Λαγκαδάς Αντώνης, ο Φωτογράφος της Σαντορίνης

Ο Αντώνης Λαγκαδάς γεννήθηκε το 1874 στο Καστέλι του Πύργου Σαντορίνης όπου και έζησε τα παιδικά του χρόνια. Τελείωσε το Σχολαρχείο στον Πύργο και μετά ακολούθησε τον αδελφό του στην Αθήνα για να συνεχίσει τις σπουδές του. Τους συνόδευσε ο πατέρας τους, αφήνοντας στη Σαντορίνη τη μητέρα και τις τέσσερις αδελφές του. Η συχνή αλληλογραφία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας αποτέλεσε βασική πηγή για την ταξινόμηση του υλικού του.Η ενασχόληση του με τη φωτογραφία ξεκινάει σε ηλικία 16 ετών, το 1890 στην Αθήνα, με τη στήριξη της Σοφίας Τρικούπη, η οποία του έδωσε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή. Τα επόμενα 30 χρόνια επιδόθηκε ερασιτεχνικά στη φωτογραφία παράλληλα με τη συγγραφή άρθρων και την έκδοση λογοτεχνικού περιοδικού. Οι πρώτες του φωτογραφίες απεικονίζουν μορφές και τοπία από την Αθήνα και την Πάτρα.Το 1897 ο διερευνητικός χαρακτήρας του τον οδήγησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, για να εργαστεί στην εταιρεία «Χωρέμη-Μπενάκη» και σύντομα εξελίχθηκε στον βαθμό του Γενικού Διευθυντή.

Το 1910 επέστρεψε στην Αθήνα όπου συνέχισε να εργάζεται στις επιχειρήσεις Μπενάκη. Αργότερα διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του Δήμου Αθηναίων και Διευθυντής του Α’ Νεκροταφείου στην Αθήνα. Όταν συνταξιοδοτήθηκε, επέστρεψε στη Σαντορίνη, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1961. Ενήμερος για τις τεχνικές εξελίξεις και τις αισθητικές αντιλήψεις που επικρατούσαν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, ο Αντώνης Λαγκαδάς δίνει άλλη διάσταση στις εικόνες του. Θαυμαστής του Βρετανού Peter Emerson, επηρεάστηκε από τις απόψεις του για τη νατουραλιστική φωτογραφία, ενώ παράλληλα αναφέρεται σε συνθέσεις των φωτογράφων που τους διακρίνει μια εικονογραφική προσέγγιση, ιδέες με τις οποίες πειραματίστηκε στις περιηγήσεις του στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τα χρόνια που έζησε στην Αίγυπτο έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της σχέσης του με τη φωτογραφία.

 Ηρθε σε επαφή με Δυτικοευρωπαίους και Αμερικανούς φωτογράφους που ταξίδευαν στη Μεσόγειο σε αναζήτηση τοπίων αρχαιολογικού και αισθητικού ενδιαφέροντος. Η Αίγυπτος μαζί με την Ελλάδα και τους Αγίους Τόπους αποτελούσαν βασικό προορισμό αυτών των φωτογράφων περιηγητών, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της τεχνικής αλλά και της αισθητικής της φωτογραφίας.

Η επιρροή από αυτά τα διαφορετικά πρότυπα παρατηρείται στις εικόνες του Λαγκαδα μετά το 1903. Την εποχή εκείνη οι φωτογράφοι στην Ελλάδα απεικονίζουν την “πραγματικότητα”, με φωτογραφίες από στατικά τοπία ή ανέκφραστες προσωπογραφίες σε κλειστούς χώρους ή υπαίθρια στούντιο. Ο Αντώνης Λαγκαδάς συνδυάζει και τις δύο τάσεις στην ίδια λήψη.

