasinda) = και ανάμεσα

39 Καραντενίζ (τουρκ. Karadeniz) = Μαύρη Θάλασσα

40 μπιρ (τουρκ. bir) = ένα

41 Πάνω Μεριά = η παλιά ονομασία της Οίας επειδή βρίσκεται στην «πάνω» δηλαδή στη βόρεια πλευρά του νησιού. Μετονομάστηκε σε Οία στα τέλη του 19ου αιώνα. Ωστόσο από τους ντόπιους χρησιμοποιείται ακόμη ο όρος «Απάνω ή Πάνω Μεριά» και Απανωμερίτες (Οιάτες)

42 γιάντα = γιατί

43 όξω από ΄δώ = μακριά από εμάς

44 πνιουργιασμένοι = θαλασσοπνιγμένοι

Όπως έχουμε πει και παλιότερα η Οία ήταν ο ναυτότοπος της Σαντορίνης, το χωριό των ναυτικών και των καραβακυραίων.  Το 18^ο και ιδίως το 19^ο αιώνα, ο ιστιοφόρος στόλος της Οίας ήταν μια από τις μεγαλύτερες ναυτικές δυνάμεις του Αιγαίου με πάνω από 150 ιστιοφόρα.  Τα ταξίδια των ιστιοφόρων της Οίας στη Μαύρη Θάλασσα (περιοχή της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας την εποχή εκείνη) και στη Ρωσία είχαν επιρροή στην τότε κοινωνία του χωριού.  

Οι ναυτικοί και οι καραβοκύρηδες της Οίας της εποχής εκείνης γνώριζαν πολύ καλά τα ρωσικά και τα τουρκικά. Αυτοδίδακτοι φυσικά οι περισσότεροι,  εξοικειώθηκαν με τις γλώσσες αυτές ακριβώς λόγω των ταξιδιών τους στη Μαύρη Θάλασσα.  Έτσι αρκετές λέξεις αφομοιώθηκαν συν τω χρόνω στην διάλεκτο της Οίας δημιουργώντας μια ιδιαίτερη τοπική καθομιλουμένη που δυστυχώς στις μέρες μας δεν «μιλιέται» πια από τη νέα γενιά του χωριού.

Μην σας ξενίζει λοιπόν αυτό το ιδιαίτερο λεξιλόγιο στη παλιά ρίμα.  Αν βρεθείτε στην Οία και τύχει να συνομιλήσετε με ηλικιωμένους Οιάτες -και δη παλιούς ναυτικούς- είναι σίγουρο ότι θα ακούσετε λέξεις όπως ζάβαλης (=κακομοίρης, από το τουρκ. zavalli), κουράμπα (=φαλάκρα, από το τουρκ. kuru=ξερό),  ντάϊμα (=συνέχεια, από το τουρκ. devam),  γουζέλικα (=ωραία, από το τουρκ. guzel), γιαγλίδικα (=λιπαρά, από το τουρκ. yağlı),  καφερεγκί (=το καφέ χρώμα, από το τουρκ. kahverengi),  μπάρεμου (=τουλάχιστον, από το τουρκ. barem),  ντουμένι (=τιμόνι βάρκας, από το τουρκ. dumeni),  ματρόνης (=ναύτης, από το ρωσ. Мatрос), λόντκα (=βάρκα, από το ρωσ. Лодка), τσανακάκι (=πήλινο πιάτο,  από το τουρκ. çanak)….και πολλές-πολλές δεκάδες άλλες…

,

Ρίμα για την ηφαιστειακή έκρηξη του 1650

Η έμμετρη λαϊκή ρίμα που παρουσιάζεται εδώ, δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο «Αττικό Ημερολόγιο» του Ειρηναίου Ασωπίου το έτος 1879. Αναφέρεται σ' ηφαιστειακή έκρηξη που 'λαβε χώρα στη Θήρα το 1650 και συνοδεύτηκε από παλιρροϊκό κύμα (τσουνάμι). Το έμμετρο αυτό ποίημα είν' Ανώνυμο αλλ' αποτελεί δείγμα λαϊκής δημιουργίας νησιωτικού χώρου της εποχής της Βενετοκρατίας μάλιστα σε μια κρίσιμη εποχή, όταν ήτανε σ' εξέλιξη οι Βενετοτουρκικοί πόλεμοι. Τα όρια ανάμεσα στο σύγχρονο ρεπορτάζ και τη λογοτεχνική δημιουργία είν' ακόμα ρευστά.  

                                            (Στέλα Κοντογιάννη)

-----------------------------------------------------------------------

Διήγησις ωραιότατη για το κακό που γίνη

Λέγω όντας ήψε η φωτιά επά στη Σαντορήνη

Με δόξαν του Ιησού Χριστού οπ' όλοι προσκηνούμεν

για να μου δώση δύναμιν λόγον καλόν να πούμεν

Δυο βέρσα που βουλήθηκα στον κόσμον δια να δώσω

πασανός για να τα γρικά ωσάν τ' αποτελειώσω

Κι όποιος διαβάσει και βρη τα κι είναι πολλά σφαλμένα

και εις τον τόπον που ζητούν δεν είναι συνθεμένα, Παρακαλώ τονε λοιπόν εμέ να συμπαθήση

