“ΕΝ ΤΗ ΝΗΣΩ ΤΑΥΤΗ ΟΥΔΕΝ ΧΑΜΑΙΤΥΠΕΙΟΝ ΥΠΑΡΧΕΙ”: Η ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ

 του Δ.Πράσσου

Ο Ιάκωβος Ρίζος Ραγκαβής υπήρξε ένας από τους πολυμαθέστερους λόγιους του 19ου αιώνα και το μνημειώδες τρίτομο έργο του «Τα Ελληνικά,: ήτοι περιγραφή γεωγραφική, ιστορική, αρχαιολογική και στατιστική της αρχαίας και νέας Ελλάδος» που εκδόθηκε το 1853-54, αποτελεί πολύτιμη πηγή πληροφοριών ακόμα και σήμερα. Ένα τμήμα αναφέρεται στη Σαντορίνη και εκτός από την απολαυστική περιγραφή, δίνει ανάγλυφα τον τρόπο ζωής των τότε κατοίκων. «Η γη της Θήρας αν και κατά το φαινόμενον ξηροτάτη και άκαρπος και συγκειμένη όλως εκ τετριμμένης κισσήρεως, είναι όμως άπασα δεκτική καλλιεργείας μηδέ των ορέων και των βράχων αυτής εξαιρουμένων αι δια της επιμελείας των κατοίκων κατέστη ως κήπος» σημειώνει.

Κάλτσες made in… Santorini
　
Αλλά το νησί παρήγε τότε και ένα προϊόν εξαφανισμένο σήμερα. Πρόκειται για το βαμβάκι που «κλαδευόμενο ως η άμπελος, διαρκεί έτη πολλά και εξ πασών των νήσων μόνο εν Θήρα και εν Θηρασία γίνεται». Από αυτό, σύμφωνα με τον Ραγκαβή οι γυναίκες υφαίνουν «πανία αρκετά καλά και μάλιστα δίμητα, πλέκουσι δε και σκούφους και βαμβακομαλίνους φανέλας αρίστης κατασκευής και περιπόδια, ων εξάγονται κατά έτος έως 8.000 ζευγαριών». Αξίζει όμως να επισημανθεί και ένα
Ακόμα προϊόν που παρήγε η Σαντορίνη στο παρελθόν. Το αναφέρει ο «πρώτος ιδρύσας εις Θήραν τυπογραφίαν και δημοσιογραφίαν» Γεώργιος Χ. Παπαδόπουλος στο «Ημερολόγιον Θήρα- Αμοργός 1933», που εξέδωσε ο Διευθυντής της Εφημερίδας «Θηραϊκή» Μιχαήλ Κ. Ζώρζος . «…εις πολύ παλαιοτέραν εποχήν υπήρχε εις την νήσον αρκετή έκτασις δενδροφυτείας από συκομορέας και εκαλλιεργείτο η μέταξα δια της περιποιήσεως και αναπτύξεως των μεταξοσκωλήκων», αναφέρει για να προσθέσει: «σήμερον όμως οι δενδροφυτείαι αύται εξέλιπον και δια την Θήραν εφαρμόζεται το γραφέν, όλως ανακριβώς, υπό του Γάλλου συγγραφέως Εδμόνδου Αμπού, ότι εν Ελλάδι δεν υπάρχει εν δενδρύλιον όπως προφυλαχθεί ο οδοιπόρος από τας καυστικάς του Ηλίου ακτίνας». Εκτός από πολυετές βαμβάκι δηλαδή, η Σαντορίνη είχε και μετάξι!.
Φυσικά δεν θα μπορούσαν να λείψουν οι αναφορές στο κρασί. «Ο οίνος της Θήρας ου μόνον είναι εξαιρέτου γεύσεως και ποιότητος, αλλά διατηρείται αεί καθαρός και άδολος» σημειώνει ο Ραγκαβής.
　
«…εν τη νήσω ταύτη εν ην ουδέν χαμαιτυπείον υπάρχει».
　
Απολαυστική είναι όμως η περιγραφή των τότε κατοίκων, την οποία παραθέτουμε αυτούσια. «Εισί δε οι κάτοικοι εν γένει φυσικώς μεν δυνατωτάτης κράσεως, μάλιστα οι χωρικοί, μετρίου και μάλλον μεγάλου ή μικρού αναστήματος, ευτραφείς, προπάντων αι γυναίκες έχουσαι και στήθος εν γένει ανεπτυγμένον, χρώματος μάλλον μελάγχροος ή λευκού, τας τρίχας μελανοκαστανάς, και την φυσιογνωμία σοβαράν μάλλον και ουχί δύσμορφον, ηθικώς δε εισί πράοι ευάγωγοι, εγκρατείς, πειθήνιοι προς τας αρχάς και προς τους ανωτέρους, αιδήμονες, φιλόπονοι, φιλόξενοι , επι την γεωργίαν και το εμπόριον και εις άκρον προσηλωμένοι εις την πατρώνα γην και την οικογένειαν, έτι δε και χρηστοήθεια μεγάλη επικρατεί γενικώς εν τη νήσω ταύτη εν ην ουδέν χαμαιτυπείον υπάρχει, ουδέ ευρίσκεται γυνή μετερχομένη το αισχρόν του το επάγγελμα. Και τον οίνο δε αυτόν, το μόνον ούτως ειπείν, άφθονον προϊόν της γης των , καθώς και πάντα τα πνευματώδη ποτά, μετά μεγάλης εγκρατείας και μετριότητος μεταχειρίζονται οι Θηραίοι».
Σημαντική είναι και η λεπτομέρεια για τη συμβίωση των ορθοδόξων με τους περίπου 700 καθολικούς που βρίσκονταν στη Σαντορίνη, οι οποίοι «ζώσιν ουχί ως αλλαχού κεχωρισμένοι από των ελλήνων, αλλά μεμιγμένοι μετ’ αυτών εν τη πρωτεούση, και ακολουθούσι δι αδείας του Πάπα κατά τας εορτάς και τας νηστείας το παλαιόν ημερολόγιον, απ’ εναντίας των άλλων νήσων εν ας οικούσι καθολικοί και εκ τούτου προέρχεται μεγάλη ομόνοια μεταξύ των κατοίκων».

http://www.santorinibusiness.com/%CE%BF-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CE%B3%CF%89%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%83-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%83-%CF%84%CE%B7%CF%83-%CF%83%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BD%CE%B7%CF%83-%CF%83%CF%84.html

Το Πολίτικο «Χιουνκιάρ Μπεγιεντί» (Hünkar Beğendi) …της Οίας!!!

