Η τοιχογραφία της Άνοιξης και τα μελιτίνια, ή Πως θα μπορούσαμε να αξιοποιήσουμε και πάλι την Ιστορία μας

 21 Μαρτίου 2015: Εαρινή ισημερία και η αρχή της άνοιξης. Της άνοιξης σε μία πολύ περίεργη τουριστική χρονιά. Ο νους φυσικά δεν θα μπορούσε να μην ανατρέξει στην Τοιχογραφία της Άνοιξης από τις ανασκαφές του Προϊστορικού Οικισμού του Ακρωτηρίου.

« Κείνο που σου προσάπτουνε τα χελιδόνια είναι η άνοιξη που δεν έφερες» Γράφει ο Ελύτης, και δεν έχει άδικο .

Σε μία παράλληλη Σαντορίνη, θα μπορούσαμε σήμερα (ημέρα Σάββατο) να προβάλουμε την τοιχογραφία αυτή ποικιλότροπα. Οι νέες μορφές τεχνολογίας δεν είναι μόνο για την άμεση αξιοποίηση του οικονομικού πλούτου.  Αλλά και για την προάσπιση της θηραϊκής ιστορίας.

Θα μπορούσε σήμερα ο Αρχαιολογικός χώρος του Ακρωτηρίου να γεμίσει από όλους τους μαθητές της Σαντορίνης. Να ξεναγηθούν, να γίνει μία αναφορά στην τοιχογραφία αυτή και όλο αυτό να προβληθεί .. Ακόμα δε, όλα τα σχολεία στον προαύλιο χώρο του Ακρωτηρίου  να συνεχίζουν ένα μύθο του χθες,.. Οι παλιοί μου μάθανε ότι όσα τα χελιδόνια φέρνουνε την Άνοιξη …. (βλέπε αντίστοιχη τοιχογραφία)… τόσο τα μελιτίνια φέρνουνε το Πάσχα!

Έτσι λοιπόν. Ο προαύλιος χώρος του Ακρωτηρίου  να συνδυαστεί με τη λαογραφία του τόπου μας.. Το πάσχα πλησιάζει και οι νέοι πρέπει να συνεχίσουν το έθιμο του τσιμπήματος… Τι μόνο 40 τσιμπήματα ;

Και όλο αυτό το project, να προβληθεί παντού: Σε όλα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.. (facebook, twitter, instagram, Selfie Φωτογραφίες και διάφορα άλλα..) Όχι πολλά λόγια αλλά έργα και να βάζαμε μπροστά τα παιδιά… την αυριανή Σαντορίνη. Τα παιδιά θα γνωρίζανε την ιστορία τους και τα ίδια θα τη συνέχιζαν…

Για να μην αναφέρω για τις περίφημες τουριστικές εκθέσεις, που η Σαντορίνη όφειλε να είναι ξεχωριστή από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου .. Οι Κυκλάδες δεν είναι μόνο Σαντορίνη – Μύκονος, και η Σαντορίνη δεν είναι ίδια όπως η Σύρος…

Ας σταματήσουμε κάποια στιγμή να βλέπουμε τη Σαντορίνη μόνο σαν ένα αεροπλάνο με αυτόματο πιλότο…Θα χρειαστεί να το σπρώξουμε εμείς οι ίδιοι 



Δείτε Ένα πολύ απλό collage, 

Κι έχουνε συνδέσει ντόπιοι και ξενιτεμένοι τόσο πολύ το γλύκισμα αυτό με την αναστάσιμη γιορτή, που θα έλεγε κανείς πως όσο τα χελιδόνια στην πλάση μας θα φέρουν την άνοιξη, έτσι και τα μελιτίνια θα φέρουν στους Σαντορινιούς το Πάσχα- Γουλιελμία Συρίγου Μονιούδη

Ορυχεία στο Αιγαίο- Ορυχεία της Σαντορίνης

«Σαντορίνη»[1]