Οι μορφές στέκουν σε φυσικό χώρο με απελευθερωμένη την έκφραση από την ανησυχία του στησίματος Η δημιουργία εικόνας γίνεται ποιο σημαντική από την αποτύπωση τοπίων και προσώπων ή την απλή καταγραφή γεγονότων. Με βασικό εργαλείο το φως και τη σκιά κατορθώνει να δώσει νόημα στις εικόνες του, ενώ παράλληλα οι πειραματικές του συνθέσεις υπερβαίνουν τις επικρατούσες αρχές Δημιουργίας που στις μέρες μας με την εξέλιξη τις τεχνολογίας δεν προκαλούν εντύπωση, έναν αιώνα πριν όμως θεωρούνταν πρωτοποριακές.

Το αρχείο του βρέθηκε στο σπίτι του και  περιλαμβάνει αρνητικά σε γυάλινες πλάκες βρωμιούχου αργύρου και μερικές εκτυπώσεις σε χαρτί αλμπουμίνας. Οι περισσότερες πρωτότυπες εκτυπώσεις, τις οποίες είχε ταξινομήσει ο ίδιος σε χειροποίητα λευκώματα, κλάπηκαν μαζί με τα περισσότερα αντικείμενα από το σπίτι σε διάρρηξη τον χειμώνα του 1992. Οι χρονολογημένες σειρές αρνητικών ξεκινούν το 1891 και σταματούν το 1916, όταν, για άγνωστο λόγο, διέκοψε τη συστηματική φωτογραφική δραστηριότητα.

Οι φωτογραφίες και το αρχείο του ερασιτέχνη φωτογράφου Αντώνη Λαγκαδά συνδέονται άμεσα με τήν εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης στην Ελλάδα

http://eu1.1host.gr/~aspromav/wordpress/?p=4222

Τσι Σαντορινιοί τσι μύλοι

φώτο: Αρτεμία Αργυρού

«…Και απίτης επογεύτημε όλοι εμαζοκτήκαν

και εις το μύλον στο δροσό πολλοί απ' εμάς διαβήκαν

Και στην γαλήνη πάντοτε πολλοί απ' εμάς θωρούμεν

και μερικοί εφοβούντανε και μεις τους εγελούμεν…»

Που την μπονάτζα κι αουλιάς οι μύλοι δεν γυρίζουν

κι όσοι δεν είχασι ψωμί όλοι τους μουρμουρίζουν»

Απόσπασμα από Έμμετρη λαική αφήγηση της έκρηξης του 1650 του Κολούμπου

Μιας και σε προηγούμενη ανάρτηση λακριτίσαμε για λίγο τα των μύλων ας δούμε τι λέει χαρακτηριστικά  το βιβλίο : « Η Σαντορίνη που χάνεται όπως τη βλέπουν οι μαθητές της Α Γυμνασίου 1985 – 1986[1]»

 «Οι μύλοι

    Σε τοποθεσίες, που είναι εκτεθειμένες στους αέρηδες, που είναι συχνοί και δυνατοί στη Σαντορίνη, συναντάει κανείς πολλούς μύλους. Άλλοι είναι σχεδόν ερείπια, άλλοι μισοκατεσταμένοι, άλλοι έχουν επισκευαστεί και έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά.

     Ανεμόμυλοι: Κατάλοιπα μιας άλλης εποχής, που οι κάτοικοι του νησιού με τα γαϊδουράκια τους φορτωμένα με σακιά γεμάτα σιτάρι ή κριθάρι έτρεχαν για να αλέσουν και να πάρουν αλεύρι.

     Ο μύλος ήταν κατασκευασμένος από ηφαιστειακές πέτρες , που τις έχτιζαν με χώμα, νερό και ασβέστη. Ήταν στρογγυλός, 6μ. ψηλός, ενώ η εξωτερική περιφέρεια της βάσης του ήταν 30μ. Ο μύλος ήταν χτισμένος πάνω στον «τράλικα», μια κυκλική πλατιά βάση που ήταν θεμελιωμένη μέσα στη γη. Το ύψος του τράλικα από την επιφάνεια της γης ήταν 1-150μ. ανάλογα με τη διαμόρφωση του εδάφους. Έτσι, για να φτάσεις στην είσοδο του μύλου, έπρεπε ν’ ανέβεις σκαλάκια.