«Χιουνκιάρ Μπεγιεντί» και στην Οία;

Ναι! καλά διαβάσατε! Το αυθεντικό Πολίτικο φαγητό «Χιουνκιάρ Μπεγιέντι» (από το τουρκικό Hünkar Beğendi) ήταν ένα από τα φαγητά που συνηθιζόταν και στην Οία, ιδίως τα παλιά χρόνια.

Η «ανακάλυψη» μας αυτή έγινε εντελώς τυχαία όταν βρεθήκαμε σε βεγγέρα σε σπίτι Οιατών φίλων. Ενώ περιμέναμε ότι το γεύμα θα περιελάμβανε γνωστές παραδοσιακές Σαντορινιές συνταγές, βρεθήκαμε προ εκπλήξεως όταν είδαμε στο τραπέζι να σερβίρεται ένα Πολίτικο φαγητό! Και η έκπληξη μας μεγάλωσε ακόμη περισσότερο όταν είδαμε το άναυδο βλέμμα των Οιατών φίλων μας, τόσο της  οικοδέσποινας και του νοικοκύρη όσο και των υπόλοιπων παρευρισκομένων Οιατών, οι οποίοι είχαν μείνει κυριολεκτικά άφωνοι για την άγνοια μας αυτή.

«Δηλαδή εσείς στα χωριά κάτω* δεν φτιάχνετε χιουνκιάρ;» ήταν η ερώτηση της απορημένης Οιάτισσας οικοδέσποινας η οποία νόμιζε ότι το Χιουνκιάρ, εκτός από την Οία, συνηθιζόταν και στα άλλα χωριά της Σαντορίνης!  Όταν λοιπόν τους εξηγήσαμε πως «όχι», ξεκίνησε μια άκρως ενδιαφέρουσα συζήτηση για την τοπική κουζίνα της Οίας, η οποία όχι μόνο διαφέρει σε σημεία από την παραδοσιακή Σαντορινιά κουζίνα, αλλά σε πολλούς «Κατωμερίτες*» Σαντορινιούς είναι σχεδόν άγνωστη.

Όπως μας είπαν: «Όλο το χωριό ήταν ναυτικοί. Ο ναυτικός στόλος της Οίας ήταν πάνω από 160 ιστιοφόρα! Η Οία ήτα μεγάλη ναυτική δύναμη, που τα άλλα χωριά της Σαντορίνης δεν την είχαν.  Οι Οιάτες ήταν όλοι καπεταναίοι, μηχανικοί, πληρώματα, είχαν οι καραβοκύρηδες μεγαλοκαπεταναίοι τα ιστιοφόρα και ταξίδευαν στην Κωνσταντινούπολη, στη Μαύρη Θάλασσα, στη Ρωσία. Έτσι πολλά στοιχεία από την Ανατολίτικη κουλτούρα αφομοιώθηκαν στην κοινωνία της Οίας και την έκαναν να διαφέρει από την υπόλοιπη Σαντορίνη. Φαγητά που φτιάχνουμε στην Οία και είναι επιρροές από τα ταξίδια των ναυτικών μας, τα άλλα χωριά της Σαντορίνης δεν τα γνωρίζουν. Για παράδειγμα εμείς στην Οία το Πάσχα φτιάχνουμε «Μελιές», είναι τσουρέκια με τυρί, συνταγή από τη Μαύρη Θάλασσα».

«Και έτσι προέκυψε και το Χιουνκιάρ στην Οία;» ρωτήσαμε

«Ε ναι!  μέσα σε όλα τα Ανατολικά στοιχεία που έφεραν οι Οιάτες ναυτικοί, ήταν και αυτό. Η μελιτζάνα είναι ένα προϊόν που ανέκαθεν έβγαζε η Σαντορίνη. Οπότε δεν ήταν δύσκολο να «υιοθετηθεί» από την Οιάτικη κουζίνα. Τα παλιά χρόνια συνηθιζόταν πολύ στα καπετανόσπιτα, σαν Κυριακάτικο μεσημεριανό φαγητό. Αλλά με τα χρόνια όλες οι κοινωνικές τάξεις της Οίας  άρχισαν να το μαγειρεύουν.»

Ρωτήσαμε: «Και ποια η διαφορά του Πολίτικου Χιουνκιάρ, από το Χιουνκιάρ της Οίας;»

«Στη Κωνσταντινούπολη τη μελιτζάνα την λιώνουν και την κάνουν πουρέ. Εμείς στην Οία απλώς την κόβουμε σε κομμάτια. Όμως ο τρόπος μαγειρέματος του κρέατος είναι ίδιος. Στα τουρκικά Χιουνκιάρ Μπεγιεντί σημαίνει «του ηγεμόνα του άρεσε»!»

«Δηλαδή ξέρετε και το ιστορικό;» ρωτήσαμε έκπληκτοι τους Οιάτες φίλους μας

«Ε βέβαια!» μας είπαν γελώντας. «Ήταν κάποτε ένας Τούρκος σουλτάνος στην Κωνσταντινούπολη, Μουράτ λεγόταν, του οποίου η μάνα ήταν Ελληνίδα. Την είχαν αρπάξει νεαρό κοριτσάκι και την πήγαν στο χαρέμι, αλλά ο Σουλτάνος όταν την είδε, από την ομορφιά της την ερωτεύτηκε και την  παντρεύτηκε. Όταν πέθανε, ο γιος που είχε κάνει μαζί της, ο Μουράτ, πήρε το θρόνο και έγινε αυτός Σουλτάνος.  Ο Μουράτ λοιπόν ήταν πολύ δύστροπος στο φαΐ και οι μάγειροι του έσκαγαν κάθε φορά τι να του μαγειρέψουν. Έτσι μια μέρα ένας μάγειρας του μαγείρεψε μελιτζάνες με κρέας, ο Μουράτ ξετρελάθηκε και έτσι βγήκε το Χιουνκιάρ Μπεγιέντι που σημαίνει «του ηγεμόνα του άρεσε!».  Αυτή την ιστορία θυμάμαι την έλεγε ο παππούς μου που ήταν ναυτικός και την είχε ακούσει στην Κωνσταντινούπολη. Κάθε φορά που η γιαγιά μου έφτιαχνε το φαγητό ο παππούς θυμόταν την ιστορία του!» μας είπε η Οιάτισσα νοικοκυρά φίλη μας.

