1956- 2016: 60 χρόνια από το σεισμό της Σαντορίνης, Εφημερίδα Ταχυδρόμος Αιγύπτου 13 Ιουλίου 1956

«ΩΣΑΝ ΜΙΑ ΤΕΡΑΣΤΙΑ ΧΕΙΡ ΝΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕ ΤΑ ΠΑΝΤΑ»

Οι εντυπώσεις των αμερικανών αεροπόρων, οι οποίοι πρώτοι επέταξαν υπεράνω της Σαντορίνης δια να αντιληφθούν τας προξενηθείσας ζημίας.

Μεταξύ των πρώτων που έσπευσαν εις τον τόπο καταστροφής εις τη Θήρα, ήσαν και τα αεροπλάνα της αμερικανικής αποστολής βοηθείας. Την περιγραφή μιας από τας πτήσεις αυτάς περιγράφει το κατωτέρο ρεπορτάζ από τας αφηγήσεις του πληρωμάτος αεροσκάφους NEPTUNE R 2V7.

«...[...] Το υπ’ αριθμό 18 περιπολικό του αμερικανικού στόλου, του Ατλαντικού, ενώ μετείχε εις τα κοινά ελληνοαμερικανικά ναυτικά γυμνάσια πλησίον της Ύδρας, διετάχθη να επιστρέψει εις τη βάση του ανεβληθέντων των γυμνασίων λόγω της καταστροφής της Σαντορίνης. Το πλήρωμα του αεροσκάφους, R2V7 «Νeptune» , αποτελούμενον από τον πλωτάρχη Ράντολφ Μάγιερς τους ανθυποπλοιάρχους Χολ Νόρμαν, και Τζόσεφ ΛαΡου και των Φλούντ Ρειλσμπακ, Γουίλιαμ Ντάουνινγκ, Τόμας Όντεν, Τζόρτζ Μπας, Ντείβιντ Κάρτις και Σέρμαν Λεκλέρ ) προσεφέρθη να πετάξει υπεράνω της νήσου δια να αναφέρει πρώτος  εντυπώσεις επί των επικρατουσών συνθηκών. Το ελληνικό ναυτικό απεδέχθη την προσφορά αυτήν και ούτως ανετέθη εις το πλήρωμα του αεροσκάφους να ενεργήσει   αναγνωριστικήν πτήσην, εις χαμηλό ύψος να λάβει αεροφωτογραφίας και να μεταδώσει περιγράφη της πληγείσης περιοχής δια του ασυρμάτου. « Ευρισκόμεθα εις απόστασην εκατό μιλίων από τον τόπο των σεισμών» εδήλωσε σχετικώς ο Πλωτάρχης Μάγιερς.« Ύστερα από 35 λεπτά, ιπτάμεθα υπεράνω της Σαντορίνης. Η πρώτη εντύπωσή μας, από την εικόνα που παρουσιάζε η νήσος, ήτο συγκλονιστική. Οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει τας κωμοπόλεις και ευρίσκοντο εις τους αγρούς, αφόπου, μας έκαναν σημεία. Υπήρχε κονιορτός παντού. Ορισμένα τμήματα της πόλεως της Σαντορίνης είχον καταστραφεί κατά 90 % υπελογίσαμεν ότι αι συνολικαί καταστροφαί επί της νήσου ανήρχοντο εις περίπου 50 % ιπτάμενοι εις ύψος 30-50 ποδών υπεράνω του εδάφους, ήχομεν τη δυνατότητα να είδομεν τας εκτεταμένας ζημίας αι οποίαι προεκλήθησαν από την πτώσην των οροφών, τα ερείπια και τους λίθους που έκειντο εις τας οδούς και τα κατεστραμμένα κτήρια. Μας εφάνη ότι είχε υποστεί το σύστημα υδρεύσεως της πόλεως και παρατηρήσαμε  ορισμένα άτομα, να συλλέγουν ύδωρ από μικρούς λάκους».

«Φαίνεται ότι κάτι προειδοποίησε αυτούς τους ανθρώπους»  λέγει ο ανθυποπλοίαρχος Λαρου. «Εναντία περίπτωση,  η καταστροφή θα ήτο πλήρης και αι απώλειαι της ζωής θα ήτο  βαρύταται εις τας καταστραφείσας κωμοπόλεις. Ο σορός των ερειπίων, τα οποία ήσαν άλλοτε κτήρια, εφένοτο ως εάν  είχε δημιουργηθεί από την κίνηση μίας γιγαντιαίας χειρός. Αι οροφαί,  εφαίνοντο ως εάν ήσαν το πρώτο τμήμα των χτισμάτων το οποίο υπεχώρησε. Η κατάστασις ήτο καλλιτέρα εις την ανατολική πεδινή περιοχή της νήσου, όπου πολλαί καπνοδόχοι παρέμενον ορθίαι.»

Ως εδήλωσε ο ανθυποσμηναγός Νόρμαν, « ο επι της βορείου άκρας της νήσου λιμήν, παραμένει πάντοτε άθικτος. Επι της θεομηνίας ως τουλάχιστον εφαίνεται θεόμενος από του αεροσκάφους».

Ούτως προσέθεσεν τα εξής: « δεν δυνάμεθα να επισημάνουμε ουδεμία τοποθεσία όπου θα ευρίσκεντο συγκεντρωμένος αριθός τραυματιών , εκτός αν οι τελευταίοι ευρίσκοντο εις πρόχειρον σκηνήν, εκ κουβερτών. Το πρώτο πρόσωπο που διακρίναμε ήτο ιερεύς, όστις εκινει τας χείρας του προς ημάς, από μία εκκλησία, εις την κορυφή του βουνού. Θα πρέπει να συνέβησαν πολλαί καθιζήσεις, του εδάφους δεδομένου η πέριξ της νήσου θάλασσα ήτο χρώματος βαθέως καφέ επί αποστάσεως 900 μέτρων».

Αφετέρου, ο πλωτάρχης Μάγιερς, εδήλωσε « ουδέποτε θα λησμονήσουμε, ότι είδομεν. Δια του ασυρμάτου ανεφέρθημεν εις τη Βάση μας, τονίσαντες ότι , κατά σειρά προτεραιότητας, φαίνεται να έχει ανάγκη ο πληθυσμός συνίσταται εις τα εξής: α) ιατρικής φύσεως βοήθεια, β) καθαρό ύδωρ, γ) απαραίτητα τρόφιμα, δ) κουβέρτες και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Εκείνο που επροκάλεσε τη μεγίστη στεναχωριά μας, ότι η επικοινωνία με τα ορεινά χωρία, όπου φαίνεται να έλαβε χώρα η μεγαλυτέρα καταστροφή, καθ όλας τας ενδείξεις καθίσταται σχεδόν αδύνατως, λόγω των μεγάλης διαστάσεως βράχων και των κρημνισμένων ερειπίων που έχουν φράξει πάσαν προς τα εκεί δίοδο. Λόγω της μεγάλης αποστάσεως ουδεν ελικόπτερο θα ηδύναντο να εκτελέσει επιτυχή αποστολή ( με εκδήλως χρήσιμα αποτελέσματα), ούτε άλλοστε και υδροπλάνο. Επειδή τα πέριξ της νήσου είναι τόσο βαθέα ώστε ουδεμία άγκυρα θα ηδύναντο να το συγκρατήσει, ελπίζω ειλικρινώς το αυτό δε συμβαίνει με όλους τους επιβαίνοντας, του αεροσκάφους ότι η αποστολή μας έχει αποβεί κάπως χρήσιμως η δε τραγική κατάστασης του λαού της Σαντορίνης θα βελτιωθεί συντόμως.

