Tα αγιομνήσια και η πανήγυρη

[...] Μπαίνουν τώρα και κάθίζουνε οι προεστοί και οι ψαλτάδες με τις κυράδες τους και οι ξεχωρίτες που πρέπει να προτιμηθούνε. Η πρώτη τράπεζα είναι στρωμένη κι έτσι μονομιάς γευματίζουν. Βιαστικά τρώνε και πίνουνε εύχονται στον Γιώργη και στη φαμίλια του και γρήγορα σηκώνονται για να μπουν και οι άλλοι, αφού δεν είναι μπορετό να καθίσει μονομιάς όλος ο κόσμος.Έπειτα δεν είναι και πεινασμένοι κι όσοι είναι αυτοί θα μείνουν τελευταίοι για να ευχαριστηθούνε και να χορτάσουνε. Τότες θα κάτσουνε και οι νοικοκυραίοι, ο μάγερας και οι βοηθοί και οι γυναίκες που πλένανε τα σκουτέλια και τα πηρούνια και τότες θα βγει και κανενας ξεχωριστός μεζές. Αυτοί θα ξεκουραστούνε τώρα μια και σπατσάρισε ο κόσμος που έχει κάμει κύκλο γύρω από τα παιχνίδια και βλέπει αυτούς που χορευούνε και καμαρώνει την τέχνη τους. 

Νησιώτικο συρτό χορεύουνε που στα μισά θα το γυρίσουνε σε ρεπατί. Και τότες ο χορευτής θα δείξει την τέχνη του και τη μαστοριά του, στριφογυρίζοντας τη ντάμα του και κάνοντας  του χορού τσαλίμια και φιγούρες περνώντας δίπλα της ξυστά, χωρίς να την αγγίξει όπως ο πετεινός στριφογυρίζει την όρνιθα. Τότες  και ο λαουθιέρης που είναι ριμαδώρος θα πει το ταιριαχτό στιχάκι στο ζευγάρι ανάλογα με την εντύπωση που θα του κάμει. Μα πάντα θε να βρει κάτι το ξεχωριστό που θα καλοκέψει τον καβαλιέρο για να του ρίξει πλούσια φέρτα.

Κι ο χορός πάντα ο ίδιος θα ναι  γιατί δεν επιτρέπεται να χορέψουνε άλλονε, μ όλο που και οι παρακατιανοί το καταφέρνανε και ξέρανε μαζούρκες και πόρκες ακόμη και καντριλλιές. Και  τούτο συνέβαινε γιατί οι πολυταξιδεμένοι και οι αριστοκράτες του καιρού εκείνου Φράγκοι τους χορεύανε στα γλέντια τους και τους μαθαίναν και οι δικοί μας. Σε όλα όμως τα αγιομνήσια δεν προσφέρανε μονάχα φάβα μπακαλιάρο και κάπαρι. Αλλού γευμάτιζε ο κόσμος με κρεάς και πατάτες, αλλού προσφέρανε ψάρια αλλού κάνανε σφουγγάτο, αλλού παντεσπάνι και τούρτες κι αλλού τηανίτες ανεβατούς  και τούτο γιατί την πανήγυρη την έκανε ένας και όχι όλοι. Καθενας κατά την προαίρεσή του και τη δύναμή του προσέφερε στον τιμώμενο Άγιο και στους συντοπίτες του ότι μπορούσε, χωρίς συμφέρο και πάντοτε δωρεάν. ...

Απόσπασμα του Φίλιππα Κατσίπη , Αγιόμνησια , Ι.Μ.Δανέζης Σαντορίνη 2001

Αφιερωμένο στο Σταύρο Σπηλιάκο και την Μαρία Ξεφτέρη....για τα δικά μας "λακριντί" 

Τα Πανηγύρια της Οίας

στο παρακάτω κείμενο παρουσιάζονται τα πανηγύρια της Οίας από τη συνεργάτιδα της τρελλοπαρέας Μ.Λ. την οποία και ευχαριστώ θερμά

Τα παραδοσιακά πανηγύρια της Οίας στην Σαντορίνη

Η σημερινή Οία (παλιότερα Απάνω Μεριά) της Σαντορίνης έχει πάνω από 50 εκκλησίες συνολικά σε όλους τους οικισμούς της: Χώρα (κέντρο) – Φοινικιά –Θόλος – Περίβολας - Μπαξέδες.