γιατί ακόμη αμαθής βρίσκομαι σ' τέτοια φύσι

Μα 'γώ αυτός μου δεν μπορώ τα βέρσα ν' αρχηνήσω

και βούλομαι παρακαλιά σ' Θεόν μου να ποιήσω

Θεέ μου παντοδύναμε και πλαστουργέ, τ' ανθρώπων

πού τούπες πάντοτε να ζη με ίδρωτα και με κόπον

Με κόπον και με ίδρωτα θέλω κι εγώ ν' αρχίσω

και δόσμου την σην φώτησιν για να μετανοήσω

Εκ τα πρωτινά μου κρίματα , απ' αυτά να απέχω

κι εις το δικό σου θέλημα πάντοτε να ξετρέχω

Θεέ που όλα τα βαστάς και όλα τα σηκώνεις

και τα κρυφά και φανερά , εσύ όλα τα γνώνεις

Εσέν και γω παρακαλώ και σένα έχω θάρρος

άνε και σφάλω πούβετις* μηδέν το πάρης βάρος

Εσύ Θεέ τα δύνεσαι όλα να μου τα δώσης

και τους νεκρούς από την γήν δύνεσαι να σηκώνης

Καθώς με μιαν σου φωνήν Λάζαρος ενεστάθη

και εσηκώθηκεν ορθός, ποκάτω απού τα βάθη

Λοιπόν Θεέ μου που αυτή ήκαμες θαυμασίαν

δος και σεμένα τον φτωχόν δύναμιν και σοφίαν

Για να μπορώ με τ' όμορφο μόδο να τα τελειώσω

αυτήνα που εβάλθηκα σε ρίμα να τα δώσω

Χριστέ δέξε την δέησιν ετούτην οπού κάνω

ιδέ μου και την όρεξιν και κόπον οπού βάνω

Πάτερ αγέννητε Θεέ κύριε των κυρίων

και συ Χριστέ μου γεννητέ σύν πνεύμα το αγίον

Τριάδα ομοούσιος που είστε μία θεότης

καίχετε μία βούληση και μία αγιότης

δόξαν λοιπόν να έχετε ομάδι και τα τρία

μαζί και με την δέσποινα Μαρίαν την αγία

Λέγω μητέραν του Χριστού , παρθένα τω παρθένων

πάντοτε πρέσβευε γιαμε τον πολλά αμαρτεμένον

Αξίωσέ με δέσποινα να σε έχω παντοχή μου [4]

Ρίμες για τον Άη Γιώργη

Ο Μάρκος Αβ. Ρούσσος ( Σαντορίνη Ήθη Έθιμα και Παραδόσεις) καταγράφει ένα είδος από τις ρίμες προς τιμή του Αη Γιώργη:

«Άγιε μου Γιώργη ξακουστέ και αφέντη καβαλλάρη,

αρματωμένος με σπαθί και με αργυρό κοντάρι.

Θεριό είναι στον τόπο μας σ ένα βαθύ πηγάδι,

ανθρώπους το ταϊζανε κάθε πρωϊ και βράδυ.

Μια μέρα δεν του δώσανε άνθρωπο να δειπνήσει,

Σταλιά νερό δεν άφησε τη χώρα να δροσίσει.

Ας βάλουμε τα μπουλετιά, κι ότινος μέλλει ας πέσει,

Να πάει το παιδάκι του του λιονταριου πεσκέσι.

Τα μπουλετιά ηπέσανε σε μια βασιλοπούλα,

Όπου την είχε ο βασιλιάς μόνη κι αμοναχούλα.

Ο βασιλιάς σαν τ’ άκουσε, αυτό το λόγο είπε:

«πάρτε το βασίλειοο και το παιδί μου αφήστε»

Μα ολαος σαν τοκουσε τρέχει στον βασιλέα:

«δεν φήνεις το παιδάκι σου σε παίρνουμε εσένα».

- Επάρετο κι αμέτετο και ντύσετε το νύφη,

κι άμετετε το του λιονταριού γλυκά να το μασήσει.

Κι άμετετε και στο χρυσοχό να κάμει αλυσίδα,

Να πάτε να το δέσετε στου πηγαδιού τα χείλια.

Κι όταν το πηγαίνανε, όλα τα δέντρα σειόταν,

Και τα πουλάκια στις κορφές πικρά εκελαδούσαν.

Καιόταν την εκρεμούσανε όλα ταόρη τρέμαν,

Κι η κόρη Πάντα έλεγε: « Αλοίμονο σε μένα».

Ξένος κι αγνώριστος περνά τηνκόρη εχαιρέτα,

Κι η κόρη τα αποκρίνεται κι η κόρη του μιλάει.

«Τράβηξε ξένε από δω, τραβήξου παραπέρα,

Γιατί θα βγει το θεριοό να φάει εσέ και μένα

- Στρώσε τα γονατίκια σου για να ακουμπήσω επάνω,

- Κι όταν θα βγει το θεριό, σκούντα με σήκω, επάνω..

Σήκω Ξένε να χαρείς και το νερό αφρίζει,

Κι ο άγριος ο λέντας τα δόντια ακονίζει.

Δράκυ της έπεσε ευθύς, επάν στο μάγουλό του,

Σηκώνεται ανατολικά, και κάνει το σταυρό του.,

Και βγάζει το σπαθάκι του και κόβει το λαιμό του.

Πάλι ξαναδευτέρωσε την παίρνει μές στο στόμα,

Μεγάλη τάραξη έγινε σε όλο της το σώμα.

Πες μου Ξένε να χαρείς πως λένε τ’ όνομά σου;

Κι εγώ θα κάνω χάρισμα διπλό στο θέλημά σου.

Γιώργης στρατιώτης λέγομαι, απ την Καπαδοκία,

Κι αν θέλεις να κάμεις χάρισμα, κτίσε μια εκκλησία,

Και πιάσε και ζωγράφισε Χριστό και Παναγία,

Κι από μεριά της Παναγιάς γράψε ένα καβαλάρη,

Αρματωμένο με σπαθί και μ αργυρό κοντάρι.

