Του Ταξιάρχη στη Σαντορίνη

Του Ταξιάρχη στη Σαντορίνη

Από την Οία μέχρι το Ακρωτήρι και από το Ηφαίστειο μέχρι και την εκκλησία του Αγίου Στεφάνου στην Αρχαία Θήρα και τον Ταξιάρχη στη Μονή Προφήτη Ηλία γιορτάστηκε με ιδιαίτερη ευλάβεια η εορτή των Παμμεγίστων Ταξιαρχών. Σε μια προσπάθεια ιχνηλάτησης της γιορτής εντοπίστηκαν ιδιαίτερα στοιχεία  τα οποία και αναφέρουμε:

…….Ο Αρχάγγελος Μιχαήλ στην Οία...«ο κουτσάφτης»!

Στην Οία, η εκκλησία των «Ταξιαρχών Μιχαήλ και Γαβριήλ» βρίσκεται στην γειτονιά «Γουλάς» (από το τούρκικο: kule = κάστρο) κοντά στις σκάλες που οδηγούν στον όρμο του Αμμουδιού, σημείο όπου ο κόσμος μαζεύεται στις μέρες μας για να παρακολουθήσει το ηλιοβασίλεμα. Τα ιερά κειμήλια της εκκλησίας είναι από την Ρωσία του 19^ου αιώνα, ευσεβή τάματα των παλιών ναυτικών και καραβακυραίων της Οίας.

Στην Οία έχουν έναν πολύ όμορφο θρύλο για τον Αρχάγγελο Μιχαήλ τον οποίο αποκαλούν «κουτσάφτη» δηλαδή κουφό («κουτσάφτης»: κουτσός από αυτί, χωρίς ακοή).

Τον θρύλο, μας τον διηγήθηκαν γιαγιάδες της Οίας με το χαρακτηριστικό τοπικό Οιάτικο γλωσσικό ιδίωμα και σας τον μεταφέρουμε:  «Ο Θεός όντας ήκαμε το ντουνιά, ηόρισε τον Μιχαήλο "ψυχοβγάλτη" για να παίρνει τσοί ρούχες των ανθρώπων.  Αυτός όμως κάθε βολά που πήαινε, ήκουε το γιαγαρί από τσοι αϊλοί, ήκουε τον ετοιμοθάνατο που ηλάμαζε, ηλυπόταν και ηγύριζε γκέρι άπραγος.

Μια, δυο, τρεις… του σοϊλάρει  ο Θεός: 
- Ίντα θα γίνει με σένα; Σε στέλνω να παίρνεις τσοι ρούχες και εσύ γυρίζεις γκέρι με αδειανά τα χέρια και μποδίζεις το λόγο μου!
- Θέε μου σχώρα με, αμά δεν βαστώ να ακούω τα αλάματα και τσοι άνθρωποι να σκούζουν, σεκλετίζομαι, ντουρμακίζω  και δεν μπορώ να πάρω τσοι ρούχες τους.
- Ε τότε και εγώ θα σε κάμω κουτσάφτη να μην ακούς τίοτις!
- Και όντας ο ντουνιάς θα με κράζει για βοήθεια;
- Όντας  ο ντουνιάς  θα κράζει το όνομα σου για βοήθεια, θα το νιώθεις από σεγίδι και θα πηαίνεις! Αμά  την ακοή γκέρι δεν σου τήνε δίνω.
Και έτσι ο Θεός τον ήκαμε κουτσάφτη για να παίρνει τσοι ρούχες χωρίς να ακούει. Οι άνθρωποι  νομίζουν πως ο Μιχαήλος είναι καγιάς και δεν χαμπαριάζει, αμά αυτός έχει καρδιά πιότερο αγνή και από  παιδιού. Κουτσάφτης είναι ο ζάβαλης και δεν ακούει, όχι καγιάς!»

Πρέπει να το τονίσουμε ότι τον θρύλο με τον «κουφό» αρχάγγελο Μιχαήλ, εκτός από την Οία, τον συναντάμε και σε άλλα νησιά του Αιγαίου όπως π.χ. τη Σύμη (με τον Πανορμίτη), τη Λέσβο (με το Ταξιάρχη) αλλά και σε περιοχές του πάλαι ποτέ ελληνισμού της Μικράς Ασίας.

Λεξιλόγιο:

τσοι = τις

ρούχες, ρούχα = ψυχές, ψυχή (από το τούρκικο: ruh = ψυχή)

βολά = φορά

γιαγαρί = φασαρία, θρήνος (από το τούρκικο: yaygara = οχλαγωγία)

αϊλοί = συγγενείς (από το τούρκικο: aile = οικογένεια)

ηλάμαζε = έκλαιγε  (αλαμάζω = κλαίω)  (από το τούρκικο: ağlamak = κλαίω)

σοϊλάρει = λέει (σοϊλάρω = μιλάω) (από το τούρκικο: soylemek = μιλάω)

γκέρι = πίσω (από το τούρκικο: geri = πίσω)

σεκλετίζομαι = στεναχωριέμαι (από το τούρκικο: silket = θλίψη)

ντουρμακίζω = σταματώ (από το τουρκικο: durdurmak = σταματώ)

κράζω = φωνάζω

σεγίδι = διαίσθηση (από το τούρκικο: sezgi = διαίσθηση)

καγιάς = σκληρός, σκληρόκαρδος (από το τούρκικο: kaya = βράχος)

δεν χαμπαριάζει = δεν συγκινείται (από το τούρκικο: haber =  είδηση)

ζάβαλης = άμοιρος, κακόμοιρος (από το τούρκικο: zavalli = κακόμοιρος)

Ο Ταξιάρχης στη Μεσσαριά και τον Καρτεράδο

Από την άλλη όμως ξέρατε το προσωνύμιο «Μαύρος» βρίσκεται στη Μεσσαριά σύμφωνα με την παράδοσή το κεφάλι του αγγέλου έγινε από πηλό πλασμένο με το αίμα των καλογέρων. Άλλη μία ιδιαίτερη εκκλησία χρονικά τιμάται και στον Καρτεράδο στην περιοχή «Βουνίτσο» όπου ο Ταξιάρχης  είναι του 15^ου αιώνα, ενώ τόσο στον Πύργο, όσο και στο Εμπορείο στο Μεγαλοχώρι και στο Ακρωτήρι η Χάρη Τους τιμήθηκε  ευλαβικά[1].

Ο Ταξιάρχης στην Αρχαία Θήρα και στη Μονή Προφήτη Ηλία

Στην Αρχαία Θήρα υπάρχει η περίφημη εκκλησία του Αγίου Στεφάνου η οποία είναι ιδρυμένη στα ερείπια της παλαιοχριστιανικής βασιλικής του Αρχαγγέλου Μιχαήλ(στον οποίο το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο) και του Αγίου Γεωργίου. Για τον Αρχάγγελο Μιχαήλ της Αρχαίας Θήρας,  ο Χίλλερ φον Γκαερντρίνγκεν σε επιστολή του προς τον τότε Μητροπολίτη Θήρας Δανιήλ τον χαρακτηρίζει ως « Άγιο και Φόβερο» υποδηλώνοντας και την εν γένει σημασία των Αρχ Αγγέλων ως προς τα υπόλοιπα Τάγματα.[2]

Παράλληλα δε λίγο πιο πάνω άλλη μια κρυφή εκκλησία του Ταξιάρχη  στο χώρο της Μονής του Προφήτη Ηλία κτισμένη το 1924[3] εντάσσεται στην ιδιαίτερη ευλάβεια των Αγίων.

