Όταν οι φωτογραφίες μιας άλλης Σαντορίνης ...εξιστορούν ... Οικογένεια Γεωργίας Λυγνού από τη Μεσσαριά

Νικόλαος  Λυγνός (γενν.1921) και
Στυλιανή Ρούσσου (γενν.1923)
Οι γονείς της κυρίας Γεωργίας
σε μία από τις άδειες στρατού 1947- 1948 

Σήμερα θα γνωρίσουμε  μέσα από τις φωτογραφίες την οικογένεια της κ. Γεωργίας Λυγνού από τη Μεσσαριά η  οποία μαζί με την κόρη της  Γιώτα Μητρογιάννη μας παραχώρησαν φωτογραφικό υλικό μιας άλλης εποχής και τις οποίες ευχαριστώ Θερμα για την τιμή.  Ταυτόχρονα δε, η κυρία Γεωργία αφηγείται όσες μικρές μα  τόσο ξεχωριστές στιγμές της οικογένειας της θυμάται.  Η ανάρτηση αυτή γίνεται για άλλη μια φορά για να γίνει κατανοητό οτι μέσα από το αρχείο των οικογένειων της Σαντορίνης μπορεί να σκιαγραφηθεί μια άλλη εποχή ... να γνωρίσουμε άτομα, τρόπο ζωής κ.α. και να συνδυάσουμε ιστορικά και μη γεγονότα. Ταυτόχρονα δε με μία ευρύτερη πολιτική διάσωσης , ανάδειξης , διάχυσης του λαικού πολιτισμού της Σαντορίνης (φωτογραφίες, συνεντεύξεις κ.α)  θα μπορούσε να συμβάλλει στην ανάδειξη της Σαντορίνης σαν ένα ευρύτερο παγκόσμιας φήμης και ιστορίας χώρο, όπου εκεί δεν θα αναδεικνύονται μόνο τα γεωλογικά γεγονότα αλλά και οι συνέπειες αυτών στον τόπο αλλά και στον άνθρωπο, αλλά και τα ξεχωριστά Πολιτισμικά Στοιχεία μιας άλλης εποχής. 

 Στην παραπάνω  φωτογραφία από την «παλλάδα» στα ορυχεία  περιπου το 1952-1953. Ο πατερας της Νικόλαος Λιγνός του Δημητρίου είναι ο δεύτερος κάτω δεξιά. 

 Στη διπλανή φωτογραφία οι γονείς της γυρίζοντας από το πανηγύρι του Αι Γιάννη στον Μονόλιθο γύρω στο 1953- 1954.  « Η μητέρα μου αναφερόταν πολύ συχνά στο παρελθόν και στην ζωή της στο νησί.Η οικογένειά της  ήταν φτωχή. Ήταν η μεγαλύτερη από τα τρία παιδιά της οικογένειας. Ήταν πολύ όμορφη και ο πατέρας μου την ερωτεύτηκε αμέσως. Όμως αυτή του έκανε κόλπα και αφού είδε και απόειδε ο άνθρωπος άρχισε να γλυκοκοιτάζει την ξαδέλφη της. Μόλις το αντιλήφθηκε αυτό η μάνα μου,  πολύ γρήγορα  κλέφτηκαν.» [...] « ..Η οικογένειά μου έφυγε από το νησί λίγο πριν το Πάσχα του 1956. Εγώ ήμουν 6 χρονών και ο μεγαλύτερος αδελφός μου ήταν 4. Έτσι η μητέρα μου μας φόρτωσε στο καράβι και πήγαμε στην Αθήνα. Ο πατέρας μου βρισκόταν ήδη στην Αθήνα για δουλειά, για να καταφέρει να ξεχρεώσει τις 300 δρχ. που χρωστούσαμε στον μπακάλη! Πηγαινοερχόταν στο νησί όποτε υπήρχε δυνατότητα. Έτσι μείναμε πια μόνιμα στην πόλη. Ο πατέρας μου επισκέφτηκε το νησί μία φορά πριν πεθάνει η μητέρα του. Έκτοτε, δεν ήθελε να ξαναπάει....».

Ο παππούς της λοιπόν, Νικόλαος Ρούσσος , ή Φαναράς από τη Μεσσαριά Θήρας, είναι ο πρωταγωνιστής λοιπόν της παρακάτω αφήγησης, όπως τα θυμάται η κυρία Γεωργία από την μητέρα της Στυλλιανή. « Στην καταστροφή της Μ. Ασίας :  Στην άτακτη οπισθοχώρηση των Ελλήνων και στην προσπάθειά του να γλυτώσει κρύφτηκε σε ένα σπίτι και με όπλο ένα γουδί που βρήκε στο σπίτι αυτό αντιμετώπισε Τούρκο στρατιώτη. Έτσι γλύτωσε. Επέστρεψε στην Σαντορίνη φέρνοντας μαζί του και το γουδί… το οποίο βρίσκεται ακόμη στην κατοχή της οικογένειας μας.» «Ήταν ένας πολύ δυνατός άντρας , σήκωνε το μουλάρι όταν ήταν πολύ φορτωμένο και το βοηθούσε να στηλωθεί στα πόδια του. Μια φορά, ήταν τρείς άνδρες και προσπαθούσαν να βγάλουν μία μεγάλη πέτρα από το χωράφι τους όμως ήταν πολύ βαθιά στο χώμα και κουράστηκαν να προσπαθούν. Ζήτησαν την βοήθεια του Νικολού «του Φαναρά».  μόνη αμοιβή που τους ζήτησε ήταν «μισή οκά ψωμί». Του έφεραν το ψωμί, το έφαγε και μόνος κατάφερε να βγάλει την πέτρα.  Βέβαια δεν του άρεσε να πηγαίνει στ’ αγώγια του γιαλού. Δεν του άρεσε γιατί δεν ήθελε να παρακαλάει να πάρει ένα αγώγι και να του πατούν τα μουλάρια τα πόδια. Προτιμούσε να οργώνει στα χωράφια.  Το σπιτάκι του στην Μεσαριά ήταν κοντά στην Αγ. Ειρήνη κάτω από τον Αγ. Δημήτρη. Το μισό ήταν υπόσκαφο. Εκεί γεννήθηκα κι εγώ και μετά ο πρώτος μου αδελφός ο οποίος έχει επιστρέψει στο νησί και ζει μόνιμα τα τελευταία 20 χρόνια.».

« Στην δίπλα φωτογραφία απεικονίζονται οι γονείς του πατέρα μου. Ο παππούς μου Δημήτριος Λυγνός του Ζημωτή και η γιαγιά μου Ειρήνη. Φύτευε ζαρζαβατικά στον Μονόλιθο σε ένα χωραφάκι που είχαν και με το γαϊδουράκι του τα πουλούσε  στο χωριό.Είχε τέσσερα παιδία. Τρείς γιούς και μία κόρη της οποίας τα παιδιά ζουν μόνιμα με τις οικογένειές τους στο νησί.  Ο πατέρας μου ήταν ο πρωτότοκος γιος της οικογένειας.»

Αυτό ήταν ένα μικρό ταξίδι στην οικογένεια της κυρίας Γεωργίας Λυγνού από τη Μεσσαριά.... Αυτό ήταν άλλο ένα λιθαράκι σε μια άλλη Σαντορίνη. 

Η Μυθ-Ιστορία της Σαντορίνης

Η συναρπαστική Ιστορία της Σαντορίνης δεν θα μπορούσε να μην έχει και την αντίστοιχη προέκτασή της στη Μυθ-Ιστορία. Μέσα από το ανεξάντλητο ψηφειακό αρχείο εντόπισα άρθρο της «Εφημερίς των Φιλομαθών» της 23^ης Φεβρουαρίου 1866 ( Πηγή Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Α.Π.Θ.). 

Η συγκεκριμένη έκδοση της εφημερίδας έγινε για άλλη μια φορά λόγω της έκρηξης του 1866. Στην αρχή της εφημερίδας «στο σχολείο»μιας άλλης εποχής με μαθήτριες τις  «αρχαίαι χώραι και πόλεις» αναφέρει χαρακτηριστικά η  «μαθήτρια Θήρα» προσπαθώντας να πλέξει την Ιστορία του Ηφαιστείου με την αποικία της Κυρήνης και τη θάλασσα» :Έρωτηθείς ποτέ τες ποιος είναι; άπεκρίθη «εινε ό θεΐός μου δεσπότης». "Οταν αί άρχαϊαι χώραι καί πόλεις έπαρουσιάσθησάν εις τήν ιστορίαν καί ήρωτώντο κατά  μέρος έχάστη τίς ήτο, ή νήσος Θήρα είπεν 4 είμαι μητρόπολας τής Κυρήνης.» Αί συνάδελφοί της έγέλασαν, ή δέ Θήρα έννοήσασα τήν έννοιαν τοΰ γέλωτος κατώρθωσε διά τας φιλοτιμίας της νά μή εχη ανάγκην νά δανείζεται παρά τής θυγατρός της σημασίαν, ίσως καί διότι εΐδεν ότι αΰτη έπαυσε πλέον καί όνομα καί σημασίαν νά έχη. Ηΰξησε δέ καί έμεγάλυνε τό όνομα τής Θήρας καί ή πρός αυτήν αγάπη τοϋ πατρός της Ήφαιστου καί τοΰ έραστοΰ της ένοσίχθονος Ποσειδώνος, ών ό μέν παίζει αυλόν, δέ τήν χορεύει όταν τοΰ έλθη διάθεσις· στέλλει είς αυτήν χάριν συντροφιάς νέα τέκνα του ό πατήρ της ΐνα μή στενοχωρήται μένουσα μόνη, καί πάλιν όταν οίατρηλατηθή υπό φιλοστοργία; τ’ ανακαλεί.

