Τα Χριστιανά, νησιά μακρινά και συνάμα κοντινά

του Βαγγέλη Ι.Παράβα

v.paravas@gmail.com

blog.paravas.net

Τα Χριστιανά είναι τρεις βραχονησίδες Νότια Νοτιο-Δυτικά της Σαντορίνης, σε απόσταση 9,5 ναυτικών μιλίων περίπου. Εύκολα  διακρίνονται στη θεά της Καλντέρας, όντας τα πιο κοντινά νησιά στο ηφαιστειακό σύμπλεγμα της Θήρας, του οποίου αποτελούν τμήμα, καθώς είναι και αυτά κοινής ηφαιστειακής γεωλογικής προέλευσης.

Η Χριστιανή, η Ασκανία και η Εσχάτη (ή Μέρμηγκας) αποτελούν το σύνολο αυτών των βραχονησίδων.  Η τελευταία είναι και η μικρότερη, αποτελούμενη από δύο μικρούς βράχους με μερικά μέτρα απόσταση μεταξύ τους, και από μακρυά μοιάζει με πλοίο που ταξιδεύει. Η Ασκανία είναι μεγαλύτερη και αρκετά πιο απότομη με ύψος 144 μέτρα, όπου με δυσκολία ανεβαίνει κανείς πάνω της. Η Χριστιανή είναι το μεγαλύτερο νησί από τα 3, με συνολική έκταση περίπου 1,5 τετραγωνικού χιλιομέτρου και με υψόμετρο 283 μέτρα.  Στο νησί αυτό υπάρχουν εγκαταλελειμμένα δείγματα ανθρώπινης δραστηριότητας και πρόσφατης κατοίκησης (ξερολιθιές, πέτρινες κατασκευές, καλντερίμια, χέρσα χωράφια κ.α.).

Και τα 3 νησιά είναι ενταγμένα στο Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο Προστατευόμενων Περιοχών NATURA 2000, τόσο σαν Τόπος  Κοινοτικής Σημασίας (SCI με κωδικό GR4210011) όσο και σαν Ζώνης Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά (SPA με κωδικό GR4220022). Ειδικά για τα άγρια πτηνά και σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2009/147/EK, ή χώρα μας έχει καθορίσει ειδικά μέτρα προστασίας τα οποία ισχύουν για τα Χριστιανά, σύμφωνα με την Κοινή Υπουργική Απόφαση του 2010 Η.Π. 37338/1807/Ε.103. Στα Χριστιανά καταγράφονται τουλάχιστον 16 είδη άγριων πτηνών, εκ των οποίων αρκετά προστατευόμενα από την εθνική και κοινοτική νομοθεσία (όπως ο Μαυροπετρίτης, ο Θαλασσοκόρακας, ο Αιγαιόγλαρος κ.α.). Υπάρχουν επίσης προφορικές πληροφορίες για την ύπαρξη μεσογειακής φώκιας στα Χριστιανά, όπου ακόμα και σήμερα βλέπουν οι ψαράδες που αλιεύουν την περιοχή.

Πέρα από το φυσικό περιβάλλον των βραχονησίδων στα Χριστιανά έχουν βρεθεί σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα όπως όστρακα και πήλινα αρχεία που χρονολογούνται από την περίοδο 2600-2200 π.Χ.. Αλλά και πιο πρόσφατα στη Χριστιανή βρισκόταν η σημαντική μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, η οποία σύμφωνα με τον Ματθαίο Ε. Μηνδρινό ιδρύθηκε μετά την επικράτηση του Χριστιανισμού στον Ελλαδικό χώρο, εξ' ου και η ονομασία τους, καθώς μέχρι τότε ήταν ανώνυμα.