Σε κάθε εορταζόμενη εκκλησία το πρωί ανήμερα της εορτής της, γίνεται πανηγυρική θεία λειτουργία και στο τέλος προσφέρονται κεράσματα όπως γλυκά, καφέδες και αναψυκτικά.

Ωστόσο κάποιες εορτές είναι "σύμβολα" στην παράδοση της Οίας, γιατί τότε γίνονται τα μεγαλύτερα πανηγύρια με φαγητό και κρασί. Γίνονται το πρωί ανήμερα της εορτής μετά το τέλος της λειτουργίας και αφού έχει ήδη ολοκληρωθεί η περιφορά της εορταζόμενης εικόνας στα στενά του χωριού.

Το φαγητό, «η πανήγυρη» όπως την αποκαλούν, γίνεται από τους χωριανούς, είτε απλά γιατί κάποιος ιδιώτης το έχει κάνει τάμα «να κάνει την πανήγυρη», είτε πάλι γιατί κάποιος άλλος το θεωρεί ως «υποχρέωση» του (ιδιαίτερα δε αυτός που φροντίζει-περιποιείται την εορταζόμενη εκκλησία)

Το φαγητό ποικίλλει ανάλογα την χρονική περίοδο της κάθε εορτής:

1) Κρέας κοκκινιστό με πατάτες είναι το πατροπαράδοτο, όταν όμως είναι Τετάρτη ή Παρασκευή (που δεν τρώγεται κρέας) προσφέρεται ή μπακαλιάρος πλακί ή χταπόδι-σουπιές με κοφτό.

2) Φασολάδα, σε περιόδους επίσημης νηστείας (Σαρακοστή, 40ήμερο Χριστουγέννων κλπ)

3) Στα εξωκλήσια (ανεξαρτήτως χρονικής περιόδου) συνηθίζεται πολύ ο τηγανητός μπακαλιάρος με σκορδαλιά, συνοδεία ντόπιων μεζέδων όπως ντοματοκεφτέδες, κάπαρη, φάβα, ντοματάκια, γιαπράκια από σαντορινιά αμπελόφυλλα κλπ.

Μερικά λοιπόν από τα μεγαλύτερα παραδοσιακά πανηγύρια της Οίας είναι

τα εξής:

Παναγίας Πλατσανής

Τοπικό προσωνύμιο της εκκλησίας του Ακάθιστου Ύμνου, βρίσκεται στην κεντρική πλατεία και είναι ο καθεδρικός ενοριακός ναός όλης της Οίας.

Εορτάζεται το πέμπτο και τελευταίο Σάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής

Η εικόνα της Παναγίας βρέθηκε από Οιάτη ψαρά να επιπλέει στη θάλασσα και από τον ήχο «πλατς-πλατς» που έκαναν τα κύματα πάνω στο ξύλο καθώς η εικόνα επέπλεε ονομάστηκε Πλατσανή

Αγίου Γεωργίου

Πολιούχος και δεύτερος ενοριακός ναός της Οίας, βρίσκεται στον οικισμό Περίβολα.

Εορτάζει 23 Απριλίου, εκτός εάν το Πάσχα είναι μετά τις 23 οπότε μετατίθεται τη Δευτέρα του Πάσχα

Παναγίας Κοίμησης

Εορτάζει 15 Αυγούστου. Στην Οία υπάρχουν δύο εκκλησίες της Κοιμήσεως: η μία στον οικισμό της Φοινικιάς και η άλλη στον οικισμό Περίβολα στον προαύλιο χώρο του Αγ.Γεωργίου

Παναγίας το Μετόχι

Εορτάζει 21 Νοεμβρίου, βρίσκεται στην συνοικία Λότζα στη Χώρα και είναι μετόχι της Ιεράς Μονής Παναγίας Χοζοβιώτισσας Αμοργού

Ευαγγελισμού:

Εορτάζει 25 Μαρτίου και βρίσκεται στη συνοικία Φοινικιά

Κυρα-Παναγιάς:

Τοπικό προσωνύμιο της εκκλησίας του Γενέθλιου της Θεοτόκου, είναι εξωκλήσι και βρίσκεται στην περιοχή Μπαξέδες. Εορτάζει 8 Σεπτεμβρίου. Οι ντόπιοι την αποκαλούν επίσης Κυρά-Παναγιά Χοχλιδού επειδή το πάτωμα στο εσωτερικό της εκκλησίας είναι στρωμένο με χοχλίδια (βότσαλα) και Κυρά-Παναγία Μαρμαριανή επειδή το τέμπλο της εκκλησίας είναι από μάρμαρο