Επί του αεροσκάφους επέμβαινε καιο υποπλοίαρχος του βασιλικού Ναυτικού Κώστας Μανιουδάκης ως σύνδεσμος.

1956 - 2016 : 60 χρόνια από το Σεισμό της Σαντορίνης- Ο Τίμιος Σταυρός της Περίσσας

                                Του Φίλιππα Κατσίπη, Περιοδικό Ζήνων Έκθεσις Σαντορίνης- Νοέμβριος Δεκέμβριος 1961

 Στην   άκρη  του  νησιού  και  στο σύνορο στεριάς  και  πελάγου και   κατά  την  μεριά  της  όστριας ήταν  χτισμένη η ξακουσμένη  και  πανέμορφη  εκκλησιά   της  Περίσσας . το ιερό και  πανσεβάσμιο  της  Σαντορίνης αγλάισμα και  προσκύνημα.

Από την  μεριά του  κάμπου, αμπέλια και  καρπερά  χωράφια με τις  ντομαθιές και τα καλοκαιρνά του Νιμπορειού απλώνονται χλοερά και  καταπράσινα. Κι΄απ τη μεριά του  Κρητικού πελάγου ξεδιπλώνεται η σμαραγδένια  θάλασσα, που   άλλοτε  είναι φουρτουνιασμένη και άγρια και πότε είναι  γαληνεμένη, ήσυχη και  γαλίφα.  Από την μπάντα  πάλι της  Ανάφης,   υψώνεται  μενεξεδένιο το Μέσα  βουνό, με την αρχαία την κατεστραμένη  πολιτεία και το  Ασκηταρίο. Κ΄ εκεί  στα ριζιμιά  του  βουνού  κι  αναμεσίς το ήμερο   και γαλήνιο ετουτοδά τοπίο, ξεπεταγότανε κάτασπρο  όραμα . η Περίσσα  μας!..

Αέρινοι, χιονάτοι κι ανάλαφροι  υψωνόντουσαν οι πέντε  τις  κουμπέδες. Κι΄ όντες  τήνε παρατηρούσες και τηνε ξάνοιες από  μακρυά,   μαγεμένος  έστεκες και  μαρμαρωμένος και θάμβος  και  έκτασις σε συνείχε.

Καί   τότες, απόμοναχός σου αναρωτιόσουνα κί  έλεγες. Τάχατες,  πώς να χτιστηκε  ένα τέθοιο αριστούργημα από  έναν αγράμματο  τεχνίτη, πού ούτε  σε  Πολυτεχνείο και σε  σχολεία   εσπούδασε , μήτε τις  ευκολίες του  καιρού  μας  είχε. Κι΄όντες ακόμη αναμνηστείτε πώς η  θεόρατη ετούτη εκκλησιά   εθεμελιώθηκε απάς στην  άμμο της  Θάλασσας, τότες και μόνο θα καταλάβετε  το είντα θέλει να μας πει  το  κοντάκιο  της   εκκλησίας   μας   που λέει και  θα  το χετε ακουστά. 

«Μεγάλα   τα  της   πίστεως   κατωρθώματα.» 

Ως  που ξημέρωσε κ΄η μαυρισμένη μέρα της  ενάτης  του  Ιουλίου στα   1956.

Που να  βρώ, όμως   λόγια  να  τα  πω   και  λέξεις  να  χαράξω.   Που  κείνη την  ημέρα για  το νησί  μας  βγήκεν  ο  ήλιος   και  το   φεγγάρι  μαύρο.  Ο  κάτω  κόσμος  ήνοιξε   και  τρίξαν  τα  Θεμέλια . Απερίγραπτος  συμφορά, σκότος έρεβος, και  όλεθρος σκέπασε  τα  πάντα   .

Οι  εκκλησιές γκρεμίστηκαν, τα αρχοντικά σπίθια  μπατάρανε και  πέφτανε και τα  χαμηλά καθίζανε  στα  θεμέλιά  τους. Η  θάλασσα  ταράχτηκε  κι΄ αγρίεψε   κι΄  από  τον θυμό της ήβγηκε  απ΄τα  σύνορα της  κ΄ ίσαμε τα  πέρατα της  οικουμένης  ακούστηκε  η δύναμη  του σεισμού.  Γέροι , γυναίκες και  παιδιά το μαύρο  του  θάνατο  βρήκανε  και σ΄όλο  το  νησί  καταντήσανε  αι  κώμαι  ημών   σπήλαια …… και  οι άνθρωποι  τρέχανε   καταλελειμένοι, ως  δορκάδιον φεύγον και  πρόβατον  πλανώμενον!!.....

Κι΄ αναμεσίς τα  γκρεμισμένα  ήτανε κ΄ η  Περίσσα  μας!!....

Σαν τον  τραυματισμένο γίγαντα  τον  πολέμαρχο,  που  τον  έβρισκε  φαρμακεμένο  βόλι, ήγειρε  κ΄   ηγονάτισε. Συντρίμια  γινήκαν οι  αέρινοι  κουμπέδες  και  χαρακιές  γέμισε  το πελώριο  χτίριο.  Την  έβλεπες  μισογκρεμισμένη  και  σ΄ έπιανε  σκοθιά, ζάλη   και  πλάκωση  μεγάλη.  Βουβός άλαλος κι΄  άπραχτος  κοίταζες  τη  συμφορά κι΄ο νούς  δεν  το  χωρούσε  αυτό   που  έβλεπες.  Και  σαν  και  σένα, κανένας δεν  τολμούσε  να μιλήσει   και να  πεί  το  είντα  θα  απογίνει.

Τότες  βρεθήκανε και  μερικοί μικρόψυχοι  κι΄ είπανε τον  πίκρό τους   λόγο: 

«Να  κάμωμεν   πιο μικρή  εκκλησία  στη θέση  της  Περίσσας   και να  λέμε :  εδώ κάποτε ήταν η μεγάλη»!!.....

Αλλ « ω των  θαυμασίων    Σου  Υπεραγία  Θεοτόκε  !!.»......

Με  την  ακατάλυτη  δύναμη του  Ζωηφόρου Σταυρού,  θεόρατος και  πάλι   ανυψώθηκε

Ο  περικαλής  Ναός,  το πανσεβάσμιον  προσκύνημα,  το  ιερόν αγλάισμα  και  κόσμημα   της  πατρίδας  μας :  η  Περίσσα!....