          Ο «τράλικας» εσωτερικά ήταν κούφιος, σχημάτιζε μία σπηλιά. Εκεί έμενε ο μυλωνάς. Στη σπηλιά έμπαινες από μία πόρτα, που ήταν ανοιγμένη στον τράλικα. Η σπηλιά επίσης συνδέονταν με το εσωτερικό του μύλου με μια εσωτερική σκάλα.

         Η σκεπή του μύλου, η «κουκούλα» ήταν φτιαγμένη από άχυρα. Λίγο πιο κάτω από την κουκούλα εξείχε  ένα ξύλο, ο «άξονας», που πάνω του ήταν προσαρμοσμένες δώδεκα ξύλινες «αντέντες» σε κυκλική διάταξη. Σχημάτιζαν μια ρόδα, μια και συνδέονταν μεταξύ του με σκοινί. Κάθε αντέντα είχε μήκος 5,80μ. και πάνω της ήταν αναρτημένος μουσαμάς, ανθεκτικό πανί για να μη σχίζεται από τους ανέμους. Όταν ο μύλος δούλευε, τα πανιά ήταν σηκωμένα, ενώ, όταν δε δούλευε, ήταν μαζεμένα.

φώτο: Αρτεμία Αργυρού

      Δεξιά της εισόδου του μύλου, υπήρχε η «καταπακτή», που συνέδεε το μύλο με τη σπηλιά, ενώ αριστερά μια σκάλα που οδηγούσε στον πρώτο όροφο του μύλου. Η σκάλα ήταν κυκλική , χτισμένη από πέτρες και αποτελείτο από δώδεκα σκαλιά. Κάθε σκαλί ήταν 20 εκατοστά φαρδύ, είχε 45 εκατοστά μήκος και 20 εκατοστά ύψος. Στο υπόγειο του μύλου άφηναν τα τσουβάλια που ήταν για άλεσμα. Στον πρώτο όροφο βρίσκονταν όλα τα εξαρτήματα, με τα οποία ο μύλος λειτουργούσε, και φωτιζόταν από τέσσερα μικρά παράθυρα.

       Καθώς οι αντένες γύριζαν με τη δύναμη του ανέμου, έθεταν σε κίνηση τον άξονα, που με τη σειρά του κινούσε την «ανέμη». Η ανέμη ινούσε το «καταμούχλι», τα «εξάρτια», τα εξάρτια τις «μυλόπετρες», δυο μεγάλες στρογγυλές πέτρες, που ανάμεσα τους έβαζαν το σιτάρι ή το κριθάρι για άλεσμα. Στο κέντρο υπήρχε μια τρύπα, η «φάκα», απ’ όπου έπεφτε το αλεύρι στο ισόγειο του μύλου και συγκεντρώνονταν στη «σέσουλα», είδος μπαούλου. Ο μυλωνάς δεν πληρώνονταν με χρήματα γι το άλεσμα, παρά έπαιρνε το 10% του αλευριού. Η αμοιβή του αυτή λέγονταν «αξάι».»

---

[1] http://img.pathfinder.gr/clubs/files/8220/1.html

Τελετές μυήσης στο Αρχαίο Ακρωτήρι

Της Ελευθερίας Αναγνωστάκη Τζαβάρα

Ποιήτριας- τ. Γ. Γ. Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

«Κύκλος Άδη οι Κυκλάδες, καταμεσής στην αφρόεσσα θάλασσα του Αιγαίου. Νησιά περήφανα, σκληρά, αγέρωχα, φτιαγμένα από γόνιμη μαρμάρινη μάζα. Οι Έλληνες της αρχαιότητας τα ονόμασαν Κυκλάδες γιατί τα φαντάζονταν παραταγμένα σε κύκλο γύρω από το Ιερό Νησί του Απόλλωνα, τη Δήλο. Κι η Θήρα, ένας βράχος καμένος, απομεινάρι της οργής του ηφαιστείου που συγκλόνισε συθέμελα στα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ, όλη τη λεκάνη της Μεσογείου. Βυθίζει φλεγόμενες ρίζες της σε θάλασσα μαύρη μέσα στον αντίλαλο των ηφαιστειακών πυρρίχιων χορών της φλογερής λάβας».