Ο Ταξιάρχης στον Καμάρι

Για τον Ταξιάρχη στο Καμάρι η Νίκη Τσέκου μας προσθέτει μια εξίσου σημαντική πληροφορία για τρεις Κυρήνες της Σαντορίνης και για τον τρόπο που ονοματίστηκαν:

«Έτσι έμαθα ότι οι τρεις ξαδέλφες μου που μόνο αυτές έχουν το όνομα Κυρήνα, οφείλουν το όνομά τους σε μια μαρμάρινη πλάκα που ξέθαψε ο προπάππους τους ο παπά Μιχάλης κάνοντας εργασίες στην αυλή της εκκλησίας του Ταξιάρχη στην Επισκοπή Γωνιά. «Κυρήνα» ή «Κυρήνη» έγραφε η μαρμάρινη πλάκα και ο παππά Μιχάλης έδωσε το όνομα αυτό στην κόρη του κι έτσι μεταφέρθηκε στις εγγονές της»!!!!![4]

….και στο Εμπορείο

Για τον Ταξιάρχη στον Εμπορείο πρέπει να προσδιοριστεί ότι σύμφωνα δε και με επιγραφή που υπάρχει εκεί, ανακαινίστηκε το 1664[5]

 Ο Ταξιάρχης στο Μεγαλοχώρι

Για τον δε Ταξιάρχη του Μεγαλοχωρίου, η Αργυρούλα Παπανδρεοπούλου Αναγνώστου αναφέρει σε προγενέστερο μνεία της στα «Θηραϊκά Νέα»:

«Η γιαγιά μου η Αργυρούλα είχε έναν πρώτο ξάδερφο  το Μιχάλη το Συρίγο, Σαμπούκο, όπως ήταν το παρατσούκλι του. Είχε μια ξεχωριστή αγάπη ο Θείος στην οικογενειακή μας εκκλησία τον Ταξιάρχη τον Αρχοντα Μιχαήλ που είχε το όνομά του.  Η μητέρα της γιαγιάς μου και η μητέρα των θείων ήταν αδερφές και ο θείος ο Μιχάλης είχε ιδιαίτερη αδυναμία στην πρώτη του ξαδέρφη τη γιαγιά μου την Αργυρούλα. Και οι δύο όμως είχαν εξίσου την ίδια  αγάπη στην εκκλησία τους τον Ταξιάρχη. Ο Ταξιάρχης Μιχαήλ είναι από τις πιο παλιές εκκλησίες της Σαντορίνης. Χτίσθηκε το 1806 Είχε πολύ σπάνιες εικόνες που δυστυχως δυο από αυτές έκλεψαν ιερόσυλοι από το τέμπλο,  το Χριστό Ένθρονο και την Παναγιά « Ρόδο το Αμάραντο».  Αυτές οι εικόνες ήταν ζωγραφισμένες από τον Γουλιέλμο Συγάλα, μαθητή μιας ακμάζουσας κρητικής Σχολής « Θα τον κάνω τον Ταξιάρχη Ενορία» έλεγε της γιαγιάς μου « γιατί μου ’δωσε καλά παιδιά και καλές νύφες και ζούνε μια χαρά γιατί τα σκεπάζει εκείνος…»

« Είμαστε φίλοι,  έλεγε,  με το «Ταξιαρχάκι. Κάθε βράδυ του κουβεντιάζω και ότι του ζητήσω μου το κάνει. Γι αυτό δεν πάω στην Αθήνα κοντά στην οικογένειά μου, γιατί δεν θέλω  να τον αποχωριστώ.  Έχω και το κρεββατάκι μου μέσα στο πανηγυρόσπιτο και είμαι κατευχαριστημένος,  που κοιμάμαι κοντά του», μας έλεγε

Όταν αρρώστησε ο θείος πήγε στην Αθήνα στα παιδιά του και από εκεί έφυγε  για το αιώνιο ταξίδι. Όπως φαντάζομαι εγώ, όταν ήλθε ο Μιχαήλ να πάρει την ψυχή του δεν φοβήθηκε,  αλλά χάρηκε και παρέα οι δυό τους πέταξαν για τον Παράδεισο!...

….και στο Ακρωτήρι

Στον δε Ταξιάρχη του Ακρωτήριου τον οποίο ασπάστηκα φέτος πρώτη φόρα, εγώ απλά θα τονίσω για άλλη μια φορά την ζεστή έννοια της «Πανήγυρης» που υπήρχε μετά τον εσπερινό, όπου οι Ακρωτηριανοί τίμησαν την Χάρη Τους με τον παραδοσιακό τρόπο. Δυστυχώς δεν γνωρίζω περισσότερα στοιχεία και όποιος θα μπορεί να συμβάλλει με μεγάλη μας χαρά…

….και στην Νέα Καμμένη

Επίσης για πρώτη φορά πήγα ανήμερα της εορτής στην Νέα Καμμένη για την Τιμή της εκεί εκκλησίας… Από τα λίγα πράγματα που έμαθα η  βασική εικόνα ήταν σ έναν θόλο αρχικά και μετά άρχισε η ανοικοδόμηση του ναού ως εξής: Κάποιος από τους Σαντορινιούς καπετάνιους της Αθήνας ευλαβόταν πολύ τους Αρχαγγέλους. Έφερε την εικόνα του τέμπλου και ξεκίνησε συνεπικουρούμενος και από άλλους να χτίζει την εκκλησία αυτή …Από εδώ και πέρα, φαίνεται ότι ο περίφημος Καπετάν Μανώλης Καφιέρης (Αρμπόνας) βοήθησε εξ ολοκλήρου και αυτός και η οικογένειά του από το Φηροστεφάνι στην 2^η φάση του χτισίματος ( μάλλον σε μιας μορφής ανοικοδόμηση μετά το σεισμό του 1956). Πολλοί θυμούνται ακόμα την ξεχωριστή ημέρα  για το Ηφαίστειο και τον τρόπο ευλάβειας της εκκλησίας από τους ναυτικούς.

Το ιστορικό αυτό έγινε σαν μιας διαφορετικής μορφής Τιμή και Μνήμη στην Ημέρα των Ταξιαρχών και στον τρόπο ευλάβειάς τους από τους Σαντορινιούς. Μην ξεχνάτε βέβαια ότι από την ημέρα των Ταξιαρχών μέχρι και τον Άγιο Νικόλα βγαίνει και ο κρόκος στη Σαντορίνη….

---

[1] Ιστορικές αναφορές σε μια ενδιαφέρουσα έρευνα της Καραμολέγκου Μαρία : « Θρησκευτικός Τουρισμός – Η Περίπτωση της Σαντορίνης» ΤΕΙ Κρήτης – 2008 Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας

[2] http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.gr/2010/02/church-of-st-stephen-santorini.html

[3] «¨Οι εκκλησίες του χωριού μου» Εκδόσεις Καλλίστη Θήρα 2005

[4] http://kallistorwntas.blogspot.gr/2010/08/blog-post_02.html

[5] http://klearchosguidetothegalaxy.blogspot.gr/2011/02/triple-church.html

Η Σαντορίνη της ντομάτας....της....!