Παναγίας Μαρουλιανής:

Τοπικό προσωνύμιο της εκκλησίας της Υπαπαντής, βρίσκεται στον οικισμό της Φοινικιάς και εορτάζει 2 Φεβρουαρίου

Αγίας Ματρόνας της Χιοπολίτιδας: 20 Οκτωβρίου

Εορτάζει 20 Οκτωβρίου και βρίσκεται στον οικισμό της Φοινικιάς. Η εικόνα της Αγίας μεταφέρθηκε στην Οία από τη Χίο από τον Οιάτη καπετάνιο ο οποίος έχτισε και την εκκλησία.

Σταυρού:

Εορτάζει 14 Σεπτεμβρίου αφιερωμένη στην Ϋψωση του Τιμίου Σταυρού και βρίσκεται στο κέντρο της Χώρας, στην κεντρική αγορά. Ωστόσο υπάρχει και εξωκλήσι στο βουνό το οποίο εορτάζει 1^η Αυγούστου και είναι αφιερωμένο στην Πρόοδο του Τιμίου Σταυρού

Αγίου Σάββα:

Εορτάζει 5 Δεκεμβρίου και βρίσκεται στον όρμο Αμμούδι

Αγίου Σώζοντος:

Εορτάζει 7 Σεπτεμβρίου και βρίσκεται στη συνοικία Σιδεράς στη Χώρα

Αγίου Νικολάου:

Εορτάζει 6 Δεκεμβρίου. Υπάρχουν τέσσερις εκκλησίες στην Οία αφιερωμένες στον Άγιο: α) η μεγάλη εκκλησία στη συνοικία Λότζα της Χώρας β) δύο εξωκλήσια στους όρμους Αρμένη και Αμμούδι αντίστοιχα και γ) ένα εξωκλήσι με την ονομασία Περαματάρης χτισμένο σε αποκομμένο βράχο στην είσοδο της καλντέρας όπου και το πέρασμα-πρόσβαση γίνεται μόνο με καΐκι.

Αγίου Σπυριδώνου:

Εορτάζει 12 Δεκεμβρίου και βρίσκεται στη συνοικία Μοναστήρι στη Χώρα στην πλευρά της Καλντέρας δίπλα στην εκκλησία της Αναστάσεως

Αγίου Χαραλάμπου:

Εορτάζει 10 Φεβρουαρίου και βρίσκεται στη συνοικία Λότζα στη Χώρα στην πλευρά της Καλντέρας

Υ.Γ. kallistorwntas: Μ.Λ. σ ευχαριστούμε θερμά!! τι λέτε στα πλαίσια της γνωριμίας με την τοπική ιστορία πόσοι μπορύν ανα χωριό να μας βοηθήσουν στην καταγραφή όπως η Μ.Λ των πανηγυριών της Σαντορίνης?? τις δε φωτογραφίες τις βρίσκουμε. Οποιοσδήποτε επιθυμεί να συμβάλλει και με αυτον τον τρόπο είμαι εδώ. Σε λίγο καιρό θα κάνουμε μια στάση σε πανηγυρία σε νότιο χωριο....

Aφιέρωμα στον Αγιο Γιώργη στη Σαντορίνη 2

Η σημερινή ημέρα είναι ιδιαίτερα σημαντική για το νησί...Ξεκινήσαμε από την Οία και θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε ενδεικτικά καποιες από τισ ιστορικες - λαογραφικές αναφορές για τον Αγιο Γιώργη στη Σαντορίνη. στο νησί υπάρχουν ποολλοί ναοί αφιερωμένοι εις το όνομά του με διαφορετικά προσωνύμια: του " Σιδερή" στη Μέσα Γωνιά επειδή η Χάρη Του σιδέρωνε τους πιστούς, του «Ξεχρεωτή» επειδή βοηθάει στο να ξεχρεωνουν οι ανθρώποοι, του «Θαλασσίτη» στο Εμπορείο και στο Καμάρι, του «Κόκκινου» στον Καρτεράδο, ου «Κατευχιου»
Στο νησί αξιοσημείωτη μπορεί να θεωρηθεί η σύνδεση του Αγιου Γεωργίου με τα ξόρκια. Στο Εμπορείο λένε: « Αη Γιώργη Καβαλάρη, με σπαθί και με κοντάρι, δος μου το κλειδάκι σου, ν ανοίξω το ματάκι μου, να δω τι έχει μέσα κριθάρι ή σιτάρι ή μαργαριτάρι» ( Γεώργιος Βενετσάνος: Λαογραφικά Σαντορίνης, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ τόμος Β)