Μετά την τρομερή έκρηξη του ηφαιστείου η αρχαία Στρογγύλη κατακερματίστηκε και τα νερά του Αιγαίου κατάπιαν ολόκληρο το κεντρικό κομμάτι του νησιού. Όταν η οργή του ξεθύμανε απόμειναν τρία ξέχωρα κομμάτια καμένης γης, η σημερινή Θήρα, η Θηρασιά και το Ασπρονήσι και στη μέση ο μεγαλύτερος κρατήρας -καλδέρα-σε βάθος στον κόσμο με έκταση 83 τ. μ διάμετρο 10 και βάθος 400 μέτρα. Μια άβυσσος που μέσα της αντηχεί ακόμα ο ήχος του θανάτου και χτυπά το χάος τα πέλματά του στην ερημιά της αρχαίας νύχτας.

Όπως μας αφηγείται ο Ηρόδοτος το πανέμορφο κυκλαδίτικο νησί που είχε θαφτεί κάτω από την καυτή τέφρα, ονομάστηκε ΚΑΛΛΙΣΤΗ από την ομορφιά του και κατοικήθηκε και πάλι στα τέλη του 13ου π.Χ αι., από την γενιά του ΚΑΔΜΟΥ κι αργότερα από Δωριείς με επικεφαλής τον ΘΗΡΑ που του χάρισε το όνομά του. Ταξιδεύοντας στους ιριδισμούς της αιωνιότητας με φως Πελασγικό, η Θήρα έπαιξε από τα πανάρχαια χρόνια το ρόλο του προγεφυρώματος μεταξύ Ανατολής και Δύσης μαζί με την Κρήτη, τη Μήλο, τη Ρόδο και την Κύπρο.

Βιγλάτορες αετοί θαλασσινοί, έμπειροι και τολμηροί θαλασσοπόροι, οι Κυκλαδίτες από τους πανάρχαιους χρόνους, όργωναν με τα πρωτόγονα σκαφίδιά τους τις γύρω θάλασσες διαπρέποντας στην πειρατεία. Στην εποχή των μετάλλων ολόκληρο το Αιγαίο αυλακωνόταν από Κυκλαδικά σκάφη, στα μέσα όμως της τρίτης χιλιετίας αρχίζουν να χάνουν τον έλεγχο των θαλασσίων επικοινωνιών. Είναι η εποχή που η Μινωική Κρήτη αρχίζει να αναπτύσσει εμπορικές σχέσεις με Αίγυπτο, Συρία και τη Μικρά Ασία. Τα Μινωικά, ποντοπόρα καράβια συχνά θα βρέθηκαν μπροστά στα πειρατικά των Κυκλαδιτών. Η θαλασσοκράτειρα Κρήτη ελευθέρωσε τους θαλάσσιους δρόμους που της εξασφάλιζαν την ανάπτυξη του εμπορίου κι αρχίζει να προβάλλει έντονη η παρουσία κρητικών πολιτιστικών στοιχείων σε όλο το χώρο του προϊστορικού Αιγαίου. Πρώτος ο Μίνως, όπως λέει κι ο Θουκυδίδης, κατόρθωσε να απαλλάξει την θάλασσα από την πειρατεία και να κυριαρχήσει στις Κυκλάδες.

