H διαμάχη για μία θεατρική παράσταση στη Σαντορίνη του 19ου αιω.

Ας ανατρέξουμε και πάλι στον εξαιρετικά σημαντικό 19ο αιω. Σε μια τοπική κοινωνία, λίγο μετά την Ελληνική Επανάσταση και ας δούμε το λοιπός γιατί προκλήθηκε διαμάχη για μία θεατρική παράσταση. Το παρακάτω απόσπασμα αναδεικνύει για άλλη μία φορά την απίστευτη πολιτισμική ανάπτυξη , η οποία ήταν απόρροια της οικονομικής, που υπήρχε στο νησί κυρίως κατά τη διάρκεια του 19ου αιω.

"Εις την Σαντορίνη, γράφει προς την εφημερίδα ένας αναγνώστης της, διατρίβει ιατρός τις, ονόματι Δομένικος Σανταντώνιος. Ο ενάρτετος ούτος άνθρωπος ηθέλησε να προξενήσει ευθυμία εις τους Σαντορινιούς κατά τας ημέρας της αποκρεώσεως, ως γίνεται σχεδόν πανταχού εις τα χριστιανικά έθνη και δια προτροπής, οδηγίες και δαπάνης ιδίας εσυστάθη Θέατρο. ΕΙς το θέατρο τούτο παρέτησαν δύο κώμωδίες, εις ελληνικήν γλώσσαν εκ της ιταλικής  μεταφρασμένης, και εν δράμα, του Μεταστασίου, εις ιταλικήν. Η παράστασις αυτή είς την οποία και ο ίδιος κύριος Δομένικος έλαβε μέρος, ήταν αξιόλογος και εφάνη ευάρετσος εις όλους τους παρόντας. Αλλά τις ήθελε πιστεύει ότι το αθώον τούτο πράγμα έμελλε να σκανδαλίσει τον προεστό των δυτικών Ελλήνων της νήσου; Ο καλός ούτος άνθρωπος, ο κύριος Πεγκ   παρωργίσθη τόσο ώστε εμπόδισε τους δυτικούς Έλληνες δι ιερατικής κατάρας από το να παρευρίσκονται στο αθώο εκείνο θέατρο. Μου εφάνη παράδοξο και γελοίον εν τούτω να ακούσω εκβαίνουσαν τοιαύτην παράλογος κατάρα εκ του στόματος ανθρώπου γεννημένου και αναθρεμμένου όχι εις την Αφρική, αλλά εις την Ευρωπη και αυτής εις το πλέον πολιτισμένο μέρος, την Γαλλίαν. Ως Ευρωπαϊος ο κύριος Πεγκ έπρεπε να ηξεύρει ότι τα θέατρα συνηθίζονται πανταχού της Ευρώπης και δεν εμποδίζονται ούτε απ αυτών των απολύτων εξουσιών, ούτε από αυτού του κυρίου του, του Πάπα, και πολύ ολιγότερον όταν εις τα θέατρα παριστάνωνται δράματα αθώα, οποία παρεστάθησαν εις τη Σαντορίνη. Πόθεν ωρμήθη ο καλός εκκλησιαστικός πατήρ εις την τοιαύτην παράλογον πράξιν;  Μήπως το θέατρο της Σαντορίνης ήθελε βλάψει τα ήδη των χριστιανών; Αλλά ο διδάσκαλος του θεάτρου κύριος Δομένικος  είναι άνθρωπος πολλής αρετής και αρετής διδάσκαλος και οι λόγοι του και οι πράξεις του είναι ενάρετοι, και παρά τοιούτοι ανδρός διαφθοράν ηθών δεν έπρεπε να φοβάται ο κ. Πεγκ. Μήπως το θέατρον της Σαντορίνης εναντιούντο εις τας εκκλησιαστικάς διατάξεις; Αλλά αν είναι τούτο έπρεπε να εμποδισθώσι τα θέατρα εις όλον τον χριστιανικό κόσμο. Και δεν είναι αμφιβολία ότι, αν ο κύριος Πεγκ κατά παράλογον εκκλησιαστικόν τον ζήλον είχε τόση δύναμη, ήθελεν εξορίσει τα θέατρα αφ όλων των χριστιανικών εθνών.

  Αλλά έλαβε τα επίχειρα της παραλόγου προσταγής του, διότι δεν τον ήκουσε κανείς και όλοι έτρεχαν μετά προθυμίας να ακούσωσι τον ενάρετον ιατρόν Δομένικον από του  στόματος του οποίου δεν εξήρχοντοάλλο ειμή λόγοι ηθικοί και συνέτρεχον  οι κάτοικοι εις το θέατρο δια το οποίον έχουσι υπόληψιν, και δια το οποίον χρεωστώσι σέβας προς τον κύριον Δομένικον. 

Ο χρηστός αυτός άνθρωπος διατρίβει τρεις περίπου χρόνους εις τη Σαντορίνη και δεν υπάρχει άνθρωπος όστις δεν εμέθεξε της φιλανθρωπίας του. Ιάτρευσε πολλούς ενδεεις και απόρους και τους επεριποιήθη φιλανθρώπος και εξ ιδίων του απέστειλε πολλούς εις τους τόπους των. Τοιούτον άνθρωπον έπρεπε να σεβαστεί και ο εκκλησιαστικός πατηρ και όμως κατ αυτού διεύθυνε κυριωτέρως τα τόξα της κατάρας του διότι αυτός εστάθη πρωτουργός του θεάτρου της Σαντορίνης. Διατρίβωςν εις Σαντορίνη, εγνώρισα και τον κ. Δομένικο και τον κ. Πεγκ, αλλά όσων τιμώ τον πρώτον, άλλο τόσο κατακρίνω τον δεύτερον. Παρευρέθην και εις τας θεατρικάς παραστάσεις και ευαρεστήθην πάρα πολύ. Επαινώ και τους δυτικούς της Σαντορίνης Έλληνας, διότι ηξεύρουν να τιμώσι και σέβονται τους τίμιους άνδρας και αν μην απατώνται  ευκόλων από των λίγων εκκλησιαστικών προεστώτων, οι οποίοι δεν ηξεύρουν πως πρέπει να πολιτεύονται εις τον κόσμο. 

