Η «νεράϊδα» της Σαντορίνης ή ο «σκοπός του Τζίτζικα» της Νάξου

Ένα παλιό τραγούδι – μπάλλος που ακουγόταν και χορευόταν και στη Σαντορίνη  είναι το «Νεραϊδα είσαι μάτια μου» Προσωπικά έχει καταγραφεί στην μνήμη μου από την Μαρίζα στο «Αιγαίο» σε συνεργασία με το Λαογραφικό Όμιλο Σαντορίνης. Από πλευράς Σαντορίνης, έμαθα τις τελευταίες μέρες και τις εξής μικρολεπτομέρειες που συσχετίζονται της ευρύτερης κινητικότητας του τραγουδιού.

Σαν σκοπός στην Νάξο είναι γνωστός ως «Σκοπός του Τζίτζικα» ή της παλιάς Πατινάδας. Η Μαρία Ξεφτέρη, γλωσσολόγος υποψήφια δρ. Kαποδιστριακού Πανεπιστημίου ΑΘηνών και εκλεκτή φίλη και συνοδοιπόρος γράφει στη «Φωτεινή Παντογνώστρα[1]» της:

¨Στ’ Απεράθου, το συγκεκριμένο τραγούδι παραγγέλλεται, σύμφωνα με τις παρατηρήσεις μου, ως «Σκοπός του τζίτζικα». Θεωρείται βέρσο μπάλλο, το οποίο κάποια στιγμή αυτονομήθηκε και αποτέλεσε από μόνο του ξεχωριστό τραγούδι, το οποίο χορεύεται κυρίως ως συρτό. Πάνω στη συγκεκριμένη μελωδία, η οποία επαναλαμβάνεται συνεχώς, τραγουδιούνται δεκαπεντασύλλαβα δίστιχα, όπως τα παρακάτω:

Όλα μας κι αν τα ξέχασες, μιας βραδινιάς θυμίσου,

που σου ‘λεα «ξημέρωσε» και μου ‘λεες «κοιμίσου».

Όλα μας κι αν τα ξέχασες θυμίσου ένα βράδυ

ο λύχνος εκατσούβλιζε και δεν είχαμε λάδι.

Όλα μας κι αν τα ξέχασες, ένα θυμίσου μόνο:

τσοι τελευταίες μας μαθιές, πο’ λλάζαμε με πόνο." 

 Με κάποιες διαφορές εμφανίζεται και στη Σαντορίνη. Αν και εντοπίζεται χωρικά σε 2-3 χωριά, ουσιαστικά σύμφωνα με την μία πληροφορία ακουγόνταν πάντα μετά από γλέντια ή βεγγέρες στην επιστροφή για το σπίτι από ερωτευμένους νέους  και σε κάποιες φορές ήταν σαν ένα τραγούδι – σήμα προς την κοπελιά ώστε να καταλάβει οτι ο αγαπητικός της βρισκόταν σε ένα συγκεκριμένο σημείο που είχαν καθορίσει στο χωριό και την περίμενε.

Ακόμα δε μια άλλη ιστορία για το τραγούδι αυτό χρονικά μας μεταφέρει  λίγο μετά την μικρασιατικη καταστροφή όπου ακούγεται το  «Ένα καράβι αρμάτωσα να ‘ρθώ να σε γυρέψω, κι αν δε με θες, νεράιδα μου, μια νύχτα θα σε κλέψω.» από αγωγιάτη πρόσφυγα στο νησί ο οποίος προσπάθησε να κορτάρει την αρχόντισσα του αμπελιού που δούλευε.  Μέχρι τότε  γνώριζαν και τραγουδούσαν μόνο τους πρώτους στίχους.

Ταυτόχρονα βέβαια, οφείλω να ομολογήσω άλλη μια μικρή επίσημανση για το σκοπό αυτό. Συνήθως οι σύγχρονοι μουσικοί όταν παίζουν την «Νεραϊδα»,  το κάνουν είτε ως ακόλουθο του Συρτού, δλδ συρτό και γύρισμα σε αργό Μπάλλο/ Νεραίδα είτε αυτόνομα.

Όπως και να χει, η σημασια του συγκεκριμένου τραγουδιού στην καταγραφή της μουσικής παράδοσης του νησιού είναι ξεχωριστή. Η κινητικότητα του σκοπού από τη μία και η διαφοροποίηση του ανα περιοχές το μετουσίωσαν σε μία ξεχωριστή καταγραφή στο ευρύτερο πλαίσιο της ιστορίας μας. Έχουμε από την μία πλευρά τα τραγούδια της Βεγγέρας, του Γάμου, του Κλήδωνα, του τραπεζιού, τα αστεία τις ρίμες τα κάλαντα, τους συρτούς- τους μπάλλους, και σε ξεχωριστή αναφορά τον μπάλλο «Νεραίδα είσαι μάτια μου».

Νεράιδα είσαι, μάτια μου, και το γιαλό ορίζεις.