Η αλλιώς άλλο ένα μικρό αφιέρωμα στη Σαντορινιά ντομάτα και την ιστορία της! Βλέποντας μέχρι και τον Οκτώβρη ντοματάκια διάσπαρτα στο νησί με πιάνει το παράπονο: Τάχατες μόνο η κλιματική αλλαγή βοηθήσε στο να αλλάξει τις εποχές και από εκεί που μέχρι τέλος Αυγούστου το πολύ να βλέπουμε ντομάτες, τώρα να τις συναντάμε και λίγο πριν τα Χριστούγεννα;

Γι αυτό μπήκα στη διαδικασία να εντοπίσω εκ νέου μερικά στοιχεία  ανάδειξης μιας άγνωστης πλευράς για κάποιους:

Η μικρόκαρπη τομάτα της Σαντορίνης (Solanum Lycopersicum var. Cerasiforme)  έφτασε στο νησί μεταξύ των ετών 1875-1880. Η πρώτη αναφορά γίνεται από τον Θηραίο λαογράφο Ι. Κυριακό που αναφέρει την τομάτα Σαντορίνης ως «χρυσόμηλο». (σ.σ άλλωστε η λέξη pomo d’ oro στα ιταλικά σημαίνει ακριβώς αυτό) Εικάζεται ότι την έφεραν οι σαντορινιοί ναυτικοί που ταξίδευαν στη Μεσόγειο, όπου σε κάποια λιμάνια (Οδησσός, Αλεξάνδρεια) είχαν ήδη δημιουργηθεί ανθηρές παροικίες που διατηρούσαν στενούς δεσμούς με την γενέτειρά τους Μια άλλη εικασία είναι ότι ήρθε στην Σαντορίνη από καθολικούς μοναχούς που διατηρούσαν στενές σχέσεις με την ευάριθμη καθολική κοινότητα που υπάρχει στο νησί από την εποχή της Ενετοκρατίας. Η υπόθεση αυτή γίνεται επειδή είχε συμβεί και στο παρελθόν, καθολικοί μοναχοί να φέρουν τεχνογνωσία ή καινοτομίες του παρελθόντος στην Σαντορίνη. Για παράδειγμα, καθολικοί μοναχοί από το Λαγκεντόκ της Γαλλίας, έφεραν το 1660 στην Σαντορίνη την πρώτη οριζόντια ξύλινη χειροκίνητη πρέσα προκειμένου να χρησιμοποιηθεί στην οινοπαραγωγή των καθολικών μοναστηριακών κτημάτων. Δεν αποκλείεται κάποιος μοναχός να παρατήρησε τις σχετικές εδαφοκλιματικές ομοιότητες με την Σικελία όπου επίσης υπάρχει μεγάλη παράδοση καλλιέργειας μικρόκαρπης τομάτας και να αποφάσισε να εισάγει το φυτό στο νησί.[1] Το

Το 1923, σύμφωνα με στοιχεία από το Ιστορικό αρχείο της Εθνικής Τράπεζας (έχει υποκατάστημα στο νησί από το 1842) ιδρύεται το πρώτο οργανωμένο εργοστάσιο μεταποίησης και κονσερβοποίησης προϊόντων τομάτας

Και από το χθες εγώ πάλι αναρωτιέμαι:

Αλήθεια όμως τι πιο ωραίο από το και οι νέοι του σήμερα να μπορούσαν να κάνουν από μόνοι τους τον πελτέ… Πως; : « Το χωράφι πριν φυτευτεί, ζευγαρίζεται με ξενικό αλέτρι και αυλακώνεται με την τοπική αξίνη. Το Φλεβάρη ανοίγουν λακκάκια  στο έδαφος  σε απόσταση 30 εκατοστών το ένα από το άλλο ρίχνοντας μέσα αρκετά σπόρια ντομάτας. Βέβαια ο σπόρος πριν φυτευτεί ξεραίνεται στον ήλιο για να μην μουχλιάσει. Μέτα κάνουν το βοτάνισμα βγάζοντας τα αγριόχορτα, που φυτρώνουν γύρω από τα φυτά.  Το ύψος της ντοματιάς φτάνει περίπου τα 50 εκατοστά ανάλογα με την υγρασία του εδάφους, οπότε αρχίζει να ανθοφορεί.   Η συγκομιδή γίνεται από τα τέλη Ιουνίου μέχρι τις αρχές Αυγούστου . Η σαντορινιά ντομάτα είναι πολύ γλυκιά και γευστική. Η ποιότητα του σπόρου είναι τέτοια, ώστε όσο καλό έδαφος και να βρει να μην μεγαλώνει περισσότερο. Τη μοναδική της γευστικότητα την οφείλει στο ότι δεν ποτίζεται αλλά αρκείται στην πρωινή υγρασία.  Μετά τον τρυγητό της αρχίζει η διαδικασία της Παρασκευής του ντοματοπουλτού. Οι ντομάτες μεταφέρονται στη λεγόμενη κάναβα του μπελτέ. Εκεί υπάρχει μια μεγάλη σκάφη χωρισμένη σε δύο μέρη. Στο δεξιό της υπάρχει μια ξύλινη χοάνη με ένα οδοντωτό κύλιντρο και μια ξύστρα. Στο αριστερό μέρος υπάρχει ένα στεριωμένο σουρωτήρι   Οι ντομάτες ρίχνονται στην ξύλινη σκάφη από τη χοάνη, μέσα στην οποία έριχναν σαράντα έως και εξήντα οκάδες ντομάτα. Ένας εργάτης κινεί τη χειρολαβή του κυλίντρου διαγράφοντας ένα τόξο 35-40 μοιρών. Μ ε αυτόν τον τρόπο οι ντομάτες στύβονται και μετατρέπονται σε πολτό που πέφτει στη ξύστρα και από κει στη σκάφη με την βοήθεια ενός εργάτη, που τρίβει τον παχύρρευστο πολτό πάνω στην ξύστρα. Αφαιρεί τους φλοιούς και τους βάζει στο μάγκανο.  Ένας τρίτος εργάτης παίρνει τον πολτό και τον σουρώνει στη σουρώστρα για να φύγουν οι σπόροι. Έτσι στο αριστερό μέρος της σκάφης υπήρχε το καθαρό ζουμί της ντομάτας. Το παίρνουν και το βάζουν σ’ ένα δοχείο και το ρίχνουν σ‘ ένα μεγάλο καζάνι όπου βράζει.  Μετά το βράσιμο μεταφέρεται με δοχεία πάνω στις ταράτσες, όπου είναι απλωμένα ρηχά σκαφίδια και εκεί το χύνουν. Μετά από δυο τρεις μέρες γίνεται μετάγγιση του πολτού στις «πόρτες»(μεγαλύτερα σκαφίδια) και όταν έκριναν πως ο πολτός ήταν κατάλληλος, τον μεταφέρουν στις «βούτες»(μεγάλα βαρέλια) έτοιμο για το εμπόριο» (Η Σαντορίνη που χάνεται

Από την άλλη σημαντικός παράγοντας στη διαμόρφωση της σύγχρονης οικονομίας του νησιού δεν θα μπορούσε να μην είναι τα εργοστάσια τοματοποιίας

«Το πρώτο κατασκευάστηκε μεταξύ 1925-1926 στον Μονόλιθο από τον Δ. Νομικό. Το σήμα του ήταν ο ρόμβος και οι εγκαταστάσεις διατηρούνται ως σήμερα.

Στη συνέχεια ιδρύθηκε το εργοστάσιο Εμμανουήλ και Μηνά Καραμολέγκου και το εργοστάσιο ΑΒΙΣ, στην παραλία του Βόθωνα, γύρω στο 1935-1936, οι εγκαταστάσεις του οποίου υπάρχουν σήμερα.

Στη διάρκεια της Κατοχής φτιάχτηκε το εργοστάσιο Στέλιου Μενδρινού (ΣΤΕΛΛΑ) στον Εξωμύτη, του Ευσταθίου Κανακάρη στον Εξω Γιαλό και στη Βλυχάδα του Γεωργίου Δ. Νομικού και του Σ. Πρέκα.