H θηραϊκή γη, ηφαιστειογενές προιόν με αμμώδη σύσταση που προήλθε από την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, καλύπτει ολόκληρη σχεδόν την επιφάνεια των νησιών Θήρα, Θηρασία και Ασπρονήσι. Η χρήση της ηφαιστειακής τέφρας στην κατασκευή υδραυλικών κονιαμάτων σε υδραυλικά έργα ήταν γνωστή από παλιά. Οι ιδιαίτερες χημικές ιδιότητες της ηφαιστειογενούς τέφρας έγιναν γνωστές το 1853 με την ευκαιρία των έργων στην Τεργέστη. Από τότε, στην Ανατολική μεσόγειο, για όλα τα υδραυλικά έργα χρησιμοποιείται η θηραϊκή γη, η οποία προτιμάται από τους άλλους υδραυλικούς ασβέστες στην κατασκευή  χυτής λιθοδομής για προκυμαίες, μώλους και τεχνητούς λίθους.  Λιμενικά έργα με θηραϊκή γη πραγματοποιήθηκαν στη διώρυγα του Σουεζ, στην Κωνστάντσα, στη Χιο και αλλού.

[..] Η μεταφορά και εμπορία της θηραϊκής γης συνδέεταιαπό τον 19^ο αιώνα και με την εφοπλιστική δραστηριότητα στο νησί. […] Αλλά και στον 20^ο αιώνα συνδέθηκε με την ανάπτυξη του εφοπλισμού. Δύο εφοπλιστές ο σαντορινιός Πέτρος Νομικός και ο Μιχάλης Καραγιώργας απέκτησαν τη δεκαετία του 1930 δικά τους ορυχεία στο νησί ( στα Φηρά και στον Αθηνιό αντίστοιχα).

Με Β.Δ. άρχισε να ελέγχεται η εξόρυξη της θηραϊκής γης από το κράτος το 1836: ορίστηκε ο φόρος  τον οποίο εισέπραττε το Δημόσιο κατά την εξαγωγή και μεταφορά του προϊόντος, ενώ το εργατικό δικαίωμα για την εξόρυξη πληρωνόταν κατ’ αποκοπή. Κάθε εργάτης, ο οποίος εξόρυσσε πάνω από 30 κιλά ημερησιως ελάμβανε ημερομίσθιο 1.5 δρχ.

Η μέθοδος που χρησιμοποιούσαν στη Σαντορίνη είναι η μέθοδος της «κοψιάς». Ως προς τα τεχνικά στοιχεία της εκμετάλλευσης, η μέθοδος βασιζόταν στην υπονόμευση μεγάλου όγκου πετρώματος σχήματος ορθογωνίου  παραλληλεπίπεδου με τη συνεχή διερεύνηση παράλληλων στοών. […] Στο πέρας των στοών αυτών ορυσσετο εγκαρσια στοά που τις συνέδεε όλες μαζί . Όταν η υπονόμευση του όγκου συντελείτο, [..] εδίδετο η εντολή για έξοδο όλων των εργαζομένων από τις στοές αυτές. Από τη στιγμή εκείνη και από χρονικό διάστημα μίας εβδομάδας περίπου , ο όγκος κατέρρεε. Για την εξόρυξη και περαιτέρω διερεύνηση της στοάς, οι εργαζόμενοι χρησιμοποιούσαν το πελέκι . Ενώ κάθε στοά ασχολείτο από μία ομάδα 14 συνήθως εργατών. Απ έξω από τη στοά ήταν και τα κοφίνια τα οποία γέμιζαν με ελαφρόπετρα και τα άδειαζαν σε βαγόνια. Τα βαγόνια κινούμενα επι σιδηροτροχιών, ωθούντο από δύο εργάτες μέχρι και την άκρη της καλντέρας όπου και εκκενούντο δι ανατροπής. Στη συνέχεια η Θηραϊκή γη μεταφέροταν στις αποθήκες της πλαγιάς. Από εκεί από σκάλα φόρτωσης στα πλοία.  [..]