Ξένε μου όταν κοιμόσουνα περνά μια περιστέρα,

Που κράτα Τίμιο Σταυρό εις τη δεξά τη χέρα,

Στον Άγιο πάλιέγραφε, ζήτω μου ευλαβεία:

«Αγιε Γιώργη που γλύτωσες την κοπελιά την εμοναχορη»|

Αλλή μία ρίμα του Αη Γιώργη μέσα από το αρχείο της λαογράφου - ερευνήτριας Στέλλας Κοντογιάννη

Ρίμα του Αη Γιώργη, (από: Καλλιόπη Νομικού)

«Ένα θεριό στον τόπο μας

σ’ ένα βαθύ πηγάδι

ανθρώπους το ταϊζανε

κάθε πρωί και βράδυ

μια μέρα δε ντου δώσανε

άνθρωπο να δειπνίσει

σταλιά νερό δεν ήφησε

τη χώρα να δροσίσει

να βάλουμε τα μπουλεθιά

να δούμε τίνος πέφτει

να πάμε τ’ άγριου θεριού

ένα παιδί πεστστσέσι

τα μπουλεθιά ηπέσανε

εις τη βασιλιοπούλα

οπού την είχε ο βασιλιάς

μόνια κι αμοναχούλα

ο βασιλιάς ως τόκουσε

πολύ του βαροφάνη

πάρτε το βίο μου όλο

και το παιδί μου αφήστε

εάν δε θες με το καλό

σε παίρνομε κι εσένα

κι αμέσως την επήγανε

πλησίον εις το πηγάδι

…………………

κι ο Αης Γιώργης ήρχουντα

στον κάμπο ο καβαλάρης

- Φύε μου ξένε απ’ εδώ

ξένε μου απ’ τα ξένα

για θάρθει τ’ άγριο θεριό

να φάει εμέ κι εσένα.

Πλώσε το ποδαράκι σου

απάνω ν’ ακουμπήσω

κι αν έρθει τ’ άγριο θεριό

σκούντα με να ξυπνήσω.

Τρέμαν τα όρη τρέμανε

και το θεριό ηρχούντας

κι η κόρη πάντα έλεγε

- Αλλοίμονο σε μένα.

Τα δάκρυά της πέφτανε

απά στον Άη Γιώργη.

κι ο Άης Γιώργης ξύπνησε

με όλη του την τόλμη.

Γυρίζει ανατολικά

και κάνει το σταυρό ντου.

Μια κονταρκιά του έδωσε

του ‘κοψε το λαιμό ντου.

Πάλι ξαναδευτέρωσε

τη ντρώει μες το στόμα.

Μεγάλη αναταραχή έγινε

στις πέτρες και στο χώμα.

Πες μου ξένε το μέρος σου

πες μου και τ’ όνομά σου.

Να πω εις το bατέρα μου

να κάμει θέλημά σου.

Ο Άης Γιώργης λέγομαι

απ’ τη Μακεδονία

κι αν έχεις ευχαρίστηση

χτίσε μιαν εκκλησία.»

---

[1] Ν. Πολίτη: οι «Ρίμες» , έμμετρες αφηγήσεις περιστατικών, στο Η λαική λογοτεχνία στη Νοτιανατολική Ευρώπη (19^ος- 20^ος αι), τετράδιο εργασίας 15, σελ 79-90 http://helios-eie.ekt.gr/EIE/handle/10442/7649 (ενημέρωση Ιούλιος 2015).

[2]  Μ.Πελέκη: Ο Πνευματικός βίος της νήσου Θήρας, 1967, Λαογραφικό Αρχείο και Μουσειακή Συλλογή Πανεπιστημίου Αθηνών στο http://pergamos.lib.uoa.gr/dl/navigation?pid=uoadl:3206&scheme=euDefaultView (ενημέρωση Ιούλιος 2015)

[3] Μ.Πελέκη: Ο Πνευματικός…ο.π.

[4] Για συνέχεια της ρίμας  βλ: Έμμετρη Διήγηση Φυσικής Καταστροφής Σαντορίνη  στο http://kallistorwntas.blogspot.gr/2011/06/1650.html

Ο σεισμός του 1956 μέσα από τα μάτια και τις θύμησες ενός παιδιού από την Τήνο,

Ας φύγουμε και πάλι και ας ταξιδέψουμε  στην ημέρα του σεισμού. Συνοδοιπόρος μας σήμερα,  ο κ. Γιώργος Αλβέρτης , Καθηγητής  Γαλλικών πρώην Διευθυντής του Λεοντείου Λυκείου Ν. Σμύρνης, μέσα από το βιβλίο του :  «Τότε που κυλούσα την πέτρα», ο οποίος μας παρουσιάζει τις επιπτώσεις του σεισμού στο νησί  και κυρίως στις ζωές τους τις πρώτες ημέρες: 

«[…]΄Ενα κομμάτι από το παζλ του χρόνου μου έλειπε για το σεισμό του 1956 και να που μια θεία που ήρθε να φάει μαζί μας, μου τον επιβεβαίωσε λέγοντας πως πετάχθηκε έξω από το σπίτι, αφού είχε τυλίξει σε μια κουβέρτα το τρίχρονο παιδί της, γιατί ήταν άνοιξη και είχε δροσιά…

      Φωτιές είχαμε ανάψει την επομένη σ’ ένα χωράφι μπροστά από το σπίτι του μπάρμπα Λούη και μαζευτήκαμε εκεί όλοι μαζί, κάτι φάγαμε, οι άνδρες ρακί έπιναν και στα παιδιά μας στρώσανε να κοιμηθούμε μέσα στ’ άχυρα που απλώσανε σ’ ένα αλώνι που ήταν στη μέση του χωραφιού και κοιμηθήκαμε βλέποντας τ’ αστέρια γιατί φοβόμαστε να κοιμηθούμε στα σπίτια μετά το σεισμό, κι ο αέρας ανθοβολούσε από τη μυρωδιά του λουκάνικου που ψήσανε οι άντρες, κι ο σεισμός έφερε πιο κοντά τους ανθρώπους που η καθημερινότητα είχε αποξενώσει, που η πολλή δουλειά είχε απομονώσει, κι έτσι γίνεται πάντα, η φύση θυμίζει στον άνθρωπο πως δεν πρέπει να ζει μόνος του, χρειάζεται να είναι αδελφωμένος με το γείτονα, το διπλανό του, γιατί όλα μπορούν ν’ ανατραπούν σε μια στιγμή και να μην προλάβει κανείς να ζήσει, γι’ αυτό προσπαθώ να ζήσω κάθε στιγμή, είναι μια φλόγα η ζωή που πρέπει να μας κάψει, να μην αρνηθούμε τίποτα, να γευτούμε όλες τις πλευρές της, να γεμίσει η ψυχή μας μελωδίες, τοπία, λουλούδια, να μην πάει χαμένη η ζωή μας που τόση τεχνολογία με τις εικονικές της πραγματικότητες αλλοτριώνει και βλέπεις τα παιδιά να ρουφούν τη ζωή μέσα από το γυαλί, προτιμώντας να δουν τη φύση ή τη θάλασσα μέσα από την τηλεόραση…