«Δεύτε  προσκυνήσωμεν   και  προσπέσωμεν  μπροστά  στο  θαύμα», που  έγινε.

Κι΄όλοι   μας  ανεξαιρέτως :  πιστοί  και  άπιστοι,  σοφοί  και  ασπούδαστοι,  γηγενείς  και  ξένοι,  άς  προσφέρουμε το  δυνάμενο,  για  να  περατώσουμε  τέλεια  το   στολίδι   του  νησιού  μας.

Οι  ασύγκριτες  σε  τέχνη εικόνες  βρίσκονται  παραπονεμένες,  ακουμπισμένες  σ΄  ένα  κελλάκι  μακρυά  απ΄ τον  θρόνο    Τους!....  Τι  περιμένουμε   για  να   κάμουμε  το  χρέος   μας; …..

ΘΗΡΑΙΚΗ ΦΩΝΗ ,

12 Σεπτεμβρίου 1959

ΕΚΤΑΚΤΟΣ ΕΚΔΟΣΙΣ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ  ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΕΡΙΣΣΑ

ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΝΘΗΡΑιΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ

ΑΠΕΦΑΣΙΣΕ ΝΑ ΠΡΟΧΩΡΗΣΗ ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΝΟΙΚΟΔΟΜΗΣΙΝ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΠΕΡΙΣΣΑΣ ΜΕ ΤΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΣΗΜΕΡΟΝ ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΜΕΣΑ ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΠΡΟΥΠΟΘΕΣΕΙΣ

[...] Σαντορινιοί! Μη ξεχνάτε ότι όλοι μας όσον κι αν ζούμε μακρυά από τον τόπο μας, κάποτε στα μικρά μας χρόνια περάσαμε χριστιανικές στιγμές στη γιορτή της Περίσσας. Καθήκον, επομένως όλων μας είναι να βοηθήσουμε για να κτισθή η εκκλησία αυτή, που ναι στενά συνδεδεμένη με τους προγόνους μας, εμάς και τα παιδιά μας.

1956- 2016: 60 Χρόνια από το Σεισμό της Σαντορίνης- Εφημερίδα ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ 13 Ιουλίου 1956

 ΜΙΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΙΚΗ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΝΗΣΙ ΠΟΥ ΓΝΩΡΙΣΕ ΤΗΝ ΜΑΝΙΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΛΑΔΟΥ

ΕΜΜΟΝΟΣ ΙΔΕΑ ΦΥΓΗΣ ΚΑΤΕΧΕΙ ΤΟΥΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΙΟΥΣ 

Μέσα σε ένα σαρανταοκτάωρο, εσημειώθησαν τόσα περιστατικά, που άλλαξε η όψη ολοκλήρου πολιτείας, που ανθούσε και αποτελούσε καμάρι της εποχής των Κυκλάδων και μετεστράφησαν τώρα αι διαθέσεις χιλιάδων κατοίκων των φιλησύχων και πράων Σαντορινιών, που κατέχοντο τώρα από φόβο που φθάνει σε μερικές περιπτώσεις την παράκρουση.

Η Σαντορίνη κατεριπώθη. Τα σπίτια όσα δεν κατέρρευσαν είναι άχρηστα και επικίνδυνα. Το μόνο που έμεινε όρθιο […] είναι το ξενοδοχείο «Ατλαντίς» που ο εφοπλιστής και βουλευτής Σαντορίνης Νομικός παρεχώρησε εις το Εθνικό Ίδρυμα.  Ένα ακόμη κέντρο έμεινε ανέπαφο, μέσα στην πρωτεύουσα της νήσου, το καφεζαχαροπλαστείο αδερφών Κώστα  και Χρύσανθου Αργυρού, δύο φιλότιμων και αλτρουιστών αδερφών  οι οποίοι ενώπιον της συμφοράς που έπληξε το νησί επέδειξαν τα αισθήματά των προς τους συμπατριώτες των.: «Ελάτε όσοι χωράτε» διεκήρυξαν.

Και έθεσαν στη διάθεση  της αστέγου προσφυγιάς όχι μόνο το κάθε είδος τροφίμων, ή μέσον δια κτήριον που κατεκλείσθη αλλά και την  παρασκευή φαγητού.

Νύχτα φθάσαμε τη Δευτέρα το βράδυ στην Οία, ένα άλλοτε ωραίο χωριουδάκι που δέσποζε της νοτιανατολικής άκρας του νησιού. Ψηλά, έως 300 μέτρα, φάνταζαν θέοκλειστα τα λευκά σπίτια. Μα πουθενά δεν φαινόταν ούτε ακουγόταν ψυχή.

Το αντιτορπιλικόν «Αιγαίον», απεβίβασε ένα νοσηλευτικό συνεργείο και ένα πομπό ασυρμάτου του ΟΤΕ προς εγκατάσταση. Οι υφυπουργοί κ.κ. Ράλλης και Ψαρέας επεβιβάσθησαν βενζινάκατου και πλησιάσαν στην ξηρά, όπου μόνον ένας γέρων, πελιδνός από φόβο, ευρίσκετο εκεί μη δυνάμενος να παρασχει ασφαλεις πληροφορίας. Αντιθέτως, νεαρός σημαιοφόρος, επικεφαλής αγήματος, του Β. Π « Δόξα» συνόδευσε τους κυρίους Υπουργούς, μέχρι του Αιγαίου και μας επληροφόρησε ότι όλοι οι κάτοικοι πανικόβλητοι έχουν εγκαταλείψει τας οικίας των και ετράπησαν εις στους αγρούς. Το θέαμα των οικιών, χωρίς καμία κίνηση και ζωή ήτο ανατριχιαστικόν.

Δεν διακρίναμε πουθενά, κατολισθήσεις και η πρώτη εντύπωση είναι ότι δεν πρόκειται περί καταστροφής μεγάλης εκτάσεως. Τούτο όμως , απεδείχθη ως πλάνη. Όταν τη νύχτα αποβιβάσθημεν εις Περισσά και με φορτηγόν αυτοκίνητο μετεφέρθημεν εις την πρωτεύουσα της νήσου τα Φηρά. Τα ερείπια των γκρεμισμένων περιοχών έχουν κατακλείσει τα στενά μονοπάτια της πόλεως.  Η διάβασις των  είναι αδύνατος. Δια τον αυτόν λόγον το «Αιγαίο» δεν έπλευσε εις το σημείο  όπου συνήθως γίνεται η αποβίβασις και επιβίβασης επιβατών  δια τα πλοία.  Η ελικοειδής  ανηφορική οδός,  η άγουσα  από το άκρο της αποβάθρας μέχρι της πόλεως  των Φηρών, είναι γεμάτη από πέτρες και χώματα. Ειδικά συνεργεία ναυτών εργάζονται δια την εκκαθάριση, ενώ παραλλήλως γίνονται και έρευνα δια την εξακρίβωση τυχόν αλλοιώσεως και μορφολογίας του βυθού της θαλάσσης. Εις περίπτωση κατά την οποία δε συνέβη μεταβολή, θα επαναληφθεί., η προσέγγιση πλοίων εις το παλαιό σημείο αντί της Περισσάς, ευρισκομένης εις το νοτιοδυτικό  μέρος της νήσου.