Ετσι λοιπόν εμπλέκοντας  τον Μύθο και την Ιστορία προσπάθησε να ξεκίνησει ο αρθρογράφος έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης της Ιστορίας... Υπάρχουν πολλές  παράμετροι της ιστορίας μας που μπορούν να παρουσιαστούν αρχικά ως μέρος μιας Μυθιστορίας όχι μόνο για τα μικρά παιδιά αλλά και για τους μεγάλους. Είναι δε χαρακτηριστικό ότι οι Δάσκαλοι και Καθηγητές του νησιού μπορούν να αξιοποιήσουν το έτοιμο υλικό ώστε να μπορέσουν να δώσουν τα κίνητρα έρευνας μιας «άλλης Σαντορίνης»

Μία ...Σαντορίνη του Οδυσσέα Ελύτη

Η συναυλια των γυακινθων- Προσανατολισμοί, Οδυσσέας Ελύτης

....Να ξαναγυριζεις στο νησι της αλαφροπετρας μ'ενα τροπαριο ξεχασμενο που θα
ζωντανευει τις καμπανες δινοντας θολους ορθρινους στις πιο ξενιτεμενες

να φιλευεσαι απ'την ιδια τους θλιψη. Να μη νιωθεις τιποτε πανω απ'τους
θυμησες. Να τιναζεις τα μικρα περβολια εξω απο την καρδια σου κι υστερα παλι


σε παιρνουν τ'ανωμαλα πετρινα σκαλια ψηλα ψηλα κι εκει να καρδιοχτυπας εξω
αυστηρους βραχους κι ομως η μορφη σου ξαφνικα να μοιαζει με το υμνο τους. Να
ασπρη αρχιτεκτονικη της τυχης σου.....
απ'την πυλη του καινουριου κοσμου. Να μαζευεις δαφνη και μαρμαρο για την


Και να'σαι οπως γεννηθηκες, το κεντρο του κοσμου.

1956 - 2016 : 60 χρόνια από το σεισμό της Σαντορίνης...

60 χρόνια συμπληρώνονται φέτος από το σεισμό της Σαντορίνης....

Ένα διαφορετικό αφιέρωμα σε μια ημέρα που όλα άλλαξαν στο νησί ...

«Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνει τέθοια συμφορά» είναι η χαρακτηριστική φράση όλων έζησαν αυτές τις στιγμές…. Μια συμφορά που έμελε να αλλάξει τα πάντα…. Οι εικόνες αυτές μένουν όμως χαραγμένες στο νου των ανθρώπων που τις έζησαν. Οι εικόνες αυτές "εμφανίζονται" και πάλι κάθε που πλησιάζει ημέρα του μεγάλου σεισμού της "αλλαγής". Οι άνθρωποι ακόμα πονάνε...συγκινούνται... Σαν να γινε ο σεισμός μια μέρα πριν... οχι εξήντα χρόνια.

Και ίσως πολλοί αναρωτηθούν γιατί πάλι ένα αφιέρωμα στο σεισμό αυτό; Τι ιδιαίτερο υπάρχει από έναν σεισμό με θύματα και ζημιές.... Μέσα από συγκεκριμένα αφιερώματα από τις εφημερίδες  και όχι μόνο της εποχής, πάμε να ανακαλύψουμε τις πρώτες εικόνες μετά το σεισμό ...  Ας ξεκινήσουμε σιγά σιγά το ταξίδι αυτό....

Walter Friedrich : «Φωτιά στη Θάλασσα, Ηφαιστειότητα και Φυσική Ιστορία της Σαντορίνης, Ο Μύθος της Ατλαντίδας», Εκδόσεις Π. Πασχαλίδης σ.216 Αθήνα 2007  

O τελευταίος καταστροφικός σεισμός της Σαντορίνης έγινε στις 9 Ιουλίου 1956. Ήταν ένας από τους πιο ισχυρούς στην Ευρώπη τον 20^ο αιώνα ( Schwarzbach 1958). Σε διάστημα 12.5 λεπτών δύο σεισμοί συγκλόνισαν το νησί. Το επίκεντρο του πρώτου σεισμού ήταν κοντά στην Αμοργό. Τα Γεωδυναμικά Ινστιτούτα της Ουψάλα και της Κιρούνα στη Σουηδία κατέγραψαν για μεν τον πρώτο σεισμό ισχύ 7.7 βαθμών  της κλίμακας Mercalli – Sieberg  και για τον δευτερο που το επίκεντρό του ήταν κοντά στο νησί ισχύ 7.2. Η πρώτη δόνηση είχε στην Αμοργό ισχύ 9 της κλίμακας Mercalli – Sieberg   στη Σαντορίνη και στην Πάρο 8, στη Θηρασιά, στην Ανάφη, στην Αστυπάλαια, στην Νάξο, στην Κάλυμνο στη Λέρο και στην Πάτμο 7 και στην Αθήνα 4 βαθμών. Ο σεισμός έγινε αισθητός σε μία επιφάνεια 270.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων. 

Εφημερίδα : "Αιγυπτος " 9 Ιουλίου 1956 

Η δεύτερη δόνηση ήταν κάπως ασθενέστερη. Το Σεισμολογικό Εργαστήρι Αθηνών κατέγραψε μέγιστη τιμή 5 βαθμών της κλίμας Mercalli – Sieberg   και η πληγείσα περιοχή είχε έκταση 180.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Στη Θήρα χτύπησε ιδιαίτερα την Οία και ταα Φηρά που καταστράφηκαν σχεδόν τελείως. Σκοτώθηκαν 53 άτομα στη Θήρα και στα γειτονικά νησιά, ισοπεδώθηκαν  συνολικά 529 κτίσματα ( τα 326 στη Θήρα), 1482 είχαν σοβαρές ζημιές και 1750 ελαφρές. Αλλά και σε άλλα χωριά ο σεισμός κατέστρεψε πολλά κτήρια. Πολύ σοβαρές συνέπειες είχε για τους κατοίκους η καταστροφή των δεξαμενών νερού. Η έλλειψη νερού υποχρέωσε τους κατοίκους του χωριού Αγριλιά Θηρασιάς να το εγκαταλείψουν. Οι κάτοικοι της Μέσα Γωνιάς μεταφέρθηκαν στο Καμάρι που την εποχή εκείνη ήταν ακόμη ψαροχώρι.  Αυτός ο σεισμός ήταν μία τραγική εμπειρία κι από τότε όλα τα κτίρια χτίζονται με αντισεισμικές προδιαγραφές αφού και στο μέλλον μπορεί να συμβούν  στην ίδια περιοχή.

Τους ανθρώπους να φοβάσαι …. Όχι το Ηφαίστειο μας

photo Dorothy Burr Tomson (Σαντορίνη 1934)
Αρχείο Αμερικανική Σχολή Κλασσικών Σπουδών Αθήνα,
www.ascsa.edu.gr

Σήμερα μια νέα φίλη με συγκλόνισε με τη φράση της αυτή. Πως είναι δυνατόν ένα κορίτσι της Σαντορίνης  του 2015 να τα λέει αυτά ;  Δεν είναι όλοι συνεπαρμένοι της τουριστικής ανάπτυξης; ( εννοείται ότι αστειεύομαι) Ταυτόχρονα όμως μου θύμισε αφηγήσεις παλαιότερων για τη σχέση τους με το Ηφαίστειο, κυρίως για την έκρηξη του 1950, όπου ουσιαστικά σε κάποιες από αυτές , δεν διαφαίνεται  ο φόβος της έκρηξης , αλλά για παράδειγμα ο αγώνας της εξυπηρέτησης στον Τουρίστα . Αν θυμάστε πριν  λίγο καιρό μέσω του Δημήτρη Ψαθά παρουσιάστηκε άλλη μια τέτοια αφήγηση:

…..«Κι έξαφνα σε μισή στιγμή σε πιέζει, διεκδικεί τα δικαιώματά του  και σε κάνει να απασχοληθείς με την πιο φρικαλέα πεζότητα:

-          Θα φάμε;

-          Εμ …κάτι θα γίνει …

-          Ψάρι ;

Στην ερώτηση αυτή, όλοι οΙ Σαντορινιοί γίνονται μυστηριώδεις, αινιγματικοί. Επιφυλακτικοί. Είναι αδύνατο  να σου απαντήσουν καθαρά. Ναι μεν αλλά….βέβαια νησί είναι πρέπει να έχει ψάρι όμως ελπίζουν ότι τέλοσπάντων κάτι θα βρεθεί. Στο τέλος δεν βρίσκεται τίποτε.  Όταν εζήτησα σχετικές πληροφορίες από τον ξενοδόχον μου, είδα την αποφασιστικότητα στα μάτια του . Εξεκίνησε από όρθρου βαθέος γεμάτος αισιοδοξίαν. Και επέστρεψε το μεσημέρι… κάθιδρος καταπτοημένος, λαχανιασμένος και μου συνέστησε να βγω έξω στην ταράτσα να θαυμάσω μία ωραίαν έκρηξη!!!.....

 Είμαι σίγουρος και το βλέπω καθημερινά δίπλα μου, είναι κάποιοι μόνιμοι κάτοικοι της Σαντορίνης που συνεχίζουν και σκέπτονται διαφορετικά, συνεχίζουν και έχουν ένα ρομαντισμό  της παλιάς εποχής, τους αρέσουν οι βεγγέρες και τα τραγούδια. ( Τις προάλλες, αχάραγα στα Φηρά, γνωστός μου κύριος σφύραγε το σκοπό της μαντινάδας της Σαντορίνης και ασυναίσθητα αντί να τον καλημερίσω του απάντησα με τον ίδιο σκοπό, σφυρίζοντας….).  Εϊναι κάποιοι που συνεχίζουν  και βλέπουν διαφορετικά « ένα νησί του διαβόλου που το κατοικούν Αγγέλοι» όπως έλεγε ο αείμνηστος Φ. Κατσίπης.

