O ρόλος των Θηραίων στην Ίδρυση του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

 Η αναπτυξιακή πορεία της Σαντορίνης κατά τη διάρκεια του 19oυ αι[1]., διαφαίνεται σε αρκετά πεδία: δημιουργία Οικονομικού Επιμελητηρίου , ακμή της θηραϊκής ναυτιλίας και ολοένα και αυξητική ζήτηση των θηραϊκών προϊόντων, δημιουργία νέων βιομηχανικών μονάδων (εξόρυξης ελαφρόπετρας, επεξεργασία ντομάτας, και οινοπαραγωγή), άτυπη σύνδεση της Σαντορίνης με την Εθνική Τράπεζα ήδη από το  1842 , καθώς και την έναρξη των ανασκαφών στο νησί   Παράλληλα, ενισχύεται το θρησκευτικό συναίσθημα των κατοίκων με την οικοδόμηση πολλών εκκλησιών , αλλά και με την ύπαρξη ιδιαίτερων ιστορικά εκκλησιαστικών στιγμών- δράσεων.  Οι γεωλογικές – κοινωνικές μεταβολές συνεχίζονται λόγω των ηφαιστειακών εκρήξεων (1866 ), δημιουργούνται και συστήνονται κοινότητες, ενώ και στον υγειονομικό τομέα( ίδρυση Λεπροκομείου), εντοπίζονται εξελίξεις .

Ταυτόχρονα δε στον ευρύτερο τότε ελλαδικό χώρο η άνθηση της Παιδείας μετά την επανάσταση κορυφώνεται με την ίδρυση του Οθώνειου Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Ιδρύθηκε με βασιλικό διάταγμα στις 14 Απριλίου του 1837 και εγκαινιάστηκε στις 3 Μαΐου του ίδιου χρόνου. Πρωτοστεγάστηκε στην κατοικία του αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη, επί της οδού Θόλου, στη βορειοανατολική πλευρά της Ακρόπολης. Ήταν το πρώτο Πανεπιστήμιο, όχι μόνο του νεοσύστατου Ελληνικού Κράτους, αλλά και της Ανατολικής Μεσογείου.

Η εκπαιδευτική ευεργεσία[2], εκτός των άλλων, αποτέλεσε σημαντική πτυχή της νεότερης ελληνικής ιστορίας, μιας και ενίσχυσε τη σημασία του ρόλου της εθνικής ιδέας

Είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μια νησιωτική τοπική κοινωνία όπως είναι αυτή της Σαντορίνης, στην τέταρτη δεκαετία του 19ου αι., να μπορεί να διαθέτει χρήματα για την ίδρυση αυτού του Ανώτατου Ακαδημαϊκού Ιδρύματος και μέλη της να κατατάσσονται στους ευεργέτες του Οθώνειου Πανεπιστήμιου. Η ενδεικτική αναφορά, στα άτομα τα οποία συνέβαλαν μέσω ευεργεσιών στην ίδρυση του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου θεωρήθηκε αναγκαία, μιας και έμμεσα αναδεικνύουν μέρος της φιλοσοφίας της κοινωνίας της Σαντορίνης τον 19ο αι.

Οι Θηραίοι ευεργέτες της παιδείας είναι δυνατόν να κατηγοριοποιηθούν σε τρείς μεγάλες κατηγορίες: α) διοικητικές – προξενικές αρχές καθώς και μέλη ανώτερης κοινωνικής τάξης, β) εκκλησιαστική τάξη και γ) κάτοικοι του νησιού[3].

Δήμος Θήρας[4]; Μ.Α. Τσαμαδός  (50), Σ. Επίσκοπος Καθολικών Λ.Δεκιγάλλας ( 50) Βαζέγγιος Φίλιππος      (12),  Καλαμίδας Κ. (8), Κροκίδας Α. (10), Θέμελης Ι. (5), Βαφόπουλος Π. (20), Γαβαλάς Τ. ( 6), Ζαχαρόπουλος Π., (10), Δεκιγάλλας Ι. ( 20), Άλβης Π. (50), Δελένδας Ν. (40), Συρίγγος  Λουίγγης (8), Δελένδας Α., (15), Συρίγος Γ. (7), Άλμπης Ι. (12), Πίντος Γ. (8), Δελένδας Ι. (20), Συρίγγος Λ. (12), Γύζης Τ. (10), Ζάνος Αντ. (6), Αλαφούζος Π., (5), Κριεζής Λ. (20), Βλαχόπουλος Ν., (10), Σορώτου Μ. (6).

Δήμος Εμποριτών: Ζάνος Π.(25), Νοητάκης Κ.(6), Γαβαλάς Μ. (10), Βελτίων Γ.(10).

Δήμος Οιατών: Δημοτικό Ταμείο (100).

Δήμος Καλλίστης : Ρωσικός αντιπρόξενος Μαρκεζίνης Β. (50), Βαλλιάνος Γ. (20), Αδραβάνης Α. (3), Μαρκεζίνης Θ. (5), Μαρκεζίνης Π. (5), Σορότος Μ. (10), Γαβαλάς Β.(5), Σπεράντζας Ν. (5), Μαρμαρμάς Π. (2), Σκοπελίτης Ν. (2), Μαίνης Ι. (1), Ιαννάκος Α. (3), Βαρσαμάκης Α. (5), Λαγκαδάς Κ. (5), Δαρμέζης Ι.(2), Σιγάλας Α.Ν. (4), Γαβαλάς Ι.(3), Ποταμιάνος Σπ (5).

Σεβ.Μητροπολίτης Θήρας κ.Ζαχαρίας (50), Μονή Προφήτη Ηλία (100), Μονή Χοζωβιώτισσας Αμοργού (200), Μονή Καλαμιώτισσας Ανάφη (100), Δήμος Θηρασιάς (30),

Ξεχωριστή σημασία Μητροπολίτη Ζαχαρία Κυριακό , Ιωσήφ Δεκιγάλλα  , Καθολικό Επίσκοπο Λουκά Δεκιγάλλα ,Γ.Πίντο  Βασίλειο Μαρκεζίνη  και Νικόλαο Σπεράντζα . Διακριτή είναι και η θέση δημάρχων ( Μ. Τσαμαδά, Γ. Βαλλιάνου αλλά και Πέτρου Άλβη), υπαλλήλων δημοτικών (Α. Ζάννος – Βοηθός γραμματέα διοίκησης Θήρας) ενός προκρίτου (Ιωάννης Άλμπυς), Δημογερόντων και Συμβούλων(Τζαννής Γαβαλάς και Κ. Λαγκαδάς), Αρμοστών και φυσικά η ενισχυτική «παρουσία» των Μοναστηριών Προφήτη Ηλία Θήρας, Χοζωβιώτισσας Αμοργού, Καλαμιώτισσας Ανάφης καθώς και των Δήμων Θηρασίας και Αμοργού.

Στο εκπαιδευτικό κομμάτι , Θηραίοι καθηγητές (Νικόλαος Βλάχος, Ιωάννης Δανέζης, Δημήτριος Κουτσογιαννόπουλος, Παναγιώτα Πρέκα, Παρασκευή Νομικού, Ιγνάτιος Μοσχάκης  Μιχάλης Πετσετάκης κ.α. ) του Καπιδιστριακού Πανεπιστήμιου  του Χθες αλλά και του σήμερα, λαμπρύνουν  και διανθίζουν την ευρύτερη προσέγγιση του ρόλου της ιστορίας της Θήρας  

Είναι σαφές ότι η διαμόρφωση της ιστορίας του νησιού δεν μπορεί να αναπτύσσεται στα ευρύτερα στενά γεωγραφικά πλαίσια, αλλά και εκτός αυτού, όπως για παράδειγμα στην ίδρυση του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου.