    Κοιμηθήκαμε τη νύχτα αυτή, με τον απέραντο έναστρο ουρανό μέσα στα μάτια μας και την ψυχή μας και ήρθανε σχεδόν όλοι από το χωριό και γίνανε ένα και ο φόβος έφυγε από πάνω μας αφού βλέπαμε τους μεγάλους να τραγουδούν, νιώσαμε σιγουριά, είχαμε γερούς προστάτες αφού χόρευαν, τραγουδούσαν κι έπιναν αγαπημένοι, τίποτα δεν μπορούσε να μας κάνει κακό. Ανοιγοκλείνοντας τα μάτια μας με το φως του φεγγαριού έβλεπα το καμπαναριό της εκκλησίας που έπαιζε κρυφτό με κάτι ξεχασμένα σύννεφα. Γη και ουρανός έμοιαζαν ένα κι έτσι πρέπει να ήταν, να είναι, δεν καταλαβαίνω ποιος και γιατί χώρισε αυτά τα συμπληρωματικά στοιχεία της φύσης στα μυαλά των ανθρώπων, όπως χώρισαν την ψυχή από το σώμα, όλα μαζί αυτά πάνε, κι έτσι που όλα μαζί τα έβλεπα, έζησα μια νύχτα παραδεισένια, ταξιδεύοντας στο απέραντο σύμπαν, καβάλα στη φτερωτή μου φαντασία που από τότε οργίαζε και στα όνειρά μου ξέχασα όλες τις ζημιές των σπιτιών, δεν μου φάνηκαν πια τόσο μεγάλες και το πρωί δεν είχαμε σηκωμό τα παιδιά, ούτε κι οι μεγάλοι,  κι η άμια Κοντσέπτα μας σέρβιρε γάλα ζεστό και φέτες με μαρμελάδα από σύκα και μπορεί να μην είχε κοιμηθεί όλη νύχτα, αλλά ήταν τόσο γλυκιά η εικόνα της που ακόμα επαναφέρει μέσα μου την ιδανική εικόνα της μάνας μου, που συχνά μου έλειπε, κι αν δε θυμάμαι ακριβώς το πρόσωπό της, μου μένει σαν εικόνα Παναγιάς μέσα μου ζωγραφισμένη και το χαμόγελο της διασχίζει το χρόνο και το συγκρίνω με όποιο χαμόγελο προσέξω, μα ομορφότερο δεν είδα…""

Υ.γ.: Αγαπημένε μου Καθηγητά κ. Γιώργο ,  οι δρόμοι μας μπορεί να χώρισαν αλλά  η Πίστη σας στους μαθητές σας μας έδωσε ένα διαφορετικό πάτημα Ζωής….Πόσο δε μάλλον όταν αυτό το μετερίζι διαμορφώθηκε στον ευρύτερο χώρο της Λεοντείου  με εξαιρετικούς Συνοδοιπόρους – Συναδέλφους σας. Οι κόποι σας δεν πήγανε χαμένοι …Ιωσήφ

Υ.γ.2 :  Είναι χαρακτηριστικό το κείμενο που αναφέρει η Καθημερινή (31.12.2006) για το συγκεκριμένο βιβλίο : Τότε που κυλούσα την πέτρα « Μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία, οι στάσεις των σωμάτων, οι εκφράσεις των προσώπων, η θέση των χεριών ανασύρουν από τη σκιά τη θύμηση των περασμενων. Το μικρό παιδί που αναζητάει με λαχτάρα το πατρικό χάδι, που κρατάει αμήχανα στην παλάμη του τον χτύπο από τη βέργα της δασκάλας, ο έφηβος που ανακαλύπτει τον σκοτεινό αδελφό και μαζί του την κατάφαση της ζωής, ο νεαρός φοιτητής που παλεύει με τη μοναξιά της ξενιτιάς και της ψυχής τους. Οι νεανικές μνήμες, τα άσβηστα βιώματα στο κυκλαδίτικο τοπίο με τους σπασμένους κίονες, το κέρμα το φυλαγμένο στο σεντούκι της γης, όλα γίνονται η μαγιά της ζωής, ο κρίκος της συνέχειας. Είναι ένα μοναχικό ταξίδι στο πριν, αναρωτιέται ο Νίκος Δεσύπρης στο οπισθόφυλλο του βιβλίου ή μια τολμηρή κατάδυση στο τώρα; Μήπως το χθες είναι ανεξίτηλο; Μήπως η πέτρα δεν θα σταματήσει ποτέ να κυλάει;»….

Υ.γ.3.: Αν κάποιος άλλος από τους αναγνώστες τόσο από την Τήνο όσο και από οπουδήποτε, θυμάται την ημέρα του σεισμού, θα είναι μεγάλη μας τιμή η ανάδειξη των αφηγήσεων ζωής εκείνης της ημέρας. 