 Σαν απάντηση στη φράση της φίλης, αυτής θα σας διηγηθώ έ να μικρό περιστατικό παλιού ανθρώπου: Η Βαμβακία Ζώρζου από το Μεγαλοχώρι πολλά χρόνια πριν ήταν στο σπίτι της μαζί με τις κόρες της. Ξαφνικά ακούστηκε θόρυβος από την ταράτσα του σπιτιού. Η μία της κόρη της φώναζε: Κα μάνα κάποιος είναι επάνω στην ταράτσα. Και απαντά γεμάτη Σοφία και Αγνότητα: «Σταματήστε κορίτσια, θα τρομάξει ο άνθρωπος»…..! Η Αγνότητα της κερα Βαμβακίας όμως δεν έχει φύγει…δεν ξεθώριασε … Υπάρχει ακόμα και σήμερα στη σημερινή Σαντορίνη  αρκεί να μπορούμε να την δούμε… Αρκεί να μπορούμε να τη σεβαστούμε …..

Υ.γ.: Αφιερωμένο στην Μυρτώ Μ.Δακουτρού για τα όνειρά Της…

Η κατάσταση στη Θήρα, γύρω στα 1860. Οι αξίες ενός αστικού τρόπου διαβίωσης

Η κατάσταση στη Θήρα, γύρω στα 1860. Οι αξίες ενός αστικού τρόπου διαβίωσης [1]

Απόσπασμα από το βιβλίο της Ι.Τζαχίλη: Οι αρχές της Αιγαιακής Προιστορίας[2]

[…] Η Θήρα εισχωρεί δυναμικά στο αρχαιολογικό πεδίο τη δεκαετία του 1860. Αυτό γίνεται αιφνίδια, λόγω δύο γεγονότων τυχαίων, εντελώς ασχέτων, από ενδιαφέροντα ιστορικά ή αρχαιολογικά. Πρόκειται για τη διώρυγα του Σουέζ η οποία περατώθηκε το 1869 και την ηφαιστειακή δραστηριότητα που άρχισε το 1866 και διήρκεσε πέντε έτη. […] Η Θήρα προς τα μέσα του αιώνα δίνει την εικόνα ενός ανερχόμενου αστικού κέντρου. Είναι μία ισχυρη ναυτιλιακή δύναμη στο αιγαίο, πριν, αλλά και μετά την ανάπτυξη της Σύρου. Είναι επίσης δεύτερη σε εξαγωγές βιομηχανικών προιόντων στις Κυκλάδες θηραΪκής γης εν προκειμένω, μετά τη σμύριδα της Μήλου.  Για μία δεκαετία από το 1857 έως λίγο μετά το 1867, παρατηρείται εντατικοποίηση στην εξόρυξη της θηραΪκής γης για να καλυφθούν οι ανάγκες της Εταιρείας του Σουεζ. Αναφέρεται επίσης ότι το νησί είχε πληθυσμό 17.000 περίπου κατοίκων και ισχυρή οινοπαραγωγή. Η ζωτικότητα του νησιού φαίνεται από το πόσο γρήγορο είχε ξεπεράσει το σεισμό του 1854. […] Υπάρχει δραστήρια καθολική κοινότητα. Έχουν επίσης εγκατασταθεί κοινότητες μοναχών, Λαζαριστών και Αδελφών του Ελέους που αντικατέστησαν τους Ιησουίτες και τις δομηνικανίδες αδερφές. Οι μοναχοί και οι μοναχές λειτουργούσαν ορφανοτροφείο καθολικών και οικοτροφείο των Αδελφών του Ελέους καθώς και νοσοκομείο. Εκεί μορφόνονταν και οι κόρες των ευκατάστατων νοικοκυραίων και των καραβοκύρηδων, καθολικών και ορθοδόξων. Στο νησί  εκδίδονται κατά καιρούς εφημερίδες και εδρεύουν πρόξενοι πολλών ευρωπαϊκών δυνάμεων. Ιδιαίτερα στενές και έντονες είναι οι εμπορικές επαφές με τη Ρωσία και κυρίως την Οδησσό. [..]

 

[…] Όταν το 1866 αναδύθηκε η κορυφή του ηφαιστειακού κώνου υπό μορφή νησίδος, ο Ιατρός Δεκιγάλλας το ονόμασε Γεώργιος, μέσα σε γενική αποδοχή, παρόλες τις αντιρρήσεις του νεοαφιχθέντος βασιλέως ότι δεν ήθελε το όνομά του να συνδεθεί με ηφαιστειακές καταστροφές.  Η παροικία των καθολικών εγγραμμάτων από τους οποίους πολλοί ήταν συλλέκτες αρχαιοτήτων με τα μοναστήρια και τα σχολεία τους, συμμετείχε ενεργά στις έρευνες τόσο τις γεωλογικές όσο και τις αρχαιολογικές. Αυτοί κυρίως υποδέχθηκαν τους ξένους σοφούς, γεωλόγους και αρχαιολόγους και βοήθησαν το έργο τους. Όχι μόνο όμως αυτοί. Ορισμένοι προύχοντες, γιατροί., κάθε είδους λόγιοι και καλλιεργημένοι Θηραϊοι, όπως για π.χ. ο Γ. Κανακάρης, ο οποίος συνέγραψε γεωλογική ιστορία της νήσουν, ήταν σε θέση να δεχτούν τις ευρωπαϊκές επιρροές έστω και εν μέρει, και μαζί ασυνείδητα, την επιρροή του νέου πνεύματος. Κολακευμένοι από την προσοχή και το ενδιαφέρων τόσων σοφών και σπουδαίων προσώπων, αποδεχόμενοι ανεπιφύλακτα την επιρροή των Ευρωπαϊων κυρίων των Γάλλων και των Γερμανών ως ανωτέρων και σοφοτέρων, οι Θηραίοι υιοθετούσαν ταυτόχρονα και το νεοτεριστικό πνεύμα της επιστήμης , του ορθολογισμού και του εξελικτισμού που αυτοί κόμιζαν, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούν. […]Τα πνεύματα είχαν αλλάξει στο νησί, υπήρχαν εύποροι και μορφωμένοι αστοί και παντού διακρίνοταν μια κάποια ευμάρεια που επέτρεπε αυτές τις αλλαγές Ίσως όχι τυχαία οι περισσότεροι από τους Θηραίους που αναμείχθηκαν στις αρχαιολογικές έρευνες ή είχαν συλλογές αρχαιολογικές, άνηκαν σε οικογένειες πλοιοκτητών

---

[1] Με ιδιαίτερη χαρά, δημιουργήθηκε αυτή η ανάρτηση. Ο λόγος είναι ότι η συγγραφέας του βιβλίου η κ. Τζαχίλη, ένας άνθρωπος εξαιρετικά προσιτός, μετά τη συγγραφή και έκδοση ενός τόσο σημαντικού βιβλίου διεπιστημονικής προσέγγισης, αποφάσισε και το παραχώρησε δωρεάν μέσα από το www.academia.edu. Αξίζουν ειδικά συγχαρητήρια για την κίνηση αυτή, μιας και δημιουργεί άλλο ένα πλέγμα ανάδειξης στη συγκεκριμένη περίπτωση, της θηραΪκής Ιστορίας ενώ ταυτόχρονα δίνει στους νέους μελέτητές το έναυσμα ευρύτερης προσέγγισης  μιας διεπιστημονικής μελέτης. Το βιβλίο αυτό το προτείνω ανεπιφύλακτα για οποιον μελετάει τη Θηραϊκή Ιστορία.  

[2] Πηγή Ι.Τζαχίλη: Οι αρχές της Αιγαιακής Προίστορίας, Εκδ. Καθημερινή. Βλ. https://www.academia.edu/15294776/Οι_αρχές_της_Αιγαιακής_Προιστορίας  (Ενημέρωση 2015-09-08)

Ο Θηραϊκός Όρθρος του Χθες … στο Σήμερα,

 Ο ήχος των γαιδουριών … ο ήχος των ανθρώπων .. Οι σκάλες των Φηρών, οι μορφές αγνές, δημιουργικές, πονεμένες αλλά γεμάτες Ηρεμία….

Οι καταστροφές από το σεισμό  του 1956 ακόμα εκεί … Να θυμίζουν το χθες… Να προσμένουν το αύριο ….

Οι κάναβες και τα υπόσκαφα που μυρίζουν Μνήμες Ανθρώπων ..Ζωντανές

Οι Τουρίστες  έξω από την νέα ορθόδοξη Μητρόπολη των Φηρών, την Παναγιά του Μπελλώνια,  Οι αποτυπώσεις του σκηνοθέτη ξέχωρες.. Η Εικόνα της Παναγιάς και ο Σεβασμός των πρώτων σύγχρονων τουριστών .   «Παρακαλούμε ενισχύσατε δια την αποπεράτωσιν της εκκλησίας»…. Εικόνες του Γυαλού των Φηρών… Ενός Γυαλού άγνωστου για  όλους μας … Ενός από τους δύο βασικούς όρμους «Μετάβασης» της Ιστορίας….

Η Ξεβάρεση των Καμπανάδων στη συνέχεια να δώσει έναν άλλο τόνο .. Εορταστικό.. Σε συνδυασμό με την περιφόρα μίας εικόνας…δεν θα μπορούσε να λείπει και η «Πανήγυρη» , φάβα πιθανόν,  Η Πρώην Αγροτική Τράπεζα  και οι μορφές αναλλοίωτες,

Και ξαφνικά μέρος της ιστορίας της Θηραϊκής Ντομάτας, το Εργοστάσιο του Νομικού , ο πολτός «Αββίς και οι απίστευτες ποσότητες ντομάτας ή πελτέ έτοιμες σε κάποια προβλήτα για το ταξίδι τους….

Από την άλλη πλευρά, τα Ορυχεία, βασικός Πυλώνας στήριξης της Θηραϊκής Οικονομίας για περίπου ένα αιώνα…Οι ορυχοεργάτες…στα έγκατα της γης τους για εκείνους, για το Αύριο …για τη Σαντορίνη… Θα έπρεπε να είναι προσεχτικοί μα και συνάμα γρήγοροι .. μην βρεθούν κι αυτοί για να «στεριώσει» …η γη …

Η Ελαφρόπετρα έτοιμη για το δικό της δρόμο… Σάμπως η διώρυγα του Σουέζ δεν έχει στα τοιχώματά της θηραϊκή γη;  Πρόσωπα αναλλοίωτα στο χρόνο …σκληρά αλλά αγνά.. Πρόσωπα που ζουν ακόμα και χρειάζεται να τα ακούσουμε….