Την ίδια εποχή στον Γιαλό κάτω από τα Φηρά μετατράπηκε σε εργοστάσιο τοματοπολτού το εργοστάσιο παραγωγής οινοπνεύματος του Γρ. Κουτσογιαννόπουλου που είχε ιδρυθεί το 1930. Τη δεκαετία του 1950 δημιουργήθηκε στο Μονόλιθο το κονσερβοποιείο της Ενωσης Θηραϊκών Προϊόντων Σαντορίνης Santo».[2]

Ο μεγάλος σεισμός της Σαντορίνης τα άλλαξε όλα….οι κόκκινες εκτάσεις της Σαντορίνης από την υπέροχη ντομάτα της…χάθηκαν…για να εντοπιστουν και πάλι αργότερα;;;Σ εμάς τι απομένει; Η Ελάχιστη ποσότητα σε σχέση με τις προηγούμενες δεκαετίες που υπάρχει μέχρι και σήμερα… Μήπως να μπούμε σε μια άλλου είδους διαδικασία και σιγά σιγά όλοι μας σ ένα μικρό χωραφάκι αν έχει απομείνει να καλλιεργήσουμε ελάχιστη ξανά ποσότητα ντομάτας; Μήπως να δώσουμε ένα άλλου είδους κίνητρο σε νέους ανθρώπους – έστω και σε περίοδο κρίσης να θυμηθούν λίγο τα παλιά; Έστω και ως ανάγκη….

Χαρακτηριστική είναι η αφήγηση του κ. Μιχάλη Αληφραγκή (Μπελά) από το Ακρωτήρι:

«Εφτά εργοστάσια δουλεύανε απάνω στην Σαντορίνη! Εφτά εργοστάσια δουλεύανε και δεν προλαβαίνανε την ντομάτα… Αλλά ο κόσμος έπιανε την αξίνα να σκάψει και την φιλούσαμε! Μου λέγε ο πατέρας μου, «τι να σου πάρω από τα Φηρά άμα θα πάω;», που πήγαινε μία φορά το μήνα… Του λέω «Μπαμπά, θέλω μια κρανιά», από αυτή που […] «ή φέρε μου», του λέω, «μια καλή αξίνη»[3]

Υ.γ: Αλήθεια μήπως θυμάστε ποια από τα εργοστάσια ντομάτας είχαν στην ετικέτα τους και απεικόνιση της έκρηξης του ηφαιστείου?

---

[1] Δ.Π. Μικρή Ιστορία σε φόντο κόκκινο: http://www.santorinibusiness.com/%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CE%B5-%CF%86%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%BF-%CE%BA%CE%BF%CE%BA%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%BF-%CF%84%CE%BF-%CF%83%CE%B1%CE%BD%CF%84.html

[2] http://www.santorini.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=149%3A2012-09-06-20-12-57&catid=57%3A2012-09-06-20-10-05&Itemid=111&lang=el

[3] http://kallistorwntas.blogspot.gr/2010/05/blog-post_10.html

Σαντορίνη 1707, Ἓνα νησι ἀναδύεται!

Santorini, Porcacchi, 1576

 
Στὶς ἀρχὲς τοῦ ΙΗ’ αἰώνα τὸ ηφαίστειο τῆς Σαντορίνης ἀφυπνίζεται καὶ πάλι. Τὴν ἒκρηξη τοῦ 1707, ποὺ δημιούργησε τὴ νησίδα Νέα Καμένη, παρακολούθησε καὶ περιγράφει μὲ δραματικὲς λεπτομέρειες, ἓνας Ἰησουίτης μισσιονάριος περιηγητὴς ἐγκατεστημένος στὴ Σαντορίνη, ὁ πατὴρ Tarillon, σὲ μία ἒκθεση πρὸς τοὺς προϊσταμένους του.