Θέλεις, μου παίρνεις τη ζωή, θέλεις, μου τη χαρίζεις.

Κοράλλια είναι τα χείλη σου, κύματα τα μαλλιά σου

κι η θάλασσα ολόκληρη είναι η αγκαλιά σου.

Στην άμμο που καθόμουνα ήταν δικό μου κρίμα

και τ’ όνομά σου έγραφα και τό ’σβηνε το κύμα.

Ένα καράβι αρμάτωσα να ’ρθώ να σε γυρέψω.

Κι αν δε με θες, νεράιδα μου, μια νύχτα θα σε κλέψω.

Νεράιδα είσαι, μάτια μου, και το γιαλό ορίζεις

Θέλεις, μου παίρνεις τη ζωή, θέλεις, μου τη χαρίζεις.

[1] Βλ. Μαρία Ξεφτέρη Σκοποί και τραγούδια τ Απεράθου (Μέρος 5ο): ο Σκοπός του Τζίτζικα ή της παλιάς πατινάδας , στο https://xefteri.wordpress.com/2011/05/11/%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%AF-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%B3%CE%BF%CF%8D%CE%B4%CE%B9%CE%B1-%CF%84%E2%80%99-%CE%B1%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AC%CE%B8%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%AD%CF%81-2/ ( ενημέρωση Φεβρουάριος 2016)

Κοτσάκια της βεγγέρας- Η Γυναίκα της Σαντορίνης

Ο Νίκος Φύτρος ή Γεμέλης με τη χαρακτηριστική του φωνή τραγουδάει μερικά από τα ενδεικτικά κοτσάκια της βεγγέρας ανα χωριό με έμφαση στη "γυναίκα της Σαντορίνης". Η Αρτεμία Αργυρού για άλλη μια φορά με τιμάει με τις φωτογραφίες μιας άλλης Σαντορίνης.

Καλιανταρίσματα Πρωτοχρονιάς στη Σαντορίνη

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Σαντορίνη

Σε αυτή την ανάρτηση μαζέψαμε διαφορετικά κάλαντα πρωτοχρονιάς στη Σαντορίνη, τόσο σε γραπτή όσο και σε ηχητική μορφή.

Πάμε λοιπόν

Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Οίας Σαντορίνης

Άγιος Βασίλης έρχεται γεμάτος με τα δώρα

φέρνει ευχές και ευλογιές σε Φοινικιά και Χώρα

Φέρνει μαζί του αγιασμό,  να αγιάσει τα αμπέλια

για να γεμίσουν με κρασί, άφουρες και βαρέλια

Φέρνει και κάτω στο γιαλό, κατάρτι ασημένιο

για να γενεί με το καλό, και αυτό μαλαματένιο

Για αυτό αν έχεις γιο μικρό, βάλτο’ νε στο μουράγιο

να αξιώσει ο Άγιος, να γίνει καπετάνιος

Κι αν έχεις κόρη παντρειάς, δωσ’ της Πανωμερίτη

για να τη δεις αρχόντισσα, να κουμαντάρει σπίτι

Χρόνους πολλούς να χαίρεστε, α είστε ευτυχισμένοι

και από καράβια και κρασί, να είστε πλουτισμένοι

                                              

Και άλλα…. Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Σαντορίνης

Αρχιμηνιά κι αρχίχρονιά κι αρχή του Γεναρίου
Κι αρχή που βγήκε ο Χριστός στη γη να περπατήσει
Κι εκεί που επερπάτησε χρυσό δενδρί εβγήκε
Χρυσά ταν τα κλωνάρια του κι ολάργυρη η κορφή του
Και στα περικλωνάριά του πουλιά κι εκελαδούσαν

Και ΚΑτεβαίναν τα πουλιά μαύρα μου μάτια και γλυκά
Και πίναν και ανέβαιναν και ροδόσταμο ερραίναν
Δεν ήταν μόνο πέρδικες γαρουφαλιές λεβέντισσες
Ήταν και τρυγονάκια μαύρα μου γλυκά ματάκια.
Κι έρραιαν τον αφέντη μας, τον Ρήγα τον λεβέντη μας,
Τον πολυχρόνεμένο μας και στον κόσμο ξακουσμένο.

Εσένα πρέπει αφέντη μου καράβι ν αρματώσεις
Και τα σκοινιά του καραβιού να τα μαλαμτώσεις
\και πάλι  ξαναπρέπει σου καρέκλα καρυδένια
Για να ακουμπας τη μέση σου τη μαργαριταρένια.

Και πάλι ξαναπρέπει σου καρέκλα να καδίζεις
Με το ένα χέρι να μετράς, με το άλλο να δανείζεις
Και πάλι ξαναπρέπει σου καρέκλα να κοιμάσαι
Βελούδα να σκεπάζεσαι να μην κρυολοάσαι.

Πολλά παμε τ’ αφέντη μας ας πούμε και της κυράς μας,
Κυρά ψηλή, κερά λιγνή κερά καμαροφρύδα,
Κυρά μ όντας θα στολιστείς, να πας στην εκκλησιά σου,
Βανείς τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι σου στα στήθη
Και του κοράκου τα φτερά βάνεις καμαροφρύδι.