Και πάλι η περιφόρα της Εικόνας… σαν μία άλλη παράλληλη διάσταση της Σαντορίνης.

Χαμηλωμένες ματιές… που δεν νοούνται το αύριο του τουρισμού παρά μόνο το σήμερα το δικό τους …

Ο Καθαρισμός του «φάβα» αναγκαίος για όλες τις γενιές…

Η Αγροτική Τράπεζα άνοιξε… Μια νέα μορφή ανάπτυξης….

Το αγροτικό τοπίο της Σαντορίνης …αγνό …ηφαιστειακό … αλλά σε μία διαδικασία αλλαγής…

Μα είναι αυτή η Σαντορίνη; ; ; Μα υπήρχαν τόοσα πολλά αμπέλια …; ; Και τώρα ; ; ;

Το Άλεσμα της Γης … και το Παιχνίδι των Γαιδάρων…

Η άνοδος και η κάθοδος στο Γυαλό … Ο Δρόμος δύσκολος μα και συνάμα συναρπαστικός …

Η Ζωή του Γυαλού των Φηρών… Μια άλλη Σαντορίνη …

Από τη μία οιμουλαράδες… και από την άλλη οι Φορτοεκφορτωτές-Λεμβούχοι …

Ένα πλάνο σημαδιακό : Η Παρουσίαση του Φάβα   … Η Ευλογία της Πανήγυρης ….

Και ο ίδιος ήχος … Για να κλείσει η Ιστορία από εκεί που Άρχισε…

Και ο Κύκλος της Ιστορίας ξεκινάει .. Σαν έναν άλλο μύθο…

Οφείλω να ομολογήσω ότι μετά από πολλά χρόνια, ουσιαστικά σε μία χρονική στιγμή που μπορούσα να το καταλάβω,  είδα τον «Θηραϊκό Όρθρο» , βράδυ στο Καμάρι από ένα αντίγραφο της Αρτεμίας Αργυρού πριν καν δημοσιευτεί στο Ιντερνετ. … Και ξαφνικά σαν τον Μίτο της Ιστορίας ο Χρόνος περιπλέκεται  και ο τόπος με οδηγεί στον Πύργο όπου γνωρίζω την κόρη  της πολυαγαπημένης μου Κάκης Νούσια Λαγκαδά την δρ. Τόνια Νούσια. Η Κάκη  μια γυναίκα αρχόντισσα γεμάτη Αγάπη, Ήθος, Μεράκι, Εξαιρετική Προσωπικότητα, Αστείρευτο κέφι, Γλέντι, Χορο, Έγνοια για τη Σαντορίνη  (και λίγα λέω) σε συνδυασμό με την ιδιαίτερα σημαντική παρουσία του Αντώνη Κονταράτου στην προσωπική μου ζωή, είναι οι δύο βασικές Ψυχές του Πύργου που εγώ από το Μεγαλοχώρι δεν μπορώ να ξεχάσω…

Η Τόνια όμως με τη σειρά της, παρουσιάζοντας μου την ιδιαίτερα σημαντική οικογένεια της και φυσικά τον Άγνωστο σε πολλούς Φωτογράφο, - και όχι μόνο, Αντώνη Λαγκαδά,  μου κέντρισε το ενδιαφέρον μία από τις εκπλήξεις που ετοίμαζε.  Η προσωπική της ενασχόληση  με την ταινία του  «Θηραϊκού Όρθρου», από πλευράς όμως έρευνας.  Συγκεκριμένα, σε πείσμα των καιρών, δημιούργησε  την  έκθεση "Σκηνές από το πρόσφατο παρελθόν:Γη παραγωγή και κοινωνία στη Σαντορίνη του 1960",  βασισμένη πάνω στον «Θηραϊκό Όρθρο», εμπλουτισμένη με φωτογραφικό υλικό τόσο του Αντώνη Λαγκαδά, όσο και των Ασπασία Αλεξανδρή, Κλέαρχου Καπούτση, Ζωής Χατζηγιαννάκη, Γιάννη Αργυρού, Μανώλη Λυγνού, Νίκου Μπελαβίλα, Γιάννη Χρυσού, Ειρήνη Πρέκα- Φαρισσαίου κ.α., στο χώρο "Κasteli 1663" στην είσοδο του Μεσαιωνικου Καστελιού του Πύργου το καλοκαίρι του 2014.
Στο εισαγωγικό κείμενο της έκθεσης αυτής αναφερόταν τα εξής : "Μέσα από τη βίαια αντιπαράθεση εικόνων και ήχων επιχειρούν να ξυπνήσουν τον θεατή και να του αποκαλύψουν τους παράγοντες οικονομικής εκμετάλλευσης, να κατακρίνουν τον ανερχόμενο δουλικό τουρισμό και να σχολιάσουν το ρόλο της εκκλησίας στις ζωές των ανθρώπων του νησιού. Οι αγρότες πασχίζουν να καλλιεργήσουν τη γη με πρωτόγονες μεθόδους, περιμένουν με αγωνία ένα δάνειο από την τράπεζα αλλά και τον έλεγχο της παραγωγής της φάβας από τον εκτιμητή, ενώ από την άλλη οι ξένοι τουρίστες εισβάλλουν στο νησί ...[...]Βασισμένη στην ταινία "Θηραϊκός Όρθρος" η έκθεση εστιάζει σε πτυχές της κοινωνικής ιστορίας του νησιού και καταδεικνύει τις μεταφορτώσεις του αγροτικού τοπίου και τις σχέσεισ του με τον πολιτισμό και την καθημερινότητα των κατοίκων του . με αφορμή εννέα σκηνές της ταινίας που αποτελούνκαι τις θεματικές ενότητες της έκθεσης, το παρελθόν και το παρόν συνδέονται μέσα από κείμενα και εικόνες". 

Η συνέχεια της έκθεσης  είχε και ομιλητές του Χθες και του Σήμερα, βασισμένοι σε μία ταινία Σταθμό. «…Ο Θηραϊκός Όρθρος γυρίστηκε στη Σαντορίνη το καλοκαίρι του 1967, στην έναρξη της δικτατορίας. Είναι ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους του οποίου η ιδιαίτερη σκηνοθεσία των Σταύρο Τορνέ και Κώστα Σφήκα, το τολμηρό μοντάζ του Πάνου Παπακυριακόπουλου και η απρόσμενη μουσική επένδυση  δημιουργούν περισσότερο ένα καλλιτεχνικό φιλμ και όχι ένα συνηθισμένο λαογραφικό ντοκιμαντέρ κατά τα πρότυπα της περιόδου, χωρίς βέβαια να υποτιμάμε και την ξεκάθαρη καταγγελτική πολιτική θέση που παίρνουν οι δημιουργοί. Η κατακερματισμένη Ελλάδα ανάγεται ιδανικά στο κατεστραμμένο και παρατημένο δομικό περιβάλλον της Θήρας από τον σεισμό των 7,8 ρίχτερ του 1956. Ο αγροτικός πληθυσμός είναι μόνος του στη τύχη του, σαν τους ιθαγενείς που θαμπώνονται με τα καθρεφτάκια, ενώ μόλις αρχίζει το ελληνικό όνειρο της τουριστικής ανάπτυξης»

Νομίζω ότι ήρθε η ώρα η ιδιαίτερα Προσεχτική Προσπάθεια ανάδειξης μέρους της σύγχρονης ιστορίας του 20ου αιώνα στη Σαντορίνη, να αναδειχτεί ακόμα περισσότερο. Η κ. Νούσσια, μου παραχώρησε τη δυνατότητα ανάδειξης και διαχείρισης αυτού του υλικού και  γι αυτό την ευχαριστώ θερμά. Η με ακρίβεια ερευνητική δουλειά της Τόνιας υποδεικνύει την ιδιαίτερη της αγάπη για το νησί της Σαντορίνης, για το νησί της. Η έρευνα αυτή είναι δίγλωσση, στα ελληνικά και στα αγγλικά, ώστε να μην μείνει μόνο στους κατοίκους, εάν και εφόσον αξιοποιηθεί μέσω εκπαιδευτικών και μη προγραμμάτων, αλλά να το γνωρίσουν και οι τουρίστες.

Οι θεματικές της έκθεσης απορρέουν πάντα από την ταινία. Κάθε θέμα είναι και μία ευρύτερη συζήτηση.
1. Θρησκευτικές Τελετές και Κοινωνική Ζωή


2. Η συλλογική διάσταση του Θρησκευτικού Πανηγυριού

3. Οι μεταμορφώσεις του Αγροτικού Τοπίου

4. Εξόρυξη ΘηραΪκής Γης

5. Πρακτικές της Καθημερινής Ζωής

6. Η διαδικασία παραγωγής Κριθαριού στη Σαντορίνη

7. Η Πορεία της Φάβας προς την Μοριακή Κουζίνα

8. Βιομηχανική Παραγωγή τοματοπολτού

9. Διαχρονικά μέσα Μεταφοράς

Ενότητες που συμβαδίζουν αμέριστα με την ιστορική ανάπτυξη αλλά και τουριστική διαμόρφωση της Σαντορίνης. Η εξαιρετική αυτή προσπάθεια σε συνδυασμό με τη χρήση της ταινίας, μπορεί να γίνει  μια άλλης μορφής ανάδειξη  της ιστορίας του νησιού. Η δίγλωσση καταγραφή των όψεων, θα βοηθήσει πολύ και τους τουρίστες , ερευνητές κ.ο.κ. να καταλάβουν την ιδιαίτερη κοινωνία της Σαντορίνης, πριν και κυρίως μετά το μεγάλο σεισμό του 1956.