Όπως φαίνεται τελικά η Οία κρύβει πολλά μυστικά στην τοπική λαογραφία της,  τα οποία είναι άγνωστα στην υπόλοιπη Σαντορίνη. Μήπως θα έπρεπε σιγά-σιγά οι Οιάτες να αρχίσουν να ανοίγουν τα κλειδωμένα σεντούκια τους και να μας αποκαλύπτουν τις ομορφιές της «κρυφής» τοπικής τους παράδοσης ;

Χιουνκιάρ Μπεγιεντί της Οίας

1 κιλό κρέας μοσχαρίσιο (για τας κεμπάπ) κομμένο σε μπουκιές

2 κρεμμύδια ξέρα ψιλοκομμένα

5-6 μελιτζάνες φλάσκες «άσπρες» Σαντορίνης

1 νεροπότηρο ελαιόλαδο

1 κονσέρβα ψιλοκομμένα ντοματάκια Σαντορίνης

2 κουταλιές ντοματοπελτέ Σαντορίνης αραιωμένες σε νερό

1 φύλλο δάφνης, λίγο μοσχοκάρυδο, θυμάρι, ρίγανη, μπαχάρι, κανέλλα σκόνη

αλάτι, πιπέρι,

λίγο ζάχαρη (για την «ξινίλα» της ντομάτας)

Σε μια κατσαρόλα βάζουμε το λάδι και το σωτάρουμε με τα ψιλοκομμένα κρεμμύδια. Προσθέτουμε τα κρέας (το οποίο έχουμε πλύνει πολύ καλά), όλα τα μυρωδικά (κανέλλα, μπαχάρι, δάφνη, μοσχοκάρυδο, θυμάρι, ρίγανη, αλάτι, πιπέρι) και το τσιγαρίζουμε. Στη συνέχεια προσθέτουμε τα ντοματάκια, τον πελτέ, τη ζάχαρη, και το αφήνουμε να βράσει.

Πλένουμε καλά τις μελιτζάνες, τις κόβουμε την κάθε μια ξεχωριστά σε 2 κομμάτια (κάθετα) και τις βάζουμε σε μια λεκάνη με νερό να βγάλουν την πικράδα τους. Τις  ψήνουμε με το φλούδι τους πάνω σε ένα γκαζάκι, μία – μία ξεχωριστά για περίπου 5 λεπτά την κάθε μια ώστε να μαλακώσουν αρκετά.

Όταν τελειώσουμε το ψήσιμο, τις ρίχνουμε μέσα στη κατσαρόλα. και τα αφήνουμε να βράσουν μαζί με το κρέας. 

Εδώ θα βρείτε επίσης Ανατολικές συνταγές της Οίας:

http://kallistorwntas.blogspot.gr/2011/10/blog-post_13.html

http://kallistorwntas.blogspot.gr/2012/01/blog-post_22.html

• «κάτω», «Κατωμερίτες»: έτσι αποκαλούν οι Οιάτες τα υπόλοιπα χωριά της Σαντορίνης γιατί βρίσκονται στην κάτω πλευρά, δηλαδή στα νότια του νησιού.

Κρασολεξικό Σαντορίνης

από την http://www.wine-museum-koutsoyannopoulos.gr/gr/oinologiko-leksiko

Οινολογικό Λεξικό Κυρίως Σαντορινιάς Διαλέκτου

Αγλία

Είδος ξύλινης χειροποίητης κουτάλας για το μάζεμα του κρασιού από τις μεγάλες ξύλινες σκάφες. Γέμιζαν τα τα ασκιά.

Αθήρι

Ποικιλία πρώιμης ωρίμανσης και θεωρείται μία από τις καλύτερες λευκές ελληνικές ποικιλίες οινοποιίας. Η ημερομηνία του τρυγoυ πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα. Γιατί όταν ξεπεραστεί ο βαθμός ωριμότητας των σταφυλιών μειώνονται σημαντικά τα οξέα τους. Διαμορφώνεται σε κυπελλοειδή σχήματα και είναι αρκετά ανθεκτική στον περονόσπορο. Έχει έντονα αρώματα λευκών λουλουδιών ( γιασεμί ). Στη γεύση είναι στρογγυλό, μαλακό, με πολλή έντονη επίγευση, αφήνοντας στο στόμα τα φρέσκα αρώματά του. Καλλιεργείται κυρίως στις Κυκλάδες και την Κρήτη.

Αγλιστρίρι

Μικρή Σίγλα (αγλώ=αντλώ)

Αλισαρόνια

Σκούπα φτιαγμένη από λυγαριές (είδος θάμνου).

Αλιτάνα

Παρτέρι, Κήπος.

Αλκοολική Ζύμωση

Η διαδικασία όπου τα ζάχαρα του γλεύκους μετατρέπονται σε αλκοόλη.

Αμπασά

Πέρασμα από αμπέλι σε αμπέλι.

Ανεμόλοος

Το μικρό παράθυρο, σαν καμινάδα ,της κάναβας, της αποθήκης του κρασιού για να αερίζεται και να φεύγει η μυρωδιά του κρασιού.

Ανέσπω

Ξεριζώνω

Απλωτή

Οριζόντια καλλιέργεια των σταφυλιών.

Άλφα

Κουτούτο που έτρεχε ο μούστος στο λινό.

Αλφά

Το ξύλο που από εκεί κρέμονται το κεφάκι στο πατητήρι.

Αξίνη

Είδος γεωργικού εργαλείου.

Αφούρα

Τεράστιο βαρέλι για κρασί.

Βαρέλα

Βαρέλι περιεκτικότητας 50 οκάδων.