Τα σπίτια της χώρας, όπως ονομάζεται η Φηρά, είναι παντελώς κατεστραμμένα, μολονότι τα περισσότερα εξακολουθούν  να παραμένουν όρθια. Αι ρωγμαί είνε γενικαί και η θέσις που ταύτα είναι χτισμένα, προδικάζουν ασφαλή κατακρύμνιση. Δια αυτών των λόγων οι κάτοικοι, εγκαταλείψαντες όπως όπως τα σπίτια των, ευρίσκονται ημίγυμνοι ή με τις πιτζάμες των, και δεν τολμούν να πλησιάσουν δια να εφοδιαστούν με είδη ρουχισμού. Ως ανεφέρθη, ήδη, ο αριθμός των νεκρών έφτασε τους 53, ενώ οι τραυματίαι είναι ελάχιστοι, μεταφερθέντες εις Σύρο. Πολλοί ιατροί από τους αφιχθέντες Αθηνών, ανεχώρησαν εχθές, εντεύθεν.

Εν τω μεταξύ πολλοί των κατοίκων εξακολουθούν να φοβούνται  και εκδήλωση τάσεως φυγής και εγκαταλείψεων των υπαρχόντων εις το έλεος της τύχης.

Εναντία της τάσεως ταύτης, λαμβάνονται μέτρα  απαγορευμένης απολύτως της αναχωρήσεως εντοπίων.

Η χωροφυλακή χορηγεί αδείας αναχωρήσεως, εις τους παραθεριστάς, τους ξένους τουρίστας, και τους έγχοντας ανάγκη νοσοκομειακής περιθαλψεως εφ όσον αύτη δεν είναι δυνατή εις την νήσο. Εις Περισσά, όπου προσεγγίζουν τα ατμόπλοια της γραμμής, καταφθάνουν συνεχώς εντόπιοι προσπαθούντες να επιβιβαστούν, αλλά  αι τοπικαί αρχαί τους εμποδίζουν εξ αυτής της αφορμής, δημιουργούνται σκηναί και χθες δύο φοράς οι καθηγητές κύριοι Αλεβιζάτος και Μουτσόπουλος, εκινδύνευσαν να ευρεθούν εις τη  θάλασσαν, κατά την προσπάθεια των να αναρριχηθούν επί της βενζινακάτου του δηζελοπλοίου  «Κανάρης».

Και ένα χαριτωμένο συμβάν αποτελεί όαση μέραν εις την όλην καταθληπτική ατμόσφαιρα. Μεταξύ των ξένων τουριστών, που ευρίσκονται εις την νήσο, ήσαν και οι Σουδέζαι δεσπινίδες Χριστίνα Λοβερχιελμ και Μαριανε Ασπλουτ  αι οποίαι διέμενον εις το καταρρεύσαν ξενοδοχείο «Βουλκάν». Εκεί εγκατέλειψαν τας αποσκευές των, τα χρήματά των, τα εισιτήρια επιστροφής των, μετα των σεισμών καταφυγούσαι εις το ξενοδοχείο «Ατλαντίς» χθες το πρωί , αξιωματικός του Β.Ν. τα συνόδευσε και τας βοήθησε να εύρουν τας αποσκευάς τους. Ακολούθως αι δύο ξέναι μετέβησαν εις Περισσά, δια να αναχωρήσουν. Αντιληφθήσαι ότι με τον κόσμο θα καθυστέρει η επιβίβασής των επί του «Κανάρη», δεν έχασαν καιρό. Απεμακρύνθησαν περί τα 100 μέτρα και προ των εκπλήκτων σεισμοπαθών, εξεδόθησαν και έπεσαν εις τη θάλασσα να κολυμβήσουν. Αργότερα όταν τας ερώτησαν απήντησαν: « μας προκαλούσε τόσο πολύ το μπλε χρώμα και η νηνεμία της θαλάσσης ώστε δεν κρατηθήκαμε κάναμε το μπάνιο μας  έστω και αν πρόκειται να χάσουμε το πλοίο».

 Και δια να ξαναγυρίσουμε στις καταστροφές των σπιτιών, θα σημειώσουμε πως οι Σαντορινιοί, επίστεψαν έως τώρα πως ο τρόπος ανοικοδόμήσεως του νησίου ήταν εδεδειγμένος αντισεισμικός κυρίως λόγω της χρησιμοποίησεως  υλικού της θηραΪκης γης.  Το γεγονός ότι από μακράν σειράν δεκαετηρίδων, τα σπίτια της νήσου δεν είχαν υποστεί την καταστρεπτική επίδραση των σεισμών, ενίσχυε την άποψη αυτή. Δυστυχώς τα γεγονότα τους διέψευσαν , μέχρι τούδε είχαν σεισμούς αλλά μικροτέρας εντάσεως. Σήμερον, με ισχυροτέραν σεισμική δόνηση, τα σπίτια των δεν άντεξαν και μέσα σε δύο ημερες, έχουν αλλάξει τόσο πολύ οι αντιλήψεις, έχει άλλαξει τόσο πολύ η όμορφη Σαντορίνη, ώστε πολύ από τους μέχρι τούδε ευχαριστημένους και με τα ελάχιστα ακόμη κατοίκους ευτυχισμένους του νησιού, να επιδιώκουν με κάθε τρόπο να φύγουν από το νησί για να πατήσουν άλλο έδαφος , περισσότερο σίγουρο και λιγότερο επικίνδυνο. Οι αρμόδιοι όμως πιστεύουν, πως το ρεύμα αυτό θα περάσει. Ο φόβος θα διασκεδαστεί, όπως συνέβη και τότε με τους σεισμούς της Επτανήσου και τη γενική διάθεση των Κεφαλληνών και Ζακυνθινών  να φύγουν από τα νησιά τους. Ας ελπίσουμε ότι ο καιρός θα δικαιώσει τους αρμοδίους.

Χρ. ΣΒΟΛΟΠΟΥΛΟΣ

1956- 2016 : 60 Χρόνια από το Σεισμό της Σαντορίνης - Εφημερίδα "ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ" - 10 Ιουλίου 1956

ΕΙΣ 40 ΝΕΚΡΟΥΣ ΑΝΕΡΧΟΝΤΑΙ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΕΙΣΜΟΥ ΕΙΣ ΚΥΚΛΑΔΑΣ

ΣΥΝΕΧΙΣΘΗΣΑΝ ΚΑΘ ΟΛΗΝ ΤΗΝ ΝΥΧΤΑ ΑΙ ΣΕΙΣΜΙΚΑΙ ΔΟΝΗΣΕΙΣ ΕΙΣ ΤΗ ΘΗΡΑΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΑ

ΠΛΗΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ ΚΑΙ ΤΑΣ ΑΛΛΑΣ ΝΗΣΟΥ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΙΣ ΔΕΝ ΕΔΕΧΘΗ ΤΗΝ ΠΡΟΣΦΕΡΘΕΙΣΑΝ

ΒΡΕΤΑΝΙΚΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑΝ.