Θηραϊκός όρθρος μέρος α by Ιωσήφ Πέρρος

 Τόνια,
Η Αξιέπαινη δουλειά σου, δημιουργεί μια νέα σελίδα στην ιστορική μελέτη της Σαντορίνης, το συνδυασμό ταινίας – ντοκυμαντέρ με την έρευνα και την καταγραφή της Ιστορίας.
Ιωσήφ Πέρρος: Ιστορικός ερευνητής


Επιμέλεια  φωτογραφικού  Ερευνητικού Υλικού : Δρ. Αντωνία Νούσια, Διευθύντρια Μεταπτυχιακού Προγράμματος Πολεοδομίας, Πανεπιστημίου London South Bank

Οι «Μύγες» του Σαρτρ – και ο ρόλος των κατοίκων του Εμπορείου.

Οι Μύγες (γαλλ. "Les Mouches") είναι το πρώτο θεατρικό έργο του Ζαν-Πωλ Σαρτρ που παρουσιάστηκε στο κοινό. Πρόκειται για δράμα σε τρεις πράξεις εμπνευσμένο από τον ελληνικό μύθο των Ατρειδών που αναπτύσσει μία φιλοσοφική αντίληψη της τραγωδίας με υπαρξιστικά στοιχεία.   Είχε την παρότρυνση του κύκλου του και ειδικότερα της πολύ κοντινής φίλης του ιδίου και της Σιμόν ντε Μπωβουάρ, Olga Kosakiewicz -με το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο Ogla Dominique. Αναφέρεται μάλιστα ότι καθώς η ανερχόμενη ηθοποιός παρακολουθούσε μαθήματα υποκριτικής με τον Γάλλο ηθοποιό Σαρλ Ντυλέν (Charles Dullin), εκείνος υπέδειξε στο φιλόσοφο πως ο καλύτερος τρόπος για να μάθει η νεαρά τη δουλειά της ηθοποιού θα ήταν να συμμετάσχει σε ένα έργο. Έτσι ο Σαρτρ έγραψε για αυτήν τις Μύγες. Στην περιγραφή του σκηνικού εμπνεύστηκε από τις διακοπές που πέρασε στην Ελλάδα μαζί με τη Σιμόν ντε Μπωβουάρ το καλοκαίρι του 1937στο Εμπορείο.  Ο ίδιος έχει δηλώσει για το έργο του "Θέλησα να ασχοληθώ με την τραγωδία της ελευθερίας σε αντίθεση με την τραγωδία της μοίρας".

Η κοινωνία του Εμπορείου της περιόδου εκείνης «μεταφέρεται» στο Αργος της υπόθεσης.  Ο Ορέστης επιστρέφει στο Άργος, τη γενέθλια πόλη του, που είναι πλέον κυριευμένη από τις μύγες. Παρουσιάζεται σαν ξένος, με το όνομα Φλέβιος, και συνοδεύεται από τον πιστό παιδαγωγό του. Εκεί βλέπει ένα λαό να υποφέρει από τις τύψεις για τα κρίματα του, που υλοποιούνται με τη μορφή των ενοχλητικών μυγών . Η Ηλέκτρα, αδερφή του Ορέστη είναι αναγκασμένη να ζει στο παλάτι ως δούλα, για να υπηρετεί τους άρχοντες. Αποτελεί όμως τη μοναδική φωνή αντίδρασης και προσπαθεί μάλιστα να ξεσηκώσει μία λαϊκή επανάσταση ενάντια σε αυτήν την αιώνια τιμωρία, αλλά ο Δίας, θεός των μυγών και του θανάτου την εμποδίζει. Ο Ορέστης αποκαλύπτει την πραγματική του ταυτότητα στην Ηλέκτρα και παρασύρεται άμεσα από το πάθος της, αποφασίζοντας να εκδικηθεί το φόνο του Αγαμέμνονα και να σκοτώσει τον Αίγισθο και την Κλυταιμνήστρα. Παρά τις αντίθετες προσπάθειες του Δία, ούτε ο Ορέστης παραιτείται από τα σχέδιά του αλλά ούτε και ο Αίγισθος αποφασίζει να προστατεύσει τον εαυτό του . Μετά τη δολοφονία, τα δύο αδέρφια βρίσκουν καταφύγιο στο ναό του Απόλλωνα, για να ξεφύγουν από τις απειλητικές μύγες που τους κυκλώνουν. Τέλος ο θεός του Ήλιου πετυχαίνει τη συγχώρεση της Ηλέκτρας -που έχει πια λυγίσει υπό το βάρος της πράξης τους- αλλά όχι και του Ορέστη. Εκείνος ως ελεύθερος άνθρωπος επιλέγει να αποχωρήσει από το Άργος παίρνοντας μαζί του όλες τις μύγες και απελευθερώνοντας έτσι τους Αργείους από τις τύψεις τους.[i]

Η σημερινή ανάρτηση όμως ξεκίνησε από ένα εκπληκτικό άρθρο του  «Οι μύγες, ο βάτραχος και η διαφθορά»[ii], μέρος του οποίου αναλύει τις «Μύγες» του Εμπορείου και με τη σημερινή ευρύτερα κοινωνική κατάσταση. [iii]

«… Στο χωριό αυτό τα πρόσωπα των ανθρώπων ήταν γεμάτα μύγες. Μάλιστα, η παρουσία των μυγών στα πρόσωπά τους αλλοίωνε, σε κάποιες περιπτώσεις, και τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά τους. Τα φορτωμένα με μύγες πρόσωπα στον ξένο επισκέπτη προκαλούσαν συναίσθημα έντονης απέχθειας, όμως, για τους κατοίκους του χωριού ήταν μέρος της πραγματικότητάς τους, ήταν «φυσιολογικό» ή «κανονικό» στοιχείο της καθημερινής τους ζωής. Το παράδειγμα είναι ενδεικτικό του πως μια κατάσταση ή συμπεριφορά (ανεξάρτητα από το αν είναι σωστή ή λανθασμένη) «κανονικοποιείται», παίρνοντας διαστάσεις κοινωνικής νόρμας, θεωρείται δηλαδή ως «φυσιολογική» συμπεριφορά στο πλαίσιο μιας κοινωνίας. Όπως οι μύγες στα πρόσωπα των συγκεκριμένων Σαντορινιών θεωρούνταν φαινόμενο «φυσιολογικό», έτσι και εδώ στο νησί μας η διαφθορά «κανονικοποιήθηκε» από κάποιους (δυστυχώς ανάμεσα σ’ αυτούς αξιωματούχοι και συνομοταξία φερέγγυων και ευυπόληπτων πολιτών) και θεωρήθηκε «φυσιολογική» πράξη, κατά τρόπο μάλιστα που την κατέστησαν εγγενές στοιχείο του συλλογικού μας βίου. Έτσι, το «δεν τρέχει τίποτα» και το «σιγά και τι έγινε» έγιναν κυρίαρχα μοντέλα συμπεριφοράς. Υπήρχαν και υπάρχουν, βεβαίως, και αυτοί που σιχαίνονταν τις μύγες. Το αποτέλεσμα όμως δείχνει πως τις ανέχτηκαν. Εξάλλου, η κοινωνική επιρροή όσων αρέσκονταν στις μύγες ήταν τόσο μεγάλη που δύσκολα μπορούσαν όσοι τις αποστρέφονταν να επιφέρουν ρωγμές στην κυρίαρχη «κανονικοποιημένη» διαφθορά.»…

Οι "Μύγες" δεν είναι παρά ένα σύμβολο. Έχουν χυθεί στην πόλη και συμβολίζουν τις Ερινύες, τις τύψεις. Σύμφωνα με τη φιλοσοφική θεωρία του Ζ-Π Σαρτρ , κατά την κακή πίστη, ο άνθρωπος προσπαθεί να ξεφύγει από την ελευθερία  και την ευθύνη του. Οι "Μύγες", ακόμα συμβολίζουν αυτήν την κακή πίστη. Οι άνθρωποι για να λυτρωθούν από τις τύψεις του αποποιούνται την ελευθερία και την ευθύνη τους.[iv]

Δεν σας κρύβω ότι ο τρόπος διαχείρισης της συγκεκριμένης αναρτησης με προβλημάτισε πολύ. Ένας φιλόσοφος, ο οποίος κάνει τις διακοπές τους σε μια άλλη Σαντορίνη – τονίζω το προπολεμική,  μετουσιώνει τους ήρωές του μέσα από τις μύγες που συνάντησε στο Εμπορείο, οι οποίες θεωρούνταν φυσιολογικές για τους κατοίκους, σ’ ένα έργο καθαρά συμβολικό. Αν και το «Αργος» του Σάρτρ[v], έχει συσχετιστεί και με τη στάση της Γαλλίας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αν και μέσα από τις μυγες, έγινε αναφορά στην πολιτική κατάσταση της Κύπρου, μήπως τελικά και εδώ, η Σαντορίνη του σήμερα, καλύπτεται από ένα απολύτως φυσιολογικό- για την Ιστορία της- …στρώμα «μυγών». Μήπως τελικά, θα πρέπει συνέχεια να φανταζόμαστε την εικόνα που αντίκρισε ο Σαρτρ των κατοίκων του νησιού που θεωρούσαν απόλυτα φυσιολογικό να έχουν μύγες, όχι ως μέσο σύγκρισης με τα σημερινά δεδομένα αλλά ως τελικο στόχο ανθρώπινης προσέγγισης στο και για το νησί;

---

[i] http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%B9_%CE%9C%CF%8D%CE%B3%CE%B5%CF%82

[ii] http://www.sigmalive.com/simerini/analiseis/176221/oi-myges-o-vatraxos-kai-i-diafthora

[iii] Δεν θα εμπλακώ στο πολιτικό περιεχόμενο του άρθρου αλλά στο καθαρά ιστορικό- κοινωνικό, γι αυτό το απόσπασμα που επέλεξα άνετα μπορεί να εξειδικευτεί και για τα τοπικά δεδομένα.