Πέρρος Ιωσήφ

Υπ.Δρ. ΕΚΠΑ

Μάϊος 2017

---

[1] Πέρρος Ι., Όψεις της Εκπαίδευσης στη Σαντορίνη 1880 – 2000, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας Λαογραφία και πολιτισμός, Αθήνα, Απρίλιος 2014

[2] Κουτουξιάδου Αθ., «Η έννοια και τα βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού ευεργετισμού τον 19^ο στο χώρο της εκπαίδευσης» Τα Εκπαιδευτικα, Ιανουάριος – Ιούνιος 2013, σ.133

[3] Επεξεργασμένο υλικό από τους  επίσημους πίνακες για τους ευεργέτες του καποδιστριακού Πανεπιστήμιου. Ε.τ.Κ. φ.3 (8-2-1840): Κατάλογος των από της 25 Μαίου 1839 μέχρι της 30 Νοεμβρίου του αυτού έτους γενομένων προσφορών προς ανέγερσιν του εν Αθήναις Ελληνικού Πανεπιστημίου σσ.. 17– 19, και Ε.τ.Κ. φ.11 (4-6-1840): Των εως 20 Μαϊου 1840 προς ανέγερσιν του Ελληνικού εν Αθήναις Πανεπιστημίου συνδρομών σσ. 56-57

[4] Σε παρένθεση η τιμή αναφέρεται σε δραχμές. 

Tα αγιομνήσια και η πανήγυρη

[...] Μπαίνουν τώρα και κάθίζουνε οι προεστοί και οι ψαλτάδες με τις κυράδες τους και οι ξεχωρίτες που πρέπει να προτιμηθούνε. Η πρώτη τράπεζα είναι στρωμένη κι έτσι μονομιάς γευματίζουν. Βιαστικά τρώνε και πίνουνε εύχονται στον Γιώργη και στη φαμίλια του και γρήγορα σηκώνονται για να μπουν και οι άλλοι, αφού δεν είναι μπορετό να καθίσει μονομιάς όλος ο κόσμος.Έπειτα δεν είναι και πεινασμένοι κι όσοι είναι αυτοί θα μείνουν τελευταίοι για να ευχαριστηθούνε και να χορτάσουνε. Τότες θα κάτσουνε και οι νοικοκυραίοι, ο μάγερας και οι βοηθοί και οι γυναίκες που πλένανε τα σκουτέλια και τα πηρούνια και τότες θα βγει και κανενας ξεχωριστός μεζές. Αυτοί θα ξεκουραστούνε τώρα μια και σπατσάρισε ο κόσμος που έχει κάμει κύκλο γύρω από τα παιχνίδια και βλέπει αυτούς που χορευούνε και καμαρώνει την τέχνη τους. 

Νησιώτικο συρτό χορεύουνε που στα μισά θα το γυρίσουνε σε ρεπατί. Και τότες ο χορευτής θα δείξει την τέχνη του και τη μαστοριά του, στριφογυρίζοντας τη ντάμα του και κάνοντας  του χορού τσαλίμια και φιγούρες περνώντας δίπλα της ξυστά, χωρίς να την αγγίξει όπως ο πετεινός στριφογυρίζει την όρνιθα. Τότες  και ο λαουθιέρης που είναι ριμαδώρος θα πει το ταιριαχτό στιχάκι στο ζευγάρι ανάλογα με την εντύπωση που θα του κάμει. Μα πάντα θε να βρει κάτι το ξεχωριστό που θα καλοκέψει τον καβαλιέρο για να του ρίξει πλούσια φέρτα.

Κι ο χορός πάντα ο ίδιος θα ναι  γιατί δεν επιτρέπεται να χορέψουνε άλλονε, μ όλο που και οι παρακατιανοί το καταφέρνανε και ξέρανε μαζούρκες και πόρκες ακόμη και καντριλλιές. Και  τούτο συνέβαινε γιατί οι πολυταξιδεμένοι και οι αριστοκράτες του καιρού εκείνου Φράγκοι τους χορεύανε στα γλέντια τους και τους μαθαίναν και οι δικοί μας. Σε όλα όμως τα αγιομνήσια δεν προσφέρανε μονάχα φάβα μπακαλιάρο και κάπαρι. Αλλού γευμάτιζε ο κόσμος με κρεάς και πατάτες, αλλού προσφέρανε ψάρια αλλού κάνανε σφουγγάτο, αλλού παντεσπάνι και τούρτες κι αλλού τηανίτες ανεβατούς  και τούτο γιατί την πανήγυρη την έκανε ένας και όχι όλοι. Καθενας κατά την προαίρεσή του και τη δύναμή του προσέφερε στον τιμώμενο Άγιο και στους συντοπίτες του ότι μπορούσε, χωρίς συμφέρο και πάντοτε δωρεάν. ...

Απόσπασμα του Φίλιππα Κατσίπη , Αγιόμνησια , Ι.Μ.Δανέζης Σαντορίνη 2001

Αφιερωμένο στο Σταύρο Σπηλιάκο και την Μαρία Ξεφτέρη....για τα δικά μας "λακριντί" 

Αντίσταση στη Σαντορίνη

Αντίσταση στη Σαντορίνη

Η κατοχή[1] στη Σαντορίνη μπορεί να χωριστεί σε δύο περιόδους: Α περίοδος μέχρι το Σεπτέμβριο του 1943, οπότε η Ιταλία υπογράφει ανακωχή με τα συμμαχικά στρατεύματα και στην ουσία παρέδωσε σε αυτά την εξουσία. Β Περίοδος: - 20η Οκτωβρίου 1944, υπο τη Γερμανική κατοχή με κάποια υπολείμματα Ιταλών.

Εμείς θα σταθούμε αυτή τη φορά σε δύο σημαδιακές ημέρες της σύγχρονης ιστορίας της Σαντορίνης μέσα από το βιβλίο του Γιάννη Κοκκαλάκη: Η Σαντορίνη στο Β Παγκόσμιο Πόλεμο, Εκδόσεις Σταμούλη, 2010.

Το γιατί...ας αφήσουμε το συγγραφέα να μας μιλήσει:

Δευτέρα 24 Απριλίου 1944

 Όπως  θα  δείτε  στη   συνέχεια  η  σημερινή μέρα  ήταν  μεγάλη  και  σημαδιακή γιά  την   Σαντορίνη.  Αλλά  ας  πιάσουμε  τα  γεγονότα  από  την  αρχή.   Την  άνοιξη του  1944  αρχικά   η  SBS  {Special  boat Squadron ) Βρετανική  ειδική  μοιρα  σκαφών  με   διοικητή  τον  Ταγματάρχη Τζώρζ  Τζέλλικο  και  ο  Ιερός  λόχος υπό  τον   συνταγματάρχη  Χριστόδουλο  Τσιγάντε  ενώθηκαν  στο  Αγαίο  και  άρχισαν  επιχειρήσεις.  Από  την  SBS   πρώτο  ανέλαβε  δράση το  απόσπασμα  Ι, και   μετά  το  απόσπασμα  s  από   τον  ταγματάρχη   Ντέιβιντ   Σάδερλαντ. Μεταξύ των  ανδρών  του  αποσπάσματος  S ήταν  και  ο  Έφεδρος  Ανθυπολοχαγός  Στέφανος  Καζούλλης.