Η Α.Ε. Οικοδομικών Υλικών Άτλας – ιδρ.1911, διέθετε ορυχεία στα Φηρά. Κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου η επιχείρηση πραγματοποίησε εξαγωγές θηραϊκής γης και στη Βρετανία. Το 1979, μεταβιβάζεται στην ΑΤΛΑΝΤΙΣ Α.Ε. μέχρι και την παύση της εκμετάλλευσης το 1984.

Η ΑΓΕΤ «Ηρακλής» ενδιαφέρθηκε να αποκτήσει ορυχείο θηραϊκής γης αγοράζοντας το 1970 το ορυχείο «Λάβα» ιδιοκτησίας Πέτρου Νομικού στα Φηρά. Το 1977 η «Λάβα ΑΕ» πέρασε στην ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ.

Η «Ανώνυμος Μεταλλευτική και Βιομηχανική Εταιρεία Ήφαιστος» που ιδρύθηκε το 1904 με κύριο μέτοχο τον Γ. Γκρώμαν  εκμίσθωσε ορυχεία θηραϊκής γης στη νήσο Θηρασία και στα Φηρά. Στη Θηρασίακατασκευάστηκε μικρό σιδηροδρομικό δίκτυο . Στα δε Φηρά, ακόμα υπάρχει το εργοστάσιο το οποίο άρχισε να λειτουργεί 1919 με  «άλευρο θηραϊκής γης», ,  δλδ εξαιρετικά αλεσμένο λεπτό προιόν, κατάλληλο για την κατασκευή υδραυλικών κονιαμάτων. το εργοστάσιο κατασκευάστηκε σε επίπεδο επιφανειας 35.000 τ.μ. το οποίο προέκυψε από την εκσκαφή του στρώματος της Θηραϊκής γης σε ύψος 162 μέτρων από επιφάνεια της γης και λειτούργησε μέχρι το 1936 οπότε αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία του .

Ορυχεία Θηραϊκής Γ Μ. Καραγιώργη. Στο ορυχείο Καραγιώργη στο Μεγαλοχώρι υπήρξε οργανωμένη μηχανολογική εγκατάσταση κοσκίνισης και κοκκομετρικής διαβάθμισης στο επίπεδο της βάσης  της εκμετάλλευσης.

Ενώ και τον 19^ο αιώνα επιχειρήθηκε εξόρυξη μολυβδούχων και αρχυρούχων μεταλλευμάτων στη Σαντορίνη.

 Υ.γ. Καλλιστορώντας  Στο χώρο των παλιών ορυχείων στα Φηρά θα μπορούσε να γίνει κάλλιστα ένα νέο μουσείο καθαρά Γεωλογικού Ενδιαφέροντος με βασικό σκοπό την ολοκληρωμένη Ανάδειξη πλευρών της Γεωλογικής Σαντορίνης….σε μια άλλη Σαντορίνη

Υ.γ.2: Είναι εξαιρετικού ενδιαφέροντος το σχόλιο της φωτογραφίας του Konrad στη φωτογραφία Feinerschließung in Bearbeitung, ungeklärt και στα ελληνικά αναφέρεται ναι μεν ότι είναι φωτογραφία στον τομέα της μεταποίησης ορυχείων, ….αλλά Ανεξήγητη…-Μη ερμηνεύσιμη …

---

[1] Από το αντίστοιχο άρθρο στο Μπελαβίλα Ν, Παπαστεφανάκη Λ., Ορυχεία στο Αιγαίο, Εκδ. Οικος Μέλισσα, σελ.154

Ο Καρκαβίτσας και ένας Σαντορινιός του Χθες...

Α.Καρκαβίτσας: Το διήγημα

Περιοδικό Νέα  Εστία τεύχος 595 σελ. 517 κ.εξ.

-    

      Eίδες τόνε, είδες τόνε;

-          Είδα τόνε!