Για τον επισκέπτη των Χριστιανών, πέρα από την εντυπωσιακή ομορφιά και αγριότητα του τοπίου, αυτό που προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι τα επιβλητικά ερείπια και απομεινάρια ανθρώπινων κατασκευών και υποδομών που η παρουσία τους ξενίζει σε ένα τόσο άνυδρο και ξερό νησί. Η πρώτη εικόνα που αντικρίζει κανείς στο νησί της Χριστιανής, στη νοτιο-ανατολικές ακτές του είναι το μικρό υπόσκαφο εκκλησάκι του Αγίου Βασιλείου, πρόσφατα χτισμένου (πάνω σε παλαιότερο ερείπιο)  το 1994 από τον Μεγαλοχωριανό ψαρά Μανώλη Καραμολέγκο. Από εκείνη την περιοχή και με βορειο-δυτική κατεύθυνση ξεκινάει ένα πολύ πλατύ και τοιχισμένο και από τις δύο του πλευρές καλντερίμι, το οποίο διασχίζει για περισσότερο από 500 μέτρα την ήπια ανατολική πλαγιά της Χριστιανής, η οποία είναι όλη σχεδόν καλυμμένη από χωράφια ξεχωρισμένα με πολύ καλά χτισμένες ξερολιθιές. Το καλντερίμι καταλήγει στη Μονή του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου από την οποία δυστυχώς έχουν απομείνει λίγα και δυσδιάκριτα ερείπια. Όσον αφορά στην πρόσφατη κατοίκηση των νησιών, σύμφωνα με μαρτυρίες στη Χριστιανή κατοικούσε η οικογένεια του Βαγγέλη Αργυρού με 4 παιδιά μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του '50, από την οποία δεν έλειπε τίποτα από προϊόντα, καθώς καλλιεργούσαν ότι χρειάζονταν, και διατηρούσαν αιγοπρόβατα. 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν οι μαρτυρίες της οικογένειας αυτής για τις μεσογειακές φώκιες καθώς έβλεπαν τα ζώα να βγαίνουν σε ανοιχτές παραλίες, και να μην δείχνουν σημάδια φόβου στην ανθρώπινη παρουσία, κάτι που σήμερα είναι πολύ σπάνιο να δει κανείς, καθώς οι φώκιες είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικές στην ανθρώπινη παρουσία.

Σήμερα τα νησιά είναι ακατοίκητα και χρησιμοποιούνται περιστασιακά για βόσκηση και κυνήγι. Σχετικά με το ιδιοκτησιακό καθεστώς των νησιών από το 1971 τα νησιά Χριστιανή και Ασκανία ανήκουν στον Πέτρο Νομικό του Μάρκου, σύμφωνα με τον Αντώνη Καραμολέγκο.

Βιβλιογραφία:

Αντώνης Ε. Καραμολέγκος. 2013, Βραχονησίδες Χριστιανά, Εκδόσεις Καλλίστη σσ. 53

https://el.wikipedia.org/wiki/Χριστιανά_Θήρας

http://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=GR4220022

http://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=GR4210011

Για μια παλιά  λαογραφική Ιστορία για τα  Χριστιανά  δείτε :

Τα Χριστιανά της Σαντορίνης και μια παλιά ιστορία για θησαυρό....

Τα Χριστιανά της Σαντορίνης και μια παλιά ιστορία για θησαυρό....

Τα Χριστιανά αποτελούν συστάδα ακατοίκητων ηφαιστειογενών βραχονησίδων, περίπου 10 μίλια νοτιοδυτικά της Σαντορίνης, τα οποία ανήκουν στο ίδιο ηφαιστειακό συγκρότημα της Σαντορίνης. Η συστάδα αυτή αποτελείται από τις ακόλουθες τρεις νησίδες:

-        Νησίδα Χριστιανή, είναι η βορειότερη της συστάδας, απέχει 9 μίλια νοτιοδυτικά από την Άκρα Ακρωτήρι της Σαντορίνης.

-        τη νησίδα Ασκανιά, μικρότερη της προηγουμένης απέχει 4 στάδια νότια-νοτιοανατολικά από τη Χριστιανή και 1 μίλι ΒΔ. από την Εσχάτη, περίπου στο μέσον του μεταξύ αυτών διαύλου και

-        τη νησίδα Εσχάτη, που είναι η νοτιότερη της συστάδας, και η πρώτη που απαντάται κατά τον πλου από Κρήτη.

Στην μεγαλύτερη από τις νησίδες, την Χριστιανή, υπάρχουν υπολείμματα ανθρώπινης δραστηριότητας, όπως παλιές ξερολιθιές, αλώνια, κτίσματα και παλιές καλλιέργειες που δείχνουν ότι η νησίδα αυτή παλαιότερα ήταν κατοικημένη. Επίσης έχουν εντοπιστεί λείψανα από τους προϊστορικούς χρόνους (τέλη 3ης χιλιετίας π.Χ.). Τα Χριστιανά θεωρούνται πολύ σημαντικός οικότοπος για τα μεταναστευτικά πουλιά. Η πανίδα τους περιλαμβάνει το φίδι Telescopus fallax (αγιόφιδο) και την σαύρα Cyrtodactylus kotschyi, τα οποία με βάση την Συνθήκη της Βέρνης και το Προεδρικό Διάταγμα 67/1981 είναι προστατευόμενα είδη. H χλωρίδα των νησίδων περιλαμβάνει το χόρτο Centaurea raphanina subsp. mixta (αγκιναράκι) και το φυτό Convolvulus pentapetaloides. Στον θαλάσσιο πυθμένα γύρω από τις νησίδες έχουν εντοπιστεί υδροθερμικά φρέατα. 