Οικίες στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης

Ωραία τα καλοκαίρια με τις ανατολές και τα ηλιοβασιλέματα που βάφουν την θάλασσα με κοκκινωπές ανταύγειες στα ΦΗΡΑ, στην ΟΙΑ, το ΑΚΡΩΤΗΡΙ, πάνω στο σπαραγμένο μισοφέγγαρο της σύγχρονης ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ. Παλλόμενο νεφέλωμα η άλως των αναθυμιάσεων από τον κρατήρα πάνω στο νησάκι της Νέας Καμένης, μας θυμίζει εκείνη την φρικαλέα μήτρα του σκότους που ξύπνησε φλεγόμενη και χύθηκε στην άβυσσο για να βεβαιώσει την αιωνιότητα για το πρόσκαιρο του ανθρώπινου βίου. Στα ριζώματα των πυλώνων της στεριάς οι αφρίζουσες παραλίες, το φρύδι του γκρεμού, ο φιδογυριστός δρόμος και παντού ο καταγάλανος ουρανός με το θαύμα του ήλιου να ντύνει με χρυσάφι την απεραντοσύνη του βαθυκύανου Αιγαίου με τα δελφίνια και τα χελιδονόψαρα. Στις φαιοκόκκινες και μαύρες επιφάνειες των βράχων φωλιάζουν άσπρα νησιώτικα σπίτια πλωρίζοντας τα παράθυρά τους στ΄ ανοιχτά της θάλασσας. Πάνω τους κρέμεται η έκπληξη της αβύσσου καθώς ισορροπούν στο πρόσωπο του χάους και ξυπνούν με φωνές και γέλια, χορούς κι έρωτες την κοιμώμενη ιερή μνήμη.

Επί χιλιετίες η θηραϊκή γη έκρυβε τα θαυμαστά μυστήρια της προϊστορικής πόλης που σαβανώθηκε με τη λάβα που ξέβρασε το ηφαίστειο. Κι ήταν αυτός ο αποτρόπαιος μαύρος μανδύας που διατήρησε κάτω από την προστατευτική του σκέπη όλη τη λάμψη και την ομορφιά του πανάρχαιου, λαμπρού πολιτισμού της. Στον προϊστορικό οικισμό, το Ακρωτήρι, όπως λέγεται η περιοχή του νοτιότατου άκρου στα Φηρά της Σαντορίνης κατάντικρυ στην Κρήτη, στα πρωτοελληνικά χρόνια των Πελασγών, υπήρχε μια μεγάλη πόλη με φυσικό λιμάνι που θάφτηκε αλλά και προστατεύτηκε από τεράστια στρώματα τέφρας γύρω στο 1500 π.Χ.

Αυτήν την πόλη με τα άπειρα θαύματα της προϊστορικής κοινωνίας έφερε στο φως η σκαπάνη των αρχαιολόγων Σπύρου Μαρινάτου και Χρήστου Ντούμα. Οι ανασκαφές στην αρχαία Θήρα και στο Ακρωτήρι έβγαλαν το νησί από την αφάνεια. Από την 3η χιλιετία π.Χ., διαμορφώνεται ένας ακμαίος πολιτισμός που υπολογίζεται σαν ο πρώτος στην Ευρώπη με αφετηρία και κέντρο την Κρήτη. Τα πυκνοκατοικημένα και με φυσική οχύρωση νησιά του Αιγαίου αναπτύσσουν τη ναυτιλία, το εμπόριο, την αμπελουργία, τη μεταλλουργία κι ακόμη την τέχνη της αγγειοπλαστικής και της γλυπτικής. Τέχνη θαυμαστής και μοναδικής απλότητας και ομορφιάς, αμάλγαμα ανεξαρτησίας από το πρωτομινωικό κέντρο, έμελλε να γίνεται ο δάσκαλος της σύγχρονης τέχνης.