Βιολογικό Κρασί

H πρέπουσα έννοια είναι «κρασί προερχόμενο από σταφύλια βιολογικής καλλιέργειας». Δηλαδή τα προερχόμενα από αμπέλι, το οποίο έχει καλλιεργηθεί σύμφωνα με τις προδιαγραφές του Της Ε.Ε (2092/91). Δεν υπάρχει βιολογικό κρασί. Μόνο από βιολογικό αμπελώνα ή βιολογική αμπελοκαλλιέργεια.

Βούτα

Μεγάλο βαρέλι.

Βούτσι

Μεγάλο βαρέλι ,μονάδα μετρήσεως.

Βούτυρο

Η ύπαρξη αυτού του αρώματος, οφείλεται στο διακετύλιο, μια ουσία που βρίσκεται σε μεγάλη περιεκτικότητα σε ορισμένα κρασιά, όπως αυτά που προέρχονται από Chardonnay.

Γαϊλιά

Ελιά.

Γάνα

Μεγάλο πιθάρι ή μικρή δεξαμενή με κρύο νερό. Από δύο αντικριστές οπές περνούσε αυλός.

Γλεύκος

Ο χυμός του σταφυλιού.

Γλυκάδι

Το ξύδι, κατ' ευφημισμό.

Γουλάς

Πύργος, παρατηρητήριο.

Γράδα

Βαθμός οινοπνεύματος.

Δάκρυ

Οι σταγόνες που κυλούν από τα τοιχώματα ενός ποτηριού, όταν μετά την ανακίνηση το αφήσουμε σε ηρεμία. Είναι συνάρτηση της περιεκτικότητας σε αλκοόλη.

Δραγάτης

Ο φύλακας των σταφυλιών την νύχτα.

Δυσαάκι

Διπλό σακί που μετέφεραν το φαγητό.

Εκχύλιση

Η παραμονή του μούστου με τα φλούδια των σταφυλιών, προκειμένου αυτός να απορροφήσει αρώματα, χρώμα και τανίνες.

Εκχύλισμα

Όλα τα στερεά στοιχεία που περιλαμβάνονται σε ένα κρασί και είναι υπεύθυνα για τον πλούτο ,τη συμπύκνωση και το σώμα του.

Επίγευση

Η γευστική εντύπωση που μένει στο στόμα μετά την κατάποση του κρασιού. Αν η εντύπωση διαρκεί πολύ, η επίγευση χαρακτηρίζεται ως «μακριά». H αίσθηση που μένει στη μνήμη μας αφού καταπίνουμε μια γουλιά κρασί. Όσο περισσότερο διαρκεί τόσο καλύτερο θεωρείται ένα κρασί.

Επιθετικό

Χαρακτηρισμός που αποδίδετε όταν το κρασί είναι σκληρό στο στόμα. Συνήθως επειδή διαθέτει πολύ τονισμένη οξύτητα και στεγνές τανίνες.

Επίπεδο

Κρασί χωρίς εναλλαγές των γευστικών εντυπώσεων. Βαρετό και πλαδαρό.

Εστέρες

Ουσίες υπεύθυνες για τα αρώματα των κρασιών, που συνήθως δημιουργούνται από την αντίδραση των οξέων με την αλκοόλη.

Ζία

Κλαρίνο.

Ζυάζω

Ζυγίζω

Ζευγαριά

Μονάδα μετρήσεως επιφανειών.

1 ζευγαριά =3 στερέματα γης. ( όση έκταση μπορούσε να οργώσει ενα ζευγάρι ζώα σε μια μέρα)

Ζευγάρισμα

Όργωμα

Ζύμες

Μύκητες που είναι υπεύθυνοι για την μετατροπή των σακχαρων σε αλκοόλη. Μπορεί να είναι καλλιεργημένες (εργαστηριακές) η άγριες (ιθαγενείς),προερχόμενες από το ίδιο αμπέλι.

Ζωηρό

Αναφέρεται στο χρώμα με ιδιαίτερη λάμψη ή και σχετικά υψηλή οξύτητα που διεγείρει το στόμα.

Θηλυκό

Το λεπτό και ελαφρύ κρασί με ανθωδη χαρακτήρα. Περίεργος πως ,οι γυναίκες μάλλον προτιμούν τα στιβαρά "αντρικά" κρασιά.

Ίσκα

Αναπτήρας, εποχής , με φυτίλι.

Ισορροπημένο

Το κρασί στο οποίο υπάρχει αρμονική συνύπαρξη της αλκοόλης, των οξέων και των τανινών.

Καλλουργία

Η άνυδρη καλλιέργεια.

Κάμπανο (1)

Η κουδούνα.

Κάμπανο (2)

Τα ξεχασμένα στον τρύγο σταφύλια, πάνω στις αμπελιές.

Καμπανολόοι

Αυτοί που μάζευαν τα ξεχασμένα σταφύλια από τις αμπελιές.

Κάναβα

Ο χώρος που αποθήκευαν το κρασί , ο χώρος που πατούσαν το κρασί.

Κάνοβα

Τα οινοποιεία στη Σαντορίνη.

Καρκούνα

Στόμιο βαρελιού.

Καστέλι

Κάστρο.

Κοφάκι

Μικρό κοφίνι, καλάθι.

Κρασί

Η λέξη κρασί προέρχεται από το `κράμα`, την `κράση` (την ανάμιξή του δηλ. με νερό) που έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες προκειμένου να το καταναλώσουν χωρίς τις συνέπειες της μέθης.

Κοπανός

Είδος ξύλινου σφυριού –χρησιμοποιείτο για το τάπωμα και το ξεταπωμα των βαρελιών.

Κοπελάς ( Μπαλής)

Ο έμπιστος του αφεντικού που ασχολείται με τα αμπέλια.

Κοντούτο

Υδρορροή

Κοφίνι

Είδος καλαθιού φτιαγμένο από λυγαριά για την μεταφορά σταφυλιών ή ντομάτας

Λαίνι

Πήλινο δοχείο αρχικά, αργότερα και το εμαγιέ ή αλουμίνιο, κανάτα στάμνα.

Λάκα

Το άνοιγμα λάκκου στην αμπελιά.

Λεπτό

Κρασί με ευγενή αρώματα φρούτων ή λουλουδιών, που δεν είναι έντονα.

Λήνο και Ληνός

Δεξαμενή όπου έρεε ο μούστος από το πατητήρι.