Το  SBS   ήταν  μία  ομάδα  με  άνδρες  ξένων  ως  επί  το  πλείστον. Από  την  στιγμή  όμως  που  εκτελούσαν  επιχειρήσεις σε  ελληνικά  εδάφη, η παρουσία  ενός τουλάχιστον  αξιόπιστου  ΄Ελληνα  ήταν  απαραίτητη  για  να  διευκολύνει  την  συνεννόηση με  τους  ντόπιους. Ο  Στέφανος ήταν  αγαπητός σ΄ όλους  τους  συναδέλφους  του. Η  στρατιωτική  ζωή  του  άρεσε και  επιθυμούσε να  μείνει  μόνιμα  στο  στράτευμα.  Την  τελευταία  φορά  που  βρέθηκε  στην  Αλεξάνδρεια  ανακοίνωσε την  αποφασή  του   στον    πατέρα  του   «Πατέρα  ο  πόλεμος  τελειώνει και  θα  νικήσουμε. Τα  παιδιά θα  αποστρατευθούν αλλά  εγώ  θα   μείνω. ΄Εχω ακόμη   πολλή  δουλειά».

Το  βράδι της  19ης  Απριλίου  από   την  πλωτή  βάση   στον  όρμο Μπαλισού  των  Μικρασιατικών  παραλιών ανεχώρησαν  δύο  ημιολίες  με   δύο  ομάδες  ανδρών.    ‘ Εφθασαν στη  Σαντορίνη  μετά  τρείς  μέρες, τα  ξημερώματα  της  22ας  Απριλίου. Ταξίδευαν  μόνο  νύχτα  για  λόγου  ασφαλείας.

Αποβιβάστηκαν   στη  νοτιοανατολική  πλευρά  της  Σαντορίνης στο  Καμάρι. Βγήκε  ο  Καζούλλης  με  τον  Λάσσεν  και  προχώρησαν  προς   την  έξω  Γωνιά  και  έφθασαν  μέχρι  το  μοναστήρι   του   Προφήτη   Ηλία.  ΄Εμειναν  περίπου   δύο  ώρες  και  πήραν  πληροφορίες  από  τους  ντόπιους  .  Γύρισαν  στο  καράβι  τους  και  πήγαν  στην  Νέα  Καμένη  (στο  ηφαίστειο )  και   έμειναν  κρυμμένοι  όλη  νύχτα.

Πρίν  ακόμη  ξημερώσει  η  23η  Απριλίου  αποβιβάστηκαν  στην  αμμώδη  περιοχή  του  Κουλούμπου  κοντά  στο  χωριό  Βουρβούλος. Κρύφτηκαν  σε  μια  σπηλιά  στην  περιοχή  ΄Αγιος  Χαράλαμπος.

Ο  Καζούλλης  ο  μόνος  ΄Ελληνας, ανέλαβε  δράση. Με πολιτικά, ντυμένος βοσκόςπήγε  στο  Βουρβούλο  βρήκε  τον  Πρόεδρο  της  κοινότητας   Νικήτα  Χάλαρη  και  έμαθε  όλες  τις  κινήσεις  των  Γερμανών. ‘ Εμαθε  ότι  στο  Ημεροβίγλι, στην  οικία  Ερμύλου  Βελώνια, οι  Γερμανοί  είχαν εγκαταστήσει  έναν  ασύρματο  τεράστιας  εμβέλειας μέσω  του  οποίου  η  Αθήνα επικοινωνουσε  με  Κρήτη.  Στα  Φηρά  στο  αρχοντικό  της  Μαρής  Δελένδα (Μαρής   του   Μπαζαίου )  που  είναι  απέναντι  της  Καθολικής  Εισκοπής, στην   Καθολική  συνοικία,  έμενε  ο Γερμανός  Διοικητής  με  τον  υπασπιστή  του.    ΄Εμαθε  επίσης  ότι  στα  Φηρά στο  μεγάλο  σπίτι  του  Γιάννη  Κουτσογιαννόπουλου πάνω  από   την  Τράπεζα  Αθηνών,  στρατωνίζονται  38  Ιταλοί  και  10    Γερμανοί  στρατιώτες.  Ο  Καζούλλης  γύρισε  στην   σπηλιά   και  μαζί  με  τον  Λάσσεν  κατέστρωσαν  το  σχέδιο  δράσης. Αποφάσισαν  να  γίνουν  ταυτόχρονα  τρείς  επιθέσεις  χωρίστηκαν  σε  τρείς   ομάδες. Ο  Λάσσεν   με  τον  Καζούλλη και  12  άνδρες θα πήγαιναν  στην  οικία  Κουτσογιανόπουλου  στα  Φηρά.  Ο  υπολοχαγός Μπαλζιλί  με  4  άνδρες  θα  εξουδετέρωναν  τον   ασύρματο  στο    Ημεροβίγλι  και   ο  Λοχίας  Χέντερσον,  μόνος  να  φονεύσει  τον  Γερμανό  Διοικητή.

΄Ωρα 00.45 της  24ης Απριλίου  ξεκίνησε  κάθε  ομάδα  για  τον  τομέα  της  .  Πρώτος  έφυγε  ο  υπολοχαγός  Μπαλζιλί   με   συνοδούς  τον  Λουκά  Γαβρίλη  και  Περρή Καρατζά. Η πρώτη  τους  δουλειά  ήταν  να  σκοτώσουν   τον  Γερμανό  Φρουρό, μετά  μπήκαν  στο  κτήριο βρήκαν  τον  ασύρματο    τον  κατέστρεψαν. ΄Ενας  ένας  ξυπνούσαν  οι  Γερμανοί   στο  σύνπλο  οκτώ  ,  τους  πήραν  αιχμαλώτους  και  έφυγαν  αφού  έβαλαν  τρείς  ωρολογιακές  βόμβες  για  να  εκραγούν  στις   6  το   πρωί. Νόμιζαν  ότι   όταν  θα  το   μάθαιναν  οι  Γερμανοί  θα  έτρεχαν  να  δούν  τι  συμβαίνει. Κόλλησαν  στη  πόρτα ένα  χαρτι  γραμμένο  στα  εγγλέζικα  που  έλεγε  να  μην  πλησιάσει  κανείς  κίνδυνος  θάνατος.

Μόλις  ξημέρωσε  πολλοί  κάτοικοι  του  χωριού  που  έμαθαν   τι  συνέβη  μπήκαν  στο  κτίριο  για  να  πάρουν  τρόφιμα.  Ενώ  βρισκόντουσαν  μέσα  στις  αποθήκες και  έπαιρναν  ότι  έβρισκαν  μπροστά   τους  εξερράγησαν  οι  βόμβες  το  κτίριο  κατέρρευσε  και  βρήκαν  τον  θάνατον  13  Μεροβιγλιανοί.  Οι   Σεβαστή  Βαλσαμάκη, Μαρία  Ματθαίου  Ρούσσου, Μαρω  Σορώδου  ,   Μαρίνος  Σορώτος,  Λοίζος  Σορώτος, Αντωνία  Σορώτου  , Μάρκος  Σορώτος,  Μαρκιανή   Καρβούνη,  Περρής  Πελεκάνος,  Δημήτριος  Τζάννε  Ρούσσος, Λευτέρης  Καρβούνης, Γεώργιος  Δρακωτός και  Ιωάννης  Σορώτος . Τραυματίες  άνω  των  20  μεταξύ  αυτών  ο  Αλέξανδρος  Βελώνιος  και   ο  Παντελής  Ρούσσος.