Πολλά παμε και της κυράς ας πουμε και της κόρης
Έχεις και κόρη όμορφη γραμματικός την θέλει.
Μ αν είναι και γραμματικός πολλά προυκιά γυρεύει.
Γυρεύει αμπέλι ατρύητο, χωράφια με τα στάχυα.
Γυρεύει και τη Βενετιά, μ όλα της τα καράβια
Γυρεύει και τον κυρ Βοριά να τα καλαρμενίζει.

Έχεις και γιο στα γράμματα και σέρνει το κοντύλι
Να τον αξιώσει ο Θεός να βάλει πετροχείλι.
Για δώσε μας τον πετεινό, για δώσε μας την κόττα
Για δώσε μας την σφαντζικα να φύουμε από την πόρτα.

Βγάλτε τη μπότσα με κρασί, κορώνα μου ζωγραφιστή,
Βγάλε να μας κεράσεις που να ζεις και να γεράσεις.
Επάνω στο παράθυρο στέκει ένα γαρούφαλλο,
Στέκει μια περιστέρα και του χρόνου τέτοια μέρα.


Και άλλα……

ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΑ

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά
ψιλή μου δεντρολίβανιά
τσ’ αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά με τ άγιο Θρόνο.

Αγιος Βασίλης έρχεται
κούτσουρα φορτωμένος
για ξεφορτώσετέ τονε
γιατί είναι κουρασμένος


Σένα σου πρέπει αφέντη μου
στασίδι να καθίζεις
το να σου χέρι να μετρά
τσαι τ άλλο να δανίζει

Σενά σου πρέπει αφέντη μου
καρέκλα καρυδένια
για να κουμπάς τη μέση σου
τη μαργαριταρένια
Σένα σου πρέπει αφέντη μου
κάραβι από την Πόλη
όντας το φέρεις στο νησί
να το ζηλεύουν όλοι
Να έχει απάνω το Σταυρό
και την Αγία Σοφία
όντας γυρνάς στα πέλαγα
να έχεις ευλογία
Να έχει πάνω την ευχή
απ' το Πατριαρχείο
και από τον 'Αγιο Δέσποτα
να μην δουγιάς θηρίο

Σενα σου πρέπει αφέντη μου
καράβι από την Μάλτα
τσαι κείνο που χεις στο νησί
να το τραβάς για βάρκα


Τσερά μου οντάς στολίζεσαι
τσαι πας στην εκκλησία
όλος ο κόσμος σε θωρεί
από τη φαντασία


Τσερά μου, όντας στολίζεσαι
τσαι πας στην εκκλησιά σου
όλος ο κόσμος ήτρεξε
να δει την ομορφιά σου


Πολλά παμε τσαι τση κεράς
ας πούμε τσαι τση κόρης
τσερά τη θυατέρα σου
γραμματικός τη θέλει


Μ αν είναι τσαι γραμματικός
πολλά προυσά γυρεύει
θέλει αμπέλια ατρύγητα
χωράφια με τα στάχυα

Θέλει τη τσερά θάλασσα
μ όλα τση τα καράβια
θέλει τσαι το τσυρ Βοριά
για να του το αρμενίζει

Τσερά ψιλή τσερά λιγνή
τσερά καμαρωμένη
τσερά μαρμαροτράχηλη
τσαι μαρμαροκολώνα,
που χεις το γιο τον καλογιό
το γιό τον κανακάρη
που λούζεις τον στολίζεις τον
και στο σχολειό του πάει.


Τσ ο δάσκαλος τον έστειλε
για να καλαναρχίζει
τσαι το τσερί ντου έσταζε
τα ήκαψε το χαρτί του


Ήκαψε τσαι τα ρούχα ντου
τα χρυσοκεντημένα
όπου του τα τσεντούσανε
χεράκια κοραλένια

Τσαι άλλα πολλά πρέπανε
μα πάω γιατί σπουτάζω
θέλω να πάω και αλλού
να τσοι ανεγαλιάσω

Απάνω στο παράθυρο
στέκει μια περιστέρα
αν είναι με το θέλημα
να πούμε καλησπέρα

(Καλλίτσι Νομικού – από το βιβλίο του Γιώργου Βενετσάνου: « Λαογραφικά της Σαντορίνης – Παραδόσεις τόμος 2ος»

Και άλλα…..

Καλην εσπέρα άρχοντες, ήρθαμε να σας πούμε

ότι και αύριο εόρτη , ανάγκη να χαρούμε.

Και να πανηγυρίσουμε, Περιτομή Κυρίου,

και εορτή του μάκαρος Μεγάλου Βασιλείου.

Κάνω λοιπό καλήν αρχή τραγούδια να συνθέσω ,

τον Αγιο Βασιλείο δια να επαινέσω.

Να σας είπω τα θαύματα, που έκανε αυτός του,

με του Θεού τη δύναμη που ήταν βοηθός του.