Στὶς 23 Μαΐου 1707 εἶδε νὰ βγαίνῃ ἀπὸ τὴ θάλασσα ἓνα καινούργιο νησί, ἀνάμεσα στὴ Μικρὴ καὶ τὴ Μεγάλη Καμένη, κάπου τριάντα μίλια ἀπὸ τὴ Σαντορίνη.

~~~

 «Πέντε μέρες πρίν, στὶς 18 Μαΐου, δυὸ μικρὲς σεισμικὲς δονήσεις ἒγιναν αἰσθητὲς στὸ νησί. Δὲν ἒδωσε ὡστόσο κανεὶς προσοχή. Φαίνεται πὼς ἀπὸ κείνη τὴ στιγμὴ ἂρχισε νὰ ἀναδύεται τὸ νησὶ στὰ βάθη τῆς θάλασσας καὶ νὰ ἀνεβαίνῃ στὴν ἐπιφάνεια τῶν νερῶν. Ὃπως καὶ νἂχῃ τὸ πρᾶγμα, οἱ ναυτικοὶ βλέποντας ἐκεῖνο τὸ πρωὶ νὰ ξεμυτίζουν οἱ κορφὲς τοῦ νησιοῦ πάνω ἀπὸ τὰ κύματα, φαντάσθηκαν πὼς ἦταν ἀπομεινάρια ἀπὸ νυχτερινὸ ναυάγιο. Μπῆκαν λοιπὸν στὰ πλεούμενα καὶ ἒσπευσαν ἐπὶ τόπου νὰ μαζέψουν τὰ λείψανα τοῦ «καραβιοῦ». Ἀλλὰ ἀντὶ νὰ βροῦν ναυάγιο ἒπεσαν πάνω σὲ βράχους. Ἒντρομοι οἱ Σαντορινιοὶ γύρισαν γρήγορα γρήγορα στὸ νησὶ καὶ διηγήθηκαν τὸ παράξενο φαινόμενο ποὺ εἶδαν».

Πανικὸς ἁπλώθηκε σὲ ὃλη τὴ Σαντορίνη. Οἱ κάτοικοι ἀλλοπαρμένοι ζοῦσαν στιγμὲς ἀγωνίας περιμένοντας ἐκρήξεις καὶ καταποντισμούς. Πέρασαν ὃμως τρεῖς μέρες καὶ καμιὰ

συμφορὰ δὲν ἒγινε. Τότε μερικοὶ θαρραλέοι Σαντορινιοὶ ἀποφάσισαν νὰ ζυγώσουν καὶ νὰ δοῦν ἀπὸ κοντὰ τί συμβαίνει. Γύρισαν γύρω γύρω μὲ τὶς βάρκες τους καὶ βλέποντας πὼς δὲν ὑπῆρχε κίνδυνος, ζύγωσαν ἀκόμα πιὸ κοντὰ καὶ πάτησαν τὴν πρωτοφανέρωτη στεριά.

Ἀπὸ περιέργεια πέρασαν ἀπὸ βράχο σὲ βράχο καὶ διαπίστωσαν πὼς βρίσκονταν πάνω σὲ μιὰ ἂσπρη λιθόμαζα ποὺ κοβόταν σὰν ψωμί. Μὰλιστα ἒμοιαζε τόσο πολὺ στὸ χρῶμα στὴ σύσταση καὶ στὴ γεύση ἀκόμα, ποὺ μερικοὶ ἒλεγαν πὼς ἦταν κριθαρόψωμο.

«Ξαφνικὰ ἒνιωσαν νὰ σαλεύουν οἱ βράχοι κι ὃλα νὰ τρέμουν κάτω ἀπὸ τὰ πόδια τους. Παράτησαν τὸ νησόπουλο καὶ πήδηξαν στὶς βάρκες τους. Αὐτὴ ἡ δόνηση ἦταν μία ἀνεπαίσθητη κίνηση τοῦ νησιοῦ, ποὺ μεγάλωνε. Μέσα σὲ λίγες μέρες ἒγινε δώδεκα μέτρα φάρδος καὶ ἒξη ὓψος».

Τὸ νησὶ, ἂλλαζε συνέχεια μέγεθος· μεγάλωνε, μίκραινε, φούσκωνε καὶ ἃπλωνε. Ἡ θάλασσα τοῦ κόλπου ἂλλαζε ἀδιάκοπα χρώματα.

«Ἀπὸ ζωηρὴ πράσινη γινόταν κοκκινωπὴ κι΄ ὓστερα ἀνοιχτοκίτρινη. Μιὰ βαρειὰ μυρωδιὰ ἀνέβαινε ἀπὸ τὰ βάθη τῶν νερῶν. Στὶς 16 Ἰουλίου φάνηκε γιὰ πρώτη φορὰ νὰ βγαίνῃ καπνὸς ἀπὸ τὸ καινούργιο νησί. Ὁ καπνὸς τιναζόταν ἀπὸ ἓνα κομπολόι μαύρων βράχων ποὺ εἶχαν ἀναδυθῇ στὸ σημεῖο ὃπου ἡ θάλασσα ἦταν ἒως τότε ἂπατη. Ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς βράχους σχηματίσθηκαν δυὸ χωριστὰ νησόπουλα. Τὸ ἓνα ὠνομάσθηκε Ἀσπρονήσι καὶ τὸ ἂλλο Μαυρονήσι, ἀπὸ τὸ χρῶμα τους. Σὲ λίγο ὡστόσο ἐνώθηκαν καὶ οἱ μαῦροι βράχοι ἒγιναν τὸ κέντρο τοῦ νησιοῦ. Πυκνὸς καὶ ἀσπρουδερὸς καπνὸς ἀνέβαινε ἀδιάκοπα.

Τὴ νύχτα τῆς 19 πρὸς 20 Ἰουλίου, ἀπὸ τὸ κέντρο αὐτοῦ τοῦ καπνοῦ ξεπήδησαν φλόγες. Οἱ Σαντορινιοὶ πανικοβλήθηκαν. Οἱ Τοῦρκοι ποὺ βρίσκονταν ἐκεῖνες τὶς μέρες στὸ νησὶ γιὰ νὰ εἰσπράξουν φόρους εἶχαν κατατρομοκρατηθῇ. Ξέφρενοι μπροστὰ στὸ θέαμα τῆς φωτιᾶς ποὺ ξεπηδοῦσε ἀπὸ τὰ σπλάχνα τῆς θάλασσας, ἐξώρκιζαν τὸν κόσμο νὰ ἀρχίσῃ δεήσεις στὸ Θεὸ καὶ καλοῦσαν τὰ παιδιὰ νὰ βγοῦν στοὺς δρόμους καὶ νὰ φωνάζουν «Κύριε Ἐλέησον» γιατὶ τὰ παιδιὰ ἦταν ἁγνὰ καὶ ἡ δέησή τους μποροῦσε νὰ κατευνάσῃ τὴ θεϊκὴ ὀργή».

Οἱ καπνοὶ πύκνωναν καὶ τὴ νύχτα φαινόταν μία φλεγόμενη στήλη. Ἡ καπνούρα τύλιξε ὃλη τὴ Σαντορίνη καὶ οἱ κάτοικοι πνίγονταν καὶ ἀγκομαχοῦσαν· ἒκαψε τὰ σταφύλια ποὺ εἶχαν ἀρχίσει νὰ ὡριμάζουν· τὰ ἀσημικὰ ἂλλαξαν χρώματα καὶ θάμπωσαν.

«Στὶς 31 Ἰουλίου ἡ θάλασσα ἂρχισε νὰ κοχλάζῃ σὲ δύο κυκλικὰ σημεῖα 9 καὶ 18 μέτρα ἀπὸ τὸ μαῦρο νησί. Ὁ βρασμὸς κράτησε ἓνα μῆνα. Νύχτα μέρα ψόφια ψάρια ξενέριζαν στὴ στεριά.

Στὶς 17 Αὐγούστου πίδακες πυριφλεγεῖς ξεπηδοῦσαν ἀπὸ τὸ νησὶ καὶ ἡ θάλασσα γύρω κάπνιζε καὶ κόχλαζε ἀφρίζοντας. Ἀπὸ ἐξήντα καὶ πάνω στὸματα ξεχυνόταν φωτιά.

Στὶς 9 Σεπτεμβρίου μόνο τέσσερες ἀπὸ τοὺς ἑξήντα κρατῆρες ἒξακολουθοῦσαν νὰ ξεχύνουν φωτιά.

Ἀπὸ τὶς 12 Σεπτεμβρίου ὁ ὑποθαλάσσιος ὀρυμαγδὸς καταλάγιασε λίγο, ἀλλὰ ἀπὸ τὶς 18 οἱ ἐκρήξεις δυνάμωσαν. Ὁλόκληροι βράχοι ξεπηδοῦσαν ἀπὸ τοὺς κρατῆρες καὶ καθὼς χτυποῦσε ὁ ἓνας τὸν ἂλλον στὸν ἀέρα προκαλοῦσαν βρόντους τρομακτικούς.

Στὶς 21 Σεπτεμβρίου ἡ Μικρὴ Καμμένη φλεγόταν ὁλόκληρη. Ξαφνικὰ τρεῖς ἀστραπὲς φώτισαν τὸν ὁρίζοντα ἀπ΄ἂκρη σ΄ἂκρη. Ὓστερα τὸ νέο νησὶ σείστηκε συθέμελα, ἀναταράχθηκε καὶ σάλεψε πέρα δῶθε. Ὃ ἓνας κρατῆρας καταποντίστηκε καὶ θεώρατα βράχια ἐκσφενδονίσθηκαν σὲ ἀπόσταση τριῶν μιλίων. Ἀκολούθησαν τέσσερες μέρες ἠρεμίας. Ὓστερα ἡ θεομηνία ξαναφούντωσε. Ἐκρήξεις ἀπανωτές, τόσο δυνατὲς ποὺ δύο πρόσωπα, ἐνῶ ξεφώνιζαν πλάϊ πλάϊ, δὲν μποροῦσαν νὰ ἀκουσθοῦν καθόλου. Ὁ κόσμος ἒτρεξε στὶς ἐκκλησίες. Ὁ βράχος τοῦ Σκάρου τραμπαλίστηκε κι΄ὃλες οἱ πόρτες τῶν σπιτιῶν ἂνοιξαν ἀπὸ τὴ βουή.

Santοrin Island, Ancient Thera, by Captain Thomas Graves FRGS, 1848 

Ὣς τὸ Φεβρουάριο τοῦ 1708 οἱ ἐκρήξεις δὲν σταμάτησαν καθόλου. Στὶς 10 Φεβρουαρίου τὸ ἡφαίστειο ξέσπασε. Ὁλόκληρα βουνὰ τινάχτηκαν ἀπὸ τὸν κρατῆρα, τὸ νησὶ ἒτρεμε, μουγκρητὰ ὑποχθόνια ἒκοβαν τὴν ἀνάσα, ἡ θάλασσα ἒβραζε. Κάθε δύο λεπτὰ καὶ μία ἒκρηξη. Οἱ φλόγες διακρίνονταν γιὰ πρώτη φορὰ καὶ τὴν ἡμέρα.