[iv] http://travelling-through-books.blogspot.gr/2011/10/o.html

[v] http://lesmouchesdesartre.fr/resume-detaille-des-mouches/

Ανέτειλε η 9η Ιουλίου 1956, Η ημέρα όπου τα πάντα άλλαξαν στο νησί της Σαντορίνης ….

Ανέτειλε η 9^η Ιουλίου 1956, Η ημέρα όπου τα πάντα άλλαξαν στο νησί της Σαντορίνης ….

Ήταν 9 Ιουλίου 1956, 5.30 το πρωί όταν δύο σεισμοί άνω των 7 ρίχτερ, συγκλόνισαν το νησί και προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές. Πάνω από 2000 σπίτια έπαθαν ζημιές και πάνω από 50-60 άτομα έχασαν τη ζωή τους.[1] Ως απόρροια του μεγάλου σεισμού η κοινωνική δομή της Σαντορίνης αλλάζει[2]. Τα κατεστραμμένα σπίτια[3] οδηγούν σε αναγκαστική μετανάστευση στην Αθήνα των κατοίκων, οι ζημιές σε αγροτικές περιοχές, και στις βιομηχανίες κυρίως ντομάτας οδηγούν σε μαρασμό τους εναπομείναντες στο νησί.  Ο μεγάλος σεισμός της Σαντορίνης του 1956, ήταν η βασικότερη αιτία αλλαγής της φύσης του νησιού: Αναγκαστική μετακίνηση πληθυσμού στην Αθήνα και τον Πειραιά, λόγω της μεγάλης καταστροφής κτηρίων, εγκατάλειψη αγροτικών περιοχών,  εσωτερικές μετακινήσεις και δημιουργία νέων χωριών. Η σχεδόν ολιστική επαναπροσέγγιση της κοινωνίας της Σαντορίνης οδήγησε στην κατά βάση τουριστική ανάπτυξη του νησιού και στην παράλληλη σε μικρότερο επίπεδο ανάπτυξη της γεωργικής καλλιέργειας .Η προσπάθεια ανοικοδόμησής του ξεκινάει από τη δεκαετία του 1960.

«Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνι τέθοια συμφορά» είναι η χαρακτηριστική φράση όλων έζησαν αυτές τις στιγμές…. Μια συμφορά που έμελε να αλλάξει τα πάντα….   Οι εικόνες αυτές μένουν όμως χαραγμένες στο νου των ανθρώπων που τις έζησαν. Οι εικόνες αυτές "εμφανίζονται" και πάλι κάθε που πλησιάζει ο μεγάλος σεισμός της "αλλαγής". Οι άνθρωποι ακόμα πονάνε...συγκινούνται... Σαν να γινε ο σεισμός μια μέρα  πριν... όχι πάνω από μισό αιώνα...!

Και από την άλλη πλευρά η  εκκλησία σύμβολο του σεισμού, η εκκλησία του Αγίου Παγκρατίου στο Καμάρι της Σαντορίνης ανεγέρθηκε μετά τον καταστροφικότατο σεισμό της 9ης Ιουλίου του 1956, ανήμερα της εορτής του Αγίου,  στέκει και τιμάει τη Μνήμη του Αγίου …και την Μνήμη της Ιστορίας.  

Το τσουνάμι έφτασε μέχρι και τα 3,8 μ. στην ανατολική Κρήτη. Εγινε αντιληπτό σε Ναύπλιο, Εύβοια, Τήνο, Σύρο, Αστυπάλαια, Ανάφη, Σαντορίνη, Φολέγανδρο, Σίκινο, Νάξο, Σάμο, Κω, Κάλυμνο, Νίσυρο, Λειψούς, Πάτμο, Τήλο, Χάλκη, Ρόδο και ακόμη στην Τουρκία (Σμύρνη, Αλικαρνασσό)[4]. 

«Η ελληνική κυβέρνηση στέλνει εσπευσμένα βοήθεια από αέρος[5] και θαλάσσης στα νησιά του Αιγαίου όπου ένας σεισμός και το παλιρροιακό κύμα που ακολούθησε προκάλεσαν τουλάχιστον 46 θανάτους, - η λίστα των απωλειών αναμένεται να μεγαλώσει- και κατέστρεψαν πολλά χωριά», γράφει χαρακτηριστικά η αμερικανική εφημερίδα «The Spokesman Review», στις 9 Ιουλίου 1956. Σημειώνει ακόμα πως όλα τα ελαφρά πλοία του ελληνικού ναυτικού σπεύδουν εκεί, όπως και αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη. « Η πρωτεύουσα ισοπεδώθηκε εντελώς, όπως επίσης και η πολίχνη στη βορεινή απόληξη του νησιού», αναφέρει ο επιτετραμμένος τύπου της Αμερικανικής Πρεσβείες Theodor Jeckell . Την επομένη, η σκοτσέζικη «Glasgow Herald», εκτός από την εκτενή περιγραφή, αναφέρει εκτιμήσεις, σύμφωνα με τις οποίες η ενέργεια που απελευθερώθηκε από το «ρήγμα της Αμοργού», είχε την ισχύ 10.000 ατομικών βομβών. Η «Free Lance Star», την ίδια μέρα επικαλείται τις δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Καραμανλή, που κάνουν λόγο για 42 νεκρούς, ενώ σημειώνει πως όλοι οι κάτοικοι κοιμούνται στην ύπαιθρο.

Ενώ ο «Νεολόγος Πατρών γράφει : Ανήλθον εις 53 τα Θύματα του σεισμού εις Σαντορίνην. Προγραμματίζεται μόνιμος στέγασις των πληγέντων.Συγκλονιστική περιγραφή του σεισμού. Ήτο διάρκειας 45 δευτερολέπτων. Οικογένειαι ολόκληροι εφονεύθησαν. Εσημειώθησαν 257 δονήσεις. Ήρχισεν εκδηλούμενην η διεθνής αλληλεγγύη. Παρέχεται ήδη βοήθεια εις τρόφιμα, σκηνάς και νοσηλευτικόν υλικών.  Η Νέα Θεομηνία Αι συγκεντρούμεναι από την Θήρα και την Δωδεκάνησον πληροφορίαι παρουσιάζουν μεγάλύτερον ολονεν το μέγεθος της καταστροφής που έπληξε την Ελληνική αυτήν περιοχή …..[..] Κατά την παρούσαν στιγμήν, όμως το πλήγμα που εδέχθη η Θήρα και μαζί της η Δωδεκάνησος είναι υπέρ την αντοχή των. Μόναι του δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν την δυστυχίαν η οποία μοιραίως θα εκσπάση εις αυτάς. Το πανελλήνιον αποτελει μία οικογένειαν και μέλη των κόλπων της είναι τα πληγέντα αυτά νησιά.  Και το κράτος κινητοποιούμενον κεραυνοβόλως, πρέπει να συντελέση εις την ανακούφισιν και την ανόρθωσιν των ερειπειών». 

  

Οι αφηγήσεις από το σεισμό είναι χαρακτηριστικές :

1. Δον Νίκος Κοκκαλάκης: … « Οι σκηνές που ζήσαμε περνούν μπροστά στα μάτια μας. Πρώτα απ όλα η σκέψη και η προσευχή μας στρέφονται στα αγαπημένα πρόσωπα που ανασύρθηκαν νεκροί από τα συντρίμμια: τη μάνα με τα παιδιά που  θάφτηκαν ζωντανά μέσα στο υπόσκαφο σπίτι τους, την οικογένεια που ήρθε στο νησί την Κυριακή το βράδυ για να περάσει το καλοκαίρι και τη Δευτέρα το πρωί βρήκε τον θάνατο μέσα στο σπίτι που γκρεμίστηκε…. Οι πρώτες ημέρες και οι πρώτες νύχτες ήταν ατελείωτες και γεμάτες αγωνία για το τι ακόμη επρόκειτο να συμβεί . Μερικοί έφυγαν για την Αθήνα με το πρώτο πλοίο που ήλθε στο νησί με τους γιατρούς, και τα είδη πρώτης ανάγκης. Οι περισσότεροι έμειναν, αλλά εγκαταστάθηκαν στα χωράφια. Το μόνο κτήριο που έμεινε ανέπαφο ήταν το ξενοδοχείο Ατλαντίς, που μόλις είχε τελειώσει και είχε κτισθεί με τις αντισεισμικές προδιαγραφές. Έτσι μπόρεσε να δεχθεί τους πρώτους κρατικούς λειτουργούς. …..[] Εκείνο το πρωινό της καταστροφής μόλις είχα φθάσει στον Πειραιά μετά ολιγοήμερη παραμονή στη Σύρο. Μόλις με είδαν οι φίλοι μου μου ανήγγειλαν πανικόβλητοι « χάθηκε η Σαντορίνη, ένα σύννεφο σκόνης έχει σκεπάσει το νησί….» Επιβιβάστηκα στο πρώτο πλοίο που έφυγε για το μεσημέρι για τη Σαντορίνη, το γνωστό σε όλους τους Σαντορινιούς « Μοσχάνθη»  και έφθασα την επόμενη ημέρα το βράδυ . Από την Περίσσα που αποβιβαστήκαε πήγα κατ ευθείαν στα χωράφια στην περιοχή του Σταυρού στο Κοντοχώρι όπου βρήκα όλους τους ενορίτες…. Θυάμαι την αυτοθυσία των νέων παιδιών που κινητοποιήθηκαν από την πρώτη στιγή για να προσφέρουν βοήθεια όπου και όπως μπορούσαν. Όσα από τα παιδιά είχαν μείνει στο νησί – γιατί πολλά είχαν στεγαστεί στη Νέα Μάκρη , στο Ίδρυα των Αδερφών της Παμμακάριστου – οι αδερφές του Ελέους τα προσκάλεσαν να μείνουν για να βοηθήσουν στη δύσκολη αυτή περίσταση τις οικογένειες που επλήγησαν Οι Θηραίοι πάντα θυμούνται με ευγνωμοσύνη αυτή την προσφορά τους. Θυμάμαι τις Λειτουργίες  στο Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Κοιμητήριο ή στο ναό του Αγίου Αντωνίους το Κοντοχώρι που ήταν μισογκρεμισμένοι και επικίνδυνοι πράγμα που δεν είχαμε αισθανθεί τις πρώτες ημέρες…..(Γ.Κοκκαλάκη: Η Σαντορίνη και η Οικογένεια Κοκκαλάκη )