Σπουδές – γράμματα μάθαινε, σοφία πλουτισμένος,

παρ’ όλων εθαυμάζετο, γιατί ήταν διδαγμένος.

Της Καισσαρείας γέννημα, βλαστός Καππαδοκίας,

και λυτρωτής και ποιητής της Θείας Λειτουργίας.

Είχε και το αξίωμα, της αρχιεροσύνης,

έχθρός των έργων των κακών, φίλος της σωφροσύνης.

Αρχιερείς τον σέβονταν, παπάδες τον τιμούσαν,

οι άρχοντες και ο λαός, σκυφτοί τον προσκυνούσαν.

Να μη σας τα πολυλοιγώ, τα προτερήματά του,

όλοι θε να τα ξέρετε τα κατορθώματά του…

Απάνω στο παράθυρο , στέκει μια περιστέρα,

αν είναι θέλημα Θεού , να πούμε καλησπέρα.

 Λίγο πριν το τέλος μια ιστορική φωτογραφία

Μια σπάνια φωτογραφία από το 1959 από το χωριό του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη

Διακρίνεται ο Ευστάθιος Αρβανίτης (τζαμπουνιέρης) να παίζει τσαμπούνα

Τώρα τι λέτε ; Πάμε να ακούσουμε και τα ηχητικά:

Το πρώτο βίντεο είναι καταγραφή από την έρευνα που συνεχίζει και κάνει ο ερευνητής- μουσικός δάσκαλος τσαμπούνας Γιάννης Πανταζής  με τον παλιό τσαμπουνιέρη της Σαντορίνης Βαγγέλη Μαρκουλή από την Οία

και πάλι από το Ακρωτήρι 

και λίγο από Μεσσαριά ( πάλι στο γνωστό ρυθμό που τραγουδάμε και τα Φωτοκάλαντα)

Και του Χρόνου 

O Νίκος Φύτρος σε μεράκια .....

Από το αρχείο του Γιώργου Δαμασκηνού από το Μεγαλοχώρι :

α)Μπερμπάντης με τον Νίκο Φύτρο
β) το παπουτσάκι σου Νίκος Φύτρος
γ) Ξύπνα που δεν ηχόρτασες Κοτσάκια της Βεγγέρας - Νίκος Φύτρος


δ) όταν ξεβεντεμίσουμε Νίκος Φύτρος

Ενας βιολάτορας σαντορινιός Αντώνης Κρεββατάς

Kυριάκος Πρέκας ( Φαρισαίος) : Ένας ψαράς μα και λαουτιέρης....

ΠΡΩΤΟΙ ΣΤΑ ΚΑΛΑΜΠΟΥΡΙΑ

Οι ψαράδες παλιά, όταν πήγαιναν το πρωί να σηκώσουν τα δίχτυα, δεν υπήρχε περίπτωση να μην ανάψουν φωτιά στην παραλία και να φάνε ψάρια όλοι μαζί με γυναίκες και παιδιά και να παίξουν με τα όργανα. Ματήζανε (ενώνανε) τα φαγητά τους όπως ματήζανε και τα σχοινιά όταν κόβονταν. Λέγανε κι αστεία πιπεράτα που τους έκαναν να γελούν με την καρδιά τους. Έχει μείνει θρυλικός ο ψαράς Φούρος, το κανονικό του όνομα ήταν Γιάννης Λιβαδάρος, που έστυβε το μυαλό του όλη μέρα να βρει αστεία που θα έλεγε το βράδυ στη βεγκιέρα (παρέα): «Δυο μπετογάλουνα κρασί ήπιαμε με δυο μπεμπέκες και τις έβαλα στη βάρκα. Πέρασε λίγη ώρα κι η μια μου ζήτησε να πάει προς νερού της. Της έδειξα τους δύο μπαλαούρους της βάρκας, ο ένας είναι η αντρική κι ο άλλος η γυναικεία τουαλέτα, της είπα. Έστριψα το κεφάλι για να μη λέει ότι την κρυφοκοιτάω και περίμενα. Δεν πρόλαβε να κάτσει κι άκουσα ένα μπουμ πολύ μεγάλο. Δυναμίτη μου μολάρισε η άτιμη ή φιάλη αερίου έσκασε; Γυρνάω να δω τι τρέχει και τοιράζω την τρύπα του ποπού της. Πω πω, ένα τέρας μ’ ένα μάτι φώναξα. Γυρνάει κι αυτή προς τη μεριά μου να δει γιατί φωνάζω και τι να δω, μαύρο το γκαζερί της». Ποτέ δεν έβαλε μηχανή στη βάρκα του ο Φούρος, «άντε που θα βάλω το δούκιασμα (φάντασμα) μέσα», έλεγε. Όλο με κουπιά πήγαινε, μ’ αυτά έζησε την οικογένειά του κι έγινε νοικοκύρης. Ήταν ξεκάθαρο και ήσυχο μυαλό, όπως οι περισσότεροι Σαντορινιοί της εποχής εκείνης.

ΣΠΟΥΔΑΙΟΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ

«Δεν γνωρίζω από μουσική αλλά παίζω μουσική. Όλοι παίζουμε μουσική στην οικογένειά μας, ο παππούς, ο πατέρας, η μάνα, εγώ, τ’ αδέλφια μου, ο γιος μου ο Αντώνης. Σαντούρι έπαιζε και η αδελφή μου η Τούσα που χάθηκε πρόωρα στα 40 της χρόνια. Κάτι τραγούδια του τύπου: ‘‘σ’ αγαπάω μ’ ακούς;’’ δεν τα εκτιμώ καθόλου. Τα θεωρώ σαν τη γρίπη που περνάει και χάνεται». Ο Κυριάκος, είναι σπουδαίος ψαράς και λαουτιέρης. Όταν αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα ή δεν πάει καλά η δουλειά τα παρατάει όλα και πιάνει το όργανο. Παίζει για να φύγει η τρέλα και να καθαρίζει το μυαλό του. «Όταν έχασα την αδελφή μου συμμετείχα στη βαριά κατάσταση με λυπητερούς σκοπούς. Όταν όμως κήδεψα τον πατέρα μου δεν τον συνόδεψα με μουσική στο τελευταίο του ταξίδι. Μέσα μου το ήθελα, φοβόμουν όμως τα κουτσομπολιά. Λυπήθηκα και μετάνιωσα που δεν το τόλμησα». Από 13 ετών βγάζει μεροκάματο ο Κυριάκος με το λαούτο. Είναι πρακτικός οργανοπαίχτης και δεν γνωρίζει θεωρία μουσικής, πού να βρεθούν άλλωστε ωδεία στη Σαντορίνη την εποχή εκείνη; Σέβεται τους σύγχρονους μουσικούς, αλλά θεωρεί ότι συχνά αναλώνονται σε άσκοπες και περιττές επιδείξεις δεξιοτεχνίας. Πιστεύει ότι η σαλάτα δεν χρειάζεται ολόκληρα κιλά αλάτι για να νοστιμίσει, αλλά αρκούν ελάχιστα μόνο γραμμάρια. Το λαούτο γι αυτόν είναι εκτός από όργανο μουσικής και όργανο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων. «Παλιά, τότε που οι γυναίκες ανέβαιναν στα κατοικούμενα (γυναικωνίτη) της εκκλησίας και οι άντρες τις θωρούσαν από κάτω, σε κοίταζε την κοίταζες και το βράδυ της έκανες καντάδα με το όργανο κάτω από το παραθύρι της. Συχνά έκανα καντάδα και στις φιλενάδες των φίλων μου, καθώς συχνά μου το ζητούσαν για χατίρι. Οι κοπέλες πάντα το ευχαριστιόντουσαν, οι γονείς τους αρκετές φορές, αλλά υπήρξαν και περιπτώσεις που μου ζήτησαν να ξεκουμπιστώ».

http://www.travelpaths.gr/content/%CF%83%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B7-%CF%88%CE%B1%CF%81%CE%AC%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BB%CE%B1%CE%BF%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%AD%CF%81%CE%B7%CF%82

Ρίμα του Αγίου Γεωργιου από τη Σαντορίνη

Η Μαρίζα Κωχ κατά τη διάρκεια της εξαιρετικής συναυλίας στην Παναγία Επισκοπής στην οποία συμμετείχε και ο Κύριος Χρόνης Αηδονίδης, τραγουδάει μαζί με όλο τον κόσμο τη ρίμα του Αγίου Γεωργίου από τη Σαντορίνη

Και του χρόνου της Παναγίας στη Σαντορίνη

φέτος είχα την μεγάλη ευτυχία εκτός των άλλων να κάνω μια τσάρκα στις περισσότερες Παναγιές της Σαντορίνης  που τιμούσαν την Μετάσταση Της. Το αφιέρωμα αυτό ετοιμάζεται και θα ολοκληρωθεί  στο τέλος του μήνα με επιπλέον στοιχειά.....
Επειδή όμως η παρέα μας αυτή στο blog έχει πολλά κέφια θα σας αντιγράψω μήνυμα που μου ήρθε από την πράκτορά του blog στην Οία  χαχαχα.... και περιμένω ΟΠΟΙΟΣΔΗΠΟΤΕ ΜΠΟΡΕΙ να της απαντήσει με το Σαντορνιό τρόπο...