Πηγή υλικού: Εφημ Μακεδονία : 11 Σεπτεμβρίου 1971
Πηγή αρχειού Εφημ:  Γενική Εφημερίδα – 5η Μαρτίου 1827

Το σχέδιο της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στην Περίσσα , του Φ. Κατσίπη

Και τώρα ας δούμε τι απόγινε με τα σχέδια της Περίσσας [1]

Αφού είδανε κι απόδανε, πως όλα ήτανε κατεστραμμένα, ο κόσμος με τη θεοσέβεια πουχε αποφάσισε να ξαναχτίσει τη γκρεμισμένη εκκλησία. Μηγαρίς από Θεού φώτιση δεν την είχανε βρει;

[..]Διαλέξανε πάλι μιαν Επιτροπή από Δήμαρχο και προεστοί κι αυτοί προκηρύξανε σαν διαγωνισμό να πούμε, ποιος θακανε το καλλίτερο σχέδιο της νέας εκκλησίας. […] Και πρώτος φανερώθηκε ο Χωρεπίσκοπος. Παπα Μανώλης Δαρζέντα τον λέγανε κι ήτανε Μποργιανός. Ο πιο γέρος παπάς του Νιμπορείου κι ο πιο διαβασμένος ήτανε γι αυτό αντιπροσωπεύε και το Δεσπότη. Ήτανε κι αγιογράφος κι είχε καμωμένο κι ένα φεγγάρι στο Άγιο Νόρος. Και για δαύτα πίστευε πως ο κόσμος κι Επιτροπή θα ψήφιζε το σχέδιο του.

από το βιβλίο του Φ. Κατσίπη: Το Χρονικό της Περίσσας 

Ανάμεσα στους μαστόρους όμως ήταν κι ένας Μεγαλοχωριανός τεχνίτης, φημισμένος χτίστης, ο Ιωάννης Σαλίβερος ο Μπατζάνης. Κανένας δεν του παράβγαινε στην τέχνη του Κι όσο μπόι τουλειπε, γιατ ήταν κοντόσωμος τόσο μυαλό και γνώση είχε. […] Ετούτος λοιπόν ο μάστορας είχε σκαρώσει ένα παράξενο σχέδιο εκκλησίας. Δεν ήτανε σχήμα Βασιλικής, σαν του παπα- Δαρζέντα. Σαν άστρο ήτανε σαν τριφύλλι με οκτώ φυλλαράκια. Κι ο κόσμος το περιεργαζότανε με απορία και θαυμασμό μεγάλο Κι αυτό ήτανε το φαρμάκι του Χωρεπίσκοπου. Το μαθε το χαμπάρι και σαν μυρίστηκε πως θα έπαιρνε τη χαμένη, τον πιάσανε οι νιούδοι ντου κι ήκαμε βασιλικό εχθρό ντου το πρωτομάστορα. Και για να τορπιλίσει το σχέδιο του Μπατζάνη, διάδωσε πως ετούτο δεν ήταν ορθόδοξο σχέδιο παρά φράγκικο. Κι ήτανε η πιο σατανική και η πιο ευκολόπιστη συκοφαντία από το αγράμματο και φανατισμένο πλήθος. Κι αν έπιανε ετούτη η αβανιά ο Χωρεπίσκοπος θα κέρδιζε τον πόντο του.  […]

[…] Ησάστισε ο κόσμος, σαν άκουσε το Μπατζάνη που είπε πως το σχέδιο τόπηρε από τη γούρνα του Προφήτη. Κι ύστερα με φωνές και ζήτω το ψήφισε και το επικύρωσε.

Μα και τότε ο Χωρεπίσκοπος δεν το βαλε κάτω. Τον είχε καβαλικέψει ο Κατσαούνης κι είχε πεισματώσει. Κι ο Θεός να σε φυλάει από παπαδίστικο πείσμα…Και φωναχτά λέει του Μπατζάνη

-          Και δεν μου λες μαστρογιάννη, πόσο θα μας κοστίσει η εκκλησία με το σχέδιό σου;

Δεν πρόλαβε να αποκριθεί ο Μπατζάνης κι ο Δήμαρχος του Νιμπορειου τ’ αποκρίθηκε ορθά κοφτά;

-          Δεν μας γνοιάζει πόσα θα πάνε. Εμείς το σχέδιο του Μπατζάνη θέλουμε και δεν ρωτούμε για λεφτά.

Και το πλήθος πικαρισμένο κι ασυλλόγιστα συμφώνησε. Μα το σχέδιο που λογάριαζε ο Μπατζάνης δεν ήτανε παίξε γέλασε. Δεν θα χτιζε κανά ρακιδιό. Κι ούτε το καμαρί του Γιάκουμου του Δράκου. Μα κανένας δεν ήξερε ακόμη το τι σκεπτότανε ο πρωτομάστορας. Αυτός ονειρευόταν μια εκκλησία που να μην την έχει κανένα νησί. [..]

Και μετα ταύτα ξεκινήσανε να βάλουνε μπροστά . Πρώτα πρώτα κάμανε στα ριζιμιά της Κολαδας ένα ασβεστοκάμινο. Αρχίσανε να κουβαλούνε πέτρες χώμα από άσπα και τα σχετικά της οικοδομής.

-          Πως θα στεργιώσω θεμέλιο απας την άμμο; …μονολογούσε …. Κι ολονυχτίς έκαμε σχέδια με κίσσηρη κι άσπρα χοχλύδια απάνω στην κατάμαυρη αμμουδια που την είχε για σχεδιαστήριο ….