-          Κι ίντα φορούσε; -

-          Άσπρη βράκα, άσπρη βράκα!

-          Κι ακόμα δεν την έβαψε; ; ;

Ο Πέτρος ο Σαντορινιός θερμαστής περνώντας καταϊδρωμένος  από τη μηχανή στην πλώρη, έριξε αδιάφορά τάχα τα λόγια του σε μερικούς ναύτες που έραπταν καθισμένοι κατάχαμα σ ένα πανί. Με τούτα θέλουν να ειπούν οι ναυτικοί πως οι Καστελορριζίτες, αφήνοντας το νησί τους για να ζητήσουν στα ξένα τύχη, φορούν άσπρη φουφουλόβρακα και τη βάφουν μόλις καλυτερέψουν τα οικονομικά τους.  Γι αυτό κάποιου ξενιτέμένου η γυναίκα, συγχνορωτά όσους γυρίζουν στην πατρίδα, όχι τόσο για την υγεία του άντρός της, αλλά για την προκοπή του και κράζει μελαγχολικά, που δεν αναγνωρίζει το ποθητό χρώμα στο φόρεμά του. Οι ναύτες τώρα στη δουλειά τους προσηλωμένοι καθόλου δεν επρόσεξαν τον θερμαστή και τα λόγια του. Ο Στελογιώργας όμως που γνώριζε πατρίδα του αυτό το ξερονήσι, αν και είχε γεννηθεί στη Νάξο, πήδηξε άξαφνα σαν να τον κέντησαν στον πισινό. Αυτόν ηθέλησε να πειράξει ο Σαντορινιός με τα λόγια του! Μα αυτός είχε συνήθεια να μη χαρίζεται σε κανένα. Ζεστό ήξερε να χτυπά το σίδερο. Και λυγίζοντας τη φωνή του σύμφωνα με την προφορά των γυναικών της Σαντορίνης ανταπέδωσε αμέσως το πείραγμα.

-          Κα μπρε το πουλι μου…. Τσ’ αν πας στο Ταιγάνι, τσ’ ερθείς με το καλό, να μου φέρεις ένα φλακί ταμπάκι…να σε γλυφκοφιλώ!

Ο θερμαστής είχε το ένα πόδι στη σκάλα κι ετοιμαζόταν να βάλει και το άλλο .  Πήγαινε να αλλάξει τα βρεμένα ρούχα του. Ακούοντας όμως του ναύτη τα λόγια πισωπάτησε αλαφιασμένος σαν να είδε το φίδι εμπρός του: Α! μα αυτό ήταν πάρα πολύ…!! Τι ήθελε να ανακατέψει τις γυναίκες μας στα πειράγματά του ο Στελόγιωργας;

Ναι αληθινά και η μάνα του έβαζε ταμπάκο και η αδερφή του, συνήθεια του τόπου. Με τούτο όμως δεν θα πει πως η γυναίκα εκεί άλλαξε όλως διόλου. Πως από τα στολίδια και του ρούχα και τα συγύρια του σπιτιού της προτιμά ένα φλασκί ταμπάκο.

Ο Θερμαστής κοίταζε κατάματα τον ναύτη, να γνωρίσει, αν τα είπε με κακό σκοπό τα λόγια του, να τον προσβάλει στα αληθινά. Ξέρουν όλοι μέσα στο καράβι πως αυτός δεν τις δέχεται εύκολα  τις προσβολές. Είδε όμως το πρόσωπό του να λάμπει από ειλικρίνεια, γνώρισε στα μάτια του άδολη τη χαρά που κατόρθωσε να τον θυμώσει τόσο εύκολα. Έφτυσε δυο – τρεις φορές στα πόδια του, έσκασε τα γέλια και άρχιζε να αναζητά στη μνήμη του τόσο άλλα ανέκδοτα που έχουν για τους Καστελορριζίτες οι ναυτικοί. Αθέλητα όμως πειράχτηκαν τα νεύρα του και το μυαλό σταμάτησε απότομα, όπως σταματά η μηχανή το βαπόρι μ ένα κατέβασμα της λάμας. Δεν δούλευε καθόλου π ανάθεμά το. Διάβαιναν εμπρός του πλήθος τα πειράγματα, όμως κουλουριασμένα σαν αρμαθιά χελιών που δεν γνωρίζεις που η ουρά τελειώνει και που αρχίζει το κεφάλι. Θυμήθηκε τη χαρά του πεθερού, όταν είδε το γαμπρό του ξεβράκωτο:

-          Γεια σου καλέ γαμπρέ, που θα χορτάσεις το καημένο το κορίτσι μου !  Ξεχώρισε τη μονάκριβη συκια που έχει το νησί και μνημόνευέτε την σε όλα τα προικοσύμφωα. Μα δεν είχε πρόχειρα τα λόγια τους: - Γράψε, γράψε, ! – Γράψε …. – Και τι να γράψω; - Γράψε ένα κλωνί  συκιά περ πονέντε!

Μα εκεί που έμενε έτσι αφαιρεμένος και φουρκισμένος που δεν τον βοηθούσε η γλώσσα, είδε άλλο ναύτη, έναν γέροντα χοντροκαμωμένο και καοτράχαλο να γελά πονηρά και κάτι να ψυθιρίζει στον Καστελορριζίτη. Βέβαια, του θύμιζε κάποιο πείραγμα της Σαντορίνης  αυτό το καβοντόγιο. Μα τι θέλουν οι άλλοι και ανακατώνονται στις κουβέντες τους! …σκέφτηκε!

Και παίρνοντας την προφορά που έχουν οι Βαρνιώτες της Θράκης με την περιφρόνηση που τρέφουν οι Ασπροθαλασσίτες ναυτικοί για τους Μαυροθαλασσίτες συναδέλφους των. :

-          Μ αφείς που μ αφείς, είπε αλλάζοντας κατά τη φράση και τη φωνή από τον τρυφερό γυναικείο στο βάναυσο αντρίκιο τόνο ….

-          Να φύω θω!

-          Και που απάγεις και που απάγεις! ?

-          Στο Μπαλτζίκι

-          Αχ στα χαμένα νερά !

-          Και πότε θα ακούσω τις χαλκαδένιες σου να κάνουν γράντα γράντα ; ;

[…] Πηγή : http://www.ekebi.gr/magazines/showimage.asp?file=81019&code=1404&zoom=800

Υ.γ. καλλιστορώντας:  Μέσα σε δυο αράδες, ο Καρκαβίτσας στο απόσπασμα από το Διήγημά , προσδιορίζει ηθογραφικα΄στοιχεία μιας άλλης εποχής των Σαντορινιών: την γλώσσα, το λακριντί, το δίστιχο πειραχτικό, τη σχέση του ναύτη Θηραίου με τον τόπο του, τη σχέση αντρών γυναικών, την ανάπτυξη της Σαντορίνης εξ αιτίας και της ναυτικής της ιστορίας …

Όταν οι Τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου, συναντούνε τον Ελύτη…. Ή πως η Ποίηση τιμά την Ιστορία

Όταν οι Τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου, συναντούνε τον Ελύτη….

            Ή πως η Ποίηση τιμά την Ιστορία

Διαβάζοντας αρχειακό υλικο αυτές τις ημέρες για τη Σαντορίνη, εντόπισα και πάλι δύο από τα ποιήματα του Ελύτη, τα οποία συνδυάζονται άμεσα και έμμεσα με τις ιδιαίτερα αφηγηματικές Τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου, αλλά και την πιθανή πολύπλευρη αξιοποίηση τους για πλείστα όσα εκπαιδευτικά-τουριστικά προγράμματα.

Από τη μία η «Τοιχογραφία» του Ελύτη ,  από τη συλλογή Tο Φωτόδεντρο και η Δέκατη Tέταρτη Oμορφιά, Ίκαρος 1971, η οποία σου πλέκει και σε βοηθάει να ταξιδέψεις μέσω και της Τοιχογραφίας της Άνοιξης. Τοιχογραφία της Άνοιξης (16ος αιώνας π.Χ.)  