"Έαν πας στο Νημποριό, βλέπεις μάντρες των βοδιώ, εαν πας στο Καρτεράδο βλέπεις μάντρες των Γαδάρω, μόνο στην Απάνω τη Μεριά με τα πολλά καράβια βλέπεις κοπέλες όμορφες και άντρες παλληκάρια"

 

Αγαπητή μου Μ.Λ.  το αφήνω να σου απαντήσουν , ελπίζω.......... χαχα οι αναγνώστες της παρέας μας......αντε γιατι οι Κατωμερίτες πρέπει να πάρουν λίγο τα πάνω τους με τους Απανω Μερίτες.....χαχα

Μουσική Παράδοση στη Σαντορίνη

«Άρχισε γλώσσα μ άρχισε τραγούδια να αραδιάζεις και την καλή μας συντροφιά να τη διασκεδάζεις». Ένα δίστιχο της Σαντορίνης με το οποίο ξεκινάνε οι θρυλικές βεγγέρες στο νησί. Η ιστορία κάθε νησιού και κάθε τόπου περιπλέκεται άμεσα με τις έννοιες της παράδοσης, των ηθών και εθίμων των λαών. Έτσι και στη Σαντορίνη, αν θέλεις να κανείς συνολική παρουσίαση του νησιού, δεν μπορείς να μην εντάξεις για πχ τα έθιμα της ( Γάμος, Πάσχα, βεντέμα – τρύγος, εορτές Αγίων,) ή ακόμα δεν θα μπορούσες να μην ανατριχιάσεις αν ποτέ πετύχεις “ live” το τραγούδι της Βεντέμας ( Βεντέμα ήλθε βρε παιδιά…..).
Η παράδοση της Σαντορίνης κατηγοριοποιείται σε τρείς ομάδες: α) Καταγραφή – και διατήρηση Ηθών και Εθίμων ( Πάσχα, Χριστούγεννα, έθιμο του γάμου κ.ο.κ.) Μουσική παράδοση : α) χορευτικά τραγούδια ( Νεράιδα είσαι μάτια μου, Κυρά Δασκάλα κ.ο.κ.), β) τραγούδια της Βεγγέρας, του Γάμου, του Κλήδωνα ( γενικά για ειδικές περιπτώσεις), γ) τραγούδια του τραπεζιού, και αστεία, δ) παιδικά τραγούδια, ε) ρίμες, κάλαντα στ) νανουρίσματα. Γ) Χορευτική παράδοση
Η Καταγραφή των Ηθών και Εθίμων του τόπου μας έχει γίνει από πιο ειδικούς ( Εμμ. Α. Λιγνό, Φίλιππα Κατσίπη, Γουλιελμία Συρίγου, Μάρκο Αβ.Ρούσσο), από την αφεντιά μου και εκτός των άλλων ο σκοπός του άρθρου αυτόύ δεν είναι η λαογραφική αποτύπωση όλων των ηθών και εθίμων, παρά μόνο της όσο το δυνατόν συνοπτικής αλλά και κατατοπιστικής μουσικής παράδοσης του νησιου.
Πρέπει βέβαια να τονιστεί ότι η Σαντορίνη δεν είναι σαν την Νάξο, την κοιτίδα του Κυκλαδικού Λαϊκού Πολιτισμού. Εδώ δεν έχουμε κάθε χωριό και διαορετικό σκοπό, ούτε κάθε χωριό και διαφορετικό άκουσμα του βιολάτορα. Στο νησί μας, τα στοιχεία του λαϊκού - μουσικού πολιτισμού αναδεικνύονται και παρουσιάζονται μέσα από τη φυσιογνωμία της παλιάς κοινωνίας του νησιού. Ένα όμως από τα χαρακτηριστικά σημεία του μουσικού θησαυρού της Σαντορίνης είναι οι πλείστες όσες μαντινάδες για τις διάφορες γιορτές. Για τον πλούτο αυτό, σε όσα βιβλία και να καταγραφούν, σε όσες εκπομπές – εκδηλώσεις ακουστούν, είναι πάντα ανεξάντλητος.
Αξιοσημείωτες επίσης μπορούν να θεωρηθούν οι ρίμες ( αρκετές παραλλαγές για τον Άγιο Γεώργιο), αλλά και η μία μέχρι στιγμής επίσημη καταγραφή νανουρίσματος του νησιού.
Τα χορευτικά τραγούδια του νησιού έχουν τα εξής βασικά χαρακτηριστικά: Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει μια συνολική κατάγραφή σε μουσικό cd όπως συμβαίνει σε άλλες περιοχές. Μερικά δείγματα, έχει προσθέσει σε cd της η δικιά μας Μαρίζα Κωχ, μαζί με τη συμμετοχή του πάντα πρωτοπόρου στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας Λαογραφικού Ομίλου Σαντορίνης ( cd: Αιγαίο – Νεράϊδα είσαι μάτια μου, Κυρά Δασκάλα), αλλά και του Συλλόγου Ακρωτηριανών ( cd Santorini αλλά και Πνοή στο Αιγαίο- Μαντινάδες Βεγγέρας – γύρισμα σε Μπάλλο, αλλά και Νανούρισμα Σαντορίνης).Από την άλλη τα τελευταία χρόνια, έχουν δημιουργηθεί πολλές πρόχειρες ή μη πρακτικές καταγραφές των τραγουδιών της Σαντορίνης. Οι πρακτικές αυτές καταγραφές εκτός από την οργανωμένη πρσπάθεια ανάδειξης των Σαντορινιών τραγουδιών, έχουν γίνει με βασικό σκοπό το μεράκι.
Εκτός των άλλων διάφοροι πολιτιστικοί Σύλλογοι έχουν καταφέρει μέσα από τα δρώμενα τους να φέρουν στη μνήμη παλιά ξεχασμένα τραγούδια της Σαντορίνης ( όπως ο Πολιτιστικός Σύλλογος το Μετόχι κ.ο.κ). Βασική όμως πηγή πληροφόρησης των παραδοσιακών τραγουδιών του νησιού είναι οι αντίστοιχες ενότητες σε λαογραφικά βιβλία. ( Γεώργιου Βενετσάνου, Μάρκου Αβ.Ρούσσου, Εμμ. Ά. Λιγνού).
Παράλληλα δε, οι μουσικοί της Σαντορίνης μέσα στο πέρασμα των χρόνων έχουν αφήσει χαρακτηριστικό σημάδι στη προσπάθεια διατήρησης των ηθών και εθίμων: οι βιολάτορες όπως Αντώνης Πρέκας ( Φαρισσαίος), Μανώλης και Δημήτρης Νομικός ( Μανολίτσος), οι τσαμπουνιέρηδες ( Ευστάθιος Αρβανίτης, Μαρκουλης) κ.ο.κ. έχουν αναδείξει με τον τρόπο τους το μουσικό άκουσμα της Σαντορίνης μέσα από τα πανηγύρια, τις γιορτές ή οποιαδήποτε άλλη εκδήλωση.- Δράση.
Από πλευράς χορευτικής οφείλουμε να γίνουν οι εξής παρατηρήσεις. Ο Βασικός χορός της Σαντορίνης είναι συρτός –γύρισμά σε γρήγορο μπάλλο – ρεπατί. Ο αλησμόνητος ερευνητής Ματθαίος Μηνδρινός στα Ανάλεκτά του αναφέρει τα εξής πάνω στους χορούς της Σαντορίνης:
• « Γενικά το χρώμα του θηραικού μπάλου έχει παθητικόν μα κλαυθμηρόν χαρακτήρα, τον γλυκύ τόνο του οποίου αποδίδου με λεπτότητα τα θηραϊκά όργανα ( λαούτο, κλαρίνο και βιολί). Επάνω εις τους λεπτοτάτους κυματισμούς του παιγνιδιάρικου τριμητονίου των χρωματικών κλιμάκων του χορού τούτου, χαράσσεται η ζωηρότητης και η χάρης εις τας οποίας η ευγενική νησιωτική ψυχή ξεδιπλώνει τα φτερά της και αγναντεύει την μεγάλη και ευρύχωρον θάλασσαν με τον απέραντο ορίζοντα.
• « Κύριο γνώρισμα του εν λόγω θηραϊκού χορού είναι το αρρενωπό πάθος και το αυστηρό και σοβαρό ήθος. Εν Θήρα, θεωρείται αριστούργημα από άποψη ευρυθμίας»
Παράλληλα δε θα πρέπειι να τονιστεί ότι μέσα από την πρακτική έρευνα, οι θηραίοι μουσικοί έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με τα μουσικά τους όργανα, Σαν να τρέχουν πολύ περισσότερο από το κανονικό, οπότε συνδυάζεται και αναλόγως ο ρυθμός του συρτού – μπάλλου – ρεπατί της Σαντορίνης. Ο Ματθαίος Μηνδρινός πάλι στα Ανάλεκτά του, το επεξηγεί με το δικό του χαρακτηριστικό τρόπο: « Συγκλονίζεται και δονείται έτι δε και υποβάλλεται ο γνήσιος Θηραϊος χορευτής κατά την εκτελεσίν του.

