Οι κρόκοι της Σαντορίνης Σ.Κατσίπης

Οι κρόκοι της Σαντορίνης

Απόσπασμα από εκτενέστερο άρθρο του Σ.Κατσίπη στο Ι.Μ.Δανέζης «Σαντορίνη» 2001, σελ 75-77

Στη Σαντορίνη φύονται τα είδη crocus laevigatus ( κρόκος ο λείος) και crocus cartwrightianus ( κρόκος ο καρτραϊκός) που είναι ενδημικά της Ελλάδος.

Crocus laevigatus Ανθίζει από Νοέμβριο μέχρι τον Ιανουάριο. Φυτρώνει στον Προφήτη Ηλία, στον Γαβρήλο καθώς και στη Θηρασιά.  Είναι γνωστό με το όνομα « καστανίδα» Πρίν από την Κατοχή, νέοι Πυργιανοί, μάζευαν καστανίδες, τις έκαναν ματσάκια και τις πουλούσαν  προς μια δεκάρα το ματσάκι. Οι καστανίδες τρώγονται μόνο ωμές. Το φυτό φέρει στις ρίζες του μεμονωμένους βολβούς που μεγαλώνουν και τρώγονται επίσης ωμοί.  Στο Εμπορείο λέγονται καστανιόλες. Στις ρίζες του ίδιου φυτού υπάρχουν κονδυλόμορφες διογκώσεις που έχουν γλυκιά γεύση. Στον Πύργο και στο Μεγαλοχώρι λέγονται γλυκάδια και στο Εμπορείο σκουλί. Οι καστανίδες, οι καστανιόλες, και τα γλυκάδια,  έπαιξαν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια της Κατοχής όταν αρκετοί πέθαιναν από πείνα. Τότε προσπαθούσαν να αξιοποίησουν κάθε ρίζα ή βολβο που θα μπορούσε να τους προσφέρει θρεπτικές ουσίες και να τους κρατήσεις στη ζωή. 

Δυο ακόμη χαρακτηριστικά παραδείγματα ριζών και βολβών  που τρώγονται ακόμη σήμερα και έπαιξαν σπουδαίο ρόλο ως τροφή στα χρόνια της Κατοχής είναι η ρίζα του φυτού Emex Spinosa ( κοινώς κόπανο), που το άνω μέρος της είναι διογκωμένο, έχει γλυκειά γεύση και τρώγεται ωμή ή μαγειρευτή.

 Οι βορβοί,  που είναι οι βολβοί ορισμένων φυτών του γένους Muscari , που τα έκαναν γιαχνί αντί για πατάτες. Πρέπει να τονίσω ότι οι βορβοί μαζεύονται και σήμερα σε πολλά μέρη. Αφού τους βγάλουν από το χώμα τον Γενάρη, πριν βλαστήσουν , και τους βράσουν, για να μαλακώσουν και να χάσουν κάπως την πικράδα τους διατηρούν στο ξύδι. Τα στίγματα της καστανιδας δεν συλλέγονται.

Crocus cartwrightianus : κοινώς ζαφορά. Ανθίζει από Νοέμβριο μέχρι Δεκέμβριο. Τα άνθη του είναι ποικίλου χρώματος από λευκό μέχρι ανοικτό και βαθύ βιολετί. Χαρακτηρίζεται από τον κοκκινωπό στύλο που χωρίζεται σε τρία πολύ μεγάλα και πλατειά στίγματα. Μοιάζει πολύ με τον καλλιεργούμενο κρόκο ( crocus santivus) […]. Η χρήση του κρόκου, ξεκινά από τα προϊστορικά χρόνια. Τα στίγματα του κρόκου φαίνεται πως συλλέγονται από αρχαιοτάτων χρόνων στη Σαντορίνη. Ονομαστές οι τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου όπου παριστάνεται ο κρόκος και η συλλογή του. Ο Πλίνιος, ο πρώτος που αναφέρεται στον κρόκο της Θήρας , τον θεωρεί ως έναν από τους καλλίτερους. Ο Θεόφραστος αναφέρεται στον « εν Κυρηναία εύοσμον κρόκον» που οι οσμές του «διαφερόντως άκρατοι» είναι.  Ο Ταξιάρχης είναι μια θέση κοντά στο Φανάρι  στο Ακρωτήρι. Εκεί φαίνεται ότι γίνοταν η συλλογή του ζαφορά από αρχαιοτάτων χρόνων και συνεχίζεται μέχρι σήμερα από τους κατοίκους του Ακρωτηρίου.  Οι γυναίκες του Ακρωτηρίου  έχουν βάλει δυο σημαντικές ημερομηνίες: λένε ότι η άνθιση του ζαφορά αρχίζει του Ταξιάρχη και τελειώνει του Αγίου Νικολάου. ….[….] Οι Ακρωτηριανές διακρίνουν τρεις τύπους ζαφορά, ανάλογα με το χρώμα του άνθους. Όμως το χρώμα του άνθους δεν αποτελεί σταθερό γνώρισμα για τον προσδιορισμό του είδους αυτού. Τα ανοικτά άνθη ονομάζονται «πουλάδες» και τα κλειστά «πετεινάρια». Τραγουδάνε μάλιστα και το εξής: Μικρή πουλάδα κόκκινη κοκκινομαδημένη, που πήγες και διάδωσες πως σ έχω φιλημένη, Νάρι- Νάρι πετεινάρι πουσε πάνω στο βουνάρι….Στην ίδια θέση που βγαίνουν οι κρόκοι φύονται και οι «χειρομύτες». Οι χειρομύτες ανθίζουν το φθινόπωρο ενώ τα φύλλα και οι καρποί τους βγαίνουν πολύ αργότερα. […]

Ο Ζαφοράς  του Γαβρίλου

Στον Γαβρήλο, η περιοχή που φύτρωνε ο ζαφοράς περιορίστηκε μόνο στα απόκρημνα γιατί η γη εκεί γύρω όλο και περισσότερο καλλιεργείτο. Γύρω στα 1925-1930 πρέπει να σταμάτησε η συλλογή. [….]

Σε μια σχολική εργασία του Γυμνασίου της Ανάφης αναφέρεται ως μονάδα μέτρησης του κρόκου το «αξάνι» ενώ αναφέρονται συνταγές με χρήση ζαφορά. Ζαφορά πουλούσαν και τα φαρμακεία. (βλέπε Πύργος).

Ο ζαφοράς χάρις στις χρωστικές αρωματικές και φαρμακευτικές ουσίες που περιέχει, είχε μεγάλη σημασία ως φαρμακευτική, αρωματική χρωστική ουσία από αρχαιοτάτων χρόνων. […] Είναι έθιμο σήμερα στη Σαντορίνη να χρησιμοποιούν ζαφορά για τα «Λαμπριανά» τους. Έτσι κρατούν το ζαφορά για τις μέρες της Μεγάλης Βδομάδας, οπότε φτιάχνουν τα παραδοσιακά «κουλούρια του ζαφορά» ή «κρούστες» ή «παξιμάδια του ζαφορά» ή «χαλάκια». Επίσης φτιάχνουν τυρόπιτες του ζαφορα αλλά και μια παλιά συνταγή τη «ριζά». Η ριζά είναι ρύζι με ζάχαρη και νερό στο οποίο μείγμα έβαζαν και ζαφορά.

Ορισμένοι γνωρίζουν και τις αφροδισιακές ιδιότητες του φυτού: είναι το φυσικό «βιάγρα» μου έλεγε κάτοικος του Ακρωτηρίου. 

Οι τοιχογραφίες του Ακρωτηρίου δείχνουν την ευρύτερη σημασία του ζαφορά στην Ιστορία της Σαντορίνης. 