Διάσημοι Θηραίοι….Αγνώστων «Ηρώων» Φηρά, Πύργος, Μεγαλοχώρι

 Ας ξεκινήσουμε μια αναδρομή στα Ηρώα των πολεμιστών που βρίσκονται στα χωριά του νησιού, με βασικό και μόνο  κριτήριο την Ανάδειξη μορφών που πολέμησαν με καταγωγή είτε από το νησί  είτε στο νησί.  Συγκεκριμένα όπως θα γίνει κατανοητό από τα αρχικά τρία – θα ακολουθήσουν και άλλα-  Ηρώα  Αγωνιστών,  (Φηρά, Πύργο, Μεγαλοχώρι), μπορεί να γίνει και μία πρώτη προσέγγιση κοινωνιολογική από πλευράς επιθέτων  ενώ στη συνέχεια βασικότερος στόχος της ανάρτησης αυτής είναι  η προσπάθεια  ανάδειξης της μνήμης των πεσόντων   τόσο μέσα από τις οικογένειες τους, όσο και ευρύτερα από τα τρία χωριά.

Αρχικά για τα Φηρά, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν θυμόμουν και εγώ ο ίδιος ότι το μνημείο  στην πλατεία των Φηρών είναι αφιερωμένο  στους πεσόντες Ήρωες της Σαντορίνης αλλά και όχι μόνο του 1944[1].

Ιερολοχίτης, Ανθυπολοχαγός Καζούλης Μιχ.Στέφανος, εξ Αλεξάνδρειας Αιγύπτου, Λοχίας των  S.B.S. αλλά και όσους «Έπεσαν  υπερ Απελευθερώσεως της Θήρας την 23/24 Απριλίου 1944 Κάτοικοι Θήρας, εκτελεσθέντες υπό Γερμανών:Χάλαρης Αντ. Νικήτας, Σιγάλας Ελευθ. Μάρκος Δαμίγος Αντ. Δημήτριος, Καφούρος Μαρκ.Αντώνιος, Δαμίγος Πέτρ. Νικόλαος.

Ανηγέρθη υπό Αντιστρατήγου Ι. Κ. Μανέτα τη εποπτεία Γ.Ε.Σ.

Στο δε Πύργο, το Ηρώο που βρίσκεται στην είσοδο του Καστελιού, είναι χωρισμένο χρονολογικά. Στη μία πλευρά γίνεται αναφορά  στις χρονολογίες :  1912 (αρχή Βαλκανικών Πολέμων) – 1922 (Μικρασιατική Καταστροφή):

Πεσόντες Δήμων Καλλίστης – Εμπορίου, Λοχ.Μαρής Π.Χρήστου, Ν.Α.Μπαϊλας, Ευαγ.Λιοπύρης, Ανδ.Λ.Κονταράτος, Β.Ι.Φουστέρης, Στυλ.Γαλαίος, Γ.Ν.Καραμολέγκος, Ν.Β.Ζώρζος, Ν.Εμ.Παπαδόπουλος, Ν.Μ.Βάλβης, Εμ.Περ.Νομικός, Ανδρ. Ι. Ρούσσος, Αν. Ι. Λυγνός, Απ. Αρ. Δούντας, Βαλ.Αντ. Παράβαλος, Π (;;;) Χ.Καραμολέγκος, Ιακ.Αντ.Αργυρός, Β.Ευ.Καραμολέγκος,

 Ενώ στην άλλη πλευρά :  1941 (αρχή Γερμανικής Κατοχής) – 1949 ( Λήξη Εμφυλίου Πολέμου)  :

Φρ. Ι. Γαλαίος, Εμμ. Μ. Φίτρος, Αρτ.Ι.Νομικός, Ευα.Ιακ.Δεναξάς, Ιω.Μελ.Ζώρζος, Χρη.Αγγ.Φίτρος, Χρη.Ευα.Νομικός, Ελευ.Ι.Φίτρος, Γρη.Εμμ.Πούλης,

Δαπάνη Δ.Μπαίλα εις μνήμην του υιού του Νικολάου.

Στο δε Μεγαλοχώρι αξιοσημείωτα είναι τα εξής: η πληθώρα ονομάτων που εντοπίστηκαν στο Ηρώο, αλλά ακόμα και η  ανάδειξη επιθέτων που δεν συνηθίζονται τόσο πολύ στο Μεγαλοχώρι ( Δαρζέντας, Ρενιέρης κ.α.),   