[..]Κοντά δυο χρόνια περάσανε και τότες άρχισε η εκκλησία να ψηλώνει …και να ξεχωρίζει από της γης…Και τότε φάνηκε το μεγαλούργημα που χτιζότανε.

Αφιερωμένο στην μνήμη του Μεγαλοχωριανού  Καπετάνιου Ανάργυρου Σαλίβερου- Μπατζάνη

Για ένα επιπλέον ιστορικό : Η Κατευχιανή στην Περίσσα και ο Τίμιος Σταυρός της  

---

[1] Φ. Κατσίπης: Το Χρονικό της Περίσσας, Αθήνα 1958, σελ50 κ. εξ. 

Η κατάσταση στη Θήρα, γύρω στα 1860. Οι αξίες ενός αστικού τρόπου διαβίωσης

Η κατάσταση στη Θήρα, γύρω στα 1860. Οι αξίες ενός αστικού τρόπου διαβίωσης [1]

Απόσπασμα από το βιβλίο της Ι.Τζαχίλη: Οι αρχές της Αιγαιακής Προιστορίας[2]

[…] Η Θήρα εισχωρεί δυναμικά στο αρχαιολογικό πεδίο τη δεκαετία του 1860. Αυτό γίνεται αιφνίδια, λόγω δύο γεγονότων τυχαίων, εντελώς ασχέτων, από ενδιαφέροντα ιστορικά ή αρχαιολογικά. Πρόκειται για τη διώρυγα του Σουέζ η οποία περατώθηκε το 1869 και την ηφαιστειακή δραστηριότητα που άρχισε το 1866 και διήρκεσε πέντε έτη. […] Η Θήρα προς τα μέσα του αιώνα δίνει την εικόνα ενός ανερχόμενου αστικού κέντρου. Είναι μία ισχυρη ναυτιλιακή δύναμη στο αιγαίο, πριν, αλλά και μετά την ανάπτυξη της Σύρου. Είναι επίσης δεύτερη σε εξαγωγές βιομηχανικών προιόντων στις Κυκλάδες θηραΪκής γης εν προκειμένω, μετά τη σμύριδα της Μήλου.  Για μία δεκαετία από το 1857 έως λίγο μετά το 1867, παρατηρείται εντατικοποίηση στην εξόρυξη της θηραΪκής γης για να καλυφθούν οι ανάγκες της Εταιρείας του Σουεζ. Αναφέρεται επίσης ότι το νησί είχε πληθυσμό 17.000 περίπου κατοίκων και ισχυρή οινοπαραγωγή. Η ζωτικότητα του νησιού φαίνεται από το πόσο γρήγορο είχε ξεπεράσει το σεισμό του 1854. […] Υπάρχει δραστήρια καθολική κοινότητα. Έχουν επίσης εγκατασταθεί κοινότητες μοναχών, Λαζαριστών και Αδελφών του Ελέους που αντικατέστησαν τους Ιησουίτες και τις δομηνικανίδες αδερφές. Οι μοναχοί και οι μοναχές λειτουργούσαν ορφανοτροφείο καθολικών και οικοτροφείο των Αδελφών του Ελέους καθώς και νοσοκομείο. Εκεί μορφόνονταν και οι κόρες των ευκατάστατων νοικοκυραίων και των καραβοκύρηδων, καθολικών και ορθοδόξων. Στο νησί  εκδίδονται κατά καιρούς εφημερίδες και εδρεύουν πρόξενοι πολλών ευρωπαϊκών δυνάμεων. Ιδιαίτερα στενές και έντονες είναι οι εμπορικές επαφές με τη Ρωσία και κυρίως την Οδησσό. [..]

 

[…] Όταν το 1866 αναδύθηκε η κορυφή του ηφαιστειακού κώνου υπό μορφή νησίδος, ο Ιατρός Δεκιγάλλας το ονόμασε Γεώργιος, μέσα σε γενική αποδοχή, παρόλες τις αντιρρήσεις του νεοαφιχθέντος βασιλέως ότι δεν ήθελε το όνομά του να συνδεθεί με ηφαιστειακές καταστροφές.  Η παροικία των καθολικών εγγραμμάτων από τους οποίους πολλοί ήταν συλλέκτες αρχαιοτήτων με τα μοναστήρια και τα σχολεία τους, συμμετείχε ενεργά στις έρευνες τόσο τις γεωλογικές όσο και τις αρχαιολογικές. Αυτοί κυρίως υποδέχθηκαν τους ξένους σοφούς, γεωλόγους και αρχαιολόγους και βοήθησαν το έργο τους. Όχι μόνο όμως αυτοί. Ορισμένοι προύχοντες, γιατροί., κάθε είδους λόγιοι και καλλιεργημένοι Θηραϊοι, όπως για π.χ. ο Γ. Κανακάρης, ο οποίος συνέγραψε γεωλογική ιστορία της νήσουν, ήταν σε θέση να δεχτούν τις ευρωπαϊκές επιρροές έστω και εν μέρει, και μαζί ασυνείδητα, την επιρροή του νέου πνεύματος. Κολακευμένοι από την προσοχή και το ενδιαφέρων τόσων σοφών και σπουδαίων προσώπων, αποδεχόμενοι ανεπιφύλακτα την επιρροή των Ευρωπαϊων κυρίων των Γάλλων και των Γερμανών ως ανωτέρων και σοφοτέρων, οι Θηραίοι υιοθετούσαν ταυτόχρονα και το νεοτεριστικό πνεύμα της επιστήμης , του ορθολογισμού και του εξελικτισμού που αυτοί κόμιζαν, χωρίς ίσως να το συνειδητοποιούν. […]Τα πνεύματα είχαν αλλάξει στο νησί, υπήρχαν εύποροι και μορφωμένοι αστοί και παντού διακρίνοταν μια κάποια ευμάρεια που επέτρεπε αυτές τις αλλαγές Ίσως όχι τυχαία οι περισσότεροι από τους Θηραίους που αναμείχθηκαν στις αρχαιολογικές έρευνες ή είχαν συλλογές αρχαιολογικές, άνηκαν σε οικογένειες πλοιοκτητών