 [...]  Οι  Αγγλοι  φεύγουν  άρον  άρον . Παίρνουν  στους  ώμους  τον  Στέφανο  και  τον  τραυματισμένο  Λοχία  ΚΊΝΓΚΣΤΟΝ.  Ο  Κοσμάς  Ρενιέρης τους  οδηγεί   στις  «κατοικιές»  μια  περιοχή  κοντά  στο  Κοντοχώρι.  Ο  Καζούλης  είναι  ήδη  νεκτρός, ο  Κίνγκστον   αναπνέει, φωνάζουν τον  Γεώργιο  Κωβαίο  να  περιθάλψει  τον  τραυματία, του  δένει  τις  πληγές  αλλά  η  ζημιά  ήταν  μεγάλη  δεν  μπόρεσε  να  τον   σώσει.

Εν  τω  μεταξύ  ο  Λοχίας  Χέντερσον  με  την  συνοδεία  ενός   οδηγού, πήγε  στο  μεγαρο  της  Μαρής  Δελένδα.  Το  παλιό  αρχοντικό είχε  γερές  πόρτες. Επειδή  δεν  μπόρεσαν   ν΄ ανοίξουν,  έριξαν  μία   χειροβομβίδα  και  έσπασαν  την  πόρτα.  Ο  Γερμανός  Διοικητής  κοιμόταν  στον  επάνω  όροφο. Με  τον  θόρυβο  ξύπνησε, κατάλαβε  τι γινόταν  και  ανέβηκε   στην   ταράτσα. ΄Αρχισε  να  πυροβολεί  με  το  πιστόλι   του.  Ο  Χέντερσον   φοβήθηκε  και   έδωσε  εντολή  να  φύγουν.

Οι  ΄Αγγλοι  βιάζονται, έχει  αρχισει  να  ξημερώνει. Φοβούνται  ότι   θα  γίνουν  αντιληπτοί.  ΄Ηρθαν  σε  επαφή  με  τα  σκάφη  τους  και  τους  είπαν  πού  θα  τους  βρούν. Η  πιο  κοντινή  θάλασσα      ήταν   ο    ΄Εξω  γιαλός  του  Κακάκη.  Πήγαν  εκεί  με  τα  πόδια   μαζί  με  τους  νεκρούς.  Μπήκαν  στο  εξοχικό  της   Νικολίνας  άφησαν  τον  Καζούλλη  αφού  πήραν  από  τον   λαιμό  του  μία  χρυσή  αλυσίδα,  την  στρατιωτική  του  ταυτότητα    και  ένα  ημερολόγιο  για  να  τα  δώσουν  στη  γυναίκα  του.΄ Αφησαν  επάνω   του  ένα   χαρτί  που   έλεγε  στους  Γερμανους   να  μην  προβούν  σε  αντίποινα  γιατί  θα  σκοτώσουν  τους  αιχμαλώτους. Οι  ημιολίες  ήταν  εκεί. Μπήκαν  όλοι μέσα  και  οι  8  αιχμάλωτοι που  πήραν  από  το  Ημεροβίγλι.  Πήραν  μαζί  τους  και  δύο  οδηγούς  τον   Κοσμά  Ρενιέρηκαί  Λουκά   Γαβρίλη(αυτοί  οι  δύο  μετά  μετά  την  απελευθέρωση  επέστρεψαν   και   διηγήθηκαν  τα  συμβάντα).   Πήγαν   απένταντι  στην  Ανάφη  και   απ΄  εκεί  με  μεγαλύτερο  πλοίο   στην  Αιγυπτο.

Εμείς  στο  σπίτι  όλη  νύχτα  ακούγαμε   κρότους   και  ποδοβολητά  . Ακούσαμε  την  μεγάλη  έκρηξη  στο  Ημεροβίγλι.  ΄Όπως  σας   είπα   και  προηγουμένως, ξεραμε  για  την  άφιξη  των  ΄Αγγλων.

Οι  Γερμανοι   φοβισμένοι  κλείστηκαν  στους  στρατώνες  τους. 

Ο  απολογισμός  της  επιχείρησης  .  Νεκροί

3  Ιταλοί- 5  Γερμανοί- ο  Ανθυπολοχαγός  Καζούλλης  και   ο  Λοχίας  Κινγκστον.

Τραυματίες.  6-7.

Το  βράδι  όλοι  οι  Γερμανοί  και  Ιταλοί  κλειδώθηκαν  στο  Διοικητήριο  (οικία  Σαρπάκη, λίγα  μέτρα  από  το   σπίτι  μας)  και  έβαλαν  συρματοπλέγματα   γύρω  από  το  κτίριο.

Απαγόρευσαν  την   κυκλοφορία  από  τις  8  το  βράδι  μέχρι  τις   5  το  πρωί.

 [....]

Οι  Γερμανοί  εξακολουθούν   να   ερευνούν   τα   χωριά.    ....

Σάββατο 29 Απριλίου 1944

Σαντορίνη

 Η  έρευνα  των   γερμανών   έφθασε  στο   Ημεροβίγλι   και  το  Βουρβούλο.

Πάντα  υπάρχουν  οι  καταδότες.  Δύο  Βουρβουλιανοί λυποψύχισαν  καΊ  κατέδωσαν  τους  χωριανούς  τους.  Απείλησαν   οι  Γερμανοί   ότι  θα  σκότωναν  όλους  τους  άνδρες  του  χωριού.  Συνέλαβαν. Τον  Νικήτα  Χάλαρη  Πρόεδρο  της  κοινότητας, Νικόλαο  Δαμίγο, Μάρκο  Σιγάλα, Αντωνη  Καφούρο  και  Δημήτρη  Δαμίγο.  Τους  καταδίκασαν   εις   θάνατο  με  την  κατηγορίαν  ότι  συνέδραμαν  τους   αποβιβασθέντες  ΄Αγγλους.  Τους  μετέφεραν σ΄ ένα  χωράφι  έξω  από  το χωριό  και  τους  τουφέκισαν.  Ο  Δημήτρης  Δαμίγος  δραπέτευσε  και  κρίφτηκε  σε  μία  στέρνα, εκεί  τον  βρήκαν  οι  Γερμανοί  και  τον  τουφέκισαν  . Επίσης   δραπέτευσε  και   ο  Μιχάλης  Δρακουτός   ο  οποίος  καταδικάστηκε  .  Κρύφτηκε  μέσα  σε  ένα  θάμνο, μια  αψητιά  είναι  ένα  φυτό  που  βγάζει  μια  περίεργη  μυρωδιά  που  και  τα  σκυλιά  δεν  την  ανέχονται.

Οι  Γερμανοί ανακριταί  αφου  τελείωσαν  από  τον  Βουρβούλο  έφθασαν  και  στα  Φηρά. Συνέλαβαν  τον  γιατρό  Γιώργο  Κωβαίο γιατί  προσέφερε  ιατρική  περίθαλψη  στον  ΄Αγγλο   τραυματία.    Επίσης  συνέλαβαν τους   Ευστάθιον  Κανακάρη  βιομήχανο  και  Μαρίνο   Δακωρόνια  με  την   κατηγορία  ότι  έδωσαν  τρόφιμα στους  ΄ Αγγλους.  Τους  μετέφεραν  στην  Γερμανική   Διοίκηση  και  τους  ανέκριναν  αφού  έφαγαν  πολύ  ξύλο.