Αὐτὴ ἡ κόλαση συνεχίσθηκε ὣς τὶς 23 Μαΐου. Τὸ καινούργιο νηςὶ ἃπλωνε καὶ ψήλωνε ἀδιάκοπα. Ὁ μεγάλος κρατῆρας μεγάλωσε ἀπὸ τὴ λάβα. Ὓστερα κόπασε ἡ θεομηνία». Στὶς 15 Ἰουλίου 1708 ὁ Tarillon ἀποφάσισε νὰ δῇ ἀπὸ κοντὰ τὸ καινούργιο νησί. Μπῆκε μὲ ἂλλους Σαντορινιοὺς σ΄ἓνα καΐκι καλὰ καλαφατισμένο. Ἡ τολμηρὴ συντροφιὰ ζύγωσε σ΄ἓνα σημεῖο ποὺ ἡ θάλασσα δὲν ἒβραζε ἀλλὰ κάπνιζε μονάχα. Τὸ νέο νησὶ εἶχε ὓψος ἑξήντα μέτρα στὸ ψηλότερο σημεῖο, πάνω ἀπὸ τριακόσια μέτρα πλάτος καὶ περίμετρο πέντε περίπου μίλια. Ζύγωσαν γιὰ νὰ ξεμπαρκάρουν, ἀλλὰ σὲ ἀπόσταση διακοσίων μέτρων ἀπὸ τὴν ἀκτή, τὸ νερὸ ἦταν ζεματιστό. Μία νέα ἒκρηξη τοὺς ἀνάγκασε νὰ γυρίσουν στὴ Σαντορίνη.

Οἱ ἐκρήξεις, οἱ δονήσεις, ὁ βρασμὸς τῆς θάλασσας καὶ οἱ ὑποβρύχιες φλόγες θὰ συνεχιστοῦν πολλὰ χρόνια ἀκόμα ὢσπου νὰ ἠρεμήσῃ τὸ ἡφαίστειο. Ἓνα γράμμα ἀπὸ τὴ Σαντορίνη (Σεπτέμβριος 1712) πρὸς τὸ συγγραφέα τοῦ χρονικοῦ ποὺ βρισκόταν πιὰ στὸ Παρίσι, δίνει νεώτερα στοιχεῖα:

«Πολλὲς φορὲς ἒκανα τὸ γύρω τοῦ νέου νησιοῦ, ἀπὸ ἀλάργα ὃμως γιατὶ τὰ νερὰ βράζουν σὲ ἀπόσταση ἑνὸς τετάρτου τῆς λεύγας ἀπὸ τὶς ἀκτές. Ἐνῶ κωπηλατοῦμε κάποιος πρέπει νὰ βυθίζῃ τὸ χέρι του στὴ θάλασσα, γιατὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ λειώσῃ ἡ πίσσα στὸ σκαρὶ καὶ νὰ βουλιάξουμε.

Οἱ Σαντορινιοὶ ὠνόμασαν τὸν κρατῆρα τοῦ ἡφαιστείου Μεγάλο Καμίνι. Κάτω ἀπὸ τὸν κρατῆρα ὑπάρχουν τρία στόμια ποὺ μοιάζουν μὲ πελώριες θρακιές». 

 

“ΑΝΙΧΝΕΥΤΕΣ”

ΞΕΝΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1700-1800, Τόμος Β’, Κυριάκου Σιμόπουλου, ΑΘΗΝΑ 1991, σελ. 53-58.

http://olympia.gr/2012/10/13/%CF%83%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B7-1707-%E1%BC%93%CE%BD%CE%B1-%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%B9-%E1%BC%80%CE%BD%CE%B1%CE%B4%CF%8D%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9/

Η Θηραϊκή γη και η σχέση της με την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία

απόσπασμα άρθρου του Ευστάθιου Ευσταθιάδη - Χημικού Μηχανικού Ε.ΜΠ. περιοδικό : "Τεχνικά Χρονικά" τεύχος Μαίος Ιούνιος 2004

«Τη φυσική Θηραϊκή γη, η οποία εκτινασσόταν από το ηφαίστειό της και κάλυπτε, με  \την επενέργεια του ανέμου, ολόκληρη την επιφάνεια της νήσου Θήρας. Το υλικό αυτό ήταν ήδη ψημένο μέσα στα έγκατα της γης. Προερχόταν από φυσικά γαιώδη συστατικά, που είχαν ήδη υποστεί υψηλή θερμική κατεργασία, με σχηματισμό νέων «πυροχημικών ενώσεων» πριν  εκτιναχθούν από τα βάθη του ηφαιστείου στον ελεύθερο αέρα. Η κοκκομετρική σύσταση της φυσικής αυτής ηφαιστειακής Θηραϊκής γης περιέχει, 20% κατά βάρος περίπου, ιδιαίτερα λεπτότατο συστατικό- που είναι και το σπουδαιότερο.- Το υπόλοιπο αποτελείται από κόκκους διαφόρων μεγεθών ελαφρόπετρας (κισσήρεως), αλλά και κόκκους διαφόρων μεγεθών πυκνών βαρέων ηφαιστειακών πετρωμάτων. Από προγενέστερες προφανώς τεχνικές εργασίες τους και από τη μακρά εμπειρία τους οι αρχαίοι ΄Ελληνες μηχανικοί είχαν επισημάνει ότι: το λεπτότατο αυτό φυσικό συστατικό της Θηραϊκής γης, όταν το αναμίγνυαν με ασβέστη, ο οποίος τουςήταν ήδη από παλαιότερα γνωστός, έδινε μετά την πήξη και σκλήρυνσή του μία μάζα η οποία παρουσίαζε καλύτερες ιδιότητες, φυσικές και μηχανικές (τριβής, σκληρότητας κ.λπ.) έναντι άλλων μιγμάτων που περιείχαν όλα τα είδη των συνυπαρχόντων κόκκων βαρέων πετρωμάτων και ελαφρόπετρας στη Θηραϊκή γη.

Έτσι, οδηγήθηκαν στην αναζήτηση μίας ενδεδειγμένης ευφυούς μεθοδολογίας διαχωρισμού του σπουδαιότατου λεπτότατου  συστατικού της Θηραϊκής γης από τις υπόλοιπες συμπαρομαρτούσες κοκκώδεις ελαφρότερες ή και βαρύτερες ύλες, ακόμη και από υπολείμματα φυτικά. Τέλος, κατέληξαν να χρησιμοποιήσουν και εδώ μία γνωστή τους ήδη

μεθοδολογία που εφάρμοζαν και στη μεταλλουργία για τον καθαρισμό της πρώτης ύλης

(των μεταλλευμάτων), αλλά επίσης και για την παραγωγή των λεπτότατων γαιωδών φυσικών τους χρωστικών πρώτων υλών, ξεχωρίζοντάς τη με τη μέθοδο του υδαταιωρήματος από ακατέργαστες γαιώδεις ποικίλου μεγέθους κόκκων πρώτες ύλες, που τους ήταν απαραίτητες για τη βαφή και ζωγραφική των υπέροχων κεραμικών βάζων και αγγείων τους. Η υπέροχη αυτή μεθοδολογία του «υδαταιωρήματος» που εφάρμοζαν στην πράξη για τη λήψη του λεπτότατου συστατικού από τη χονδρόκοκκη Θηραϊκή γη ήταν η εξής:1. Σε μεγάλα δοχεία ή σε κτιστές στο έδαφος δεξαμενές γεμάτες με θαλασσινό νερό προσέθεταν ποσότητα Θηραϊκής γης και την αναμίγνυαν έντονα, ώστε να προκύψει ένα αιώρημα με διαχωρισμένα όλα τα μεγέθη των κόκκων.

2. Απομάκρυναν τα επιπλέοντα στο νερό συστατικά, δηλαδή την ελαφρόπετρα και τα

φυτικά  υπολείμματα. 3. Ακολουθούσε αμέσως μετάγγιση του θολού αιωρήματος που περιείχε το λεπτότατο μόνο συστατικό της Θηραϊκής γης  σε άλλα δοχεία, ή σε χαμηλότερα κειμένη δεξαμενή. Η μετάγγιση αυτή γινόταν χωρίς να παίρνουν το ανεπιθύμητο βαρύτερο κοκκώδες υλικό που είχε καθιζήσει στον πυθμένα του δοχείου ή της πρώτης υψηλότερα κειμένης δεξαμενής, το οποίο όμως το χρησιμοποιούσαν για άλλες τεχνικές τους εργασίες. 4. Άφηναν σε ηρεμία το θολό υδαταιώρημα επί 24/ωρο. Ακολουθούσε η προσεκτική μετάγγιση και απομάκρυνση μόνο του καθαρού πλέον θαλάσσιου ύδατος, μετά την καθίζηση που είχε μεσολαβήσει του πολύτιμου λεπτότατου συστατικού του αιωρήματος στον πυθμένα της δεξαμενής. Εν συνεχεία, το συνέλεγαν προς φύλαξη, για ναχρησιμοποιηθεί ως έχει, ως ένα από τα δύο συστατικά του δυαδικού τσιμέντου τους.