Τα Χριστιανά κατά τον μεσαίωνα (1475 - 1546) που στις Κυκλάδες δρούσε ο ξακουστός πειρατής και τρομερός κουρσάρος Χαϊρεντίν Μπαρμαρόσα ο "Κοκκινογένης" με Τούρκους και Αγλερινούς πειρατές, ο χώρος αυτός υπήρξε ως ορμητήριο και κρυσφύγετο του κρυμμένου θησαυρού από τις επιδρομές που έκαναν στο θαλάσσιο χώρο και στα γύρω νησιά. Μία από τις ιστορίες που απορρέουν από αυτό είναι και η παρακάτω:

«Στα Χριστιανά, ένα νησάκι απέναντι στη Σαντορίνη ήτανε ένας βοσκός. Το νησί ήταν ακατοίκητο και υπήρξε μια εκκλησία του Αγίου Βασιλείου. Κάποιο βράδυ, ηπαρουσιάστηκε ένας γέροντας με άσπρα μαλλιά και λέει του μπαρμπα Κυριάκου του βοσκού: - Έλα να σου δείξω ένα θησαυρό. Μα ο γερο-βοσκός ηφοβήθηκε και ηκρύφτηκε μέσα στο κελί του.

Μετά από χρόνια  ένας φυλακισμένος είπε σ έναν Σαντορινιό που ήταν και αυτός στη φυλακή να πάει στα Χριστιανά μόλις βγει και να πάρει το θησαυρό.

-        Θα πας, του πε, νταμ (ακριβώς) μεσημέρι στη γκορυφή του βράχου του νησιού που βρίσκεται ανατολικά της Κρήτης. Η ασκιά σου θα πρέπει να σχηματίζει ευθεία. Εκεί σκάωε και θα βρεις το θησαυρό.

Ήπηε  αλλά θησαυρό δε βρήκε, γιατί μάλλον επειδή ήταν και ορμητήριο θησαυρών, ο θησαυρός…εχάθη!»

Στα αριστερά: Ευάγγελος Πρέκας

 Ενας από τους γνωστούς μέτοικους των Χριστιανών ήταν και ο  αείμνηστος  Ευάγγελος Πρέκας γνωστός ως  "Φώτης" και ως ταχυδρόμος της μετέπειτα αλλά παλαιότερης εποχής (μεταφέροντας τα δέματα από Σαντορίνη - Αθήνα και αντιστρόφως, μέσα σε καλάθια με ραμμένο πανί στο στόμιό του, ή και κούτες δεμένες καλά με το ανάλογο σχοινί της εποχής), καθώς και ο συγχωριανός Αρτέμιος Δακουτρός. Μετέπειτα από αρκετά χρόνια περίπου κατά το έτος 1977 πήγα για πρώτη φορά στο νησί με ένα από τα ψαροκάικα του χωριού, για αναζήτηση καλύτερης ψαριάς και παράλληλα ανεβήκαμε στο νησί.

Τα συναισθήματά μου ήταν ανάμεικτα στο χώρο αυτό, με τα όσα άκουγα παλαιότερα για την μεγαλύτερη εξ΄ αυτών βραχονησίδα Χριστιανή.

Πέρα από τους τότε  βοσκούς που διέμεναν κάποτε στον ερημικό αυτό χώρο, τους διερχόμενους ψαράδες που επισκεπτόντουσαν σποραδικά το νησί, υπήρχαν και άλλοι εφήμεροι επισκέπτες όπως: Ορισμένοι προσκηνητές στο μικρό και γραφικό εκκλησάκι του Άη Βασίλη, κυνηγοί για ένα καλύτερο κυνήγι από αγριοκούνελα, αλλά και ορισμένοι "λιμνάρηδες" με ιδιαίτερο μεράκι, οι οποίοι πήγαιναν κατά το μήνα Οκτώβρη έτσι ώστε να πιάσουν ορισμένα ωδικά αποδημητικά πουλιά όπως: φλώρια, καρδερίνες κτλ. 

  Σημαντικές πληροφορίες για τα Χριστιανά πηγάζουν από το βιβλίο του Αντώνη Καραμολέγκου, Χριστιανά, Εκδ. καλλίστη.

Πηγές: Πηγή: Ειρήνη Καφιέρη του Μηνά 1969 Συλλογή λαογραφικού υλικού εκ του χωρίου Φηρά της επαρχίας Θήρας, του νομού Κυκλάδων.
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B9%CE%B1%CE%BD%CE%AC_%CE%98%CE%AE%CF%81%CE%B1%CF%82
http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.gr/2007/05/blog-post_15.html

 http://giannisargyros.blogspot.gr/2014/03/blog-post_5.html