Ο Μάρκος Αβ. Ρούσσος ( Σαντορίνη Ήθη Έθιμα και Παραδόσεις) καταγράφει ένα είδος από τις ρίμες προς τιμή του Αη Γιώργη:
«Άγιε μου Γιώργη ξακουστέ και αφέντη καβαλλάρη,
αρματωμένος με σπαθί και με αργυρό κοντάρι.
Θεριό είναι στον τόπο μας σ ένα βαθύ πηγάδι,
ανθρώπους το ταϊζανε κάθε πρωϊ και βράδυ.
Μια μέρα δεν του δώσανε άνθρωπο να δειπνήσει,
Σταλιά νερό δεν άφησε τη χώρα να δροσίσει.
Ας βάλουμε τα μπουλετιά, κι ότινος μέλλει ας πέσει,
Να πάει το παιδάκι του του λιονταριου πεσκέσι.
Τα μπουλετιά ηπέσανε σε μια βασιλοπούλα,
Όπου την είχε ο βασιλιάς μόνη κι αμοναχούλα.
Ο βασιλιάς σαν τ’ άκουσε, αυτό το λόγο είπε:
«πάρτε το βασίλειοο και το παιδί μου αφήστε»
Μα ολαος σαν τοκουσε τρέχει στον βασιλέα:
«δεν φήνεις το παιδάκι σου σε παίρνουμε εσένα».
- Επάρετο κι αμέτετο και ντύσετε το νύφη,
κι άμετετε το του λιονταριού γλυκά να το μασήσει.
Κι άμετετε και στο χρυσοχό να κάμει αλυσίδα,
Να πάτε να το δέσετε στου πηγαδιού τα χείλια.
Κι όταν το πηγαίνανε, όλα τα δέντρα σειόταν,
Και τα πουλάκια στις κορφές πικρά εκελαδούσαν.
Καιόταν την εκρεμούσανε όλα ταόρη τρέμαν,
Κι η κόρη Πάντα έλεγε: « Αλοίμονο σε μένα».
Ξένος κι αγνώριστος περνά τηνκόρη εχαιρέτα,
Κι η κόρη τα αποκρίνεται κι η κόρη του μιλάει.
«Τράβηξε ξένε από δω, τραβήξου παραπέρα,
Γιατί θα βγει το θεριοό να φάει εσέ και μένα

- Στρώσε τα γονατίκια σου για να ακουμπήσω επάνω,
- Κι όταν θα βγει το θεριό, σκούντα με σήκω, επάνω..
Σήκω Ξένε να χαρείς και το νερό αφρίζει,
Κι ο άγριος ο λέντας τα δόντια ακονίζει.
Δράκυ της έπεσε ευθύς, επάν στο μάγουλό του,
Σηκώνεται ανατολικά, και κάνει το σταυρό του.,
Και βγάζει το σπαθάκι του και κόβει το λαιμό του.

Πάλι ξαναδευτέρωσε την παίρνει μές στο στόμα,
Μεγάλη τάραξη έγινε σε όλο της το σώμα.

Πες μου Ξένε να χαρείς πως λένε τ’ όνομά σου;
Κι εγώ θα κάνω χάρισμα διπλό στο θέλημά σου.

Γιώργης στρατιώτης λέγομαι, απ την Καπαδοκία,
Κι αν θέλεις να κάμεις χάρισμα, κτίσε μια εκκλησία,
Και πιάσε και ζωγράφισε Χριστό και Παναγία,
Κι από μεριά της Παναγιάς γράψε ένα καβαλάρη,
Αρματωμένο με σπαθί και μ αργυρό κοντάρι.

Ξένε μου όταν κοιμόσουνα περνά μια περιστέρα,
Που κράτα Τίμιο Σταυρό εις τη δεξά τη χέρα,
Στον Άγιο πάλιέγραφε, ζήτω μου ευλαβεία:
«Αγιε Γιώργη που γλύτωσες την κοπελιά την εμοναχορη»|

Σαντορίνη 1988

Κοιτάξτε τι αλίευσα και σας το παρουσιάζω!! Σαντορίνη 1988