Ο  γιατρός    Κωβαίος  είπε   ότι δεν   είχε  σχέση  με  την  επιχείρηση  είπε  ότι  δεν  είχε  σχέση   με  τη  επιχείρηση  αλλά  προσέφερε  τις  ιατρικές   του  υπηρεσίες   ως   όφειλε   συνεπής   στον   όρκο  του  Ιπποκράτη.  Τελικά  τους  φυλάκισαν.

Ο  κόσμος  πολύ  τρομοκρατημένος  ,  από  τις   6  το  απόγευμα  κλειδώνεται  σπίτι.  

---

[1] Για την περίοδο γενικά του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στη Σαντορίνη σας θυμίζω το κείμενο «Β Παγκόσμιος Πόλεμος και Σαντορίνη» την «Αφήγηση του Γιάννη Κοκκαλάκη» κ.α.   

Toυ Αγίου Γεωργίου στη Σαντορίνη (2017)

Διακρίνονται δύο εκκλησίες στο ηφαίστειο.
 Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου είναι η ορθόδοξη.
Η κοινότητα του ηφαιστείου υπήρχε μέχρι και την έκρηξη του 1866 

 Από τον Άγιο Γεώργη τον Απανωμερίτη, στον  Άγιο Γεώργιο τον φτωχό, και από τον Άγιο Γεώργιο τον Ξεχρεωτή στον Άγιο Γεώργιο το Θαλασσίτη

Ιδιαίτερη τιμή και στον Άγιο Γεώργιο γίνεται στη Σαντορίνη. Από την Απάνω Μεριά και την εικόνα με τις σημαίες μέχρι και το θαύμα του Αγίου στο Σκάρο, μέχρι και τον Άγιο Γεώργιο το Θαλασσίτη, η τιμή προς τον Άγιο συνδυάζει λαογραφικά στοιχεία ιστορία  και Πίστη.  Το σωματείο ορυχοεργατών της Σαντορίνης ονομαζόταν « ο Άγιος Γεώργιος», η ορθόδοξη εκκλησια που υπήρχε πάνω στο ηφαίστειο μέχρι και την έκρηξη του 19^ου, τον Άγιο τιμούσε, πλοία της Θηραϊκής ατμοπλοίας και κυρίως των οικογενειών της Οίας  και τόσα άλλα....Είναι δύσκολο να σταχυολογήσεις την απήχηση του Αγίου σε όλη τη θηραϊκή κοινότητα.  « Ανάμεσα λοιπόν στα λαογραφικά κεφάλαια της Σαντορίνης, γράφει ο Ματθαίος Μηνδρινός, και το πρόσωπο του Αγίου Γεωργίου του επιλεγομένου τροπαιοφόρου, που εορτάζει στις 23 Απριλίου.[i] Στο όνομα του υπάρχουν στο νησί πολλοί ναοί με διαφορετικό προσωνύμιο. Έτσι στο χωριό Μέσα Γωνιά είναι ο ναός  του Αγίου Γεωργίου του «Σιδερή» που η χάρη του σιδερώνει τους πιστούς. Στο νησί αξιοσημείωτη μπορεί να θεωρηθεί η σύνδεση του Αγιου Γεωργίου με τα ξόρκια. Στο Εμπορείο[ii] λένε: « Αη Γιώργη Καβαλάρη, με σπαθί και με κοντάρι, δος μου το κλειδάκι σου, ν ανοίξω το ματάκι μου, να δω τι έχει μέσα κριθάρι ή σιτάρι ή μαργαριτάρι»

Μέσα Γωνιά [iii]

Ο Άγιος Γεώργης ο Σιδερής ή Σιδερίτης, γιορτάζεται στις 3 του Νοέμβρη, ενώ το φθινόπωρο έχει ήδη μπει για τα καλά, και οι πρώτες βροχές έχουν ξεδιψάσει κάπως την άνυδρη θηραϊκή γη. Το ξωκκλήσι βρίσκεται ανάμεσα σε αναβαθμίδες με κοντές φιστικιές, ένα από τα παραδοσιακά προϊόντα του νησιού, και από τα λίγα δέντρα που βρίσκει κανείς στη Σαντορίνη. Αξιοσημείωτο γεγονός στο πανηγύρι του Άη Γιώργη του Σιδερίτη είναι το κρέμασμα του μπακαλιάρου. Από νωρίς, και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, έξω από εκκλησάκι και πάνω από το ρημίδι, τεντώνονται σκοινιά στα οποία κρεμιούνται μπακαλιάροι παστοί και ρέγγες καπνιστές. Με το πέρας της λειτουργίας ο κόσμος περνάει και σερβίρεται μόνος “ξελουριάζοντας“ το μπακαλιάρο και τη ρέγγα με το χέρι και συνοδεύοντάς τα με άφθονο ντόπιο σαντορινιό κρασί για να ξεπλύνει την αρμύρα τους.

Οία

Η μεγαλοπρεπής εκκλησία του Αγ.Γεωργίου είναι ο δεύτερος ενοριακός ναός της Οίας μετά τον Καθεδρικό ναό "Παναγία Πλατσανή (Ακάθιστος Ύμνος)".  Είναι πολιούχος άγιος του χωριού και δεν είναι τυχαίο ότι ένα από τα επικρατέστερα αντρικά ονόματα στην Οία είναι Γιώργος και Τζώρτζης προς τιμή του Αγίου!  Το πανηγύρι γίνεται ανήμερα της εορτής του μετά το τέλος της πανηγυρικής θείας λειτουργίας και είναι ένα από μεγαλύτερα παραδοσιακά πανηγύρια της Οίας με πολύ φαγητό και κρασί.   Την παραμονή της εορτής το απόγευμα, ομάδα από άνδρες του χωριού, παίρνουν τα δύο λάβαρα της εκκλησίας: α) την ελληνική σημαία με αποτυπωμένη πάνω τη μορφή του Αγίου και β) τη σημαία του συλλόγου Οιατών εν Αθήναις «Αγ.Γεώργιος» και με την συνοδεία νησιώτικων οργάνων να παίζουν σαντορινιούς σκοπούς, καταλήγουν στη κεντρική πλατεία. Εκεί τους περιμένει συγκεντρωμένος ο κόσμος με τον ιερέα και τους ψαλτάδες. Ουσιαστικά «το γκράξιμο της σημαίας του Αγίου» όπως το αποκαλούν οι Απανωμερίτες πρόκειται μια μορφή "καλέσματος". Οι καμπάνες της Πλατσανής χτυπούν ασταμάτητα καθώς πλησιάζουν οι σημαίες ενώ τα βαρελότα πέφτουν …με το τσουβάλι!! Αφού φτάσουν στην πλατεία, παραμένουν εκεί για ένα 5λεπτο και ξεκινάνε πάλι αυτή τη φορά όλοι μαζί με πομπή προς την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για να γίνει ο καθιερωμένος εσπερινός. Της πομπής προπορεύονται τα βιολιά, πίσω ακολουθεί ο παπάς με τους ψαλτάδες, οι σημαίες και τελευταίος ο κόσμος.