Αι πρώται ειδήσεις από τον τόπου του Δράματος

  

Η νήσος Σαντορίνη κατοικείται από δύο χιλιάδων ετών  π.Χ.  το σύνολο του πληθυσμού της ανέρχεται εις 9.332 κατοίκων. Είναι γνωστόν, ότι επτά σεισμοί έλαβον χώραν προηγουμένως. Εις τα 196 π.Χ., εις τα 726 π.Χ. εις τα 1573, εις τα 1650, εις τα 1707, εις τα 1866, εις τα 1925.

Το υπουργείον των Εσωτερικών ανεκοίνωσε, ότι ο σεισμός έθιξε ολόκληρη την περιοχή του νοτίου Αιγαίου. Η Kάλυμνος εδοκιμάσθη επίσης σκληρώς και εσημειώθησαν  θύματα. Μεγάλα κύματα κατέκλησαν επίσης τας νήσους Σύρον, Σαντορίνη, Κάλυμνο. Τα πλοία του ελληνικού πολεμικού ναυτικού κατέπλευσαν εις τας πληγείσας περιοχάς. Ναυτικαί μονάδες  διετάχθησαν να καταπλεύσουν εις Σαντορίνη προς βοήθεια του πληθυσμού και αεροπλάνα υπερίπτανται της νήσου. Ο σεισμός, εγένετο αισθητός και εις τας Αθήνας. Άπασαι αι τηλεφωνικαί επικοινωνίαι μετά των Αθηνών διεκόπησαν.

Κατά πληροφορίας εξ Σαντορίνης, τα περισσότερα χωρία της νήσου, κατεστράφησαν. Εις το χωρίον Μέσα Γωνιά, όλες σχεδόν αι οικίαι κατέρρευσαν. Ο λιμενάρχης Σύρου, ανέφερε ότι 40 άτομα εφονεύθησαν εις Σαντορίνη. Αι τραυματίαι εστάλησαν εις Σύρον.

Τα κύματα εκάλυψαν την Κάλυμνο μέχρι αποστάσεως 100 γιαρδών. Επισήμως , εγνώσθη αργότερον ότι 30 άτομα εφονεύθησαν εν Σαντορίνη και ότι το 40 % των οικιών υπέστησαν ζημίες.

Δέκα πρόσωπα εφονεύθησαν εις την Νήσον Ιος. Πανικόβλητοι οι κάτοικοι της Σαντορίνης συρρέουν προς την ακτή, ζητούντες να εκκενωθούν εις την ήπειρο.

Αεροπλάνο της Αμερικανικής Αεροπορίας ανεχώρησε εξ Αθηνών εις Σαντορίνη με εμπειρογνώμονας παρομοίας βοηθείας. Αφετέρου η Αγγλική Πρεσβεία προσέφερε τη βοήθεια του Βρετανικού Ναυτικού. Εν τω μεταξύ αμέσως μετά τους σεισμούς, εκινητοποιήθησαν όλαι αι κρατικαί υπηρεσίαι δια την εξακρίβωσην των ζημιών και την παροχή των πρώτων βοηθειών προς τους πληγέντας. Κατόπιν εντολής του κυρίου Καραμανλή προς τους αρμοδίους υπουργούς, ετέθη αμέσως εις εφαρμογή ο νόμος περί αντιμετωπίσεως εκτάκτων αναγκών, και ήρχισαν λαμβανόμενα όλα τα αναγκαία μέτρα δια την περίθαλψη των σεισμοπαθών. Ούτω εστάλη αεροπλάνον με τροφάς και φάρμακα εις τη Σαντορίνη, ενώ ταυτοχρόνως έπλεε προς την νήσον το πολεμικό «Αδριάς». Έπλευσε δι επίσης εις μεν την Κάλυμνο το πολεμικό                               « Πλέσσας» το δε πολεμικό «Δόξα» εις άλλας πληγείσας εκ του σεισμού νήσους.  Καθ όλην την πρωίαν αεροπλάνα ντακότα υπερίπτανται των νήσων δια αναγνωριστικάς πτήσεις.

Την μεσημβρίαν, χθες, απέπλευσε δια Σαντορίνην  το πολεμικό «Αιγαίον» του οποίου επέβησαν ο Υπουργός Συγκοινωνιών και Δημοσίων Έργων κ. Ράλλης, ο Υφυπουργός Προνοίας κ. Ψαρέας και αδερφαί νοσοκόμοι του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, αι οποίοι μεταφέρουν φάρμακα και κλινοσκεπάσματα και άλλα εφόδια. Συγκεκριμένως, υπό του ελληνικού ερυθρού Σταυρού απεστάλη φορτηγό νοσοκομείο δυνάμεως 240 κλινών, και σταθμόν επιδέσεως δυνάμεως 5 κλινών.  Απεστάλησαν επίσης φορητοί ασύρματοι και άλλα εφόδια. Αντιπρόσωποι του Τύπου και κινηματογραφισταί ανεχώρησαν δια του ως άνω πλοίου εις τας πληγείσας νήσους.

Το απόγευμα, (χθες), ανεχώρησε δια πας σεισμοπλήκτους νήσους το αρματαγωγό, «Αλιάκμων», με τρόφιμα και άλλα εφόδια απαραίτητα δια τους πληγέντας πληθυσμούς. Αναχώρησαν επίσης, τμήματα μηχανικού και πεζικού προς παροχή υπηρεσιών. Την 13.30 μ.μ. , χθες, απέπλευσε εκ Πειραιώς εις Θήραν δρομολογηθεν εκτάκτως το επιβατηγόν «Κανάρης» με το οποίον απεστάλη υγειονομικο υλικόν προς εξασφάλιση υγειονομικής περιθάλψεως εις τους σεισμοπαθείς. Με το ίδιον σκάφος, ανεχώρησαν αξιωματικοί και άντρες του κεντρικού Λιμεναρχείου Πειραιώς καθώς και συνεργείο ιατρών και νοσοκόμων του Κρατικού Νοσοκομείου Πειραιαώς υπό τον υφυπουργό κ. ΤΟύντα. Ο «Κανάρης» προσέγγισε εις Σύρον, και περιέλαβε τον Νομάρχην ως και υλικόν προορισμένο για την περιοχή. Εξ’αλλου την 5^η μ.μ. χθες, απέπλευσε δια Σαντορίνην προς εκτέλεσιν του τακτικού του δρομολογίου το επιβατηγόν «Μοσχάνθη» αφετέρου, κατά διαταγή του Υπουργού του Εμποριου απεστάλησαν δια αεροπλάνων, σημαντικαί ποσότητες διαφόρων τροφίμων εις Σαντορίνη. Σήμερον, αναχωρεί δια τας σεισμοπλήκτους νήσους ο Υφυπουργός Οικισμού κ. Τριανταφυλάκος προκειμένου να λάβει γνώση των ζημιών και να αντιμετωπίσει το ζήτημα της ανοικοδομήσεως των πληγεισών νήσων.

ΤΟ ΧΘΕΣΙΝΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝ ΔΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΑΣΙΝ ΤΩΝ ΖΗΜΙΩΝ

Χθες το εσπέρας, εξεδόθη εκ του Πολιτικού Γραφείου, η ακόλουθως ανακοίνωση:

« Ο Πρόεδρος της Κυβερνήσεως κ. Καραμανλής, ευθύς ως έλαβε λίαν πρωί γνώση της θεομηνείας η οποία έπληξε την Θήραν, έδωκε αμέσως τηλεφωνικώς οδηγίας δια την κάλυψη των πρώτων μέτρων. Ούτω διετάχθη, όπως απογειωθεί αεροπλάνον της ΕΒΑ, όπως εξετάσει την κατάστασην εις τας Νήσους Σύρο και Κάλυμνο, α οποίοι  εφεροντο ως αι περισσότερον πληγείσαι, να εξακριβώσει δε εάν και ποίαι ζημαίαι επροξενήθησαν εις τας άλλας νήσους. Διέταξεν επίσης τα πολεμικά πλοία και τα εμπορικά τοιάυτα τα οποία εβρίσκοντο εις τον τομέα των πληγεισών νήσων, να πλεύσουν ολοταχώς προς ταύτας και να παράσχουν τας πρώτας βοηθείας. Εν συνεχεία ο Πρωθυπουργός, εκάλεσε εις σύσκεψη τους Υπουργούς Εθνικής αμύνας, Δημοσίων Έργων, Εμπορίου και τον Ναύαρχο κ. Σπανίδη.

Μετά το πέρας της συσκέψεως ο κύριος Πρωθυπουργός υπέγραψε απόφαση δια της οποίας η θεομηνία χαρακτηρίζεται ως τοπική συμφορά μεγάλης εκτάσεως, και διατάσσεται η κινητοποίηση βάση σχεδίου, δια την αντιμετώπισή της. Επίσης διέταξε τους υπουργούς κ. κ. Ράλλη, και Ψαρέαν να μεταβούν επιτόπου και να αναλάβουν υπό τις καταστάσεως επιβαλλόμενα μέτρα. Απεστάλησαν επίσης, κατόπιν εντολής του κυρίου Πρωθυπουργού, εις τας νήσους, μηχανικοί προς διαπίστωση των ζημιών.

Πλείστα πολεμικά πλοία, διετάχθησαν να πλεύσουν, πάση δυνάμη, εις τας πληγείσας νήσους και να παράσχουν τας υπηρεσίας των. Η υδροφόρος «ΟΣΣΑ» διετάχθη να πλεύση εις Σαντορίνη με φορτίο 400 τόνων ύδατος. Διετάχθη επίσης να αποσταλεί και άλλο ύδωρ ώστε να υπερβεί η αποστελλόμενη ποσότης τους χιλίους τόνους.

Την 18.15 της χθες, αεροπλάνο εξετέλεσε την πρώτη ρίψη τροφίμων εις την περιοχή της Σαντορίνης. Διοικητής του Συγροτήματος Αρωγής ορίσθηκε ο πλοίαρχος κύριος Κισσός και στρατιωτικός διοικητής της περιοχής ο ταξίαρχος κύριος Παπαγεωργίου .

Οι νομάρχαι Δ/νήσου και Κυκλάδων εβρίσκοντο εις την πληγείσαν υπό της θεομηνίας περιοχήν. “

1956 - 2016 : 60 χρόνια από το σεισμό της Σαντορίνης...

60 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το σεισμό της Σαντορίνης....

Ένα διαφορετικό αφιέρωμα σε μια ημέρα που όλα άλλαξαν στο νησί ...

«Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνει τέθοια συμφορά» είναι η χαρακτηριστική φράση όλων έζησαν αυτές τις στιγμές…. Μια συμφορά που έμελε να αλλάξει τα πάντα…. Οι εικόνες αυτές μένουν όμως χαραγμένες στο νου των ανθρώπων που τις έζησαν. Οι εικόνες αυτές "εμφανίζονται" και πάλι κάθε που πλησιάζει ημέρα του μεγάλου σεισμού της "αλλαγής". Οι άνθρωποι ακόμα πονάνε...συγκινούνται... Σαν να γινε ο σεισμός μια μέρα πριν... οχι εξήντα χρόνια.

Και ίσως πολλοί αναρωτηθούν γιατί πάλι ένα αφιέρωμα στο σεισμό αυτό; Τι ιδιαίτερο υπάρχει από έναν σεισμό με θύματα και ζημιές.... Μέσα από συγκεκριμένα αφιερώματα από τις εφημερίδες  και όχι μόνο της εποχής, πάμε να ανακαλύψουμε τις πρώτες εικόνες μετά το σεισμό ...  Ας ξεκινήσουμε σιγά σιγά το ταξίδι αυτό....

Walter Friedrich : «Φωτιά στη Θάλασσα, Ηφαιστειότητα και Φυσική Ιστορία της Σαντορίνης, Ο Μύθος της Ατλαντίδας», Εκδόσεις Π. Πασχαλίδης σ.216 Αθήνα 2007  

O τελευταίος καταστροφικός σεισμός της Σαντορίνης έγινε στις 9 Ιουλίου 1956. Ήταν ένας από τους πιο ισχυρούς στην Ευρώπη τον 20^ο αιώνα ( Schwarzbach 1958). Σε διάστημα 12.5 λεπτών δύο σεισμοί συγκλόνισαν το νησί. Το επίκεντρο του πρώτου σεισμού ήταν κοντά στην Αμοργό. Τα Γεωδυναμικά Ινστιτούτα της Ουψάλα και της Κιρούνα στη Σουηδία κατέγραψαν για μεν τον πρώτο σεισμό ισχύ 7.7 βαθμών  της κλίμακας Mercalli – Sieberg  και για τον δευτερο που το επίκεντρό του ήταν κοντά στο νησί ισχύ 7.2. Η πρώτη δόνηση είχε στην Αμοργό ισχύ 9 της κλίμακας Mercalli – Sieberg   στη Σαντορίνη και στην Πάρο 8, στη Θηρασιά, στην Ανάφη, στην Αστυπάλαια, στην Νάξο, στην Κάλυμνο στη Λέρο και στην Πάτμο 7 και στην Αθήνα 4 βαθμών. Ο σεισμός έγινε αισθητός σε μία επιφάνεια 270.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. 