Η Σαντορίνη της ντομάτας....της....!

Η αλλιώς άλλο ένα μικρό αφιέρωμα στη Σαντορινιά ντομάτα και την ιστορία της! Βλέποντας μέχρι και τον Οκτώβρη ντοματάκια διάσπαρτα στο νησί με πιάνει το παράπονο: Τάχατες μόνο η κλιματική αλλαγή βοηθήσε στο να αλλάξει τις εποχές και από εκεί που μέχρι τέλος Αυγούστου το πολύ να βλέπουμε ντομάτες, τώρα να τις συναντάμε και λίγο πριν τα Χριστούγεννα;

Γι αυτό μπήκα στη διαδικασία να εντοπίσω εκ νέου μερικά στοιχεία  ανάδειξης μιας άγνωστης πλευράς για κάποιους:

Η μικρόκαρπη τομάτα της Σαντορίνης (Solanum Lycopersicum var. Cerasiforme)  έφτασε στο νησί μεταξύ των ετών 1875-1880. Η πρώτη αναφορά γίνεται από τον Θηραίο λαογράφο Ι. Κυριακό που αναφέρει την τομάτα Σαντορίνης ως «χρυσόμηλο». (σ.σ άλλωστε η λέξη pomo d’ oro στα ιταλικά σημαίνει ακριβώς αυτό) Εικάζεται ότι την έφεραν οι σαντορινιοί ναυτικοί που ταξίδευαν στη Μεσόγειο, όπου σε κάποια λιμάνια (Οδησσός, Αλεξάνδρεια) είχαν ήδη δημιουργηθεί ανθηρές παροικίες που διατηρούσαν στενούς δεσμούς με την γενέτειρά τους Μια άλλη εικασία είναι ότι ήρθε στην Σαντορίνη από καθολικούς μοναχούς που διατηρούσαν στενές σχέσεις με την ευάριθμη καθολική κοινότητα που υπάρχει στο νησί από την εποχή της Ενετοκρατίας. Η υπόθεση αυτή γίνεται επειδή είχε συμβεί και στο παρελθόν, καθολικοί μοναχοί να φέρουν τεχνογνωσία ή καινοτομίες του παρελθόντος στην Σαντορίνη. Για παράδειγμα, καθολικοί μοναχοί από το Λαγκεντόκ της Γαλλίας, έφεραν το 1660 στην Σαντορίνη την πρώτη οριζόντια ξύλινη χειροκίνητη πρέσα προκειμένου να χρησιμοποιηθεί στην οινοπαραγωγή των καθολικών μοναστηριακών κτημάτων. Δεν αποκλείεται κάποιος μοναχός να παρατήρησε τις σχετικές εδαφοκλιματικές ομοιότητες με την Σικελία όπου επίσης υπάρχει μεγάλη παράδοση καλλιέργειας μικρόκαρπης τομάτας και να αποφάσισε να εισάγει το φυτό στο νησί.[1] Το

Το 1923, σύμφωνα με στοιχεία από το Ιστορικό αρχείο της Εθνικής Τράπεζας (έχει υποκατάστημα στο νησί από το 1842) ιδρύεται το πρώτο οργανωμένο εργοστάσιο μεταποίησης και κονσερβοποίησης προϊόντων τομάτας

Και από το χθες εγώ πάλι αναρωτιέμαι:

Αλήθεια όμως τι πιο ωραίο από το και οι νέοι του σήμερα να μπορούσαν να κάνουν από μόνοι τους τον πελτέ… Πως; : « Το χωράφι πριν φυτευτεί, ζευγαρίζεται με ξενικό αλέτρι και αυλακώνεται με την τοπική αξίνη. Το Φλεβάρη ανοίγουν λακκάκια  στο έδαφος  σε απόσταση 30 εκατοστών το ένα από το άλλο ρίχνοντας μέσα αρκετά σπόρια ντομάτας. Βέβαια ο σπόρος πριν φυτευτεί ξεραίνεται στον ήλιο για να μην μουχλιάσει. Μέτα κάνουν το βοτάνισμα βγάζοντας τα αγριόχορτα, που φυτρώνουν γύρω από τα φυτά.  Το ύψος της ντοματιάς φτάνει περίπου τα 50 εκατοστά ανάλογα με την υγρασία του εδάφους, οπότε αρχίζει να ανθοφορεί.   Η συγκομιδή γίνεται από τα τέλη Ιουνίου μέχρι τις αρχές Αυγούστου . Η σαντορινιά ντομάτα είναι πολύ γλυκιά και γευστική. Η ποιότητα του σπόρου είναι τέτοια, ώστε όσο καλό έδαφος και να βρει να μην μεγαλώνει περισσότερο. Τη μοναδική της γευστικότητα την οφείλει στο ότι δεν ποτίζεται αλλά αρκείται στην πρωινή υγρασία.  Μετά τον τρυγητό της αρχίζει η διαδικασία της Παρασκευής του ντοματοπουλτού. Οι ντομάτες μεταφέρονται στη λεγόμενη κάναβα του μπελτέ. Εκεί υπάρχει μια μεγάλη σκάφη χωρισμένη σε δύο μέρη. Στο δεξιό της υπάρχει μια ξύλινη χοάνη με ένα οδοντωτό κύλιντρο και μια ξύστρα. Στο αριστερό μέρος υπάρχει ένα στεριωμένο σουρωτήρι   Οι ντομάτες ρίχνονται στην ξύλινη σκάφη από τη χοάνη, μέσα στην οποία έριχναν σαράντα έως και εξήντα οκάδες ντομάτα. Ένας εργάτης κινεί τη χειρολαβή του κυλίντρου διαγράφοντας ένα τόξο 35-40 μοιρών. Μ ε αυτόν τον τρόπο οι ντομάτες στύβονται και μετατρέπονται σε πολτό που πέφτει στη ξύστρα και από κει στη σκάφη με την βοήθεια ενός εργάτη, που τρίβει τον παχύρρευστο πολτό πάνω στην ξύστρα. Αφαιρεί τους φλοιούς και τους βάζει στο μάγκανο.  Ένας τρίτος εργάτης παίρνει τον πολτό και τον σουρώνει στη σουρώστρα για να φύγουν οι σπόροι. Έτσι στο αριστερό μέρος της σκάφης υπήρχε το καθαρό ζουμί της ντομάτας. Το παίρνουν και το βάζουν σ’ ένα δοχείο και το ρίχνουν σ‘ ένα μεγάλο καζάνι όπου βράζει.  Μετά το βράσιμο μεταφέρεται με δοχεία πάνω στις ταράτσες, όπου είναι απλωμένα ρηχά σκαφίδια και εκεί το χύνουν. Μετά από δυο τρεις μέρες γίνεται μετάγγιση του πολτού στις «πόρτες»(μεγαλύτερα σκαφίδια) και όταν έκριναν πως ο πολτός ήταν κατάλληλος, τον μεταφέρουν στις «βούτες»(μεγάλα βαρέλια) έτοιμο για το εμπόριο» (Η Σαντορίνη που χάνεται

Από την άλλη σημαντικός παράγοντας στη διαμόρφωση της σύγχρονης οικονομίας του νησιού δεν θα μπορούσε να μην είναι τα εργοστάσια τοματοποιίας

«Το πρώτο κατασκευάστηκε μεταξύ 1925-1926 στον Μονόλιθο από τον Δ. Νομικό. Το σήμα του ήταν ο ρόμβος και οι εγκαταστάσεις διατηρούνται ως σήμερα.

Στη συνέχεια ιδρύθηκε το εργοστάσιο Εμμανουήλ και Μηνά Καραμολέγκου και το εργοστάσιο ΑΒΙΣ, στην παραλία του Βόθωνα, γύρω στο 1935-1936, οι εγκαταστάσεις του οποίου υπάρχουν σήμερα.