---

[1] Με ιδιαίτερη χαρά, δημιουργήθηκε αυτή η ανάρτηση. Ο λόγος είναι ότι η συγγραφέας του βιβλίου η κ. Τζαχίλη, ένας άνθρωπος εξαιρετικά προσιτός, μετά τη συγγραφή και έκδοση ενός τόσο σημαντικού βιβλίου διεπιστημονικής προσέγγισης, αποφάσισε και το παραχώρησε δωρεάν μέσα από το www.academia.edu. Αξίζουν ειδικά συγχαρητήρια για την κίνηση αυτή, μιας και δημιουργεί άλλο ένα πλέγμα ανάδειξης στη συγκεκριμένη περίπτωση, της θηραΪκής Ιστορίας ενώ ταυτόχρονα δίνει στους νέους μελέτητές το έναυσμα ευρύτερης προσέγγισης  μιας διεπιστημονικής μελέτης. Το βιβλίο αυτό το προτείνω ανεπιφύλακτα για οποιον μελετάει τη Θηραϊκή Ιστορία.  

[2] Πηγή Ι.Τζαχίλη: Οι αρχές της Αιγαιακής Προίστορίας, Εκδ. Καθημερινή. Βλ. https://www.academia.edu/15294776/Οι_αρχές_της_Αιγαιακής_Προιστορίας  (Ενημέρωση 2015-09-08)

Η "βεντέμα" σε λαογραφική εργασία το 1968

Η μεγαλύτερη γιορτή για τους χωρικούς, εκτός των θρησκευτικών, είναι η συγκομιδή των σταφυλιών, η βεντέμα και το πάτημα αυτών. […] η βεντέμα κρατά σε αναστάτωση όλο το χωριό για 22 ημέρες, μέχρις ότου τρυγήθούν όλα τα αμπέλια. Αρχίζουν οι τρυγητάδες με το ξημέρωμα του ήλιου και μόλις δύσει επιστρέφουν κουρασμένοι αλλά και χαρούμενοι. Άλλοτε τρυγούσαν υπό την υπόκρουση μουσικών οργάνων, κυμβάλων, τυμπάνων, σαν λεγομένων σουργιαλιών και αποτελούνταν από καλάμια, ειδικά. Επίσης υπήρχαν και οι τσαμπούνες.

Τα τραγούδια της βεντέμας αντηχούσαν σε όλο το χωριό:

« Για βλέπετε μας πλούσιοι που είστε στο γραφείο, από την ίδια πόρτα θα μπωμε εις το νεκροταφείο.. Τώρα που βεντεμίσαμε θα φάμε και θα πιούμε και του καλού αφέντη μας τραγούδια θα του πούμε. Να ζήσει χρόνια ευτυχή μαζί με την κυρά μας και με τα αρχοντόπουλα που είναι η χαρά μας. Και να πουλήσει τα κρασιά, πολλα λεφτά να πάρει και μας που του δουλεύουμε ποτέ να μην ξεχάσει. Ελάτε όλοι στο χορό και βάλετε να πιούμε και τραγουδήτε βρε παιδιά ως που να ζαλιστούμε. Τραγουδάτε μωρ αδέλφια ως που να ρθει το πρωί που τα μάγγανα θα τρέξουν το χρυσό μας το κρασί.  Όταν ξεβεντεμίσουμε και πλύνω τα κοφίνια θα πάρω τη γυναίκα μου να πάω στην Αθήνα.»

Κατά τη βεντέμα, πλέκονταν και τα τρυφερότερα ειδύλλια. Απολαύνει κανείς τον τρυγητη που προσέχει την αγαπημένη μου μην κουρασθεί και με το τραγούδι της υπόσχεται μια ζωή παραμυθένια[..]

Η παραγωγή του οίνου σήμερα έχει απλουστευθεί και δεν υπάρχουν πια οι άρχοντες του χωριού. Τα σταφύλια, οι παραγωγοί τα πουλούν στους εμπόρους. Εις την Ένωση Γεωργικών Προιόντων  (τη σημερινή Ένωση Θηραϊκών Προιόντων), η μεγαλυτέρα τιμή πάει στα λευκά και η μικροτέρα στα μαύρα.

Η επεξεργασία άλλοτε του κρασιού ήταν περισσότερο διασκεδαστική και απασχολούσε πολλά εργατικά χέρια. Ο κάθε άρχοντας που είχε κάναβα, μίσθωνε ανθρώπους    που τρυγούσαν τα αμπέλια του και τα μετέφεραν στο πατητήρι. Εκεί υπήρχαν άλλοι που τα «παθιούν» - πατούσαν τραγουδώντας  : « Πάθιε Πάθιε τα σταφύλια!!!».

Η διαδικασία αυτή διαρκούσε και μήνα μετά τον τρύγο διότι άφηναν το κρασί μέσα στο λινό λίγο και μετά τα τσίκουδα τα περνούσαν από τα μαγγάνια Εν συνεχεία μετέφεραν το κρασί στις άφουρες και το εσφράγιζαν καλά.

Κατασκεύαζαν περίφημους επιτραπέζιους οίνους, όπως τον «Μπρούσκο», εκ του Bordeau της Γαλλίας διότι ομοίαζε πολύ εις τη γεύση.