: Έπεσον υπερ πατρίδος  1912 (βαλκανικοί πόλεμοι ) -1923  (Συνθήκη της Λωζάνης): Λοχ. Πεζ. Μάρκος Χρήστου, Υπολ.Πεζ. Ιωανν.Αντ. Δημητροκάλης, Λάμπρος Απ. Σαλίβερος, Ηλίας Ζ.Σιγάλας, Αντώνιος Φ. Γιαννακόπουλος, Ιωάννης Ζ.Σιγάλας, Αντώνιος Μ. Συρίγος, Ευάγγελος Γ. Σαλίβερος, Βασίλ. Γ.Σιγάλας, Ιωάννης Δ. Καφφιέρης, Βασίλ.Γ. Δαμίγος, Ανάργυρος Β.Ρούσσος, Κωνς. Δ.Κορωνιός, Ελευθ. Εμμ.Δεναξάς, Αντώνης Μ.Φουστέρης, Κωνστ.Γ.Αλιφραγκής, Ιωάννης Ελ.Ρούσσος, Εμ. Μ. Μερκοτζάννης, Σπύρ. Α.Λειβαδάρος, Δημ.Α.Βάλβης,  Κυρ. Ι. Λειβαδάρος, Δημ. Ρούς.Βάλβης, Αγγ.Ι. Βάλβης. Ιωαν. Ν.Δρακουτός, Σταύρος Ν. Πρέκας, Γασπ.Ιακ.Κατσίπης, Γεωργ.Π.Δαρζέντας, Κ. Ιωαν.Δαρζέντας, Νικ. Αντ. Μπαίλας, Πέτρος Αντ.Δρόσος, Γεώργ.Αναργ.Νοητάκης. Ματθ.Ν.Συρίγος, Σπύρ.Α.Παράβαλος, Ανδρ.Γ.Συρίγος, Βασίλ. Ιακ. Μπαλόπητος, Εμμ.Ιωαν. Βλάχος, Νικ. Χρ.Καραμολέγκος, Μάρκ.Φωτ.Μηνδρινός, Ιακ.Αντ.Αργυρός, Ιωάννης Αντ.Ζώρζος, Κωνστ.Φ.Δακορώνιας.Εμμ.Ιωαν.Κοιλιακούδης, Ιακ.Μ.Σιγάλας, Ανδρ.Ι.Ρούσσος, Αντ.Ι.Λυγνός, Αρτ.Λ.Λυγνός, Ελευθ Ν.Πρέκας, Αντ.Ν.Καφούρος, Ιακ.Ζ.Συρίγος, Γεώργιος Εμ.Σαλίβερος, Παυ.Θ.Λειβαδάρος, Αντ. Ι. Πελεκάνος, Αντ. Γ. Βενιέρης, Βας.Γ.Χάλαρης, Αντω. Β. Δενδρινός, Γεώργιος Ε.Δαμίγος,  Ανδρ.Θ. Γιαννίτσης. Γεωρ.Α.Μαθάς, Γεώργ. Ι. Σαλίβερος, Ανδ. Γ. Παπανδρεόπουλος, Εμμ. Μ.Αλεφραγκής, Θεωδ. Π. Αλεφραγκής.  Eυάγ. Λ. Μπαίκας, Ευαγ. Λιοπύρης, Ανάργ Λ. Κονταράτος, Βας. Α. Φουστέρης  Στυλ.Γαλαίος. Γεώργ. Ν. Καραμολέγκος, Νικ. Ι. Ζώρζος, Νικ. Σ. Παπαδόπουλος  Νικ. Βάλβης, Εμμ. Ξαγοράρης, Εμμ. Ζ. Φύτρος. Βας. Σ.Καραμολέγκος, Γεώργ. Η. Καραμολέγκος  Εμμ. Δ. Φουστέρης,  Δημ. Π. Συρίγος, Πετ. Σ. Βαμβακούσης, Εμμ. Μητροπίας, Γεώργιος Σ. Βαμβακούσης, Ζαχ. Γ. Φουστέρης,  Νικ. Βαιλ (;;;) , Κων. Α. Ρενιέρης , Ευαγ. Γ. Δανέζης Απόστολος Α.  Ζόντος ( ;;;;) Ιωαν. Κ. Ζώρζος, Ιωαν. Κ. Καφούρος, Δημ. Γ. Λυγνός  Αντώνης Ε. Μαρμαιος, Αντ. Δ. Μώτος  Μηνάς Ι. Νομικός, Βαλς . Α. Παράβαλος, Φραγκ. Α. Ξαγοράρης, Ευαγ. Ν. Τομαής, Εμμ. Π. Συρίγος, Ευάγγ. Α. Φουστέρης, Κωστ. Θ. Φουστέρης, Βας. Ι. Ξαγοράρης, Προκ. Π. Μπούκουρης, Δημήτ Ζ. Μακρής, Λαμ. Α. Νάνος, Ανάργ. Στ. Αρβανίτης.

Εις μνήμη των πεσόντων Δαπάναι Νικ. Φ. Γιαννακόπουλου

Ας γίνει αυτή η ανάρτηση η αιτία ενθύμησης τυχόν ιστοριών και περιστατικών από τους Θηραίους πεσόντες των χρονολογιών αυτών, μιας και όπως χαρακτηριστικά γράφει το μνημείο στα Φηρά:

«Θνητοί…τοις αθανάτοις γόνυ κλίσατε»

---

[1] Για περισσότερες πληροφορίες βλ. :Β Παγκόσμιος Πόλεμος και Σαντορίνη Πηγή :

http://kallistorwntas.blogspot.gr/2009/12/blog-post_9193.html

Στέφανος Γεννάδης – Σοφοκλής Δουσμάνης Άλλοι δύο από τους πολιτικούς εξορίστους στη Σαντορίνη

Όπως έχουμε εξηγήσει και παλαιότερα, η Σαντορίνη ήταν τόπος εξορίας πολιτικών κρατουμένων. Ας δούμε άλλες δύο μορφές του 20ου αιώνα που εκτοπίστηκαν για κάποια χρόνια στη Σαντορίνη . Τον Στέφανο Γεννάδη και τον Σοφοκλή Δουσμάνη ...

Συνταγματάρχης Στέφανος Γεννάδης; [1]

Ο Στέφανος Γεννάδης γεννήθηκε στη Χίο το 1858. Αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων ως ανθυπολοχαγός Μηχανικού το 1881. Λίγο πριν από την έναρξη του Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1897 έγινε μέλος του Υπάτου Συμβουλίου της Εθνικής Εταιρείας και στις πολεμικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν πολέμησε με το βαθμό του λοχαγού. Αργότερα διετέλεσε (1908-1911) διευθυντής και επιθεωρητής Μηχανικού. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους πολέμησε με το βαθμό του συνταγματάρχη ως διοικητής αρχικά του ανεξαρτήτου Αποσπάσματος Ευζώνων και μετά  της V Μεραρχίας, η οποία πολέμησε υπό τις διαταγές του στον Κόμανο, στο Κιλκίς και στην Τσουμαγιά.

Ο Γεννάδης παρέμεινε διοικητής της V Μεραρχίας με το βαθμό του υποστρατήγου και μετά τη λήξη του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε διοικητής του Δ΄ Σώματος Στρατού (Καβάλα) και προήχθη σε αντιστράτηγο τον Ιούλιο του 1916. Όταν το Ρούπελ και η Ανατολική Μακεδονία καταλήφθηκαν από τους Γερμανοβουλγάρους, και το Δ΄ Σ.Σ. παραδόθηκε στους Γερμανούς και μεταφέρθηκε στο Γκέρλιτς της Γερμανίας, ο ίδιος βρισκόταν με άδεια στην  Αθήνα.