2  Όπως μου είπε κοιμόντουσαν, ήταν ξημερώματα γύρω στις 6 παρά τέταρτο. Λίγα λεπτά πριν γίνει ο σεισμός, η καρδερίνα που είχαν φτερούγιζε έντονα μέσα στο κλουβί, σε σημείο που το πουλί χτυπιόταν κυριολεκτικά στα σίδερα του κλουβιού. Τους ξύπνησε ο θόρυβος από το πρωτόγνωρο φτερούγισμα και κατάλαβαν ότι θα γίνει σεισμός γιατί τα ζώα προαισθάνονται τα σημάδια της φύσης. Δεν πρόλαβαν όμως να κατέβουν από τα κρεβάτια και άρχισε. Ευτυχώς που το σπίτι μας ήταν υπόσκαφο. Αυτό τους γλίτωσε! Πρώτα όπως μου είπε ήρθε ένα έντονο βουητό από τα έγκατα της γης που βούλωνε τα αυτιά και μετά το «κούνημα». Από το έντονο βουητό άνοιξε διάπλατα η εξώπορτα που ήταν κλειστή με τους μαντάλους! Αρχικά το κούνημα ήταν «πλαγιαστό» και μετά «χοροπηδηχτό, πάνω-κάτω». Τα έπιπλα χοροπηδούσαν και από τη μια μεριά των τοίχων βρέθηκαν στην άλλη. Χαρακτηριστικά όπως μου είπε ένας μπουφές της προγιαγιάς μου, ασήκωτο έπιπλο βαρύ ξύλινο γεμάτο γυαλικά που άλλοτε χρειαζόταν 6 άτομα για να καταφέρουν να το μετακινήσουν, χοροπηδούσε στον αέρα! Νόμιζες ότι οι 2 τοίχοι του υπόσκαφου πάλλονταν, δηλαδή έσμιγαν και μετά πάλι χωρίζανε. Δεν έμεινε τίποτα όρθιο από έπιπλα μέσα στο σπίτι: μπουφέδες, γυαλικά, κάδρα, όλα ήρθαν τούμπα. Εκτός από το εικονοστάσι που ήταν άθικτο στη θέση του κρεμασμένο με όλες τις εικόνες μέσα! Ούτε ένα λεπτό δεν κράτησε ο σεισμός και όταν τελείωσε και βγήκαν έξω στην αυλή.Στο δρόμο πάνω από το υπόσκαφο σπίτι μας υπήρχε ένα μαγαζί. Έπεσε όλο το μαγαζί όπως ήταν μέσα στην αυλή μας και από το πολύ βουητό που είχε ο σεισμός, κάνεις μέσα στο σπίτι δεν άκουσε τη κατεδάφιση του μαγαζιού!!!!! Το είδαν πως είχε πέσει όταν πλέον βγήκαν στην αυλή. Το ότι δεν πρόλαβαν να βγουν έξω και ο σεισμός τους «έπιασε» μέσα στο σπίτι ήταν η σωτηρία τους! Γιατί αν είχαν βγει στην αυλή, θα είχαν σκοτωθεί από το μαγαζί που ήρθε σωρό-κουβάρι μέσα στην αυλή μας. 

Ένα σύννεφο σκόνης είχε σκεπάσει τα πάντα σαν ομίχλη, δεν έβλεπες ούτε σε μισό μέτρο, άκουγαν μόνο τις φωνές των γειτόνων από δίπλα που φώναζαν: «γρήγορα όλοι στα αμπέλια, θα γίνουν και άλλοι σεισμοί». Όπως ήταν με τα νυχτικά μου είπε η θεία μου έφυγαν για τα αμπέλια, αφήνοντας τα σπίτια ανοιχτά χωρίς να πάρουν τίποτα μαζί τους. (Στη σημερινή εποχή αν γινόταν κάτι ανάλογο, θα είχε γίνει αμέσως πλιάτσικο στα ανοιχτά σπίτια. Όμως τότε δεν υπήρχαν αλλοδαποί μετανάστες, δεν υπήρχε ακόμη τουρισμός ούτε ξένοι. Ήταν μόνο οι ντόπιοι, οι συγχωριανοί. Όλο το χωριό ήταν σαν μια οικογένεια. Δεν υπήρχε φόβος να αφήσεις το σπίτι σου ανοιχτό και να φύγεις, δεν έκλεβε κανείς. Δεν υπήρχε εγκληματικότητα. Ποιος θα έκλεβε? Ο συγχωριανός σου που τον ήξερες πιο καλά και από τον αδερφό σου? Αλλά χρόνια τότε..Βγαίνοντας στην αγορά, στο κεντρικό δρόμο της Οίας αντίκρισαν την καταστροφή του χωριού.

Τα καπετανόσπιτα, τα μαγαζιά και γενικά τα περισσότερα σπίτια του «κεντρικού δρόμου» είχαν κατεδαφιστεί. Τα κτίρια δηλαδή που ήταν με ταράτσες. Τα υπόσκαφα όμως άθικτα!!!! Ούτε ρωγμή στους τοίχους!!! Και για αυτό οι θάνατοι ήταν αυτών που δεν μένανε σε υπόσκαφα.

Επειδή είχαν πέσει τα σπίτια και τα μαγαζιά της αγοράς (εξού και η σκόνη που είχε καλύψει όλο το χωριό) όλοι οι δρόμοι του χωριού ήταν γεμάτοι από μπάζα και αναγκαστικά για να περάσουν να φύγουν σκαρφαλώνανε πάνω στα μπάζα. Λόφοι από μπάζα πάνω από 2 μέτρα!! Τις γριές και τους γέρους τους παίρνανε καβάλα στους ώμους τους οι νέοι. Αν άκουγαν μέσα στα χαλάσματα φωνές, όπως-όπως έσκαβαν για να σώσουν τον πλακωμένο από τα μπάζα.

Στην Αρμένη και στο Αμμούδι οι βάρκες "ανέβηκαν" πάνω στην προκυμαία.Η φουσκωμένη θαλασσα δηλαδή "ανέβασε" τις βάρκες και τις "αφησε" πάνω στο μώλο!! Όσοι ψαράδες βρίσκονταν εκείνη την ώρα είτε στην Αρμένη είτε στο Αμμούδι, καθώς ανέβαιναν τις σκάλες για να φτάσουν στο χωριό οι πέτρες από τα γκρεμνά κυλούσαν ασταμάτητα και τους χτυπούσαν.Μαζεύτηκαν στα χωράφια στο Θόλο γύρω από τον Αγ. Γεώργιο της Πάπενας. Όπως μου είπε κάθε τρεις και λίγο η γη κουνιόταν και έλεγαν: «νατος πάλι». Την ημέρα εκείνη θα πρέπει να έγιναν τουλάχιστον 300 σεισμοί. Κάθε 2-3 λεπτά και άλλος. Για μέρες ολόκληρες κάθε τόσο και λιγάκι η γη κουνιόταν. Τους έσωσε ότι ο σεισμός ήταν «υποθαλάσσιος» και όλη η ενέργεια του έπεσε στη θάλασσα........»

3. « Ο πατέρας μου ήταν μόλις 9 ετών τότε και μου έχει πει όσα λίγα θυμάται. Ήταν στην Αγία Φωτεινή στο Μεγαλοχώρι. Είχαν πάει με τον παππού μου τον Νικολό και το θείο μου τον Ανάργυρο να σομαρώσουνε τα μουλάρια για να ξεκινήσουνε να θερίσουνε το κριθάρι.. Ήταν 5 μιση με 6 όταν έγινε ο πρώτος σεισμος. Θυμάται τα μουλάρια να γυρίζουν γύρω γύρω μες στην μάντρα , να ρουθουνιζουν σαν τρελλά και να σηκώνονται όρθια στα πισινά τους πόδια. Κανείς άλλος δεν προαισθάνθηκε το κακό πέρα από τα ζώα Μόλις έγινε ο σεισμός ο παππούς έτρεξε στο χωριό να προλάβει να ξυπνήσει τους συγγενείς. 

4. Αφηγήσεις ζωής από το ραδιοφωνικό αφιέρωμα της εκπομπής « Τσάρκα στα Νησιά» ( 2011) http://kallistorwntas.blogspot.gr/2011/07/1956.html

Και πως περνούσαν οι μέρες μετά το σεισμό Άμεση κινητοποίηση Κυβέρνησης ιδιωτών πολιτών, Θηραίων της Αθήνας για να βοηθήσουν το νησί τους Χαρακτηριστικό το απόσπασμα από τα ΕΠΙΚΑΙΡΑ εκείνης της εποχής  …

Η Εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στην Περίσσα κατά τη διάρκεια της ανοικοδόμησής της.

ενώ ο   Παναγιώτης Μυτιληναίος συμπληρώνει … «Καθώς ακόμα νωπές είναι οι πληγές που μας άφησε ο σεισμός του 56 το νησί αργοπεθαίνει οικονομικά. Χιλιάδες Σαντορινιοί ξενιτεύονται και πάνε στην Αθήνα για να ζήσουν τις οικογένειες τους. Πολλές από αυτές μένουν πίσω για να κρατούν ζωντανά τα σπίτια τα αμπέλια και το βιος. Μιλάμε για σκληρές και άσχημες μέρες.

Μια φέτα ψωμί με λίγο λαδάκι και λίγο πελτέ ήταν το πολυτελές κολατσιό μας.