Μετά το τέλος του εσπερινού, σερβίρονται γλυκά και αναψυκτικά, για "συχώριο" των Γιώργων που έχουν φύγει από τη ζωή.  Την επόμενη μέρα, ανήμερα της εορτής, μετά το τέλος της θείας λειτουργίας και αφού ολοκληρωθεί η λιτανεία της εικόνας του Αγίου στα στενά του χωριού, μεταφέρεται στο "πανηγυρόσπιτο" (ειδικό δωμάτιο όπου σερβίρεται το φαγητό), γίνεται δέηση για να "το ευλογήσει ο Άγιος" και αρχίζει να σερβίρεται στους παρευρισκόμενους. Το γλέντι κρατάει μέχρι αργά το απόγευμα. να πούμε ότι η προετοιμασία για το πανηγύρι, αρχίζει από μέρες πριν και συμμετέχει σχεδόν όλοι εθελοντικά, άλλοι στο καθάρισμα της εκκλησίας και άλλοι στην προετοιμασία του φαγητού. Οι Απανωμερίτες ευλάβονται πολύ τον Αγ.Γεώργιο για αυτό εκτός από τον μεγάλο ενοριακό ναό, υπάρχουν σε όλους τους οικισμούς της Οίας διάσπαρτα μικρά εξωκλήσια αφιερωμένα στο όνομα του.Οι 3 σημαίες που κρατούν είναι:1) η ελληνική σημαία με αποτυπωμένη πάνω τη μορφή του Αγίου2) η σημαία του συλλόγου Οιατών 3) η παλιά σημαία της ακτοπλοίας του Λουκά Νομικού  

Ημεροβίγλι

Άγιος Γεώργιος ο Ξεχρεωτής

Πριν από 150 χρόνια υπήρχε ένας καλλιεργητής από το Ημεροβίγλι, ο οποίος είχε δανεισθεί από τα "αφεντικά τους" και επειδή δεν μπορούσε να πληρώσει τα χρέη του, διότη την χρονιά εκείνη το νησί είχε μια φοβερή ανομβρία και οι σοδιές είχαν πρόβλημα. Εκτός των άλλων τα πολλά μέλη της οικογένειάς του, άρα και τα πολλά έξοδα, τον είχαν οδηγήσει στο να κινδυνεύει να χάσει τα χωράφια του και τα αμπέλια του.

Όλη τη νύχτα σκεφτότανε, μα είδε πως τπτ δεν μπορούσε να τον σώσει. Την άλλη  μέρα ξεκίνησε με την "πετσέτα του" ( το σημερινό δεκατιανό του....) για τα χωράφια του. Περνούσε απ έξω από τον Άγιο Γεώργη και λέει : " Ας έμπω να πω του Αγίου τι μου συμβαίνει ίσως εκείνος με βοηθήσει."

Πράγματι μπήκε, άναψε το καντήλι και προσευχήθηκε στον Άγιο, τάζοντας οτι άμα του κάνει το θαύμα και σώσει τα αμπέλια του και θα κάνει στη γιορτή του την "Πανήγυρη" με κρέας και πατάτες.  Μα δεν ηπρόκαμε να κάμει λίγα βήματα και άρχισε να βρέχει ασταμάτητα για πολλές ημέρες. Οπότε σώθηκε η σοδειά του και κατάφερε να ξεχρεώσει τα χρωστούμενά του. Απ αυτό το περιστατικό ο Άγιος Γεώργης ονομάζεται " Ξεχρεωτής"

Λίγο πριν αναχωρήσουμε από το Ημεροβίγλι ξεχωριστο σημείο προσκυνήματος ο Άγιος Γεώργιος λίγο πριν το Σκάρο , με το θαύμα που   πριν απο πολλά χρόνια ένα παιδί έπεσε γλυστρισε ...και σώθηκε....

Μεγαλοχώρι

Άγιος Γεώργιος Μεγαλοχωρίου

Αφιερωμένο στον αδερφό Πρόδρομο της Μονής Προφήτη Ηλία[iv],

 «[....] ανεβαίνοντας τα λιθόκτιστα σκαλοπάθια του, μοσχοβολούσε το αλισμαρί, που ήτανε σκορπισμένο κι από την ορθάνοιχτη θύρα του αντηχούσαν οι αναστάσιμοι ύμνοι που έψαλλαν οι χωριανοί ψαλτάδες ( αιωνία τους η μνήμη): Αντώνης Σιγάλας - Πέρακας, Γουλιέλμος Αργυρός, Ευάγγελος Νομικός- Μπαχάς, Γιώργης Σιγάλας -Μπαλής, κι από κοντά το Νικολέττι του Καφούρου - Χλαπί, βαστούσε πάντα το ίσο πιστη στην οικογενειακή παράρδοση της.  Ασάλευτοι οι αιώνες μέσα στη δίκλιτη καμαρόσκεπη εκκλησιά. το Μελιχρό φως των κεριών στο πολυέλαιο και στα μανουάλια τρεμόπαιζε αναδεύοντας την πανάρχαιη ιστορία της. Έξω στον Αυλόγυρο οι χωριανοί, μελίσσι, αφού το εκκλησιδάκι χωρούσε ίσα με είκοσι νομάτους. Τους φευγάτους εκείνους συγχωριανούς όσους θυμάμαι θα μνημονεύσω που για το συγχώριο τους οι καλοσυνάτες Μεγαλοχωριανές θυατέρες προσφέρουν κονιάκ, και γλεούδια: Τζώρτζη Σαλίβερο- Μπατζάνη, Γιώργη Νομικό ( Αούστριας), Γιώργη Γιακουμέλη, Γιώργη Αλιφραγκή - Μαρκούτσο, Γιώργη Δαμασκηνό - Φούρναρη....[...]

 Πύργο

Από τον Άγιο Γεώργιο το «φτωχό» και τον Άγιο Γεώργιο στα «Σκαλάκια»  τον Άγιο Γεώργιο Λαγκαδιώτισσας και τον Άγιο Γεώργιο στο Καστέλι θα σταθούμε  και θα ξαποστάσουμε σε τρεις  από αυτούς:

-          Άγιος Γεώργιος Λαγκαδιώτισσας

Ο Γιώργος Βενετσάνος[v]  αναφέρει την Ιστορία τ Άη Γιώργη της Λαγκαδιώτισσας στον Πύργο.: "Εκεί υπάρχει μια εικόνα που παριστάνει τον Άγιο καβαλλάρη, να σκοτώνει το δράκο και από πίσω να είναι ένα παιδί. Αυτό είναι ντυμένο σαν τουρκάκι.. Η παράδοση λέει ότι στα χρόνια τση σκλαβιάς μια μητέρα ξαφνικά έχασε το παιδί τζη. Άφού ήψαξε παντού κατάφυγε στον Άη Γιώργη που ήτανε στη γειτονιά τζη. Κάθε μέρα η καμένη ημπροσεύχουνταν στον Άγιο να τση φέρει το παιδί της. Ίσαμε που ο Άη Γιώργης τη λυπήθηκε και ηποοφάσισε να τση το πάει. Ανήμερα λοιπός, τ Άη Γιώργιου, εκειδά που ηλουτρουούσανε ήκουσε ο κόσμος χλοπατα τ αλόγου. Βγαίνουν ίξω και τι να δουν το χαμένο παιδί της κερα Θολοϊνης. και να βαστά στα χέρια του ένα κανάτι και μια νυφτομαντήλα. Περίεργος ο κόσμος των ρώτησε πως βρέθηκε ξανα εδώ: Μια μέρα που ήπαιζα στην αυλή λέει το παιδί μου ρθε στο νου να μην βγω όξω στο δρόμο. Εκείνη την ώρα περνούσανε κάτι αράπηδες , μ αρπούνε, και μονομιας μου βουλώνουν το στόμα μου και φορθωθηκε ένας από αυτούς και με πάει στο καϊκι. Έπειτα μ αφήσανε σε έναν αγριάνθρωπο, όποοιος ήθελε συνέχεια να τον βοηθάω να πλένεται... Εγώ όμως έκλαιγα και παρακολούσα τον Αη Γιώργη που είναι στο Λαγκάδι ( Λαγκαδιώτισσα), να με πάρει απο εκει. Μια μέρα εμφανίστηκε μπροστά μου ο Άγιος και μου λέει:- Καλλίκεψε τ άλογο.... -Δεν ξέρω κι εγώ πως τα κατάφερα και τελικά το καλλίκεψα και μ έφερε ως εδώ  ….Η εικόνα του Αγίου υπάρχει ακόμα στο Ναό!