Στη διάρκεια της Κατοχής φτιάχτηκε το εργοστάσιο Στέλιου Μενδρινού (ΣΤΕΛΛΑ) στον Εξωμύτη, του Ευσταθίου Κανακάρη στον Εξω Γιαλό και στη Βλυχάδα του Γεωργίου Δ. Νομικού και του Σ. Πρέκα.

Την ίδια εποχή στον Γιαλό κάτω από τα Φηρά μετατράπηκε σε εργοστάσιο τοματοπολτού το εργοστάσιο παραγωγής οινοπνεύματος του Γρ. Κουτσογιαννόπουλου που είχε ιδρυθεί το 1930. Τη δεκαετία του 1950 δημιουργήθηκε στο Μονόλιθο το κονσερβοποιείο της Ενωσης Θηραϊκών Προϊόντων Σαντορίνης Santo».[2]

Ο μεγάλος σεισμός της Σαντορίνης τα άλλαξε όλα….οι κόκκινες εκτάσεις της Σαντορίνης από την υπέροχη ντομάτα της…χάθηκαν…για να εντοπιστουν και πάλι αργότερα;;;Σ εμάς τι απομένει; Η Ελάχιστη ποσότητα σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες που υπάρχει μέχρι και σήμερα… Μήπως να μπούμε σε μια άλλου είδους διαδικασία και σιγά σιγά όλοι μας σ ένα μικρό χωραφάκι αν έχει απομείνει να καλλιεργήσουμε ελάχιστη ξανά ποσότητα ντομάτας; Μήπως να δώσουμε ένα άλλου είδους κίνητρο σε νέους ανθρώπους – έστω και σε περίοδο κρίσης να θυμηθούν λίγο τα παλιά; Έστω και ως ανάγκη….

Χαρακτηριστική είναι η αφήγηση του κ. Μιχάλη Αληφραγκή (Μπελά) από το Ακρωτήρι:

«Εφτά εργοστάσια δουλεύανε απάνω στην Σαντορίνη! Εφτά εργοστάσια δουλεύανε και δεν προλαβαίνανε την ντομάτα… Αλλά ο κόσμος έπιανε την αξίνα να σκάψει και την φιλούσαμε! Μου λέγε ο πατέρας μου, «τι να σου πάρω από τα Φηρά άμα θα πάω;», που πήγαινε μία φορά το μήνα… Του λέω «Μπαμπά, θέλω μια κρανιά», από αυτή που […] «ή φέρε μου», του λέω, «μια καλή αξίνη»[3]

Υ.γ: Αλήθεια μήπως θυμάστε ποια από τα εργοστάσια ντομάτας είχαν στην ετικέτα τους και απεικόνιση της έκρηξης του ηφαιστείου?

---

[1] Δ.Π. Μικρή Ιστορία σε φόντο κόκκινο: http://www.santorinibusiness.com/%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CE%B5-%CF%86%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%BF%CE%BA%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%BF-%CF%84%CE%BF-%CF%83%CE%B1%CE%BD%CF%84.html

[2] http://www.santorini.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=149%3A2012-09-06-20-12-57&catid=57%3A2012-09-06-20-10-05&Itemid=111&lang=el

[3] http://kallistorwntas.blogspot.gr/2010/05/blog-post_10.html

Πολύτιμα δώρα για την υγεία από τη γη της Σαντορίνης

Της Τανιας Γεωργιοπουλου
Εξαιρετικά, όχι μόνο γευστικά αλλά και διατροφικά, τα προϊόντα που παράγονται στη Σαντορίνη... Οι ειδικές εδαφοκλιματικές συνθήκες του νησιού κάνουν δύσκολη την αγροτική παραγωγή. Προσφέρουν όμως και ένα μεγάλο δώρο. Προϊόντα ιδιαίτερα που περιέχουν σημαντικά μεγαλύτερα ποσοστά ωφέλιμων συστατικών από ό, τι άλλα ομοειδή. Η φάβα Σαντορίνης περιέχει σάκχαρα τα οποία της δίνουν τη μοναδική γλυκιά της γεύση. Παράλληλα το ντοματάκι Σαντορίνης περιέχει υψηλό ποσοστό λιπαρών και σακχάρων στα οποία οφείλει τα ιδιαίτερα γευστικά του χαρακτηριστικά. Οσο για το Ασύρτικο, την εξαιρετική ποικιλία κρασιού που παράγεται στο νησί, προσφέρει προφύλαξη από ασθένειες όπως ο καρκίνος ή τα καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως αποδεικνύουν επιστημονικές έρευνες. Τα παραπάνω ανέφερε ο καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου κ. Σέρκο Χαρουτουνιάν, στην ομιλία του με θέμα «Ιδιαιτερότητες και υψηλή ποιότητα των αγροτικών προϊόντων Σαντορίνης» στην εκδήλωση «Ασύρτικο, Φάβα, Τοματάκι, η Τριλογία της Θηραϊκής Γης», την οποία οργάνωσε ο Συνεταιρισμός Αγροτικών Προϊόντων του νησιού.
Οπως εξήγησε, σύμφωνα με έρευνες που έχει πραγματοποιήσει το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο -σε συνεργασία με το τμήμα Φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και το τμήμα Βιοχημείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας- η ποικιλία Ασύρτικο αν και είναι λευκή έχει αντιοξειδωτική δράση και άρα προστασία από καρδιαγγειακά νοσήματα, ανάλογη με το κόκκινο κρασί. Η συγκεκριμένη ποικιλία έχει τη δυνατότητα να αναστέλλει σε σημαντικό ποσοστό την ανάπτυξη καρκινικών κυττάρων στο ήπαρ, ενώ σταματά πλήρως τη διαδικασία της αγγειογένεσης που έχει συνδεθεί με τη δημιουργία ποικίλλων παθολογικών καταστάσεων, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και οι καρκινικές μεταστάσεις. Μάλιστα ο καθηγητής πρότεινε να αξιοποιηθούν οι ιδιότητες αυτές του Ασύρτικου με τη δημιουργία συμπληρωμάτων διατροφής και καλλυντικών από σταφύλια της ποικιλίας.
Ο κ. Χαρουτουνιάν επισημαίνοντας ότι το έδαφος της Σαντορίνης «εφοδιάζει» τα αγροτικά προϊόντα της θηραϊκής γης με αυξημένα ποσοστά ιχνοστοιχείων, επεσήμανε ότι οι επιστήμονες εργάζονται προκειμένου να δημιουργήσουν το «δακτυλικό αποτύπωμα του συγκεκριμένου εδάφους». «Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούμε να πιστοποιήσουμε ότι τα προϊόντα που πωλούνται ως θηραϊκά θα έχουν όντως καλλιεργηθεί στο νησί» τόνισε, έτσι ώστε να μην πωλείται ως «φάβα Σαντορίνης», για παράδειγμα, η φάβα Τουρκίας.
Στην πρόσφατη αναγνώριση της φάβας Σαντορίνης ως Προϊόν Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) από την Ε. Ε. και τη δουλειά που χρειάστηκε ώστε να φτιαχτεί ο σχετικός φάκελος αναφέρθηκε ο πρόεδρος Δ. Σ. της Ενωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων κ. Μάρκος Καφούρος. Παρουσίασε επίσης όλες τις δράσεις της Ενωσης που έχει καταφέρει να αναδείξει τα μοναδικά προϊόντα της Σαντορίνης.
Στις μαγειρικές δυνατότητες της σαντορινιάς φάβας και της άνυδρης ντομάτας αναφέρθηκε ο συγγραφέας και δημοσιογράφος κ. Ηλίας Μαμαλάκης. Tην εκδήλωση χαιρέτισε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης κ. Κώστας Σκανδαλίδης.