Το 1916-1917 διετέλεσε διοικητής του Α΄ Σώματος Στρατού στην Αθήνα και μετά την έξωση του βασιλιά Κωνσταντίνου και την επικράτηση του Βενιζέλου απομακρύνθηκε από το στράτευμα και εξορίστηκε στη Σαντορίνη. Μετά την επάνοδο του Κωνσταντίνου (1920) ανέλαβε την αρχηγία της Χωροφυλακής και τον επόμενο χρόνο ορίστηκε Ανώτερος Στρατιωτικός Διοικητής Παλαιάς Ελλάδος, θέση που διατήρησε μέχρι το θάνατό του (Μάιος 1922).

Σοφοκλής Δουσμάνης [2]

Ο Σοφοκλής Δούσμανης (1868 - 1952) ήταν Έλληνας ναύαρχος του Πολεμικού Ναυτικού.

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα     Αποφοίτησε από τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων το 1888 και έλαβε μέρος στον πόλεμο του 1897. Το 1912 τοποθετήθηκε διευθυντής της διοικητικής υπηρεσίας του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού και εν συνεχεία κυβερνήτης του θωρηκτού "Γεώργιος Αβέρωφ" και αρχιεπιστολεύς του Στόλου του Αιγαίου  Το 1914 προήχθη σε υποναύαρχο και τοποθετήθηκε διοικητής της μοίρας θωρηκτών. Τον επόμενο χρόνο ανέλαβε την αρχηγία του ΓΕΝ, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1917, οπότε και αποστρατεύθηκε. Εξορίστηκε ως φιλοβασιλικός στη Σαντορίνη και επανήλθε στην ενεργό δράση το 1920.[3] Το 1921 έγινε αρχηγός του Στόλου του Αιγαίου και το ίδιο έτος τοποθετήθηκε για δεύτερη φορά στην αρχηγία του ΓΕΝ, στην οποία παρέμεινε μέχρι τον Οκτώβριο του 1922  Τον Ιανουάριο του 1923 προήχθη σε αντιναύαρχο και αποστρατεύθηκε.

Το 1935 διορίστηκε υπουργός ναυτικών στην κυβέρνηση Τσαλδάρη και προήχθη σε ναύαρχο. Είχε συγγράψει το ημερολόγιον του κυβερνήτου του "Γ. Αβέρωφ" κατά τους πολέμους 1912 - 1913 (Αθήνα, 1939). Είχε τιμηθεί με τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Τάγματος του Σωτήρος.

Απεβίωσε στις 6 Ιανουαρίου 1952 στην Αθήνα. Ήταν παντρεμένος με την Μαρία Βούρου και δεν είχε παιδιά. Ανιψιός του ήταν ο Λάμπρος Ευταξίας.

---

[1] http://www.istorikathemata.com/2012/12/the-liberation-of-Grevena-in-1912.html  (ενημέρωση 5- 6 – 2015) και για το φωτογραφικό υλικό πηγή: http://openarchives.gr/visit/2471737 (ενημέρωση 5- 6 – 2015)

[2] http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CF%86%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%AE%CF%82_%CE%94%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B7%CF%82  ( ενημέρωση 5-6 – 2015) 

Οικονομικά της Σαντορίνης κατά τον τελευταίον Αιώνα της Τουρκοκρατίας

απόσπασμα άρθρου του  Βασιλείου Ν. Σφυρόερα ( 1921-26.05.2015)

Πηγή: Μ.Ι.Δανέζης  ( επιμ.) «Σαντορίνη», 1971

Το 1701 επισκέφθηκε τη Σαντορίνη ο αποστολικός μισσιονάριος Αντώνιος Guistiniani προς εξακρίνωση των πνευματικών αγαθών του καθολικού πλη ιδιθυσμού της νήσου. Στην έκθεση, παρέχει εκτός των πολύτιμων πληροφοριών του δια τα εκκλησιαστικά ζητήματα,  και άλλες αξιόλογες ειδήσεις, αναφερόμενες εις την διαβίωση των κατοίκων και εις την εν γένει οικονομική κατάστασή του.  […] η συνήθης τροφή των κατοίκων αποτελείτο από μαύρο κρίθινο παξιμάδι και όσπρια καθώς και από παστόν βοειον κρέας, οι δε οικίες παρά τα πενιχρά οικοδομικά υλικά τους, παρείχαν ικανάς ανέσεις.

Την ίδια εικόνα εντοπίζουμε και στην περιγραφή του περιηγητού Pitton de Tournefort, Η άνυδρος Σαντορίνη, η κατά συχνά χρονικά διαστήματα δοκιμαζομένη από την έκρηξη του ηφαιστείου και από τους σεισμούς, είχε αναπτυχθεί οικονομικώς κατά το τέλος του δεκατου ογδόου αιώνα, ώστε να θεωρείται η πλουσιότερη των Κυκλάδων.

Ο πληθυσμός της to 1770 ανερχόταν σε 9.000 κατοίκους  ο οποίος ασχολείται στη γεωργία αλλά και στη ναυτιλία. Σε δεκάδες αριθμούνται τα θηραϊκά πλοία τα οποία διέσχιζαν το Αιγαίο, που εξυπηρετούσαν το εμπόριο της Σαντορίνης και των άλλων νησιών. Το 1780 η μονή Προφήτη Ηλία διέθετε  ιδιόκτητο πλοίο «δια να ταξιδεύη εις τε την Άσπρην και την Μαύρη Θάλασσα και εις άλλα ακόμη ταξίδια». Είναι επίσης αξιοσημειώτον ότι οι υπό των κατοίκων της Σαντορίνης καταβαλλόμενοι φόροι κατά τα τελευταία έτη της Τουρκοκρατίας ήταν δυσανάλογοι προς τον πληθυσμόν υψηλοί.