Άγιος Γεώργιος το Κατεφχιο [vi]

Η Εκκλησία του Αϊ Γιώργη στον Πύργο Σαντορίνης λέγεται ότι κτίσθηκε το 1754.[vii]

Η λέξη κατιφιό σημαίνει καταφύγιο ή κατίφια μέρος που δεν το βλέπει ο ήλιος και βασίλειο γιατί έμεινε εκεί η βασιλοπούλα.Πολλοί πιστεύουν ότι η είσοδος του σπηλαίου χτίστηκε για να κρύβονται οι κάτοικοι της περιοχής από τους πειρατές και έτσι δικαιολογείται και η ύπαρξη των τριών οπών που είναι σαν πολεμίστρες στον τοίχο που κλείνει την είσοδο του σπηλαίου.Το σπήλαιο Κατηφιό το συνδέουν επίσης με το «Βασίλειο» όπως ονομάζουν την Αρχαία Πόλη της Θήρας.  

Την ονομασία κατιφιό το πήρε σίγουρα από το σπήλαιο το οποίο βρίσκεται δίπλα στην εκκλησία. Ιδιοκτήτης της είναι η Μάρθα Καταβάτη Κουτσογιαννοπούλου από τον Πύργο Καλλίστης κόρη του Γεωργίου Καταβάτη από όπου και την κληρονόμησε.    Η εικόνα του ναού φυλάσσεται στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στον Πύργο και μόνον την ημέρα που γιορτάζει ο Άγιος 23 Απριλίου και πάντα μετά το Πάσχα παίρνει την θέση της μέσα στο ξωκλήσι. Λέγεται επίσης ότι έχει κάνει θαύματα.
Όπως μου εξιστόρησε ο κος Γιώργος Καταβάτης ο παππούς του του μίλησε κάποτε για ένα Καΐκι φορτωμένο με ασβέστη που προσέγγιζε το νησί μέσα σε σφοδρή θαλασσοταραχή, και κινδύνευε να καεί (λόγω του φορτίου) καίγοντας μαζί και το πλήρωμα. Ο Καπετάνιος Σαντορινιός στην καταγωγή ο Απόστολος Μουσούρης βλέποντας μπροστά από την πρύμνη του καϊκιού το ξωκλήσι του Αγίου προσευχήθηκε στην χάρη του να γαληνέψει η θάλασσα για να φτάσουν σώοι στο νησί. Έτσι και έγινε. Ο ίδιος και η μετέπειτα φαμίλια του την ημέρα της γιορτής του Αγίου ακόμα και σήμερα επισκέπτονται την εκκλησία και συμμετέχουν στην  πανήγυρη . Η λαογραφία αναφέρεται, όσον αφορά το Σπήλαιο του Κατιφιού ,ή κατεφιού ,ή βασίλειο σε θρύλους.Λέγεται ότι ένας βασιλιάς θέλοντας να τιμωρήσει την κόρη του την έβαλε σε ένα πλοίο για να την εξορίσει μακριά. Ενώ ταξίδευαν και βρίσκονταν έξω από το Καμάρι η βασιλοπούλα παρακάλεσε τον καπετάνιο να την αφήσει ελεύθερη εφ’ όσον του υποσχέθηκε ότι θα κρυφτεί και κανένας δεν θα μάθει που βρίσκεται. Έτσι και έγινε . Την αποβίβασαν στο Καμάρι και η πριγκίπισσα βλέποντας το εκκλησάκι του Άι Γιώργη στο απρόσιτο σημείο που βρισκόταν αποφάσισε να πάει να κρυφτεί εκεί. Εκεί συνάντησε ένα καλόγερο του οποίου του εξήγησε τι της είχε συμβεί και τον παρακάλεσε να την κρύψει κάπου που κανείς δεν πρόκειται να την ανακαλύψει. Ο καλόγερος λοιπόν της έδειξε το σπήλαιο της εξήγησε ότι είναι απρόσιτο ότι δεν θα ήταν δυνατόν να κατεβαίνει από εκεί και ότι θα έπρεπε να ανεβάζει με καλάθι τις τροφές που αυτός θα τις έφερνε .Έτσι και έγινε ώσπου μια μέρα μετανιωμένος ο Βασιλιάς ψάχνοντας την κόρη του έφτασε εκεί όπου και την βρήκε και την πήρε πίσω στο βασίλειό του.
Άλλοι λένε ότι ήταν τόπος τιμωρίας μιας άπιστης βασίλισσας.   

Παλαιά Μονή Αγίου Γεωργίου Πύργος

῞Αγιος Γεώργιος

Πρόκειται γιά μονόκλιτη βασιλική, πού ἐφάπτεται μέ τή βόρεια πλευρά τοῦ ναοῦ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου. Κτίσθηκε ἀπό τόν ἱεροδιάκονο Παρθένιο Σιγάλα καί ἀφιερώθηκε στή Μονή τό 1725. Σύμφωνα μέ τό σχετικό ἀφιερωτικό γράμμα ἔπρεπε νά τελοῦνται «τρεῖς λειτουργίαι τὴν ἑβδομάδα καὶ νὰ ἔχῃ ἐφημέριον διαρκῶς». Μεταξύ τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων, πού ἀναλάμβανε ἡ Μονή ἔναντι τοῦ μετοχίου ἦταν «νὰ ἀνάπτεται ἀκοίμητος κανδήλα ἐμπρὸς τῆς Εἰκόνος, νὰ καίεται μία λαμπὰς κατὰ τὰς καθ’ ἑβδομάδα γενομένας παρακλήσεις, τὴν Παρασκευὴν ἢ Κυριακὴν ἑσπέρας ὑπὸ τοῦ ἐφημερεύοντος ἱερέως...». Τούς ὅρους αὐτούς ἐκπλήρωσε ἡ Μονή μέχρι τό 1935. ᾿Από τό 1735 ἕως τό 1830 λειτούργησε ὡς γυναικεῖο μοναστήρι (σώζεται κτηριακό συγκρότημα μέ κελιά). Σύμφωνα μέ τό σχετικό ἐπισκοπικό Γράμμα τοῦ Ζαχαρία Γύζη (8 Φεβρουαρίου 1735), οἱ κάτοικοι τοῦ Πύργου ἀποφάσισαν «νὰ κτίσουν σεβάσμιον μοναστήριον μὲ ἔξοδα τῶν χριστιανῶν... εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ῾Αγίου ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου». Τό μοναστήρι ἦταν κοινόβιο, μέ ἐντολή ὥστε «αἱ καλογραῖαι νὰ μὴν ἠμποροῦν νὰ εὐγαίνουν ἔξω ἀπὸ τὴν πόρταν, μήτε ἄλλος τινὰς νὰ ἐμβαίνῃ μέσα, οὔτε ἡγούμενος, οὔτε ἱερομόναχος, οὔτε λαϊκός, οὔτε γυναῖκα, οὔτε παιδί, οὔτε αὐτὸς ὁ ἀρχιερεύς, πάρεξ διὰ μεγάλην ἀνάγκην».῾Η λειτουργία τῆς Μονῆς σταμάτησε τό 1839, ὅταν διαλύθηκε ἐξαιτίας τοῦ ᾿Οθωνικοῦ διατάγματος ἀρ. 30. Οἱ μοναχές ἐγκαταβίωσαν στή μονή τοῦ ῾Αγίου Νικολάου, λίγο ἔξω ἀπό τά Φηρά. Μέ τούς σεισμούς τοῦ 1856 τό ἐναπομείναν μοναστηριακό συγκρότημα κατέστη σχεδόν ἀκατοίκητο, ἐνῶ οἱ σεισμοί τοῦ 1956 ἐπέφεραν ἐπιπλέον καταστροφές.