Λιάστρα

Μέρος εναπόθεσης των σταφυλιών για να στεγνώσουν στον ήλιο.

Μάιος

"Μάης άβρεχτος μούστος άβραστος" (αν δεν βρέξει το Μάιο δεν θα γίνει καλός ο μούστος).

Μαίστρα

Η κάτω τρύπα του βαρελιού.

Μαλακά

Είδος αποβουτυρωμένου ανθότυρου (Σαντορίνη).

Μαστραπάς

Κανάτα με κρασί.

Μουριά

Το σχοινί από το οποίο είναι δεμένο το πρόσωπο του ζώου ,για να το τραβάς,(χαλινάρι).

Μπαλής

Ο άνθρωπος που ασχολιών με την οργάνωση του τρύγου, ο αρχιεργάτης.

Μαστέλο

Ξύλινη σκάφη.

Μπαστουρομένο

Δεμένο.

Μπόμπα

Βαρέλι χωρητικότητας 400 οκάδων.

Μπουκέτο

Πολύπλοκο και σύνθετο άρωμα που αναπτύσσεται όταν το κρασί βρίσκεται στη φιάλη.

Μπρίλια

Χωνί ειδικό ξύλινο.

Μπούσκο

Κρασί με στυφή γεύση.

Μπουτσουνάρι

Το ρύγχος της κανάτας ή του κουντούτου, (υδρορροή) που τρέχει το νερό, το λάδι, κλπ.

Νειάζω

Οργώνω.

Νευρικό

Κρασί με επικράτηση της οξύτητας, χωρίς αυτή να είναι υπερβολική.

Νταμιτζάνα

Μεγάλη γυάλινη φιάλη, συχνά με προστατευτική εξωτερική επένδυση από ψάθα.

Ντούγα

Βαρελοσανίδα.

Ντραβετζάρω

Μεταφέρω τα κρασιά.

Ξαγλίζω

Αντλώ.

Ξαγλώ

Αντλώ.

Ξεμπαστούροτο

Λυμένο.

ΞΕΝΟΛΟΑ

Οι μη ντόπιες ποικιλίες σταφυλιών.

Ξετρυασμένα

Πλυμένα βαρέλια.

Ξεφετσάζω

Καθαρίζω το βαρέλι από τα υπολείμματα από το περσινό κρασί.

Ξηρό

Κρασί στο οποίο κατά την αλκοολική ζύμωση, έχουν ζυμωθεί όλα τα σάκχαρα.

Π.Ο.Π. - Προστατευμένη Ονομασία Προέλευσης

Είναι χαρακτηρισμός ποιότητας συγκεκριμένων κρασιών, κατοχυρωμένος από σχετική νομοθεσία του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης. Χαρακτηριστικό γνώρισμα ενός οίνου Π.Ο.Π. είναι το τοπωνύμιο της περιοχής από την οποία προέρχεται, το οποίο αναγράφεται ξεκάθαρα στην ετικέτα (π.χ. Νεμέα Π.Ο.Π.). Για να έχει, ωστόσο, το δικαίωμα αυτό -το οποίο ανάγει το κρασί σε ανώτερα επίπεδα ποιότητας, αλλά και τιμολόγησης, από κρασιά που δεν ανήκουν στην κατηγορία αυτή- ο παραγωγός πρέπει να τηρήσει κάποιες προϋποθέσεις που προβλέπει ο νόμος. Ετσι το κρασί αυτό προέρχεται από αμπέλια που καλλιεργήθηκαν εντός των ορίων μιας συγκεκριμένης ζώνης, προκύπτει από μία ή περισσότερες καθορισμένες ποικιλίες σταφυλιού, βάσει των αμπελουργικών και οινοποιητικών τεχνικών που προβλέπει ο νόμος. Επίσης, η νομοθεσία προβλέπει και τον ελάχιστο (αλλά όχι τον μέγιστο, γιατί αυτό θα ήταν δύσκολο και ιδιαίτερα περιοριστικό) αλκοολικό τίτλο του κρασιού.

Οίνος

Οίνος, το προϊόν που προκύπτει από την αλκοολική ζύμωση των σακχάρων του χυμού του σταφυλιού.

Ελληνικοί Οίνοι Π.Ο.Π.

Αγχίαλος, Αμύνταιο, Αρχάνες, Γουμένισσα, Δάφνες, Ζίτσα, Λήμνος, Μαντινεία, Μεσσενικόλα, Νάουσα, Νεμέα, Πάρος (Ερυθρός/Λευκός), Πάτρα, Πεζά (Ερυθρός/Λευκός), Πλαγιές Μελίτωνα (Ερυθρός/Λευκός), Ραψάνη, Ρόδος (Ερυθρός/Λευκός), Ρομπόλα Κεφαλληνίας, Σαντορίνη, Σητεία (Ερυθρός/Λευκός).

Οξείδωση

Οφείλεται στην επίδραση του οξυγόνου και μυρίζει μήλο από ώρα κομμένο.

Οξύτητα

Είναι η αίσθηση της ξεδιψαστικής φρεσκάδας που δίνει στο στόμα μας ένα κρασί, χάρη στην ισορροπία των φυσικών οξέων του χυμού του σταφυλιού (μούστου) από τον οποίο προκύπτει. Την διακρίνουμε από το ανεπαίσθητο «τσίμπημα» στη γλώσσα και τα ούλα μας, που ερεθίζει τους σιελογόνους αδένες μας αμέσως μόλις καταπιούμε το κρασί. Η οξύτητα είναι συνήθως πιο αισθητή στα φρέσκα λευκά κρασιά και βοηθάει στο να διατηρεί το στόμα μας δροσερό και καθαρό όταν το κρασί μας συνοδεύει βαριά, λιπαρά φαγητά. Οσο μεγαλύτερη είναι η οξύτητα ενός κρασιού, τόσο πιο πολύ θα διατηρηθεί φρέσκο στο χρόνο, άρα θα έχει μακρύτερη και καλύτερη παλαίωση.

Παλαίωση

Η παραμονή του κρασιού στο βαρέλι.

Πατητήρι

Το σημείο ,ο χώρος που πατιόταν τα σταφύλια ,για την εκχύμωση του.