Το πολύτιμο αυτό «λεπτότατο συστατικό της Θηραϊκής γης» είναι πλούσιο σε «άμορφο πυριτικό οξύ», ή αλλιώς όπως λέγεται σε «δραστικό ή ενεργό πυριτικό οξύ». Αυτό σημαίνει ότι, όταν τούτο αναμιχθεί στο έργο με ένα άλλο και σε κατάλληλη αναλογία υλικό (ο γνωστός τους από παλαιότερες ακόμη εποχές « ασβέστης») και προστεθεί στο μίγμα το αναγκαίο νερό, τότε σχηματίζονται στη μάζα του δυαδικού αυτού μίγματος κατά τη διάρκεια της πήξης και της συνεχιζόμενης με το χρόνο σκλήρυνσής του, νέες σπουδαιότατες χημικές – υδραυλικές όπως ονομάζονται αλλιώς – ενώσεις «ένυδρου πυριτικού μονασβεστίου» CaO ∙SiO2∙2H2 O. Είναι δε ακριβώς ίδιες σαν κι αυτές που σχηματίζονται με την προσθήκη νερού στο σημερινό από τις τσιμεντοβιομηχανίες παραγόμενο «τσιμέντο Πόρτλαντ».

Μερικές ακόμη επεξηγήσεις εδώ για το σπουδαιότατο αυτό πρώτο συστατικό του αρ-

χαίου ελληνικού δυαδικού τσιμέντου είναι:

• Ότι το πρώτο αυτό συστατικό είναι ψημένο ήδη μέσα στο ηφαίστειο υλικό, όπου λόγω

«πυροχημικών δράσεων» σχηματίστηκε από τα γαιώδη συστατικά του, με τη δράση

υψηλών θερμοκρασιών το «ελεύθερο άμορφο πυριτικό ή αλλιώς καλούμενο δραστικό

πυριτικό οξύ» και το οποίο επομένως δεν χρειάζεται κανένα δεύτερο ψήσιμο μέσα σε

περιστρεφόμενες τεράστιες καμίνους των σημερινών ανά την υφήλιο τσιμεντοβιομη-

χανιών.

• Το λεπτότατο αυτό συστατικό που ελαμβάνετο με τη η «μέθοδο του υδαταιωρήματος»,

ήταν  τόσο λεπτό, ώστε ήταν περιττή η πρόσθετη άλεσή του, όπως συμβαίνει με τους

σημερινούς δαπανηρότατους λόγω φθορών και μεγάλης ποσότητας απαιτούμενης

ηλεκτρικής ενέργειας, για τη λειτουργία τους, «σφαιροφόρους μύλους» των τσιμε-

ντοβιομηχανιών.

• Σε αντίθεση με το σημερινό τσιμέντο Πόρτλαντ, το οποίο κατά την αποθήκευσή του

κ.λπ. πρέπει να προφυλάσσεται αεροστεγώς από τη δράση όχι μόνο του νερού, αλλά

ακόμη και από την υγρασία του αέρος, διότι αλλιώς θα καταστραφεί πριν καν χρησι-

μοποιηθεί, το λεπτότατο συστατικό του αρχαίου ελληνικού τσιμέντου, δεν υφίσταται

καμία απολύτως δυσμενή ποιοτική μεταβολή, ακόμη και αν κορεστεί με νερό και για αυτό το λόγο δεν χρειαζόταν κατά την αρχαία εκείνη εποχή καμία απολύτως στεγανή

συσκευασία.

Λαγκαδάς Αντώνης, ο Φωτογράφος της Σαντορίνης

Ο Αντώνης Λαγκαδάς γεννήθηκε το 1874 στο Καστέλι του Πύργου Σαντορίνης όπου και έζησε τα παιδικά του χρόνια. Τελείωσε το Σχολαρχείο στον Πύργο και μετά ακολούθησε τον αδελφό του στην Αθήνα για να συνεχίσει τις σπουδές του. Τους συνόδευσε ο πατέρας τους, αφήνοντας στη Σαντορίνη τη μητέρα και τις τέσσερις αδελφές του. Η συχνή αλληλογραφία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας αποτέλεσε βασική πηγή για την ταξινόμηση του υλικού του.Η ενασχόληση του με τη φωτογραφία ξεκινάει σε ηλικία 16 ετών, το 1890 στην Αθήνα, με τη στήριξη της Σοφίας Τρικούπη, η οποία του έδωσε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή. Τα επόμενα 30 χρόνια επιδόθηκε ερασιτεχνικά στη φωτογραφία παράλληλα με τη συγγραφή άρθρων και την έκδοση λογοτεχνικού περιοδικού. Οι πρώτες του φωτογραφίες απεικονίζουν μορφές και τοπία από την Αθήνα και την Πάτρα.Το 1897 ο διερευνητικός χαρακτήρας του τον οδήγησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, για να εργαστεί στην εταιρεία «Χωρέμη-Μπενάκη» και σύντομα εξελίχθηκε στον βαθμό του Γενικού Διευθυντή.

Το 1910 επέστρεψε στην Αθήνα όπου συνέχισε να εργάζεται στις επιχειρήσεις Μπενάκη. Αργότερα διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του Δήμου Αθηναίων και Διευθυντής του Α’ Νεκροταφείου στην Αθήνα. Όταν συνταξιοδοτήθηκε, επέστρεψε στη Σαντορίνη, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1961. Ενήμερος για τις τεχνικές εξελίξεις και τις αισθητικές αντιλήψεις που επικρατούσαν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, ο Αντώνης Λαγκαδάς δίνει άλλη διάσταση στις εικόνες του. Θαυμαστής του Βρετανού Peter Emerson, επηρεάστηκε από τις απόψεις του για τη νατουραλιστική φωτογραφία, ενώ παράλληλα αναφέρεται σε συνθέσεις των φωτογράφων που τους διακρίνει μια εικονογραφική προσέγγιση, ιδέες με τις οποίες πειραματίστηκε στις περιηγήσεις του στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τα χρόνια που έζησε στην Αίγυπτο έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της σχέσης του με τη φωτογραφία.

 Ηρθε σε επαφή με Δυτικοευρωπαίους και Αμερικανούς φωτογράφους που ταξίδευαν στη Μεσόγειο σε αναζήτηση τοπίων αρχαιολογικού και αισθητικού ενδιαφέροντος. Η Αίγυπτος μαζί με την Ελλάδα και τους Αγίους Τόπους αποτελούσαν βασικό προορισμό αυτών των φωτογράφων περιηγητών, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της τεχνικής αλλά και της αισθητικής της φωτογραφίας.