Εφημερίδα : "Αιγυπτος " 9 Ιουλίου 1956 

Η δεύτερη δόνηση ήταν κάπως ασθενέστερη. Το Σεισμολογικό Εργαστήρι Αθηνών κατέγραψε μέγιστη τιμή 5 βαθμών της κλίμας Mercalli – Sieberg   και η πληγείσα περιοχή είχε έκταση 180.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Στη Θήρα χτύπησε ιδιαίτερα την Οία και ταα Φηρά που καταστράφηκαν σχεδόν τελείως. Σκοτώθηκαν 53 άτομα στη Θήρα και στα γειτονικά νησιά, ισοπεδώθηκαν  συνολικά 529 κτίσματα ( τα 326 στη Θήρα), 1482 είχαν σοβαρές ζημιές και 1750 ελαφρές. Αλλά και σε άλλα χωριά ο σεισμός κατέστρεψε πολλά κτήρια. Πολύ σοβαρές συνέπειες είχε για τους κατοίκους η καταστροφή των δεξαμενών νερού. Η έλλειψη νερού υποχρέωσε τους κατοίκους του χωριού Αγριλιά Θηρασιάς να το εγκαταλείψουν. Οι κάτοικοι της Μέσα Γωνιάς μεταφέρθηκαν στο Καμάρι που την εποχή εκείνη ήταν ακόμη ψαροχώρι.  Αυτός ο σεισμός ήταν μία τραγική εμπειρία κι από τότε όλα τα κτίρια χτίζονται με αντισεισμικές προδιαγραφές αφού και στο μέλλον μπορεί να συμβούν  στην ίδια περιοχή.

"ΘΗΡΑΙΚΑ ΝΕΑ" 1958 - 2015 ....Μια άλλη Σαντορίνη

1958 – 2015

 Και ένα επίσημο email να σε ενημερώνει οτι έπεσε η αυλαία της εφημερίδας  "Θ Η Ρ Α Ι Κ Α Ν Ε Α»

Αλήθεια πως διακόπτεται μια εφημερίδα όταν από μέσα της έχουν περάσει ο Φίλιππας ο Κατσίπης, Ο Ανδρέας ο Νομικός ο Ιωσήφ ο Δακορώνιας, ο Μάρκος ο Ρούσσος, Η Γουλιελμία Συρίγου, ο Αντώνης Κονταράτος, ο Τάσος Καραβίας η Αργυρούλα Παπανδρεοπούλου,  η Σοφία η Γιάννακα, μα και τόσοι άλλοι ...

Είχα την μεγάλη ευτυχία και τιμή να είμαι μέλος της Εφημερίδας «ΘηραΪκά Νέα» για πολλά χρόνιά αλλά και η λαλά μου Γουλιελμία Συρίγου για πολύ περισσότερα...Μία από τις πολλές αιτίες που μ έκαναν να αγαπώ και να βλέπω διαφορετικά αυτό το νησί είναι και τα «Θηραϊκά Νέα», σαν ένα από τα «παιδιά» του Μανώλη Λιγνού ...

Μια εφημερίδα που ξεκίνησε 2 χρονιές μετά τον μεγάλο σεισμό, αρχικά έδρασε  σαν μια άκρως πολιτικοποημένη εφημερίδα, με την πάροδο των χρόνων όμως, διαδραμάτισε σημάντικό  πυλώνα σύνδεσης των κατοίκων του νησιού με τους Σαντορινιούς της Αθήνας, Η μάλλον το αντίστροφο ... η ανάγκη των Σαντορινιών της Αθήνας να συνδεθούν με το νησί τους ... Η ανάγκη των Σαντορνιών να διαβάσουν κείμενα με τη θηραϊκή Ντοπιολαλιά ... ή να ταξιδέψουν σε εξαιρετικά σημαντικές αφηγήσεις  για την ιστορία και τη λαογραφία του τόπου μας... Η ανάγκη ταυτόχρονα των Θηραϊκών Συλλόγων να ανακοινώσουν τις εκδηλώσεις τους  αλλά και των ξενιτεμένων να μάθουν ποιός και που πέθανε .. από το νησί ...Ταυτόχρονα δε, οι ενημερώσεις των πολιτών, αλλά και η αναγκαία παρουσίαση των ειδήσεων στο νησί αλλά και στις Κυκλάδες, διαμόρφωσε άλλο ένα χαρακτηριστικό της εφημερίδας 

Η συμβολή  των «Θηραϊκών Νέων» στην πνευματική αναγέννηση του νησιού είναι σημαντική  όχι μόνο λόγω της εφημερίδας και των κειμένων – ανακοινώσεων που τη συντρόφευαν. Ξεχωριστής σημασίας είναι τα βιβλία που κατάφερε ο Μανώλης Λιγνός με πολύ κόπο και μεράκι να εκδοθούν. Τα Θ Η Ρ Α Ι Κ Α , των εκδόσεων της εφημερίδας «Θ Η Ρ Α Ι Κ Α ΝΕΑ»  διαμορφώνουν ένα ξεχωριστό πλαίσιο στις γενικές εκδόσεις που αφορούν το νησί :  «Θηραικά 1: Χρήστου Δέδε, Φίλιππας Κατσίπης», «Θηραικά 2: Γουλιελμίας (Μίτσας) Συρίγου – Μονιούδη), Η Σαντορίνη μου», «Θηραϊκά 3 , Ν.Σιγάλα Τοπωνυμικό της Θήρας», «Θηραϊκά 4 Νίκου Χρ. Αλιπράντη Γενεαλογικά της Σαντορίνης ( Α και Β τόμος)», «ΘηραΪκά 5 Νίκου Χρ. Αλιπράντη, Ιωσήφ Δεκιγάλλας». 

Ευτυχώς είχα την μεγάλη ευτυχία να γνωρίσω από κοντά τον Μανώλη. Να γνωρίσω την αγάπη του γι αυτό το νησί... Να γνωρίσω τον τρόπο δράσης των Θηραϊκών Νέων... Για να καταλάβεις ποιος είναι ο Μανώλης δεν χρειάζεται τίποτα άλλο από το να διαβάσεις τα εισαγωγικά του σημειώματα

Δεν θέλω στην παρούσα ανάρτηση να μιλήσω μόνο για τον Μανώλη ... Του Χρειάζονται ΠΟΛΛΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ !!! Θα επανέλθω ξεχωριστά ...

Απλά  τα «Θηραϊκά Νέα», είναι κομμάτι άμεσο αλλά και έμμεσο του εαυτού μου ...  Και απλά θα κλείσω με μία αποστροφή του λόγου του στο εισαγωγικό του σημείωμα στο βιβλίο «Η Σαντορίνη μου/»

«...Τα μόνα που διατηρούν το χρόνο, είναι τα κείμενα, καταγραμμένα οπουδήποτε [... ] όπου μετά από χρόνια εμείς θα ξεφυλλίζουμε με ευλάβεια και συγκίνηση τα παλαιότερα, ενώ οι μεταγενέστεροι θα ανατρέχουν για να γνωρίσουν μια άλλη εποχή ....»... Μια άλλη Σαντορίνη ...συμπληρώνω...

Ας μην χαθεί  αυτή η τόσο ξεχωριστή παρουσία 57 και πλέον χρόνων της Σαντορίνης....

Μανώλη, ... Σ ευχαριστώ!