Πιριά

Ξύλινο χωνί (χειροποίητο),για το γέμισμα του ασκού από το βαρέλι.

Ποχάρης

Κυνηγός.

Προβάς

Τουαλέτα εξωτερική (από το προβαίνω)

Ρυμίδι

Στενό δρομάκι.

Σιφούνι

Σιφόνι για την άντληση κρασιού.

Σάκχαρα

Περιέρχονται στο χυμό της ρόγας και μετατρέπονται σε αλκοόλη κατά την αλκοολική ζύμωση .Μέρος αυτών μπορεί να μείνει αζύμωτο δίνοντας στο κρασί γλυκιά γεύση.

Σέκι

Είδος ξύλινης κανάτας ογκομετρημενη στα 10 lit (χειροποίητη).

Σκαφίδι

Ξύλινη λεκάνη.

Σκιάδι

Καπέλο ψάθινο.

Σκουτέλα

Πήλινη λεκάνη.

Σκουτέλι

Ξύλινο βαθύ πιάτο.

Σοτοκάμαρη

Υπνοδωμάτιο.

Σουρλί

Παντελόνι.

Σουφερτί

Σκεύος για το φαγητό.

Στομόχι

Φίμωτρο για γαϊδούρια και μουλάρια πλεγμένο από λυγαριά (είδος θάμνου).

Στροφιλία

Οινοπνευματώδες ποτό από την απόσταξη των σταφυλιών μετά την αφαίρεση του μούστου, το τσίπουρο / η ρακή / το ρακί.

Σώμα

Οφείλεται κυρίως στις τανίνες και χαρακτηρίζει τα ερυθρά κρασιά, καθιστώντας τα μη υδαρή.

Τάκος

Τάπα, πώμα βαρελιού.

Τανίνες

Ουσίες του σταφυλιού που δίνουν στυφή γεύση στο κρασί και στρογγυλεύουν με την παλαίωση.

Τουλούμι

Ασκός από δέρμα κατσίκας.

Τσάμπουρα

Κοτσάνια.

Τσίκουδα

Τα υπολείμματα του σταφυλιού μετά την πίεση ( κουκούτσι – φλοιός ).

Υδαρότητα

Η έλλειψη των γευστικών συστατικών σε σημείο που το κρασί να είναι σαν ελαφρά αρωματισμένο νερό (νερουλό).

Υψόμετρο

Είναι η διαφορά ύψους του αμπελιού από την επιφάνεια της θάλασσας. Οσο μεγαλύτερο είναι το υψόμετρο τόσο χαμηλότερη είναι η μέση θερμοκρασία και κυρίως η διαφορά θερμοκρασίας μεταξύ μέρας και νύχτας. Αυτό συμβάλλει στην καλύτερη ωρίμαση του σταφυλιού, κάνοντάς την πιο ομαλή και παρατεταμένη.

Υψόμετρο ( Μεγάλο )

Μπορεί να συντελέσει στην παραγωγή ποιοτικών κρασιών, καθώς, εκτός των άλλων, συνήθως συνεπάγεται φτωχά, πετρώδη εδάφη και χαμηλό υδάτινο ορίζοντα - παράγοντες που είναι συνυφασμένοι με την παραγωγή «μεγάλων» κρασιών ανά τον κόσμο. Γι' αυτό άλλωστε και συχνά ένας παραγωγός αποφασίζει να αξιοποιήσει επικοινωνιακά το υψόμετρο των αμπελιών του, είτε αναγράφοντας την αριθμητική του ένδειξη στην ετικέτα είτε συμπεριλαμβάνοντας σε αυτήν κάποιον συναφή χαρακτηρισμό (π.χ. «Ορεινά Κτήματα»).

Φανάρα

Μεταλλικό σκεύος με πολυεδρικές γυάλινες επιφάνειες που χρησιμοποιείτο ως φωτιστικό μέσο για τις βραδινές ώρες ,στο πατητήρι.

Φελλός

Κλείνει το μπουκάλι, αλλά μπορεί να είναι και το λεγόμενο «σφάλμα», που δίνει μια μυρωδιά μουχλιασμένου ξύλου

Φερεντήνι

Σαντορινιό μαχαίρι χειροποίητο. Η λαβή του ήταν από ξύλο συκιάς ,και η λαμα του γαμψή για το κόψιμο των σταφυλιών από τα αμπέλια κατά των τρύγο.

Φέτσα

Το κατακάθι του κρασιού.

Φλασκί

Μικρό δοχείο (ή και μικρός ασκός) από αποξηραμένη φλασκιά ου δίνει μια μυρωδιά μουχλιασμένου ξύλου.

Χορτώδες

΄Αρωμα σε κρασιά που προέρχονται από πράσινα σταφύλια και μυρίζει πρόσφατα κομμένο χόρτο.

Τα Παρωνύμια της Σαντορίνης ( συνέχεια)

Άλλη μία από τις άγνωστες πλευρές της Σαντορίνης είναι και αυτή των παρωνυμίων ή αλλιώς παρατσούκλια της Σαντορίνης.  Στην ανάρτηση αυτή σαν συνέχεια άλλων θα προστεθουν κάποια από τα παρατσούκλια που κατέγραψε μέλος της ομάδας μας. Τα παρατσούκλια από τη μία και τα οικόσημα από την άλλη παίζουν ένα άλλο ρόλο στην ανάδειξη πτυχών της Ιστορίας.

Τα παρατσούκλια

Τα παρατσούκλι ή αλλιώς παρωνύμια που δημιούργησε ο λαός μας συνηθίζονται πολύ και στη Σαντορίνη. Συνοδεύοντας το όνομα από γενιά σε γενιά το παρατσούκλι πολλές φορές αντικατέστησε το επίθετο και με το καιρό πήρε μια κυρίαρχη θέση αφού το βρίσκουμε συχνά στις συναλλαγές τους, στα διάφορα νιτερέσα τους στα προικοχάρτια και οπωσδήποτε στην αλληλογραφία. Γιατί δίχως αυτό και σήμερα ακόμα, το γράμμα δεν θα πάει στον παραλήπτη και ούτε θα μπορέσει κανείς να βρει αυτόν που ζητά αν δεν χρησιμοποιήσει κοντά στο όνομα και το παρονόμι του.