http://www.ekathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_2_06/05/2011_441141

Βίντεο από την εκδήλωση της Ένωσης στη "Μ.Βρεττάνια"

Εκδήλωση Ε.Σ.Θ.Π. - Santo στη " Mεγάλη Βρεττάνια"

Η ανάδειξη και η προβολή των τριών βασικών προϊόντων της Σαντορίνης και η συμβολή τους στην καθιέρωση του νησιού ως «Γαστρονομικός Προορισμός» ήταν ο στόχος της επιτυχημένης εκδήλωσης με τίτλο «Ασύρτικο , Φάβα , Τοματάκι, η Τριλογία της Θηραϊκής γης». που οργάνωσε η Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων σε κεντρικο ξενοδοχείο της Αθήνας, παρουσία του υπουργού Γεωργικής  Ανάπτυξης  Κώστα Σκανδαλίδη, της υφυπουργού Απασχόλησης Αννας Νταλάρα και του υφυπουργού Ανάπτυξης Παναγιώτη Ρήγα. Η τριλογία της Θηραϊκής γης, δηλαδή το Ασύρτικο, η Φάβα και το Τοματάκι, είχαν την τιμητική τους, αφού αναλύθηκε η μοναδικότητα, η ποιότητα και ο ρόλος τους τόσο για την τουριστική προβολή όσο και για την οικονομία του νησιού. Ξεχωριστή παρουσίαση είχε η Φάβα Σαντορίνης λόγω της πρόσφατης αναγνώρισής της ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (Π.Ο.Π). Ομιλητές στην εκδήλωση ήταν ο Πρόεδρος του Δ.Σ της Ένωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων κ. Μάρκος Καφούρος, ο καθηγητής του Γεωπονικού Πανεπιστημίου κ. Σέρκο Χαρουτουνιάν, που ήταν και ο συντάκτης του φακέλου για την αναγνώριση της φάβας ως προϊόν Π.Ο.Π. και ο κ. Ηλίας Μαμαλάκης που «ταξίδεψε» τους παρευρισκόμενους με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο στις γεύσεις της Σαντορίνης. «Η Σαντορίνη είναι τα προϊόντα της και οι άνθρωποί της που τα καλλιεργούν», ήταν το κεντρικό μήνυμα της εκδήλωσης κατά την οποία απευθύνθηκε κάλεσμα σε όλο τον κόσμο να γνωρίσει το νησί μέσα από αυτά. Στο τέλος της εκδήλωσης, οι καλεσμένοι απόλαυσαν πρωτότυπα εδέσματα με βάση την φάβα και το τοματάκι Σαντορίνης. Τα προϊόντα της Ένωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων δηλαδή οι οίνοι “SantoWines” Ασύρτικο, Νυχτέρι, Vinsanto και τα παραδοσιακά προϊόντα “Santo”, ο μοναδικός τοματοπολτός τριπλής συμπύκνωσης, η σάλτσα με Vinsanto, το προδόρπιο Σαντορινιάς Τομάτας κ.α είναι υψηλής ποιότητας (premium). Διατίθενται σε πολλά καταστήματα σε όλη τη χώρα, ενώ ήδη πραγματοποιούνται εξαγωγές σε ευρωπαϊκές χώρες και στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Η ενδυνάμωση των εξαγωγών αποτελεί κύριο στόχο της Ένωσης. Η Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων είναι μια Ένωση πρότυπο για ολόκληρη τη χώρα, αριθμώντας σήμερα περισσότερα από 1.100 μέλη. Έχοντας ως όραμα 4 βασικές αρχές «Συλλογικότητα – Αυθεντικότητα – Ποιότητα – Αειφόρος Ανάπτυξη», εκπροσωπεί όλους τους αγρότες του νησιού, δεσμεύεται να παράγει αυθεντικά Σαντορινιά προϊόντα υψηλής ποιότητας, σεβόμενη την παράδοση του νησιού, υπερασπιζόμενη το μοναδικό οικοσύστημα της Σαντορίνης και την αειφόρο ανάπτυξή του. Κατά την τελευταία 5ετία έχει ισχυροποιηθεί σημαντικά, παρέχοντας σημαντικά κίνητρα στα μέλη της, μέσω της μεγάλης αύξησης της αξίας των προϊόντων και της άριστης διάθεσης και αξιοποίησης τους. Η Ένωση απέδειξε ότι η Σαντορίνη μπορεί να αποτελέσει κορυφαίο παγκόσμιο προορισμό, όχι μόνο για την φυσική ομορφιά της, αλλά και για τους ανθρώπους, τα προϊόντα και την τοπική γαστρονομία της. ΕΤΑΙΡΙΚΟ ΠΡΟΦΙΛ Η Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων ιδρύθηκε το 1947. Είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός οίνων στο νησί και μετρά σήμερα εγγεγραμμένα μέλη της το 100% του αριθμού των παραγωγών, από τα οποία περισσότερα από 1000 είναι ενεργά. Διαθέτει ένα υπερσύγχρονο οινοποιείο στο χωριό Πύργος το οποίο είναι επισκέψιμο καθώς και το μοναδικό εργοστάσιο μεταποίησης τομάτας στο νησί, στο χωριό Μονόλιθος. στα οποία εφαρμόζονται τα Συστήματα Διαχείρισης Υγιεινής, Ασφάλειας και Ποιότητας IFS, HACCP και ISO 9001-2000. Τα προϊόντα που παράγει, συσκευάζει και εμπορεύεται ο συνεταιρισμός, είναι οι οίνοι ΠΟΠ Σαντορίνη, το μικρόκαρπο τοματάκι, η φάβα, η κάπαρη, τα καπαρόφυλλα καθώς και παραδοσιακά γλυκά όπως κουφέτο, σταφύλι, τοματάκι, κ.α. Έχοντας ως όραμα να προβάλει ένα από τα πιο φημισμένα παραδοσιακά προϊόντα της θηραϊκής γης, το κρασί, δημιούργησε το 1991 ταυτόχρονα με την κατασκευή του σύγχρονου οινοποιείου, το Οινοτουριστικό Κέντρο SantoWines. Εκεί, επισκέπτες από όλο τον κόσμο ξεναγούνται στο οινοποιείο και δοκιμάζουν τα φημισμένα κρασιά της Σαντορίνης και ανακαλύτπουν τα μικρά και μεγάλα μυστικά του κρασιού και του Σαντορινιού αμπελώνα. ΦΑΒΑ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ Την «σφραγίδα» ΠΟΠ (Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης), απέκτησε η ΦΑΒΑ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 901/2010 , που δημοσιεύτηκε στις 9 Οκτωβρίου 2010 στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, βάσει του οποίου καταχωρείται στο μητρώο των προστατευόμενων ονομασιών προέλευσης των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων. Η πολύχρονη προσπάθεια της Ένωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων σε συνεργασία με το Εργαστήριο Γενικής Χημείας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, υπό την επιστημονική επίβλεψη του καθηγητή Σέρκο Χαρουτουνιάν, στέφθηκαν με επιτυχία, γεγονός που μας κάνει ιδιαίτερα περήφανους καθώς ένα τόσο ιδιαίτερο προϊόν όσο είναι η ΦΑΒΑ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ, κατακτά την δική του διακριτή θέση στην διεθνή αγορά. Η «Φάβα Σαντορίνης», είναι προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης και προέρχεται από το φυτό “Lathyrus Clymenum L.” Σπόροι του είδους αυτού βρέθηκαν αποθηκευμένοι εντός πήλινων δοχείων στην υστερομινωική πόλη του Ακρωτηρίου, αποδεικνύοντας μια διαδρομή 3.500 χρόνων της καλλιέργειας πάνω στο νησί. Η "Φάβα Σαντορίνης" έχει ιδιαίτερα υψηλή θρεπτική αξία καθώς είναι πλούσια σε πρωτεΐνες και υδατάνθρακες. Η παραδοσιακή μέθοδος επεξεργασίας που περιλαμβάνει ωρίμαση σε υπόσκαφες κάναβες και ξήρανση στον ήλιο της , χαρίζουν αφρώδη, βελούδινη υφή και υπόγλυκη γεύση. ΤΟΜΑΤΑΚΙ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ Η Ένωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων, σε συνέχεια των προσπαθειών της για την προώθηση των τοπικών προϊόντων, που αναδεικνύουν την μοναδικότητα της Σαντορίνης και τιμούν τους Σαντορινιούς παραγωγούς, έχει επίσης υποβάλει φάκελο για αναγνώριση ΠΟΠ και για το Τοματάκι Σαντορίνης. Η καλλιέργεια της τομάτας στη Σαντορίνη ξεκίνησε στα τέλη του προηγούμενου αιώνα. Το σαντορινιό τοματάκι είναι μοναδικό στο είδος του. Η ποικιλία του μικρόκαρπη χοντρόφλουδη και θαμνώδης με καρπούς που πολλές φορές συναγωνίζονται το μέγεθος του κερασιού. Ο φλοιός της είναι σκληρός και η γεύση της μοναδική, ανάλογος δε είναι και ο τοματοπολτός που παράγεται από αυτήν. Το έδαφος στο οποίο καλλιεργείται ακόμα πιο μοναδικό. Άνυδρο και ηφαιστιογενές. Το αποτέλεσμα είναι ένας καρπός γλυκός και ταυτόχρονα ελαφριά όξινος με έντονα αρώματα μιας άλλης εποχής. Η νωπή τομάτα της Σαντορίνης αλλά και τα προϊόντα της (τοματοπολτός, χυμός και αποξηραμένη), είναι πλούσια και σε πολύτιμα συστατικά (Λυκοπένιο) που έχουν πολύ ευεργετικές ιδιότητες για τον ανθρώπινο οργανισμό. Τα μοναδικά προϊόντα από το ΤΟΜΑΤΑΚΙ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ , όπως είναι ο Τοματοπολτός τριπλής συμπύκνωσης , η Σαντορινιά σάλτσα με vinsanto το προδόρπιο Σαντορινιάς τομάτας με κάπαρη και θρούμπι, το ολόκληρο τοματάκι σε χυμό κ.α., με όλη τη φροντίδα που τους αξίζει, συσκευάζει και φέρνει στο πιάτο σας το μοναδικό πλέον εργοστάσιο παραγωγής προϊόντων τομάτας στη Σαντορίνη , αυτό της Ένωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων. ΑΣΥΡΤΙΚΟ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ Το Ασύρτικο μόνο του ή σε συνδυασμό με το αρωματικό Αθήρι και το ντελικάτο Αηδάνι μεγαλουργεί στην ηφαιστειακή γη και δίνει τους οίνους ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΗΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ: το Σαντορίνη Ασύρτικο, το Σαντορίνη Νυχτέρι και το Vinsanto τον παραδοσιακό επιδόρπιο οίνο από λιαστά σταφύλια. Δίνει ξηρά κρασιά που συνδυάζουν με μοναδικό τρόπο την υψηλή οξύτητα. την ορυκτή αίσθηση και την μεταλλικότητα στην γεύση. Ζωηρά, σπινθηροβόλα, με πλούσιο σώμα, έχουν πυκνή και φρουτώδη γεύση και διακριτικά συνήθως αρώματα, που θυμίζουν ξινά εσπεριδοειδή και άλλα φρούτα (όπως λεμόνι, κίτρο, πράσινο μήλο, ανανά κ.α.), τσάι και κατόπιν παλαίωσης μέλι. Είναι ιδιαίτερα επιδεκτικό στην παλαίωση η οποία του χαρίζει ιδιαίτερη πολυπλοκότητα. Η ποιότητα και τα μοναδικά χαρακτηριστικά των κρασιών της Σαντορίνης είναι διεθνώς αναγνωρισμένα και κερδίζουν συνεχώς έδαφος στην παγκόσμια αγορά.