Η επιρροή από αυτά τα διαφορετικά πρότυπα παρατηρείται στις εικόνες του Λαγκαδα μετά το 1903. Την εποχή εκείνη οι φωτογράφοι στην Ελλάδα απεικονίζουν την “πραγματικότητα”, με φωτογραφίες από στατικά τοπία ή ανέκφραστες προσωπογραφίες σε κλειστούς χώρους ή υπαίθρια στούντιο. Ο Αντώνης Λαγκαδάς συνδυάζει και τις δύο τάσεις στην ίδια λήψη.

Οι μορφές στέκουν σε φυσικό χώρο με απελευθερωμένη την έκφραση από την ανησυχία του στησίματος Η δημιουργία εικόνας γίνεται ποιο σημαντική από την αποτύπωση τοπίων και προσώπων ή την απλή καταγραφή γεγονότων. Με βασικό εργαλείο το φως και τη σκιά κατορθώνει να δώσει νόημα στις εικόνες του, ενώ παράλληλα οι πειραματικές του συνθέσεις υπερβαίνουν τις επικρατούσες αρχές Δημιουργίας που στις μέρες μας με την εξέλιξη τις τεχνολογίας δεν προκαλούν εντύπωση, έναν αιώνα πριν όμως θεωρούνταν πρωτοποριακές.

Το αρχείο του βρέθηκε στο σπίτι του και  περιλαμβάνει αρνητικά σε γυάλινες πλάκες βρωμιούχου αργύρου και μερικές εκτυπώσεις σε χαρτί αλμπουμίνας. Οι περισσότερες πρωτότυπες εκτυπώσεις, τις οποίες είχε ταξινομήσει ο ίδιος σε χειροποίητα λευκώματα, κλάπηκαν μαζί με τα περισσότερα αντικείμενα από το σπίτι σε διάρρηξη τον χειμώνα του 1992. Οι χρονολογημένες σειρές αρνητικών ξεκινούν το 1891 και σταματούν το 1916, όταν, για άγνωστο λόγο, διέκοψε τη συστηματική φωτογραφική δραστηριότητα.

Οι φωτογραφίες και το αρχείο του ερασιτέχνη φωτογράφου Αντώνη Λαγκαδά συνδέονται άμεσα με τήν εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης στην Ελλάδα

http://eu1.1host.gr/~aspromav/wordpress/?p=4222

Τσι Σαντορινιοί τσι μύλοι

φώτο: Αρτεμία Αργυρού

«…Και απίτης επογεύτημε όλοι εμαζοκτήκαν

και εις το μύλον στο δροσό πολλοί απ' εμάς διαβήκαν

Και στην γαλήνη πάντοτε πολλοί απ' εμάς θωρούμεν

και μερικοί εφοβούντανε και μεις τους εγελούμεν…»

Που την μπονάτζα κι αουλιάς οι μύλοι δεν γυρίζουν

κι όσοι δεν είχασι ψωμί όλοι τους μουρμουρίζουν»

Απόσπασμα από Έμμετρη λαική αφήγηση της έκρηξης του 1650 του Κολούμπου

Μιας και σε προηγούμενη ανάρτηση λακριτίσαμε για λίγο τα των μύλων ας δούμε τι λέει χαρακτηριστικά  το βιβλίο : « Η Σαντορίνη που χάνεται όπως τη βλέπουν οι μαθητές της Α Γυμνασίου 1985 – 1986[1]»

 «Οι μύλοι

    Σε τοποθεσίες, που είναι εκτεθειμένες στους αέρηδες, που είναι συχνοί και δυνατοί στη Σαντορίνη, συναντάει κανείς πολλούς μύλους. Άλλοι είναι σχεδόν ερείπια, άλλοι μισοκατεσταμένοι, άλλοι έχουν επισκευαστεί και έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά.

     Ανεμόμυλοι: Κατάλοιπα μιας άλλης εποχής, που οι κάτοικοι του νησιού με τα γαϊδουράκια τους φορτωμένα με σακιά γεμάτα σιτάρι ή κριθάρι έτρεχαν για να αλέσουν και να πάρουν αλεύρι.

     Ο μύλος ήταν κατασκευασμένος από ηφαιστειακές πέτρες , που τις έχτιζαν με χώμα, νερό και ασβέστη. Ήταν στρογγυλός, 6μ. ψηλός, ενώ η εξωτερική περιφέρεια της βάσης του ήταν 30μ. Ο μύλος ήταν χτισμένος πάνω στον «τράλικα», μια κυκλική πλατιά βάση που ήταν θεμελιωμένη μέσα στη γη. Το ύψος του τράλικα από την επιφάνεια της γης ήταν 1-150μ. ανάλογα με τη διαμόρφωση του εδάφους. Έτσι, για να φτάσεις στην είσοδο του μύλου, έπρεπε ν’ ανέβεις σκαλάκια.

          Ο «τράλικας» εσωτερικά ήταν κούφιος, σχημάτιζε μία σπηλιά. Εκεί έμενε ο μυλωνάς. Στη σπηλιά έμπαινες από μία πόρτα, που ήταν ανοιγμένη στον τράλικα. Η σπηλιά επίσης συνδέονταν με το εσωτερικό του μύλου με μια εσωτερική σκάλα.

         Η σκεπή του μύλου, η «κουκούλα» ήταν φτιαγμένη από άχυρα. Λίγο πιο κάτω από την κουκούλα εξείχε  ένα ξύλο, ο «άξονας», που πάνω του ήταν προσαρμοσμένες δώδεκα ξύλινες «αντέντες» σε κυκλική διάταξη. Σχημάτιζαν μια ρόδα, μια και συνδέονταν μεταξύ του με σκοινί. Κάθε αντέντα είχε μήκος 5,80μ. και πάνω της ήταν αναρτημένος μουσαμάς, ανθεκτικό πανί για να μη σχίζεται από τους ανέμους. Όταν ο μύλος δούλευε, τα πανιά ήταν σηκωμένα, ενώ, όταν δε δούλευε, ήταν μαζεμένα.

φώτο: Αρτεμία Αργυρού

      Δεξιά της εισόδου του μύλου, υπήρχε η «καταπακτή», που συνέδεε το μύλο με τη σπηλιά, ενώ αριστερά μια σκάλα που οδηγούσε στον πρώτο όροφο του μύλου. Η σκάλα ήταν κυκλική , χτισμένη από πέτρες και αποτελείτο από δώδεκα σκαλιά. Κάθε σκαλί ήταν 20 εκατοστά φαρδύ, είχε 45 εκατοστά μήκος και 20 εκατοστά ύψος. Στο υπόγειο του μύλου άφηναν τα τσουβάλια που ήταν για άλεσμα. Στον πρώτο όροφο βρίσκονταν όλα τα εξαρτήματα, με τα οποία ο μύλος λειτουργούσε, και φωτιζόταν από τέσσερα μικρά παράθυρα.

       Καθώς οι αντένες γύριζαν με τη δύναμη του ανέμου, έθεταν σε κίνηση τον άξονα, που με τη σειρά του κινούσε την «ανέμη». Η ανέμη ινούσε το «καταμούχλι», τα «εξάρτια», τα εξάρτια τις «μυλόπετρες», δυο μεγάλες στρογγυλές πέτρες, που ανάμεσα τους έβαζαν το σιτάρι ή το κριθάρι για άλεσμα. Στο κέντρο υπήρχε μια τρύπα, η «φάκα», απ’ όπου έπεφτε το αλεύρι στο ισόγειο του μύλου και συγκεντρώνονταν στη «σέσουλα», είδος μπαούλου. Ο μυλωνάς δεν πληρώνονταν με χρήματα γι το άλεσμα, παρά έπαιρνε το 10% του αλευριού. Η αμοιβή του αυτή λέγονταν «αξάι».»

---

[1] http://img.pathfinder.gr/clubs/files/8220/1.html