Τα περισσότερα από αυτά είναι σκωπτικά δηλαδή περιπαιχτικά ακόμα και χλευαστικά ενω αλλα παινεύουν ή υποδηλώνουν συνήθεια ή επαγγελματική ιδιότητα. 

Γελούν και περιπαίζουν τα σωματικά ή πνευματικά ελαττώματα όπως ο "κουλός", ο "μπούζης", ο "κοιμήσης", ο "κατσιβέλης". Κολακεύουν και επιδοκιμάζουν τις αρετές και τα χαρίσματα οπως ο "χριστιανός", ο "σταυρολόος", ο "χαριτωμένος", ενώ δεν διστάζουν ένα δύστροπο και γκρινιάρη να τον αποκαλέσουν "μούγγρο".

Εγγόνια και δισέγγονα έμειναν ακούοντας το παρατσούκλι της γιαγιάς τους που ήταν μαμμή "της μαμμής" και σε άλλη περίπτωση που ήταν βόσκισσα "της βόσκισσας". 

Εναν που έπιανε με δεξιοτεχνία πουλιά με την απόχη του τον αποκάλεσαν "ποχιάρη" και κάποιο άλλο για τον ίδιο λόγο "σκουργιαλό".

Το παιχνίδι αυτό ανάμεσα στους συχωριανούς γινόταν πολλές φορές σκληρό και άδικο γιατί με αφορμή κάποιο αθώο περιστατικό εύρισκαν κακόηχα και κακόγουστα παρατσούκλια που είχαν ως φυσική συνέπεια τις παρεξηγήσεις.

Αλλά έκτός απο την εύθυμη πλευρά της, η λαική αυτή επινόηση είχε και την πρακτική γιατί πολλοί κάτοικοι του νησιού είχαν το ίδιο όνομα και επίθετο διχως να συμβαίνει να ειναι συγγενείς και με το παρατσούκλι ξεχώριζαν.

από το βιβλίο της Γουλιελμίας Συρίγου-Μονιούδη

"Η Σαντορίνη μου" σελ 107 εκδοσεις Θηραικά Νέα

Παρωνύμια κατοίκων Θήρας

Α

Αλιφραγκής Γεώργιος   ( Μαρκούτσος )

Αλιφραγκή Δέσποινα    ( Κουτσουράκι )

Αργυρός Ματθαίος   ( Λίστας )

Αργυρός Ιωάννης   ( Γάιδαρος )
Αργυρός Ευαγγέλος ( το Θεριό)

Β

Βάλβης Νικόλαος   ( Βάβουλας )

Βάλβη Μαρία   ( Σγουρδιά )

Βάλβης Κωνσταντίνος   ( Γούναρης )

Βάλβης Κωνσταντίνος   (Μαρκεζίνης )

Βάλβης Σπύρος   ( Πλατύς )

Βάλβη Μαργαρίτα   ( Μπουρίκαινα)

Βάλβης Τζάννες   ( Φάκος )

Βασσάλος Φρατζέσκος   ( Φρασουάς )

Βενετσάνος Αντώνιος  ( του Μοναχόπαιδου)

Βλαβιανός Αρτέμης   ( Μπουζούκος )

Βάλβης Παναγιώτης ( αετός ) 

Γ

Γαβαλάς Μάρκος   ( του Φλώριου )

Δ

Δαρζέντας  Χαράλαμπος   ( Μονάντερος )

Δαρζέντας Γεώργιος   ( Τσιμπούκας )

Δαμασκηνός Γεώργιος   ( Φούρναρης )

Δαμασκηνός  Ανάργυρος   (Βιομήχανος )

Δαμασκηνός Χρήστος   ( Σιάλας )

Δαμασκηνός Μανώλης   ( Χαβάς )
Δαμασκηνός Νικολός ( Πριόνης)

Δαμίγος Γεώργιος   ( Αβγουλάς )

Δαμίγος Μιχάλης   ( Σαμπάς )

Δεναξάς Αρτέμιος   ( Βαρελάκης )

Δρόσος Κωνσταντίνος  (Πουλάδης )

Δρόσος Αντώνιος   ( Αλοάκης )

Δρόσος Φίλιππας   ( φραγκιάς )

Δρόσος Νικόλαος   (φραγκιάς )

Δρόσος Νικόλαος   ( Μπιστόλης )

Δρόσος Ευστάθιος   ( Μπιστόλης )

Δρόσος Σπύρος   ( Μπελάς )

Δρόσος Αρτέμιος   ( Μπελάς )

Δρόσος Αρτέμιος   ( του Κοντού)

Δρόσος Δημήτριος   ( Κύκλωπας )

Δρόσος Χαράλαμπος   ( Ντόρος )

Δρόσος Κωνσταντίνος   ( Πουλάκης)

Δρόσος Ελευθέριος   ( Μπαμπάνης )
Δρόσος Σπύρος ( Μαρκεζίνης)

Ζ

Ζάννος Απόστολος   (Φλώρος )

Ζαμπέλης Γεώργιος   ( Μπάνης )
Ζώρζος Νικόλαος (Καμπαναραίος) 

Θ

Θεολόγου Χρήστος   ( Καζούρας )

Κ

Κατσίπης Χαράλαμπος   ( Τσίρος )

Κατσίπης Κωνσταντίνος   ( Κουβάς )

Κατσίπης Μόδεστος   ( Κουλούλης )

Κατσίπης Ιάκωβος   ( Φυστίκης )

Κατσίπης Νικόλαος   ( Σπέης )

Κατσίπης Δημήτριος   ( Βόλος )

Κατσίπης Μιχάλης   ( Μονάντερος )

Καρντίμπελης Χρήστος   (Σαρτζετάκης )

Καραμολέγκος Μανώλης   ( Ψωμάς )

Καραμολέγκος Ανάργυρος   ( Καλόγηρος )

Καραμολέγκος  Γεώργιος   ( Τρόμπος )

Καφούρος  Νικόλαος   ( Χλαπί )

Καφούρος  Ελευθέριος   ( Αβάρας )

Καφούρος Λουκάς   ( Παππαδάκι )

Καφούρος Ιωάννης   ( Ψαρρής )

Καφούρος Γεώργιος ( Κάψουλας )