http://kykladesnews.gr/component/content/article/52-frontmainnews/58886-2011-05-06-06-51-10.html

Γεμάτος χρήμα ...ο λάκος της φάβας

Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Δ.ΥΦΑΝΤΗ pdifandis@enet.gr

Η ΦΑΒΑ Σαντορίνης αναγνωρίστηκε επίσημα πλέον ως προϊόν Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και μαζί με τα κρασιά και τα ντοματάκια του νησιού οδηγούν στην κερδοφορία τον συνεταιρισμό της Σαντορίνης.

Ταυτόχρονα αποτελούν τη βάση για ένα πρότυπο αναπτυξιακό μοντέλο που συνδυάζει τον τουρισμό με την παραγωγή παραδοσιακών προϊόντων κορυφαίας ποιότητας, το οποίο προσφέρει θέσεις απασχόλησης και εισόδημα στους νησιώτες.
Στα μέσα της δεκαετίας του '90 η Σαντορίνη βρισκόταν σ' ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Με το τσουνάμι της τουριστικής ανάπτυξης, οι κάτοικοι εγκατέλειπαν παραδοσιακές -και μοναδικές σε όλο τον κόσμο- παραδοσιακές αγροτικές καλλιέργειες (φάβα, ντοματάκι) αναζητώντας εύκολο χρήμα από τον τουρισμό.
Ετσι, η Ενωση Συνεταιρισμών του νησιού βυθιζόταν στα χρέη. Ο,τι συνέβαινε, δηλαδή, σε πολλές περιοχές της χώρας.
Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει όταν οι υπεύθυνοι του συνεταιρισμού της Σαντορίνης σκέφθηκαν ότι ο τουρισμός ήρθε για να μείνει στο νησί κι αποφάσισαν να τον εκμεταλλευθούν όσο μπορούν προκειμένου να βρουν πελάτες για τα προϊόντα τους. «Στα τέλη της δεκαετίας του '80 αποφασίσαμε να λειτουργήσουμε με αμιγώς επιχειρηματικά κριτήρια», λέει ο γενικός διευθυντής της Ενωσης Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων (Santo), Ματθαίος Δημόπουλος.
Το «άλογο» που εκλήθη να βγάλει το κάρο του συνεταιρισμού από το τέλμα ήταν τα αμπέλια του νησιού που αντιπροσωπεύουν το 85% της γεωργικής παραγωγής του νησιού. Ο αμπελώνας της Σαντορίνης θεωρείται μοναδικός παγκοσμίως για τον παραδοσιακό τρόπο καλλιέργειας (κουλούρα), ενώ είναι ο μόνος που διασώθηκε από τον ευρωπαϊκό αμπελώνα όταν εκείνος καταστράφηκε από την αρρώστια «φυλλοξήρα». Ετσι, η ιστορία των αμπελιών που μεγαλώνουν στο νησί φθάνει τα χιλιάδες χρόνια.
Το 1992 δημιουργήθηκε σύγχρονο οινοποιείο επιφάνειας 4.000 τ.μ., με δυνατότητα παραγωγής 4.000 τόνων κρασιού και το 1997 ήταν το πρώτο οινοποιείο του νησιού που εμφιάλωσε σαντορινιό κρασί.
Τα έσοδα που άρχισαν να έρχονται από το κρασί και τα άλλα προϊόντα του νησιού, σε συνδυασμό με το οικονομικό «νοικοκύρεμα» της ένωσης (αποχώρησε από σουπερμάρκετ που λειτουργούσε και αξιοποίησε τα ακίνητα που διέθετε), ανέστρεψαν πλήρως την κατάσταση.
«Το 1995 έπρεπε να καλύψουμε ένα συνολικό "άνοιγμα" 1,5 δισ. δρχ., δηλαδή 4,5 εκατ. ευρώ. Τα έσοδά μας, που αυξάνονταν από χρόνο σε χρόνο, επέτρεψαν να αρχίσουμε να διαγράφουμε σταδιακά τις υποχρεώσεις μας και το 2007 εξοφλήσαμε όλα τα δάνεια και τα χρέη μας. Από τότε οι ισολογισμοί μας είναι κερδοφόροι», λέει ο Μ. Δημόπουλος.
Φθίνουσα καλλιέργεια
Μετά το κρασί, σειρά για να έλξουν το κάρο του συνεταιρισμού πήραν η φάβα και τα παραδοσιακά ντοματάκια της Σαντορίνης, η καλλιέργεια των οποίων έφθινε μέχρι το 2000. Από το 2005 άρχισε να προετοιμάζεται ο φάκελος για να πιστοποιηθεί η φάβα ως προϊόν προστατευόμενης ονομασίας προέλευσης (ΠΟΠ), με τη συνεργασία του καθηγητή Χημείας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθήνας Σέρκο Χαρουτουνιάν. Η διεύρυνση της Ε.Ε., όμως, έδωσε προτεραιότητα στην πιστοποίηση προϊόντων των νέων χωρών, ενώ άλλαξε και ο κανονισμός. Ο σχετικός φάκελος ξαναφτιάχτηκε από την αρχή και τελικά η φάβα Σαντορίνης απέσπασε την πολυπόθητη πιστοποίηση στις 8 Οκτωβρίου 2010. Ηδη, συγκροτείται ο φάκελος για να πιστοποιηθεί και το ντοματάκι Σαντορίνης ως προϊόν ΠΟΠ.
«Διατηρώντας τις παραδοσιακές καλλιέργειες της Σαντορίνης», λέει ο Μ. Δημόπουλος, «διασώζουμε ένα μοναδικό στον κόσμο φυσικό αγροτικό τοπίο, διασφαλίζουμε την οικολογική ισορροπία που έχει επιτευχθεί από αιώνες και ουσιαστικά στηρίζουμε το μέλλον του νησιού και της τουριστικής βιομηχανίας της Σαντορίνης».