Από τις περίφημες τοιχογραφίες που αποκαλύφθηκαν στον προϊστορικό οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας, αυτή της Άνοιξης είναι η μοναδική που κοσμούσε ισόγειο χώρο, το δωμάτιο Δ2, και βρέθηκε ολόκληρη κατά χώραν σε τρεις τοίχους του.

Εικονίζεται το βραχώδες τοπίο της Στρογγύλης (Σαντορίνη), πριν την Μινωική έκρηξη. Τα βράχια έχουν απροσδόκητα σχήματα και παρουσιάζονται σε τρία χρώματα: κίτρινα, κόκκινα και μπλε, το οποίο θεωρείται ότι δηλώνει την ηφαιστειακή τους προέλευση. Στις κορυφές και στις πλαγιές των βουνών έχουν ζωγραφιστεί ερυθροί ανθισμένοι ή μισοανοιγμένοι κρίνοι με χρυσοκίτρινους μίσχους και στήμονες. Οι κρίνοι φύονται ανά τρεις από τα κόκκινα ή γκρίζα ηφαιστειογενή βράχια. Παιχνιδιάρικα, γεμάτα ζωή χελιδόνια μόνα ή σε ζεύγη που ερωτοτροπούν στον αέρα, δίνουν κίνηση στο τοπίο και απεικονίζουν συμβολικά την αναγέννηση της φύσης.

Αποδίδεται στο λεγόμενο ζωγράφο των Κροκοσυλλεκτριών, που είναι γνωστός από άλλη τοιχογραφία του οικισμού και διακρίνεται για την πρωτοτυπία και τον πλούτο των συνθέσεών του, καθώς και για τη φωτογραφική, σχεδόν, απόδοση των στιγμιαίων κινήσεων

Και ο Ελύτης συμπληρώνει: «

Έχοντας ερωτευθεί και κατοικήσει αιώνες μεσ' στη θάλασσα έμαθα γραφή και ανάγνωση

Ώστε τώρα να μπορώ σε μεγάλο βάθος πίσω τις γενιές απανωτές όπως αρχίζει ένα βουνό προτού τελειώσει το άλλο

Να κοιτάζω. Και μπροστά πάλι το ίδιο:

Το βαθύ σκούρο μπουκάλι και η νέα στο μπράτσο Ελένη με το πλάι επάνω στον ασβέστη

Να γεμίζει κρασί της Παναγίας το μισό το σώμα της φευγάτο κιόλας στην Ασία την αντικρινή

Και το κέντημα όλο μετατοπισμένο μεσ' στον ουρανό με τα διχαλωτά πουλιά τα κιτρινάκια και τους ήλιους….»

Και από την άλλη, σε απόσπασμα από την Μελαγχολία του Αιγαίου, ο Ελύτης, είναι σαν να μας παρουσιάζει την τοιχογραφία της Νηοπομπής:

 

« Με το καΐκι και με τα πανιά της Παναγίας

Έφυγαν κατευόδιο των ανέμων

Οι εραστές της ξενιτιάς των κρίνων

Αλλά η νύχτα πώς εδώ κελάρυσε τον ύπνο

Με γάργαρα μαλλιά στους φεγγερούς λαιμούς

Ή στις μεγάλες άσπρες παραλίες

Και πώς με το χρυσό σπαθί του Ωρίωνα

Σκόρπισε και ξεχύθηκε ψηλά

Η σκόνη από τα όνειρα των κοριτσιών

Που ευωδίασαν βασιλικό και δυόσμο!

Ας αναλογιστούμε για άλλη μια φορά την Ιστορία του Νησιού… Ας προσπαθήσουμε να την αναδείξουμε σωστά …μεταφέροντας την…Δεν είναι δικιά μας!