Κρυφτό μέσα στα χαλάσματα που άφησε ο σεισμός , στο κόκκινο σπίτι του Νομικού , στα υπόσκαφα του Κοντοχωριού και στη πλατεία Σαρπάκη ήταν το παιχνίδι μας. Κρυφτοντενεκές με το Στάθη το Καραμανλή , τον Αντώνη το Μανιέμο , το Μιχάλη το ρίφι, το Στέλιο τον εισπράκτορα, το Σίμο το Μπελλώνια, τον Λουκά το Σμπάρα, το Γιώργο το κεφτέ, το Στάθη τον Αμπαζόγλου,το Σταύρο και το Μανώλη το Χάλαρη, την παλιοπαρέα δηλαδή των Φηρών, κάθε μέρα στη πλατεία του Σαρπάκη.

Περνούσαν οι μέρες δύσκολα αλλά όμορφα.»

Αλήθεια και εμείς τι κάνουμε σήμερα; Διασκεδάζουμε; Τιμάμε μέσω γλεντιού το σεισμό; Σίγουρα η ζωή προχωράει και εξελίσσεται, σίγουρα καλό θα είναι να υπάρχουν έργα και μέλλον, απλά όποιος σκεφτεί πως μέσα σ αυτά τα σπίτια, κάποτε υπήρχε αγνή, δύσκολη, και όμορφη ζωή, των προγόνων μας, θα προσπαθούσε να ανακαινίσει και όχι να κατεδαφίσει. Ίσως να μην είναι πρακτική η σκέψη αλλά  πολλοί ίσως αναλογιστούν ότι οι εικόνες του σεισμού πρέπει να μείνουν ξεχασμένες. Ας ξεχάσουμε το λόγο που τα έκανε έτσι, ας θυμηθούμε όμως την αξία, την αγνότητα και την δύναμη όλων όσων έζησαν τότε.... «Οι τρομαχτικές καμπάνες της 9 Ιουλίου μάλλον δε συνετίζουν κανένα. Και ίσως έτσι είναι το σωστό. Η ανθρωπότητα προοδεύει γιατί ξεχνά τον τελικό θρίαμβο του θανάτου και συμπεριφέρεται σα να είναι αιώνια.» (Μ. Αρβανίτη Σωτηροπούλου).

Γιατί ο αυτόματος πιλότος της Σαντορίνης μπορεί πάντα να την φέρνει στην κορυφή της τουριστικής αναγνώρισης…. Μπορεί πάντα να συνεχίζεται ο αέναος εκμαυλισμός της… Η Ιστορία της όμως γράφεται εκεί που δεν υπάρχει φως… στις βεγγέρες της νύχτας …στις αχάραγες  στιγμές του πρωινού Της…στους ήχους από τα χλιμιντρίσματα των μουλαράδων… στα πανηγύρια της… στο κορτάρισμα των νέων με τον παλιό τρόπο … στα αμπέλια…. Στην ελαφρόπετρα… στο χθες… !

---

[1] Α.Κονταράτος, Σαντορίνη….ό.π., σ.175.

[2] Γράφει ο  Δον Νίκος Κοκκαλάκης  - Γενικός Βικάριος της Καθολικής Επισκοπής Θήρας (1926-2010): « Οι σκηνές που ζήσαμε περνούν μπροστά στα μάτια μας. Πρώτα απ όλα η σκέψη και η προσευχή μας στρέφονται στα αγαπημένα πρόσωπα που ανασύρθηκαν νεκροί […]Οι πρώτες ημέρες και οι πρώτες νύχτες ήταν ατελείωτες και γεμάτες αγωνία για το τι ακόμη επρόκειτο να συμβεί..»   Η Σαντορίνη…. ,ό.π., σ. 221.

[3] «Ηγίνηκε  το 1956 μεγαλος σεισμος και ήστειλα τότες δα το Καδιώ να μαζέψει το κόσμο.  Τότες ηχαλάσανε τα σπίθια. Ηρχε ο στρατός κι ηγκρέμιζε να βγάλει τον κόσμο…. Να δώσει ο Θεός να μη ξαναγίνι τέθοια συμφορά! Πάει η Σαντορίνη!» Το απόσπασμα αυτό είναι μέρος προσωπικού ημερολογίου της Οιάτισσας Πλοικτήτριας Καδιώς Σιγάλα το οποίο αντιγράφει η εγγονή της. Βλ. Καδιώ Κολύμβα,  Η Πάνω Μεριά του Κόσμου, Εκδ. Αρμός  σσ. 32-34.

[4] Τι έγινε όμως την 9η Ιουλίου 1956 στην Κάλυμνο:   Σύμφωνα πάντα με τις περιγραφές από κατοίκους της Καλύμνου μόλις σε 13 λεπτά µετά το σεισµό άρχισε να υποχωρεί η θάλασσα, η οποία σε ορισµένες περιοχές έφθασε τα 200 μέτρα από την ακτογραμμή. Μετά από 5 λεπτά έφθασε στο Καντούκι (περιοχή του νησιού) το πρώτο κύµα κινούµενο µε αστραπιαία ταχύτητα από Α προς ∆ και στην συνέχεια ακολούθησαν τα άλλα δύο που κατέκλυσαν το πεδινό µέρος της νήσου σε βάθος 200 µέτρα. Το κύµα έφθασε σε ύψος 3,60 µέτρα. Σε µερικά σηµεία η στάθµη της θάλασσας κατέβηκε ακόμη και 2,5µ περίπου και σε άλλα ανέβηκε ακόμη και 5,5µ. Στον οικισµό Ποθαία η θάλασσα αρχικά υποχώρησε και στη συνεχεία επανήλθε µε υπερυψωμένη στάθµη και κατέκλυσε τα κτήρια κυρίως της παραλίας προξενώντας σοβαρές ζηµιές. Σηµειώθηκαν τρεις διαδοχικές υποχωρήσεις της θάλασσας, εκ των οποίων η τρίτη ήταν µεγαλύτερη. Κατά την υποχώρηση τα νερά της θάλασσας παρέσυραν ζώα, δένδρα, σκεύη και κουφώµατα σπιτιών σε απόσταση 1000–1500µ. Σε µερικά σηµεία παρατηρήθηκε πρόσχωση της παραλίας, στα περισσότερα όµως απογύµνωση του εδάφους. Περισσότερα από 30 αλιευτικά σκάφη και ένα µεγάλο ιστιοφόρο παρασύρθηκαν. Τρία άτοµα πνίγηκαν και µια µεγάλη έκταση καλλιεργήσιμης γης αχρηστεύθηκε από την κατάκλυση της θάλασσας.

Στην  Νάξο; Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ουσιαστικό πρόβλημα αντιμετώπισε μόνο ο Απόλλωνας καθώς ήταν και στο μάτι του σεισμού… Αντίθετα, η χώρα της Νάξου σώθηκε χάρη στην Στελίδα που λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο για την ανάπτυξη ενός τέτοιου τσουνάμι. Όπως θυμάται ο Τάκης Προμπονάς «εκείνο το πρωινό μόλις είχα γυρίσει στο σπίτι γιατί είχε έρθει πλοίο από το Πειραιά και όλοι πηγαίναμε για να το περιεργαστούμε. Άλλωστε βλέπαμε δύο ή τρία κάθε εβδομάδα. Έπεσα για ύπνο γύρω στις 5,30 το πρωί όταν μετά από μισή ώρα περίπου ένας σοβάς έπεσε στο κρεβάτι μου και πετάχτηκε όρθιος. Κοιμόμουν στο ρετιρέ μπορούμε να πούμε του σπιτιού, το ένιωσα αμέσως και φώναξα σεισμός. Κατεβήκαμε όλοι στην παραλία, εδώ που σήμερα είναι η πλατεία του παλιού δημαρχείου. Μετά από μισή περίπου ώρα είδα τη θάλασσα να τραβιέται προς τα μέσα και να φτάνει περίπου λίγο μετά την εκκλησία της Παναγιάς της Μυρτιδιώτισσας. Απίστευτο θέαμα. Τα βράχια που ήταν τότε εδώ που σήμερα είναι ο κεντρικός μώλος είχαν ξεγυμνωθεί. Η θάλασσα είχε κάτσει περίπου ένα μέτρο. Αρχίσαμε να περπατάμε το βυθό αλλά γρήγορα γυρίσαμε πίσω. Σε λίγο η θάλασσα άρχισε να φουσκώνει σιγά σιγά με κινήσεις αργές και χωρίς να προκαλεί αυτό που λέμε σήμερα τσουνάμι. Ανέβηκε περίπου 80 πόντους πάνω από το συνηθισμένο και αυτό φάνηκε από το γεγονός ότι το πλοίο Ελπίς του Νομικού (ο πρόγονος του σημερινού Σκοπελίτη ως προς το δρομολόγιο) είχε ανέβει στη σκάλα. Μάλιστα όταν τραβήχτηκε το νερό η κοιλιά του πλοίου έμεινε στη σκάλα και υπήρξε ο κίνδυνος να αναποδογυριστεί αλλά τρέξαμε όλοι και το σπρώξαμε στο νερό. Γενικά δεν θυμάμαι να δημιουργήθηκε πρόβλημα με το νερό. Αυτό πάντως που μου έκανε εντύπωση ήταν τα ποντίκια… Ζούσαν στις σπηλιές στα βράχια και με την άμπωτη του νερού άρχισαν να έρχονται προς την παραλία. Απόβαση κανονική καθώς μετά την σημερινή πλατεία του παλιού Δημαρχείου υπήρχαν καρνάγια με τις βάρκες να είναι ανεβασμένες προς την παραλία. Κι εμείς αρχίσαμε να τα κλωτσάμε προς την θάλασσα. Αλλά πολλά ποντίκια» Πηγή: http://kykladiki.blogspot.gr/2011/03/blog-post_4668.html

[5] Ο σεισμός του 1956,  Αφιέρωμα από ξένα ειδησεογραφικά πρακτορεία  του Δημήτρη Πράσσου

Κοινή Γνώμη 16 Ιουνίου 2010