Από την εγκατάλειψη στην κερδοφορία

Τα παραδοσιακά προϊόντα της Σαντορίνης θεωρούνται μοναδικά χάρη στο ηφαιστειογενές έδαφος του νησιού αλλά δεν μπορούν να παραχθούν σε μεγάλες ποσότητες.

Η καλλιέργειά τους έφθινε, επειδή η στρεμματική απόδοση είναι μικρή και το έσοδο για τους παραγωγούς περιορισμένο. Οι υπεύθυνοι της Ενωσης αναζήτησαν τρόπους ώστε να παρακινηθούν περισσότεροι παραγωγοί και να αυξηθεί η καλλιέργεια. Αρχικά έπρεπε να δοθούν κίνητρα και να εξασφαλιστεί καλύτερη τιμή για τα προϊόντα.
Ετσι, αξιοποιήθηκε ένας ευρωπαϊκός κανονισμός μέσω του οποίου επιδοτείται η διατήρηση μοναδικών και απειλούμενων με εξαφάνιση φυσικών αγροτικών τοπίων (για την αμπελοκαλλιέργεια). Παράλληλα, αξιοποιήθηκε ένα πρόγραμμα που επιδοτεί τη διατήρηση καλλιεργειών στα μικρά νησιά. το αποτέλεσμα ήταν ότι οι καλλιέργειες άρχισαν να αυξάνουν.
Το άλμα, όμως, έγινε την τελευταία τριετία μέσω μάρκετινγκ. Οργανώθηκε η τυποποίηση της φάβας, η οποία μπήκε σε μοντέρνα συσκευασία με την επωνυμία του παραγωγού. Παράλληλα, προετοιμάζεται ο εκσυγχρονισμός της μοναδικής μονάδας που λειτουργεί στο νησί για να συσκευάζει τα άλλα προϊόντα του νησιού (ντοματάκι, κάπαρη, καπαρόφυλλα, γλυκά του κουταλιού). Ταυτόχρονα, τα προϊόντα διανέμονται σε ντελικατέσεν σε όλη την Ελλάδα και μέσω των σουπερμάρκετ Carrefour. Ετσι, άρχισε να αυξάνει και η ζήτηση.
Με αυτές τις κινήσεις ενισχύθηκαν σημαντικά οι καλλιέργειες, ενώ αυξήθηκε και η τιμή που εισέπρατταν οι παραγωγοί. Το 2008, φάβα καλλιεργούσαν 113 παραγωγοί του νησιού σε 960 στρ., ενώ το 2010 οι παραγωγοί είχαν αυξηθεί σε 195 και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις είχαν φθάσει τα 1.695 στρέμματα. Αντίστοιχα, το 2008 καλλιεργούσαν ντοματάκι Σανορίνης 57 παραγωγοί σε 152 στρέμματα, ενώ το 2010 οι καλλιεργητές είχαν φθάσει τους 112 και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις τα 400 στρέμματα. Οι κινήσεις μάρκετινγκ άυξησαν κατακόρυφα τη ζήτηση και οι πωλήσει φάβας έφθασαν από τις 15.000 συσκευασίες (400 γρ.) το 2007 στα 30.0000 τεμάχια το 2010.
Συν τω χρόνω αυξήθηκαν τα χρήματα που έβαζαν οι παραγωγοί στην τσέπη τους. Από τα 7 ευρώ ανά κιλό που εισέπρατταν το 2006 οι παραγωγοί φάβας, η τιμή αυξήθηκε στα 10 ευρώ και τώρα έχει σταθεροποιηθεί στα 9 ευρώ το κιλό. Αντίστοιχα, η τιμή για τα ντοματάκια αυξήθηκε από το 0,30 ευρώ το κιλό στο 0,70 ευρώ ανά κιλό. Ετσι, στο νησί υπάρχουν σήμερα 1.100 ενεργοί παραγωγοί προϊόντων και ο τζίρος από την πώληση των προϊόντων ξεπερνά τα 4,5 εκατ. ευρώ.

Π.Δ.Υ.

SANTO

«Ατμομηχανή» της τοπικής οικονομίας

Η Ενωση Συνεταιρισμών Θηραϊκών Προϊόντων (Santo) είναι σήμερα η μεγαλύτερη επιχείρηση του νησιού με 1.100 παραγωγούς-μέλη και κύκλο εργασιών 4,5 εκατ. ευρώ.

Απασχολεί 65 εργαζόμενους. Διαθέτει γραφείο στην Αθήνα, απ' όπου γίνεται η διανομή των προϊόντων σε όλη την Ελλάδα. Από το εκθετήριο-πωλητήριο που έχει δημιουργήσει στην Οία της Σαντορίνης περνούν κάθε χρόνο 200.000 επισκέπτες.
Τα προϊόντα της κυκλοφορούν με τα δύο εμπορικά σήματα. Τα κρασιά έχουν την επωνυμία Santo Wines, ενώ υπό το όνομα Santo Gourmet κυκλοφορούν όλα τα υπόλοιπα: δηλαδή η φάβα, τα ντοματάκια, ο πελτές ντομάτας, η κάπαρη, τα καπαρόφυλλα και τα γλυκά του κουταλιού.
Τα κρασιά της (Ασύρτικο, Νυχτέρι, Vinsanto) αποσπούν διαρκώς διεθνή βραβεία και οι πωλήσεις φθάνουν τις 500.000 φιάλες.