Κατά τα τέλη του δεκάτου ογδόου αιώνα ( 1790- 1799_ εστάλη σουλτανικόν φιρμάνιον προς τον καπουδάν πασάν  περι της φορολογίας του  οίνου και των άλλων οινοπνευματωδών ποτών. Ο δε φόρος του κρασίου  αποφασίστηκε  να είναι δύο παράδδες εις κάθε μέτρο  και από το ρακί τέσσαρες. Από τον λεγόμενο «μαχτού» φόρο, φαίνεται ότι η Σαντορίνη έδινε 8.500 παράδες. Εκ του εγγράφου προκύπτει ότι το 43% του συνολικώς παρά τα νησιά εισπραττόμενου φόρου επί του οίνου κατέβαλε η Σαντορίνη. [….] Κατά την πραγματοποιηθείσαν το 1807 υποχρεωτικήν νατυολογίαν νησιωτών για την κάλυψη των εις έμψυχον υλικών αναγκών του τουρκικού στόλου , η Σαντορίνη εκλήθει να αποστείλει 50 ναύτες στην Μαύρη Θάλασσα κατά της Ρωσίας.

[…] Κατά το 1811 οι «θαλασσινές» - ήτοι οι ναυτικές νήσοι, υποχρεώθηκαν να καταβάλουν  τις δαπάνες για την συντήρηση τεσσαράκοντα πλοίων «δια μετακόμισιν νερού και άλλων τροφών» . Στη Σαντορίνη ορίσθηκε το ποσό των 10.000 γροσιών ( όπως και στην Ύδρα).

………………………………………………

Ως προς το ιδιόκτητο πλοίο της μονής του Προφήτη Ήλία γράφει σε ειδική παρατήρηση ο αείμνηστος ιστορικός « O πόλεμος (Ρωσοτουρκικός) κηρύχθηκε τον Αύγουστο του 1787. Κατά τους προηγηθέντες της κηρύξεως του πολέμου μήνες, η Μαύρη Θάλασσα ηλέγχετο συστηματικά από τους αντιπάλους, συλλαμβάνονται όλα τα ύποπτα πλοία τα οποία έπρεπε να είναι εφοδιασμένα με έγγραφο «πατέντα» περί της προελεύσεως του σκοπού των.

Το πλοίο «Άγιος Γεώργιος» της μονής της Σαντορίνης με πλοίαρχο τον Αντώνιο Δανέζη και με πλήρωμα εκ δεκα πέντε αντρών ανεχώρει από την νήσον και θα εταξίδευε όχι μόνο στην Άσπρη Θάλασσα, δλδ εις το Αιγαίο, αλλά και στον Εύξεινο πόντο, όπου επραγματοποιούντο οι πολεμικές παρασκευές. Η «Πατέντα» ήταν αναγκαία. Αξιοσημείωτο είναι ότι το πλοίο εταξίδευε με την «παντιέρα του μοναστηριού και μια εικόνα του Προφήτη Ηλία» και όχι με σημαία ρωσσική ή τουρκική όπως συνέβαινε στις ειρηνικές περιόδους.

Σύντομο βιογραφικό του σημείωμα [1]:

Ιστορικός, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Γεννήθηκε στην Απείρανθο της Νάξου το 1921 και μετά τις γυμνασιακές του σπουδές στην πατρίδα του φοίτησε στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1946 πήρε το πτυχίο του Ιστορικού και Αρχαιολογικού τμήματος της Φιλοσοφικής Σχολής, της οποίας αναγορεύτηκε διδάκτορας τον Ιούνιο του 1965. Υπηρέτησε ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση από το 1950 και το 1956 διορίστηκε συντάκτης του Κέντρου Έρευνας Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού (πρώην Μεσαιωνικού Αρχείου) της Ακαδημίας Αθηνών. Με εντολή της Ακαδημίας Αθηνών πραγματοποίησε επιστημονικές αποστολές στο Άγιο Όρος, στα Μετέωρα και στις Κυκλάδες και έλαβε μέρος σε διεθνή συνέδρια Μέλος της Γλωσσικής Εταιρείας, της Λαογραφικής Εταιρείας, της Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών, ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Βιβλιογραφικής Εταιρείας και άλλων επιστημονικών σωματείων.

Εκτός από τα λογοτεχνικά του δημοσιεύματα που παρουσίασε με τα ψευδώνυμα Δρόσος Καραβάς και Βασίλειος Κρηνιώτης στα περιοδικά "Νεοελληνικά Γράμματα", "Πνευματική Ζωή", "Ηπειρωτική Εστία", "Κυκλαδικά" κ.α., δημοσίευσε πολλές μελέτες που αναφέρονται κυρίως στην περίοδο της τουρκοκρατίας,  

Από πλευράς Σαντορίνης, ξεχωριστή μνεία πρέπει να γίνει στο ιδιαίτερα σημαντικό τομίδιο  "Ιωσήφ Δε Κιγάλλας (1812-1886) - Βιογραφικό και βιβλιογραφικά" (Αθ. 1960),  στο οποίο τονίζει χαρακτηριστικά « την ανιδιοτέλεια, την αφιλοχρηματία και τη γενναιότητα του Δεκιγάλλα που ήταν παροιμιώδεις». ( Βλ. Ν. Αλιπράντης, Ιωσήφ Δεκιγάλλας, ο Ανθρωπιστής Ιατρός, Εκδ΄. Θηραϊκά, Αθήνα 2006, σελ.41).

Η προσφορά του Β. Σφυρόερα στη νεοελληνική ιστορία και έρευνα σημασιολογείται ως μια από τις πιο σεμνές, ουσιαστικές και αξιόλογες.

---

[1]  Βλ:  http://www.naxostimes.gr/koinonia/2247-efyge-o-istorikos-vasilis-sfyroeras ( Ενημέρωση 27.5.2015)