Αυτά όμως για κάποιους μπορεί να θεωρούνται αναθήματα του χθες!! Τι γίνεται όμως σήμερα στη Σαντορίνη όλο το χρόνο; Διατηρούνται τα ήθη και έθιμα του τόπου, οι νέοι είναι κοντά στην παράδοση ή θεωρούν ότι είναι «πολύ κακό για το τίποτα»;
Η Σαντορίνη με διάφορους τρόπους, αποδεικνύει ότι δεν είναι μόνο ηλιοβασίλεμα στην Οία, ( κλειστός) αρχαιολογικός χώρος, νυχτερινή ζωή στα Φηρά. Οι ντόπιοι και οι νέοι κυρίως προσπαθούν και διατηρούν όσο το δυνατόν περισσότερο τα έθιμα του τόπου μας. Θα φανεί περίεργο για πχ αν τυχόν γίνει γάμος στο νησί και δεν υπάρχει το παραδοσιακό γκράξιμο του γαμπρού και της νύφης, ή ακόμα να μην συμμετέχουν στον χαρακτηριστικό τρόπο εορτής αγίων του νησιού. Παράλληλα δε στο άκουσμα παραδοσιακών οργάνων οι νέοι αναδεικνύονται μπροστάρηδες στο χορό. Τα τελευταία χρόνια πολλοί νέοι μαθαίνουν παραδοσιακούς χορούς ή μέσα από τα σχολεία ή μέσα από Συλλόγους