Μερικές ονομασίες σταφυλιών:

1)      Αετονύχια

2)      Αθύρια,

3)      Ασπρούλες

4)      Ασύρτικα

5)      Αιδάνια

6)      Μοσχάτα

7)      Σουλτάνες

8)      Σιδερίτες

9)      Φλάσκες

10)   Πλατάντα

11)   Βαίντρες

12)   Εφτάκιλα

13)   Ρώσσες

14)   Μαυροτράγαδα,

15)   Γλυκάδες

16)   Μαντηλαριές

17)   Ποταμίσες

18)   Βουδώματα

19)   Κατσανά

20)   Γαιδουριές

Πηγή: Μαρία Χρυσού: Συλλογή Λαογραφικής ύλης εκ του χωριού Πύργος της Νήσου Θήρας του Νομού Κυκλάδων ( 1968) http://pergamos.lib.uoa.gr/dl/navigation?pid=uoadl:8605&scheme=euDefaultView

Καλό ταξίδι Μανολίτσο !! Σ ευχαριστούμε .....

Από γλέντι του Λαογραφικού Ομίλου Σαντορίνης στο σπίτι της Γουλιελμίας Συρίγου
Πρωτοχορευτής ο Μανολίτσος μας, μαζί με την Μαρία Παπαδοπούλου
Διακρίνεται ο Ιδρυτής του Λαογραφικού Ομίλου Σαντορίνης Μανώλης Λιγνός. 

Από τις ειδήσεις τις φετινές που πραγματικά με συγκλόνισαν ! Πάει και ο Μανολίτσος... Έφυγε ένας Άνθρωπος Γλετζές... Μερακλής Κεφάτος, με την χάρη και την Ευλογία στο βιολί του πατέρα του, Ένας εξαιρετικά σημαντικός βιολάτορας της Θηραϊκής Παράδοσης, ένας Γλετζές πραγματικός Ένας βασικός πυλώνας μαζί με τον Μαρκουλή των ¨παιχνιδιών" του Λαογραφικού Ομίλου Σαντορίνης,. Αλήθεια πόσοι και πόσοι δεν έχουμε χορέψει μαζί του , πόσοι δεν γλεντήσαμε από το μεράκι του  .... Μια ξεχωριστή σχολή παλαιών βιολατόρων έφυγε ώστε να δώσει τα κίνητρα στους νεότερους. Και από την άλλη: Ένας δεξιοτέχνης Κοφινάς...με εξαιρετική λεπτομέρεια και προσοχή σε ότι έκανε....! Για το καλό κατευόδιο του ένα μικρό κείμενο του Παναγιώτη Μυτιληναίου, ένος ανθρώπου που δίνει τη σκυτάλη για το αύριο σε ότι και αν κάνει, αφιερωμένο στον "Αξάδερφο" του, και ένα ηχητικό απόσπασμα από μία παλαιά ραδιοφωνική εκπομπή του Βασίλη Μέτου, αφιερωμένου στη Σαντορίνη. Στο βιολί ο Δημήτρης Νομικός, ο δικός μας Μανολίτσος, στο λαούτο ο Γιάννης Αργυρός. 

Τον συνάντησα έξω από το φούρνο του Μπουά στη Μεσαριά και ηκίνησε να μου κάνει τα παραπονά ντου…
- Κα βρε αξάδερφε….ηχαθήκαμε……έλα δα από το καλαθάδικο να πιούμε μια τσικουδιά…. - - Να πούμε και καμιά και μια σειρά….. να ξεβαρεθούμε….( να τραγουδήσουμε δηλαδή τα δικά μας…)

Κάποτε το αποφάσισα δα να πάω … τονέπηρα στο κινητό και μόλις του τόπα ήκανε σα μωρό παιδί…..
Ήκαμα κάτω στο Βόθωνα και τον έβρηκα στο καλαθάδικο να παλεύει με τσι αλιγαριές…
Στο πόστο ντου…. Να κάνει αυτό που αγαπούσε μετά τη μουσική… να σάχνει Σαντορινιά καλάθια από αλιγαριά και καλάμια….

Αφού ήπιαμε δυό τρεις τσικουδιές ( σκέτος δυναμίτης …. για εντριβή   ήκανε..) και αφού ηθυμηθήκαμε όλοι τσι απεθαμένοι και ηθάψαμε και μερικοί ζωντανοί ήβγαλε το βιολί και ηκούρδισε…..

Κι ηκίνησε….. να παίζει με τον τρόπο που μόνο αυτός ήξερε…..
Ήπαιξε το γαμπρό.. το σκοπό του κουμπάρου και ηπιασε μετά τα δικά μας….
Ματζουράνα…. Μπερμπάτη…. Τη ντραγιάσκα…..τη δασκάλα…… και τελευταίες τσι καντάδες που ο Δημήτρης ηγάπα καλά……
- Ρε αξάδερφε…. Ξεβαριέμαι έτσα δα που τσι λες…… έχεις μεγάλο γούστο…. Μούλεε ….. και τόδειχνε πραγματικά….
Τραγουδούσαμε δυό τρεις ώρες ούτε που θυμούμε….. μέρα όμως ήμπηκα και νύχτα ήβγηκα από το καλαθάδικο αφού ηγέμισα τη κοιλιά μου ξυλοκαϊνη……
- Πότε θα ξανάρθεις;;; με αρώτηξε ….
- θα ξανάρθω αξάδερφε….. τούπα μα δεν ηκράτησα το λόγο μου…..

Ήκαμα  απάνω για να περάσω όξω από το υπόσκαφο τσι Σουσουράδας και μόλις ήφτασα ήκλεισα τα μάθια μου για να τη θυμηθώ και να ακούσω τη φωνή τζη…..
- Κάτω στο γιαλό κάτω στο περιγιάλι… είναι μια γριά και παίζει το σουργιάλι…… ( το αγαπημένο τραγούδι που τσίλεα και ηξεβαριούντανε…..)
Την έδα μπροστά μου μαζί με με τσι άλλες τσι Βοθωνιάτισες καθισμένες στο ριμίδι να καθαρίζουνε τα χόρτα και να λένε παλιές ιστορίες για το μώρο……για να με φοβήσουνε και καλά…..