Ιωσήφ Πέρρος 

H Nτoμάτα της Σαντορίνης, του Φίλιππα Κατσίπη

 Απόσπασμα από το : Φ. Κατσίπης: Το Χρονικό Του Κάμπου μας, Πηγή: Μ.Δανέζης: Σαντορίνη ( 1970 ) σ.σ 242- 244

«.... Και έτσι η πρώτη μαρτυρία για την ντομάτα ειναι του Πυργιανού Λαογράφου Ιω. Κυριακού, που σε μία από τις συλλογές του που βρίσκονται στα αρχεία της Ακαδημίας και έχει γραφτεί στα 1875 λέει και τα εξής: « Τα λοιπά προιόντα, μιλεί για το κρασί), δεν είναι λόγου άξια, εξαίρεση της κριθής, του ωχρά (αρακά) του βάμβακος , των χρυσομήλων». Και παρακάτω γράφει για τα φυτά που βγαίνουν στα χωράφια του Προφήτη πως καλλιεργούνται ... «χρυσόμηλα, ων γίνοεται εξαγωγή και κράμβαι (γούλες).  Άρα τα χρυσόμηλα, δηλ οι ντομάτες στα 1875 ήτανε από τα αξιόλογα προιόντα του νησιού μας ( όπως το κριθάρι και ο αρακάς) και μάλιστα κάνανε εξαγωγή. Για μπελντέ όμως δεν λέει τίποτα. Από μία μελέτη όμως του αειμνηστου Εμμανουήλ Βασιλείου που ήταν Σχολάρχης Φηρών που δημοσιεύτηκε στον Δ’ τόμο του Χίλλερι,  πληροφορούμεθα πως « εξ αυτών κατασκευαζέται ο περιζήτητος πολτός, κοινώς μπελτές, όστις πωλείται εν Σύρω, Αθήναις και άλλαις της Ελλάδος πόλεσιν

Πάντως η συστηματική καλλιέργεια της ντομάτας άρχισε  από το 1920 ότε «αυξάνει καταπληκτικώς η καλλιέργεια του πλουτοφόρου φυτού της ντομάτας εις τας περιφέρειας Μέσα Γωνιάς, Πύργου, μπορείου και λοιπών χωριών όποιυ πολλαι άμπελοι μεταβάλλονται  εις χωράφια δια φύτευσιν ντομάτας. Και το 1922 , η αυτή εφημερίδα γράφει : « αυξάνουν οι αγροί και λιγοστεύουν τα αμπέλια, διότι οι αγροί των ντοματών, αποδίδουν πενταπλάσιο εισόδημα».

Και κατ αρχάς η καλλιέργεια της ντομάτας γινότατανε σε φυτείες και κατά τον Μάρτη μεταφυτεύανε τα φυτά στα χωράφια. Ύστερα όμως αλλάξανε σύστημα και σπέρνανε  κατ ευθεία στα χωράφια των ντοματοσσπορο. Δηλαδή σε μικρούς λάκκους ρίχνανε το σπόρο κι όταν φυτρώνανε τα φυτά τα αραιώνανε αφήνοντας μία δυο ρίζες τις πιο καλλίτερες. Ένα φουφούλιασμα κάνανε μονάχα κι όταν μεγαλώνανε τα φυτά, κι αρχίζανε να δένουνε ντομάτες, τα βουλοχώνανε ( γονατίζανε), δλδ, γέρνανε τα φυτά από κει που δεν τα πειράζε ο καιρός και τα σκεπάζανε με χώμα από τη μία μερια. Και τούτο γινότανε για να αντέχουνε στον αγέρα και για να μην ψηλώνουνε τα φυτά, οπότε όλη τη δύναμη την έπαιρνε το φυτό και όχι η ρίζα.

Αρχές του Μάη βγαίνανε τα πριμαρόλια ( πρώιμες) και στα τέλη του Ιουνίου άρχιζε η μικρή βεντέμα, όπως λέγανε τον τρυγητό της ντομάτας. Δεν ήτανε η καταυτού βεντέμα μα πάλι δουλεύανε αι τρυγητάδες  που τις περισσότερες φορές ήταν γυναίκες.

Πρωτόγονος ήτανε ο τρόπος της παρασκευής του ντοματοπελτέ εκείνα τα χρόνια. Και γινότανε όπως θυμούμαι με τον εξής τρόπο: Αφού τρυγούσανε τις ντομάτες στα χωράφια, τις κουβαλούσανε στην κάναβα  που εκείνους τους μήνες ( Ιουνιο και Ιούλιο) ήταν αδειανή. Εκεί σε ένα δωμάτιο ή στο ρακιδιο, είχανε μεγάλες σκάφες και με τα χέρια τους οι γυναίκες τις λιώνανε. Ύστερα κι αφού τις στίβανε καλά περνούσανε το χυμό από το σουρωτήρι το μεγάλο για να μην περνούν οι σπόροι. Τον καθαρό δε αυτό χυμό, τον βράζανε σε μεγάλα καζάνια, ρίχνοντας το αναλογο αλάτι.

 Και αφού έβραζε καλά τον μεταφέρανε με καθαρούς γκαζοντενεκέδες του πετρελαίου στην ταράτσα, όπου είχαε απλώσει κατά σειρά σκαφίδια ρηχά και τα γεμίζανε με τον βρασμένο χυμό και τα αφήνανε στον ηλιο να ξεραθεί. Και για να μην κολλήσει μ ένα ειδικό ξύλινο κουτάλι τον ανακατεύανε αυτό το χυμό μέχρις ότου ξεραινότανε. Κι ύστερα τον μαζεύανε και τον βάζανε σε βαρέλια. Μα και ο κάθε νοικοκύρης έκανε του σπιτιού του τον μπελ΄τέ, βάζοντας τονε για να ξεραθεί σε σκουτέλες και σε πιάτα. Κι έτσι «βλέπεις τις ταράτσες και τις αυλές πλαισιούμενας από το βαθύ ερυθρούν χρώμα του χυμού της ντομάτας και εις τας σειράς των παρατεταγμένων αβαθών και παντός σχήματος σκαφιδιών και την αναδινομένην ευοσμίαν του τοματοπελτέ πληρούσαν την ατμόσφαιραν των τοματοπαραγωγών χωριών» καθώς έγραφε ένας χρονογράφος της εποχής.

διαφήμιση της δεκαετίας του 1970

Γρήγορα όμως η παραγωγή αυξήθηκε και το 1924 ιδρύθηκε στον Μονόλιθο το πρώτο εργοστάσιο από τους αδελφούς Μ Νομικό ( Πέτρο και Δημήτρη) με τον γαμπρό τους το Δημήτριο Μανουδάκη. Και που τις εργασίες συνεχίζουνε σήμερα οι Γεώργιος και Πέτρος Δ. Νομικός ( τα παιδιά του φαμρικαδόρου).

Τελειώνοντας σημειώνω πως τις μικρές και στρογγυλές ντομάτες, τις λένε στη Σαντορίνη                       ( κουμεντόρια, ασφαλώς κατά παραφθορά του pommo d oro όπως τις λέγανε οι Επτανήσιοι.