Κλείνοντας, θα σας αντιγράψω μια φράση της γιαγιάς μου Γουλιελμίας Συρίγου από το βιβλίο της « Η Σαντορίνη μου»: «Με το πλησίασμα στις ρίζες αυτές γινόμαστε προσκυνητές των προγόνων μας, μαθαίνουμε και νοιώθουμε πως ζήσανε, δένοντας έτσι γερά με αδιάσπαστη ενότητα το παρελθόν με το παρόν».
Ιωσήφ Πέρρος
Γενικός Γραμματέας Συλλόγου Μεγαλοχωριτών Αθήνας
Ιστορικός Μελετητής – Μουσικός Παραγωγός

Αρχισε γλώσσα μ άρχισε.....Μουσική παράδοση της Σαντορίνης

Ας αρχίσουμε σιγά σιγά να αναφερόμαστε και στη μουσική παιδεία - παράδοση της Σαντορίνης. Ίσως κάποιοι να αναρωτιούνται μα πως είναι δυνατόν η Σαντορίνη να μην έχει μόνο το sunset της!!! Και όμως η Μουσική Παράδοση της είναι ιδιαίτερα σημαντική. Σίγουρα δεν έχει τον πλούτο της Νάξου αλλά όλο και κάτι έχει να προσφέρει και το νησάκι αυτό... Κάποια από τα μουσικά ακούσματα έχουν καταγραφεί είτε σε cd είτε σε βίντεο είτε ακόμα σε βιβλία... Σιγά σιγά θα προσπαθήσουμε όμως να κάνουμε αναφορά στην μουσική παιδεία του νησιού. ( Ένα άλλο θέμα θα είναι και οι Μουσικοί της Σαντορίνης... Εκεί να δείτε γέλιο που θα πέσει από τους Σαντορινιούς)

Υπάρχουν αρκετά είδη μουσικών τραγουδιών της Σαντορίνης τα οποία όμως μπορούμε να τα διακρίνουμε στα εξής: Στιχάκια /Κοτσάκια ( τα οποία προσαρμόζονται ανάλογα την περίπτωση και το ρυθμό), Τραγούδια χορευτικά, Νανουρίσματα, Τραγούδια της Τάβλας( ένα από αυτά είναι και το τραγούδι της Βεντέμας), Ρίμες, Κάλαντα... Σίγουρα το θέμα αυτό μπορεί να οδηγησει σε τυχόν διαφωνίες αλλά θα προσπαθήσω να είμαι όσο πιο αντικειμενικός γίνεται...
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με στιχάκια της βεγγέρας... αυτοσχέδια, με την ντοπιολαλιά την ειδική, αναδεικνύουν την ευγένεια, το κάλος, τη χαρά τη λύπη, είναι περιπεκτικά, προσαρμόζονται ανάλογα την περίπτωση και ανάλογα και τον τραγουδιστη... Όταν για πχ ανήμερα της εορτής ενός Αγίου οι πιστοί γεμίζουν το πανηγυρόσπιτο αρχικά θα ψάλλουν όλοι το κοντάκιο του Τιμώμενου Αγίου και στη συνέχεια τις περισσότερες φορές κάποιος θα λέει το στιχάκι και όλοι μαζί μετά θα το τραγουδάνε... Μάγκου μου όμως να ξεμείνουν από στιχάκια τότε οι πιο γέροι αναλαμβάνουν δράση έτσι ώστε να συνεχιστεί το πανηγύρι με βιολιά μέχρι αργά το απόγευμα... " Αρχισε γλώσσα μ άρχισε τραγούδια να αραδιάζεις και την καλή μας συντροφιά να τηνε διασκεδάζεις".... Και όλοι μαζί σαν να είναι μια οικογένεια τραγουδούν χορεύουν πίνουν.....

Η Μαρίζα Κωχ μαζί με τη σύμπνοια του Συλλόγου Ακρωτηριανών τραγουδάει μερικά στιχάκια ( κοτσάκια) της βεγγέρας σε ένα από τα τελευταία της cd
Ας τους ακούσουμε λοιπόν...( στο βιολί ο Νίκος Οικονομίδης)


Για δείτε όμως και ένα κειμενάκι ( μου τις παραχώρησε ο Μεγαλοχωριανός Γιώργος Δαμασκηνός) με κάποιες από τις μαντινάδες .....



οι παλαιότεροι ερευνητές του νησιού ( Γιώργος Βενετσάνος, Μάρκος Ρούσσος, Εμμ. Α.Λιγνός, Γουλιελμία Συρίγου) έχουν καταγράψει πλείστες όσες μαντινάδες - στιχάκια - κοτσάκια ανάλογα την περίπτωση... Δεν ξέρω αν πρέπει να τις αντιγράψω σαν αρχείο.. αυτό ίσως μπορεί να γίνει αργότερα......