Καθώς ήκαμα να φύω από το χωριό ηξανάρδε στο μυαλό μου ο Δημήτρης…..
Ήξερα πως είναι άρωστος και ησφύχτικε η καρδιά μου……
Ήξερα πως αμα φει θαναι ο τελευταίος που θα κλείσει το κύκλο που μέσα ντου έχει ότι αγάπησα περισσότερο στη ζωή μου…..
Τη σουσουράδα…. Το κερα Ρηνιώ…και  την Θοδοσά…

Σήμερα ο Δημήτρης έφυγε και αμοναχός μου ξανύω  τα βίντεο που τον έχω τραβήξει να παίζει βιολί  και μια εκπομπή που γύρισε μαζί ντου η Δέσποινα πριν από χρόνια…..
Νιώθω πως εγώ έχασα ένα σπουδαίο φίλο και η Σαντορίνη τον τελευταίο από τους παλιούς και γνήσιους λαϊκούς της οργανοπαίχτες…..
Και ο πόνος είναι αβάσταχτος……αξάδερφε……
Καλό ταξίδι….. καλή αντάμωση….

http://www.neasantorinis.gr/topikes_eidiseis/2659//Kalo_taxidi_axaderfe.......htm

Μια ματιά στη Σαντορίνη, Δημητρίου Ψαθά

 έκρηξη 1939 

26 Αυγούστου 1939, Δημήτρης Ψαθάς, Εφ. ΑθηναΪκά Νέα.

Εθαύμασα την γραφικότητα του νησιού. Εθαύμασα τους απόκρημνους πανύψηλους και κοφτούς βράχους του . […] Εθαύμασα την φοβερή απόσταση της κρεμαστής πόλης από την αποβάθρα και ύστερα εγύρισα στο Σαντορινιό που επερίμενε με προεισαγωγικά χαμόγελα υπερηφάνειας τις εντυπώσεις μου:

-          Λοιπόν;

-          Ωραίο νησί

-          Ε; δεν είναι ;

-          Είναι είπαμε. Αλλά εκεί κύριε. Εκεί ψηλά σε αυτά τα σπίτια που είναι έτοιμα να γκρεμοτσακισθούν στην άβυσσον, πως θα ανεβούμε ;

-          Με τα μουλάρια κύριε, μου απάντησε.

-          Αλλοίμονον! Επρόκειτο να αρχίσω το στάδιο μου ως ιππεύς υπό τας πλέον  δύσκολας συνθήκας.

Εκύτταξα τον σοβαρόν και εμβρυθή ημίονον που επρόκειτο να με οδηγήσει σε αυτή την επικίνδυνη διαδρομήν με βλέμμα μελαγχολικόν. Μου ανταπέδωσε ένα βλέμμα γεμάτο αδιαφορία.

Ανέβηκα τρέμων και προσπαθών να κρύψω τον τρόμο μου από το τετράποδον κηδόμενος του ανθρώπινου γοήτρου. [….] Αλλά μόλις έφτασε εκεί στα μισά του δρόμου άρχισε να εκδικήται. Εννοούσε να πηγαίνει έξω έξω εκεί στο χείλος του γκρεμού. Κι όσο αισθανόταν την ψυχραιμία μου να παραλύει τόσο επέμενε σε αυτό το τρομαχτικό παιχνίδι της ισορροπίας.

-          Ε κουμπάρε!!!

-          Τι θες αφεντικό…

-          Θα με γκρεμοτσακίση τούτο δω

-          Δεν έχεις φόβο!!!

Έχω σχηματίσει την φρικτοτέραν ιδέαν για τους ημιόνους. […[] Επάνω στην πόλιν με επερίμενε μία έκπληξις. Αυτή που περιμένει κάθε επισκέπτην που σκαρφαλώνει για πρώτη φορά στα Φηρά. Από κάτω φαντάζεται κανείς ότι η πόλις είναι μία στενή λωρίδα από σπίτια που ισορροπούν επικινδύνως στην κορυφή ενός γκρεμού. Αλλά μόλις ανέβει, βρίσκεται μπροστά σ έναν ολόκληρο κάμπο γεμάτο από φυτείες. Το θέαμα που εμφανίζεται από την πανύψηλη αυτή ταράτσα, είναι πράγματι μοναδικό.  […] απέναντι στο βάθος η Θηρεσία. Απόκρημνη και αυτή, με βράχοους σχεδόν κατακόρυφους. Ανάμεσα, η γαλανή θάλασσα που κάποτε κατάπιε όλο τον κάμπο που συνέδεε την Θήρα με την Θηρεσία.

Στο κέντρο περίπου της Θάλασσας είναι το νησί των Ηφαιστείων. Φαντάζει ξηρό, κατάμαυρο, φτιαγμένο από τις λάβες που κατά καιρούς εβγήκαν από τα έγκατα της θάλασσας. […] Ο άνθρωπος όμως, δεν έχει μόνον μάτια. Έχει και στόμαχον. Κάνει υπομονή αυτός ούτε συζήτησις. Δείχνει διακριτικότητα. Σ αφήνει και περιφέρεσαι στους κατάλευκους δρόμους, στα κατάλευκα σπίτια, σε αφήνει να γοητεύεσαι κάτω από τις παλιές καμάρες, σου επιτρέπει να ανέβεις όλο και ψηλότερα και να μην χορταίνεις….να θαυμάζεις. Κι έξαφνα σε μισή στιγμή σε πιέζει, διεκδικεί τα δικαιώματά του  και σε κάνει να απασχοληθείς με την πιο φρικαλέα πεζότητα:

-          Θα φάμε;

-          Εμ …κάτι θα γίνει …

-          Ψάρι ;

Στην ερώτηση αυτή, όλοι οΙ Σαντορινιοί γίνονται μυστηριώδεις, αινιγματικοί. Επιφυλακτικοί. Είναι αδύνατο  να σου απαντήσουν καθαρά. Ναι μεν αλλά….βέβαια νησί είναι πρέπει να έχει ψάρι όμως ελπίζουν ότι τέλοσπάντων κάτι θα βρεθεί. Στο τέλος δεν βρίσκεται τίποτε.  Όταν εζήτησα σχετικές πληροφορίες από τον ξενοδόχον μου, είδα την αποφασιστικότητα στα μάτια του . Εξεκίνησε από όρθρου βαθέος γεμάτος αισιοδοξίαν. Και επέστρεψε το μεσημέρι… κάθιδρος καταπτοημένος, λαχανιασμένος και μου συνέστησε να βγω έξω στην ταράτσα να θαυμάσω μία ωραίαν έκρηξη!!!

-          Κύριε, του εξήγησα, την έκρηξη την είδα. Και σε βεβαιώ  πως τόσο ωραίο θέαμα δεν αντίκρυσα άλλο στη ζωή μου. Αλλά τα ψάρια ; τι έγιναν;

-          Ψάρια δεν έχει !!!

-          Ντιπ;;;

-          Έφαγα το νησί!!

-          Κύριε…Πεινώ!!!

-          Έννοια σας θα σας φτιάξω δυο αυγουλάκια, θα σας βάλω και λίγο σαλαμάκι και λίγο  κρασάκι λίγα σταφύλια και θα σαστε εντάξει.

Εγύρισα όλα τα εστιατόρια. Είχαν τραπέζια, καρέκλες, πιάτα, τετζερέδες, φωτιές τα πάντα. Πλην του φαγητού. Γιατί; Διότι ξένοι δεν υπάρχουν στο νησί. Κάθε χρόνο κατά το καλοκαίρι, το νησί επλημμύριζε από περιηγητές. Εφέτος, λόγω της διεθνούς κρίσεως δεν έρχονται παρά ελάχιστοι. Έτσι τα μαγερικά προβλέπουν πάντοτε για την τακτική τους πελατεία.

Από τουριστικής απόψεως το ενδιαφέρον είναι μέγα. Ξενόγλωσσες επιγραφές μας καλούν σε κάθε στενό να επισκεφτούμε την έκθεση.[1] Όταν ανέβει κανείς στο κτήριό της δεν χρειάζεται να πάη πουθενά αλλού. Για τους βιαστικούς τουρίστες που θέλουν να πληροφορηθούν για όλα μ ένα γλήγορο βλέμμα, είναι ακριβώς ότι χρειάζεται. Την οργάνωσαν οι κ. κ. Δον Ζαχαρίας  και Σαν Αντώνιος, άνθρωποι εξαιρετικά προοδευτικοί  και μορφωμένοι που αγαπούν το νησί τους. Εκεί συγκεντρώνεται ότι παράγει το νησί. Τα μεταλλεύματα, η ελαφρόπετρα, η θηραϊκή γη των οποίων μεγάλες ποσότητες εξάγονται στο εξωτερικό, τα θαυμάσια κρασιά της Σαντορίνης, τα όσπρια, η λαική χειροτεχνία, αντιπροσωπεύονται σε μικρά περίπτερα.  Υπάρχουν και απεικονίσεις εκ του φυσικού με τι και πως κτίζεται ένα σπίτι της Θήρας, πως γίνεται η εξαγωγή της θηραϊκής γης, πως γίνεται η εργασία στα ορυχεία κ.λ.π. Ακόμη στο κάτω μέρος της έκθεσης υπάρχει πλήρες θηραϊκό σπίτι με όλα τα έπιπλα και τα διαμερίσματά του.

-          Ωραίο το νησί μας κύριε, συνεπάρε ένας από τους φανατικούς εραστάς του. Ωραίο αλλά φτωχό. Ο Θεός μόνο γραφικότητες και ηφαίστεια μας έδωσε εν αφθονία

Και δεν είχε άδικο…..

---

[1] Aναφέρεται στην Έκθεση Προιόντων του Δον Ζαχαρία Δουράτσου, για την οποία ετοιμάζεται ξεχωριστή αναφορά 

Κοσμάς Βλάχος: Ένας αφανής Θηραίος Ήρωας του Λιμενικού Σώματος

Το 1921, κατά την διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας, ένας λεβέντης λιμενικός, ο υποκελευστής Κοσμάς Βλάχος (που εκτελούσε χρέη Λιμενάρχου στην Κίο της Μικράς Ασίας) ήρθε στην επικαιρότητα και μετά λησμονήθηκε. Ποιός τον θυμάται σήμερα; Μονάχα οι απόγονοί του και κάποιοι παθιασμένοι που ψάχνουν στα χρονοτούλαπα της Ιστορίας... Από μια Ημερήσια Διαταγή του Λιμεναρχείου Ραιδεστού (αριθμός 24/31-7-1921) που υπογράφει ο αντιπλοίαρχος Δ. Κάρκας -Επιθεωρητής Λιμενικών Αρχών Προποντίδος-, μαθαίνουμε για τον άθλο του Κοσμά Βλάχου και την ΠΛΗΡΗ ΕΥΑΡΕΣΚΕΙΑΝ που του εξέφρασε η προϊσταμένη του Αρχή «δια την Ανδρείαν και το θάρρος το επιδειχθέν την 20ήν Ιουλίου 1921, εν Κίω της Μικράς Ασίας, κατά την εκ του συστάδην γενομένην συμπλοκήν αυτού μετά του αιμοβόρου και διαβοήτου αρχιληστού και αρχιτσέτου (Κεμαλικού) Κεραμπεκήρ Κιαμήλ Αγά!».