\
http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=262590

περί Γευσιγνωσίας της Σαντορίνης….. ( σε συνέχειες)

ΦΑΒΑ ΨΕΥΤΟΚΕΦΤΕΔΕΣ ΚΑΙ ΧΛΩΡΟ η Humburger με Gouda ολλανδίας[1];

( περί Γευσιγνωσίας της Σαντορίνης…..-σε συνέχειες

θα προσπαθήσω να αναδείξω από διάφορες πηγές  τα της γευσινωσίας της Σαντορίνης λεγόμενα.  Χαρακτηριστικότερο όμως και ίσως ξεχωριστή ανάρτηση δεν θα μπορούσε να μην είνα απόσπασμα από το  το κείμενο  από τον Τυποθήρα

H Σαντορίνη πριν γνωρίσει τη μεγάλη τουριστική ανάπτυξη των τελευταίων είκοσι χρόνων που εξασφάλισε στους περισσότερους κατοίκους της μια οικονομική άνεση και μέσω αυτής μιας σημαντικής βελτίωση των συνθηκών ζωής τους, δεν φημίζοταν ούτε για το πλούσιο και εύφορο έδαφός της, ούτε για τα τρεχούμενα νερά της.  Ξερή άνυδρη και τραχιά γη που για την επιβίωση της.  Χρειαζόταν ο Σαντορινιός όμως να επιστρατεύσει εξυπνάδα, φαντασία, ευρηματικότητα και πολύ υπομονή για να εξασφαλίσει το ψωμί το δικό του και της οικογένειας.

Αυτό όμως τον έκανε να σέβεται τη γη και να εκτιμά τον καρπό του ποου με κόβο έβγαζε από τα σπλάχνα της.  Ο Ιησουίτης  Φραγκίσκος Ριchard  γράφει:»το κοινό φαγητό των Σαντορινιών της εποχής, το παξιμάδι, που γινόταν από το κριθάρι, βγάζοντας μονάχα το χοντρό πίτουρο, το έφτιαχναν δύο ή τρεις φορές το χρόνο και παρ όλο που ήταν τόσο μαύρο και σκληρό τα μικρά παιδιά το έτρωγαν με όρεξη…[[…] τα φασόλια, τα κουκιά και τα άλλα όσπρια υπήρχαν σε μεγάλη αφθονία όπως επίσης ο αρακάς, που οι ντόπιοι το έλεγαν άρακα και οι Ιταλοί Favetta, από το οποίο έβγαινε η φάβα που ήταν πολύ γευστική. Μάζευαν επίσης κεχρί, σουσάμι, κολοκύθια , αγγούρια και πεπόνια, καθώς και τα κατσούνια (αγγούρια_) τα οποία διατηρούσαν στο ξύδι όπως και τις μελιτζάνες για όλη τη χρονια.  Τα ντοματάκια ήταν ένα από τα κύρια αγροτικά προιόντα, από τα οποία έφτιαχναν το πελτέ και υπήρχαν στην καθημερινή ζωή των Σαντορινιών.  Το κρέας ήταν τροφή που σπάνια την γεύονταν.  Το φθινόπωρο οι Σαντορινιοί σκότωναν πολλά τρυγόνια ενώ έπιαναν και ορτύκια, ενώ όταν περνούσε η εποχή του κυνηγιού, ψαρεύανε. Το λιτό πιάτο του Σαντορινιού της εποχής αυτής συνόδευε το άριστης ποιότητας κρασί που έβγαινε από τα αμπέλια του νησιού που κααι τότε καλλιεργούσαν.  Και όταν επρόκειτο να γλυκάνουν το στόμα τους αυτό ήταν μια κουταλιά πετιμέζι, καμια μουσταλευρια, λίγα σύκα ξερά και δυο σταφίδες.  […]

Και η γή πάντα ανεπαρκής ως προς την έκταση για να καλύψει ανάγκες σε βασικά γεωργικά προιόντα.  Η έλλειψη τυ νερού έκανε την πληγή μόνιμη. Ότι παρήγαγε ο κάθε νοικοκύρης καάλυπτε δεν κάλυπτε τις ανάγκες του σπιτιού.

Μέσα από τέτοια φτώχεια ο Σαντορινιός έφθασε στο σήμερα. Και καθώς οι συγκυρίες( ναυτιλία, τουρισμός) βελτίωναν το εισόδημά τους αυτό  βελτίωσε και το πιάτο του.  [..]

Έπειτα αφού δοκιμάσαμε και είναι νόστιμο το Hum το humberger τι σημασία έχει και αν προέρχεται από τρελλές αγελάδες;Ύστερα τι τις θες και αυτές τις νερόβραστες μεσογειακές σαλάτες! Μία ρώσικη ή μια του Σεφ με μπόλικη μαγινέζα και κέτσαπ είναι πιο …ιn

[…]Πάντως παρά την εξέλιξη και τον εκσυγχρονισμό στη διατροφή με χαρά βλέπω, χειμώνα καλοκαίρι να στέκονται χρόνια τώρα σταθερά στο πόστο τους στα Φηρά οι χωριάτες. Συμπατριώτες μας Σαντορινιοί, δηλδαδή ποου επιμένουν να καλλιεργούν και να παράγουν όπως παλιά οιπρόγονοί τους, ντοματάκι, κατσούνι, αρακά, κολοκυθάκια, μέλι, άσπρες μελιτζάνες. Και το καλοκαίρι:σύκα, γλυκά σταφύλια, Καρπουζάκι

Και εγώνα σκέφτομαι και να παρακαλώ να μην λείψει αυτό το σκηνικό γιατί εκτός από την ευχαρίστηση για το λαρύγγι μας είναι και μια παρηγορία, ότι ένα κομμάτι της παλιάς Σαντορίνης, μένει ακόμη ζωντανό ανάμεσά μας και ομορφαίνει τη ζωή μας.

 

Και ξεκινάμε λοιπόν:

Εκτός από τις πολύ γνωστές συνταγές και εκτός Σαντορίνης ( φευτοκεφτέδες, Φάβα,) ας κάνουμε μια γύρα σε διάφορες συνταγές της Σαντορίνης  και της Θηρασιάς, έτσι όπως πηγάζουν από διάφορες πηγές, από προσωπικές μαρτυρίες και από οπτιακουστικό υλικό.

Ο σκοπός μου δεν είναι η καταγραφή συνταγών  από πλευράς μαγειρικής αλλά να  κεντρίσω το ενδιαφέρον πολλών έτσι ώστε να αναμοχλεύσουν τα των προγόνων φαγητά γευσεις κ.ο.κ…….Έχω πιάσει πολλές φορές τον εαυτό μου να συνδυάζω παραδοσιακά φαγητά της Σαντορίνης και να τα κρίνω και από μνήμης…. Έχω πει ας πούμε για πχ ότι τα  καλύτερα κρεμμυδερα τα χω φάει από την Κερα –Ρήνη στο Μεγαλοχωριό, και τις καλύτερα βρασμένες καρδαμύδες από τη Ζωή στον Περίβολο. Για τα μελιτίνια θα  αναφερθώ ιδιαίτερως σε άλλη αναφορά…. Χαχα….Η όταν δοκιμάζω ψευτοκεφτέδες, πάντα θα βάλω τον εαυτό μου να ελέγξει αν είναι χοντροκομμένο το κρεμμύδι ή όχι…. Και πόσο βασιλικό έχει……. Η ας πούμε ποιος δεν έχει αναζητήσει σε γάμο της Σαντορίνης το λεγόμενο κουφέτο???( όπως βλέπετε υπάρχει άμεση σχέση  και με τα έθιμα του τόπου).