Καφούρος Πέτρος   ( Περούλης)

Καφούρος Αρτέμιος   ( Περούλης )

Κούκος Μανώλης   ( Γουλάς )

Λ

Λειβαδάρος Μανώλης   ( Κοσκωτάς )

Λυγνός Νικόλαος   ( Κίσηρας )

Λυγνός Ευάγγελος ( πεθαμένος ή ψώφος) 

Μ

Μηνδρινός Ευάγγελος   ( Βιβίκος )

Μηνδρινός Γεώργιος   ( Αράπης )

Μπετίνης Μιχάλης   ( Ψουής )

Ν

Νομικός  Ευάγγελος  ( Μπαχάς )

Νομικός Γεώργιος   ( Αουστρίας )

Νομικός Ευάγγελος   ( Μάος )

Νομικός Νικόλαος   ( Μπουάς )

Νομικός Βασίλης ( Κουτσουράς) 

Νομικός Γεώργιος ( μπουάς) 

Ξ

Ξαγοράρης Νικόλαος   ( Μπουμπούς )

Π

Πρέκας Σταύρος   ( Φαρισαίος )

Πρέκας Ιάκωβος   ( Βενιζέλος )

Ρ

Ρενιέρης Ιωάννης   (   Γαλλής )

Ρενιέρης Γεράσιμος   ( Ανταμάς )

Ρενιέρης Δημήτριος   ( Κουλουμπαρίνης )

Ρενιέρης  Νικόλαος  ( Γκούνης )

Ρενιέρης Χρήστος   (Μπόγιας )

Ρενιέρης Ευάγγελος   (Μπιζελάς )

Ρούσσης Κωνσταντίνος   ( Φτέουρας )

Ρούσσος Αγγελος   ( Ντράστος )   

Ρούσσος Μάρκος   ( Πορδάς)

Ρούσσος Πέτρος   ( Περράκης )

Ρούσσος Νικόλαος ( φαναράς) 

Σ

Σιγάλας  Αντώνιος   ( Πέρακας )

Σιγάλας  Γεώργιος   ( Μπαλής )

Σιγάλας  Ιάκωβος   (Κολομπάκης )

Σιγάλας Μάρκος   ( Βουτσάς )

Σιγάλας Μανώλης   ( Μπουκάλης )

Σιγάλας Μανώλης   ( Κοκόνος )

Σιγάλας Σωτήριος   ( Γουλιάρης )

Σαλίβερος  Τζώρτζης   ( Μπατζάνης )

Σαλίβερος  Απόστολος   ( Καμπούρης )

Συρίγος Ματθαίος   ( Ντούρναβος )

Φ

Φουστέρης Ιωάννης   ( Μπεργελές )

Φύτρος Ευάγγελος   ( Λίλικας )
Φύτρος Μάρκος (Κανιόρος) 
Φύτρος Μιχάλης (Γάτζος)

Χ

Χλωρίδης Μανώλης   ( Ζωζώκας )

Χρήστου Νικόλαος ( Πατατάς) 

Σε τυχόν περίπτωση που εντοπιστουν λάθη σας παρακαλούμε αλληλοσυμπληρώστε μας..... Περιμένουμε και άλλα! 

Όταν τα παιδιά της Σαντορίνης εκφράζονται ( και) φωτογραφικά

Mε δύο από τις φωτογραφίες θα προλογίσω με ιδιαίτερη χαρά το blog του ΕΠΑΛ Θήρας - τομέα Φωτογραφίας . Απ ότι έμαθα όλες οι εκθέσεις φωτογραφίας πήγαν πολύ καλά  και ήδη προσωπικά εγώ έχω διακρίνει δυο -τρια καλά μάτια...φωτογραφικά! .  Δώστε στα παιδιά τη δυνατότητα να παρουσιάσουν τη Σαντορίνη τους και φωτογραφικά και θα δείτε πολλά θαύματα.... Το blog μπορείτε να το βρείτε εδώ: http://photoepalthiras.blogspot.gr/

Ο Υάκινθος του Ελύτη...από την Σαντορίνη

Η συναυλία των Υακίνθων – Οδ. Ελύτης

«Προσανατολισμοί»

«…..Να ξαναγυρίζεις στο νησί της αλαφρόπετρας μ' ένα τροπάριο ξε-

χασμένο που θα ζωντανεύει τις καμπάνες δίνοντας θόλους ορθρι-

νούς στις πιο ξενιτεμένες θύμησες. Να τινάζεις τα μικρά περβόλια

έξω από την καρδιά σου κι υστέρα πάλι να φιλεύεσαι απ' την ίδια

τους θλίψη. Να μη νιώθεις τίποτε πάνω απ' τους αυστηρούς βράχους

κι όμως η μορφή σου ξαφνικά να μοιάζει με τον ύμνο τους. Να σε

παίρνουν τ' ανώμαλα πέτρινα σκαλιά ψηλά ψηλά κι εκεί να καρδιο-

χτυπάς έξω απ' την πύλη του καινούριου κόσμου. Να μαζεύεις δάφνη

και μάρμαρο για την άσπρη αρχιτεκτονική της τύχης σου.

Και να 'σαι όπως γεννήθηκες, το κέντρο του κόσμου. ….»

ύστερα από άδεια φώτο2: Λάμπρος Ρουσσοδήμος

Οι Σκάλες της Σαντορίνης.....( Σαντορίνη 1995)

Παρουσιάζονται από την εκπομπή "Το βλέμμα" οι συνθήκες διαβίωσης και χρήσης των ζώων στις εργασίες των ανθρώπων στην Καλντέρα της Σαντορίνης. Οι αγωγιάτες και τα ζώα τους ανεβοκατεβαίνουν αδιάκοπα, καθώς η σκληρή εργασία διαρκεί όλη μέρα, ενώ το τελεφερίκ κάνει σκληρότερο το συναγωνισμό του παλιού τρόπου μεταφοράς με τον καινούριο. Οι ομορφιές του τοπίου της ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ξεδιπλώνονται μπροστά μας, μέσα από τα πλάνα της πανοραμικής θέας του νησιού.

http://www.ert-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=7375&autostart=0

Αλήθεια....η Σαντορίνη το 1995 τόσο κοντινή μα τόσο μακρινή!