Στην συνέχεια η Ημερήσια Διαταγή περιγράφει το κατόρθωμα του Κοσμά Βλάχου: 

«Κατόρθωσε, με πραγματικόν κίνδυνο της ζωής του, να συλλάβη, να αφοπλίση  και να παραδώση τον διαβόητο αρχιληστή δέσμιον εις τας Αρχάς». Και καταλήγει η Ημερήσια Διαταγή: «H τε πατρίς και η κοινωνία των Ελλήνων Χριστιανών της περιοχής, όπου η έδρα ο συλληφθείς κακούργος ευγνωμονούν τοιούτους ανδρείους στρατιώτας. Η παρούσα αναγνωσθήτω τρις εν επιθεωρήσει».

Υπογραμμίζουμε την τελευταία φράση: «Η διαταγή να διαβασθεί τρεις φορές στους άνδρες του Λιμενικού Σώματος (και όχι μόνον) κατά την ώρα της καθημερινής επιθεωρήσεως». 

Γίνεται έτσι φανερό, ότι η Προϊσταμένη Αρχή θέλησε να δώσει στο ανδραγάθημα του γενναίου υποκελευστή Κοσμά Βλάχου την μεγαλύτερη δυνατή δημοσιότητα προς παραδειγματισμόν. Ακολούθως τιμήθηκε με το παράσημο ανδρείας και έλαβε προαγωγήν στον βαθμό του κελευστού.

Η ατυχής έκβαση της Μικρασιατικής Εκστρατείας και τα δεινά που επακολούθησαν έριξαν στην λήθη τον άθλο του Κοσμά Βλάχου μαζί με πολλούς άλλους άθλους των παιδιών της Ελλάδος.

Ο Κοσμάς Βλάχος γεννήθηκε το 1895 στην Σαντορίνη και συγκεκριμένα στο χωριό Μέσα Γωνιά Επισκοπής. Ο πατέρας του Κωνσταντίνος Βλάχος ήταν ιερέας. Μεγάλωσε με τις Χριστιανικές αρχές που πήρε από τους γονείς του και είχε δύο αδελφές. Τελείωσε το Δημοτικό στο χωριό του και συνέχισε στο Σχολαρχείο και στο Γυμνάσιο της Σύρου. Κατατάχθηκε στο Πολεμικό Ναυτικό ως δίοπος και υπηρέτησε στα δοξασμένα πλοία «Αβέρωφ» και Ιέραξ».

Τα πατριωτικά του αισθήματα φανερώνει ένα συγκλονιστικό γράμμα του προς τους γονείς του από την Κωνσταντινούπολη, με ημερομηνία 31 Οκτωβρίου 1918. 

Ιδού ένα απόσπασμα: 

«Σεβαστοί μου γονείς, Χριστός Ανέστη! Ανέστη σύμπας ο Ελληνισμός, Ανέστη η Βασίλισσα των Πόλεων. Ηλευθερώθη η Κωνσταντινούπολις. Το όνειρο του Ελληνισμού επραγματοποιήθη. 

Είναι απερίγραπτος ο ενθουσιασμός και η υποδοχή την οποίαν μας έκαναν. Ολόκληρη η Πόλις, σημαιοστόλιστη, εχαιρέτα τους ελευθερωτάς της. Ημείς δεν ηδυνάμεθα να κρατήσωμεν τα δάκρυα εκ της συγκινήσεως… Και πάντα ταύτα οφείλονται εις τον παμμέγιστον ελευθερωτήν του Ελληνισμού Ελευθέριον Βενιζέλον, τον ένδοξον στόλον και στρατόν και εις τους γενναίους συμμάχους μας. Ζήτω ο Μέγας Εθνάρχης!.. Ο υιός σας Κοσμάς Βλάχος».

Ακολούθησε η Μικρασιατική Εκστρατεία και ο άθλος του στην Κίο. Στη συνέχεια επέστρεψε στην Σύρο έως ότου διορίσθηκε λιμενάρχης στην Σούδα της Κρήτης. Εκεί νυμφεύθηκε την Χρυσή Αναγνωστάκη και απέκτησε εφτά παιδιά. Ακολούθησαν μεταθέσεις στα Χανιά και στο Ρέθυμνο και προααγωγές του. Αρχικελευστής, Σημαιοφόρος.

Κατά την Κατοχή εντάχθηκε στην Κρητική Αντίσταση και πήρε μέρος σε πολλές επικίνδυνες αποστολές (φυγάδευση Άγγλων αξιωματικών κλπ). Συνελήφθη από τους Γερμανούς και φυλακίστηκε στην «Φορτέτζα», όπου είχαν τους μελλοθανάτους. Οδηγήθηκε μετά στη λεγόμενη Σοχώρα, όπου γίνονταν εκτελέσεις. Κατά καλή τύχη, με την επέμβαση Αντιστασιακών ελευθερώθηκε.

Μετά την απελευθέρωση συνέχισε την υπηρεσία του ως Λιμενάρχης Ρεθύμνης με τον βαθμό του Σημαιοφόρου και αργότερα του υποπλοιάρχου. Υπήρξε πάντοτε ευγενής, προσιτός και αγαπητός σε όλη τη Ρεθυμνιακή κοινωνία. Αποστρατεύθηκε με τον βαθμό του Πλωτάρχου και του απενεμήθησαν 4 παράσημα ανδρείας!

Πέθανε από πνευμονικό οίδημα, το 1978, στο Νέο Φάληρο και κηδεύτηκε με τις δέουσες τιμές, αφήνοντας την μνήμη ενός γενναίου ανδρός, αγνού πατριώτη και λαμπρού οικογενειάρχη.

Πηγή: http://peripatrhs.blogspot.gr/2014/02/blog-post_3514.html