 Μέσα από το βιβλίο  της Αναπτυξιακής εταιρείας Κυκλάδωων περί "Γευσινησίας -Διατροφικές συνήθειες των Κυκλάδων" γίνεται αναφορά, λοιπόν  στα της Σαντορίνης γευσιγνωστικά και ίσως άγνωστα σε πολλούς:1) Κοπανιά:κοπανώντας κριθαρένια παξιμάδια μαζί με σταφίδες, ένα μείγμα που στη συνέχεια σηματίζεται σε μικρά μπαλάκια που τυλίγονται σε σουσάμι., 2) Χλωρό τυρί:παραδοσιακό ντόπιο τυρι της Σαντορίνης. Συνήθως τρώγεται φρέσκο, . παρασκευάεεται από κατσικίσιο γάλα. οι ντόπιοι το διατηρούν επίσης σε άλμη, οπότε σκληραίνει αισθητά και χρησιμοπιείται για τρίψιμο. Η παραγωγή περιορίζεται σε επίπεδο νοικοκυριου 3) Απόκτι:το ντόπιο παστό χοιρινο της Σαντορίνης. Δεν τυλίγεται ποτέ σε έντερα. Αφού το φιλέτο τεμαχιστεί μένει στο αλάτι για μια ημέρα και μετά βυθίζεται στο ξύδι για τρεις ημέρες. Μετά το βγάζουν από το ξύδι, το στεγνώνουν με πετσέτες και το αλείφουν με κανέλλα για έξι ώρες. στη συνέχεια το αλείφουν με τριμμένο μαύρο πιπέρι , ξερό θρουμπί και άλλη κανέλλα  και το κρεμουν για να ξεραθεί. 4) Φάβα Σαντορίνης:διακρίνεται για το βαθύ κίτρινο χρώμα και τη γεύση της με έντονη την αίσθηση τουξηρού καρπού. χρειάζεται περισσότερη ώρα για να μαγειρευτεί από φάβες άλλων περιοχών. 5) άνυδρες τομάτες:οι τομάτες αυτές εισήχθησαν για πρώτη φορά στο νησί από το εξωτερικό.... Ειναι το γνωστό μας τοματάκι[2] 6) Λευκή μελιτζάνα πανέμορφες μεσαίου μεγέθους μελιτζάνες με νοστιμότατη γλυκιά σάρκα. 7) Κάπαρη, 8 )Αποξηραμένη κάπαρη:μεγάλους βλαστούς που ξεραίνονται στον ήλιο. Μπορεί να τους δει κανείς την άνοιξη  και στις αρχές του καλοκαιριού,άτονα μικρά κιτρινόγκριζα μπαλάκια να ξεραίνονται σε δίσκους στον ήλιο, σε στέγες και ταράτσες του νησιού. Οι πιο πολύ μεγάλοι βλαστοί κόβονται στα δύο και ξηραίνονται όμως η λιαστή κάπαρη αποτελεί τη βάση για ένα από τα πιο αυθεντικά πιάτα της Σαντορίνης:τα δύο κομμάτια ενώνονται, μαγειρεύονται με τομάτα και κρεμμύδια και σερβίρονται παράλληλα με τη φάβα.  10) Γλυκό Κουφέτο:ασπρισμένα αμύγδαλα βρασμένα στο σιρόπι από ντόπιο μέλι. ειναι το παραδοσιακό γλυκό του γάμου. 11)μελιτίνια Σαντορίνης……

Μήπως θέλετε κι άλλα ….

Πάμε

12) Κρεμμυδερά:γεμιστά κρεμμύδια μεγάλα, τα οποία γίνονται όπως τα ντολμαδάκια 13) σκορδομακάρονα Σαντορίνης….( ειδικά με μπόλικη φρέσκια ντομάτα….) ,

Και σε ξεχωριστή ενότητα τα εδέσματα που συναντάμε κυρίως στην Οία:

Συνταγές Οίας:

Φαγητά:

Σποράκια (στην τοπική διάλεκτο Σποράτζα) και Καμπούνια: βραστά χόρτα με λάδι και λεμόνι 

(Σποράκια και Καμπούνια= είδη χόρτων που φυτρώνουν στην περιοχή της Κυρά-Παναγιάς της Οίας)

Καραβόλοι: σαλιγκάρια με ρύζι

Αραντό: πηχτός αλευροχυλός για σπιτικό μανεστράκι σε σχήμα κομπάκια  (φαγητό της Κατοχής)

Αθερινόπιτα: σφουγγάτο αθερίνας με αλεύρι, ντομάτα, κρεμμύδι και δυόσμο

Στραπατσάδα: σφουγγάτο ντομάτας με αυγό 

Απανωμερίτικο ιμάμ: πατάτες, κολοκύθια και μελιτζάνες, τηγανητα κομμένα σε φέτες και περιχυμένα με σκορδοσάλτσα ντομάτας

Πανήγυρη: κρέας μοσχάρι κοκκινιστό με πατάτες κατσαρόλας  

Λαμπριάτης: κατσίκι στο φούρνο (φαγητό της Κυριακής του Πάσχα)

Κατσικόσουπα: σούπα απο κεφαλόποδα κατσικιού (φαγητό της Αναστασης, του Μεγάλου Σαββάτου)

Γλυκά: 

Μελιά (στην τοπική διάλεκτο Μεγιά): τσουρέκι με τυρί και με βάση από φύλλο (Πασχαλινό γλυκό)

Παστελόσυκα: φουρνισμένα αποξηραμένα σύκα πασπαλισμένα με σουσάμι και κανέλλα

Σίκαμνο: γλυκό κουταλιού βατόμουρο (*σίκαμνο= ποικιλία βατόμουρου που φυτρώνει στη Φοινικιά της Οίας και την ονομάζουν "σίκαμνο")

Απανωμερίτικα μπαντεμάκια: (πολύ παλιά συνταγή σχεδόν ξεχασμένη) είδος σπιτικού φοντάν με πάστα αμύγδαλου, κακάο και ζάχαρη.

H Ανάρτηση αυτή συνεχίζεται με επιπλέον επισημάνσεις, ιστορικές - λαογραφικές! ….. Περιμένουμε και άλλες παλιές ξεχασμένες συνταγές, Περιμένουμε και τυχόν ιστορικά βίντεο!! Και οτιδήποτε κρίνετε εσεις  αναγκαίο για να ενταχθεί στο γευσιγνωστικό χάρτη της Σαντορίνης. Φυσικά ξεχωριστή θέση θα έχει και η Ιστορία του κρασιού στη Σαντορίνη.

---

1. [1] Τυποθήρας:τεύχος 3^ο Ιούνιος 1998-Τριμηναίο Μαθητικό περιοδικό του Γυμνασίυ Θήρας,

[2] Από το περιοδικό E-Gourmet της Ελευθεροτυπίας ( Οκτώβριος 2003) γίνεται αναφορά σκαι στο ντοματάκι Σαντορίνης σύμφωνα με την οποία πρωτοήλθε στην Ελλάδα το 1818, ενώ οι παλιοί λένε ότι ήρθε από την περιοχή του Σουέζ σαν αντάλλαγμα της ελαφρόπετρας της θηραικής που χρησιμοποιήθηκε για τη διώρυγα. Το ντοματάκι τα πήγε τόσο καλά που στις αρχές του 20^ου αιώνα καλλιεργούσαν στο νησί 20.000 στρέμματα και λειτουργούσαν 14 εργοστάσια ντομάτας.