Κοντοχώρι

Άγιος Γεώργιος ο Σφουγγατάς  [viii]

Αη- Γιώργης ο Σφουγγατάς, μια ερμηνεία για το προσωνύμιο: «Ένα παιδί για να ευχαριστήσει τον άγιο για τη βοήθεια που του είχε δώσει, του χάρισε ένα σφουγγάτο. Κάποιοι ναυτικοί, οδηγημένοι από το φως του αγίου Γεωργίου βγήκαν στη στεριά και για να ευχαριστήσουν τον άγιο πήγαν να του ανάψουν κερί. Βρήκαν το σφουγγάτο και το έφαγαν. Η πόρτα της εκκλησίας δεν άνοιγε όμως. Κατάλαβαν πως ήταν για το σφουγγάτο, πλήρωσαν και τότε η πόρτα άνοιξε. Και τότε είπαν: Καλό ήταν το σφουγγάτο σου Αη- Γιώργη μου, αλλά ακριβό».  

Εμπορείο

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Γεωργίου του Θαλασσίτη[ix]

Βρίσκεται στήν περιοχή τοῦ ᾿Εμπορείου, μεταξύ Περίσσας καί ᾿Εξωμύτη, κοντά στή θάλασσα. ᾿Αρχικά βρισκόταν μέσα σέ ἕναν μικρό ἀμπελώνα τῆς Μονῆς. ᾿Αργότερα, μέ αἴτηση τῶν κατοίκων τοῦ ᾿Εμπορείου, σύμφωνα μέ τήν παράδοση, δόθηκε ἄδεια νά χρησιμοποιηθεῖ ἕνα μέρος τοῦ ἀμπελώνα ὥστε νά ἐπεκταθεῖ ὁ ναός καί νά μείνει ἐφεξῆς ἀνεξάρτητος. ῎Εγινε λοιπόν ἡ ἐπέκταση, μέ ἕναν πλέον τρισυπόστατο ναό μέ τροῦλο, μέ κυκλοειδῆ αὐλή, μέ δύο τραπεζαρίες (μεγάλη καί μικρή), μέ μαγειρεῖο καί δεξαμενή. ῎Εχει κωδωνοστάσιο πρός τό ἄκρο τῆς αὐλῆς, τό ὁποῖο ἀνακαινίσθηκε, λόγω τοῦ κινδύνου κατάρρευσης τοῦ παλαιοῦ ἀπό τό σεισμό τοῦ 1956. Γύρω στό 1970 ἀνακαινίσθηκαν καί τά δύο πλάγια κλίτη καί μετατράπηκαν σέ παρεκκλήσια (νότιο· ἅγιος ᾿Ελευθέριος, βόρειο· εὐαγγελιστής Μάρκος), ὅλα τά ἱερά σκεύη, καθώς καί ξυλόγλυπτο ἐπίχρυσο τέμπλο.῞Ολα ἔγιναν μέ τήν συνδρομή τῶν κατοίκων τοῦ ᾿Εμπορείου, ἰδιαιτέρως ἐκείνων πού ἔμεναν στή Ρωσία, μέ τήν ἀκάματη φροντίδα καί ἐπιστασία τοῦ Νικολάου Μαυρομμάτη, ὁ ὁποῖος ἔφερε ἀπό τήν Ρωσία εἰκόνες, σκεύη καί ἄμφια. Σήμερα, μετά ἀπό τή φροντίδα τῆς ἀδελφότητας τοῦ Προφήτη ᾿Ηλία, ἡ ἐκκλησία συντηρήθηκε καί ἀναπαλαιώθηκε ἐκ νέου, κτίστηκαν κελλιά και βοηθητικοί χώροι και ὁ Ἅγιος Γεώργιος λειτουργεῖ ἀπό τό 2005 ὡς γυναικεῖο ἠσυχαστήριο (2 μοναχές). Ενώ για το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου συμπληρώνει ο Μάρκος ΑΒ.Ρούσσος, στα « Λαογραφικά της Σαντορίνης «...Παλαιότερα και όταν ακόμη ζούσε η Καλλιώ του Χαριτωμένου γινόταν μεγάλο πανηγύρι και σαν τελείωνε  η λειτουργία οι χωρικοί έστρωναν τις πετσέτες τους στα αμπέλια με τα ανθισμένα κλήματα και τα έρριχναν  στο φαγοπότι με βιολιά, χορούς, τραγούδια. Εκεί πλαι στη μεσαια πόρτα της εκκλησίας υπάρχει μια μεγάλη στέρνα  μ ενα ιστορικό μακρόστενο σιδερένιο αγλιστήρι δεμένο με μια χοντρή αλυσσίδα. Από αυτό το αγλιστήρι δροσίστηκαν οι προσκυνητές, οι διαβατάρηδες, οι τρατάρηδες και οι δουλευτάδες .

---

[i] Μ.Μηνδρινός Θηραικές Ρίμες, Κυκλαδικά Θέματα , Γενάρης – Φλεβάρης 1986

[ii] Γεώργιος Βενετσάνος: Λαογραφικά Σαντορίνης, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ τόμος Β

[iii] http://kallistorwntas.blogspot.gr/2016/05/blog-post.html

[iv] Συρίγου- Μονιούδη Γ., Η Σαντορίνη μου, Εκδόσεις Θηραικά 

[v] Γεώργιος Βενετσάνος: Λαογραφικά Σαντορίνης, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ τόμος Β

[vi] Για το προσωνύμιο Κατεφχιο πρέπει να σταθούμε ουσιαστικά στα δύο σημεία του βουνού του Προφήτη Ηλία. Το ένα αφορά τον Άγιο Γεώργιο το Κατεφχιο  από την πλευρά του Πύργου και το άλλο την Παναγια την Κατευχιανή στην Περίσσα (http://kallistorwntas.blogspot.gr/2012/09/blog-post_6794.html)

[vii] http://pyrgossantorini.blogspot.gr/2012/10/blog-post.html

[viii] Καραμολέγκου Μαρία, Θρησκευτικός Τουρισμός, η περίπτωση της Σαντορίνης, Τει Κρήτης

[ix] http://thesvitis.blogspot.com/p/blog-page_22.html