Οι μαρμαρογλύπτες της ΠΑΡΟΥ, της ΝΑΞΟΥ, της ΜΗΛΟΥ, της ΑΜΟΡΓΟΥ, της ΘΗΡΑΣ ήταν οι πιο φημισμένοι στην προιστορική Ελλάδα με τα περίφημα ΚΥΚΛΑΔΙΚΑ ΕΙΔΩΛΙΑ. Η αφθονία λευκού μαρμάρου στα κυκλαδικά νησιά ευκόλυνε την ανάπτυξη της καλλιτεχνικής δραστηριότητας από την πρώιμη φάση του Πρωτοκυκλαδικού Πολιτισμού. Για μια ολόκληρη χιλιετία συνεχίζεται αδιάκοπη η παραγωγή των βιολόσχημων, μικρών ειδωλίων μέχρι τις ολόσωμες γυναικείες μορφές με τα αμυγδαλωτά κεφάλια.

Αρπιστής από την Κέρο

 (περ. 2.800-2.200 π.Χ)

Μια μεγάλη κατηγορία ειδωλίων εικονίζουν γυναίκες σε προχωρημένο στάδιο εγκυμοσύνης. Επάνω στο κατάλευκο μάρμαρο σμίγουν τα πόδια σφιχτά και το στήθος μόλις και διαγράφεται πάνω από τα διπλωμένα χέρια. Το τρίγωνο της ήβης φυλάει την ανάμνηση από το άγγιγμα του ήλιου. Οι Γυναικείες μορφές που εμφανίζονται στα πρώτα κιόλας βήματα της γλυπτικής δημιουργίας στο προϊστορικό Αιγαίο σηματοδοτούν και ένα άλλο ξεκίνημα. Τα πρώτα λίθινα αγάλματα της Αρχαϊκής εποχής απεικονίζουν. Γυναίκες ή Θεές που είναι οι κυρίαρχες μορφές. Σκοτεινό παραμένει ακόμη το θέμα της ερμηνείας των πανέμορφων Κυκλαδικών Ειδωλίων. Το γεγονός ότι βρέθηκαν σαν ταφικά κτερίσματα δεν διευκολύνει την λύση του αινίγματος. Η παρουσία των ειδωλίων αυτών κατά προτίμηση στους τάφους υποβάλλει βάσιμα την ιδέα πως απεικονίζουν ταυτόχρονα μια ΘΕΑ της ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ και του ΘΑΝΑΤΟΥ στην οποία εμπιστεύονταν το νεκρό. Είναι η αιώνια Θεά των εγκύων γυναικών και του τοκετού και ταυτόχρονα μπορεί να θεωρηθεί ως το πρωτότυπο της «ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ των ΝΕΚΡΩΝ» των ιστορικών χρόνων. Ο ενταφιασμός των ανθρώπων μαζί με τη μαρμάρινη Θεά των Κυκλάδων σημαίνει επιστροφή του νεκρού στους κόλπους εκείνης που δίνει ζωή αλλά και την παίρνει πίσω. Τα ανδρικά ειδώλια παριστάνουν το συνοδό της Θεάς, ο οποίος τότε ήταν πρόσωπο αφανέστερο από την ίδια. Η ΧΘΟΝΙΑ ΑΙΓΑΙΑΚΗ ΘΕΑ φαίνεται πως επέζησε ως το τέλος της ΕΠΟΧΗΣ του ΧΑΛΚΟΥ. Επίσης δύο από τα αριστουργήματα της πρωτοκυκλαδικής ειδωλοπλαστικής είναι η μαρμάρινη καθιστή μορφή που παίζει άρπα και η όρθια που παίζει δίαυλο που βρέθηκαν στον ίδιο τάφο στην ΚΕΡΟ. Αρπιστές ή κιθαριστές και αυλητές πρέπει να μετείχαν στις επιτάφιες τελετές, όπως φαίνεται από παραστάσεις της μεταγενέστερης κρητικής σαρκοφάγου της Αγίας Τριάδας, όπου στη μια μακριά πλευρά απεικονίζεται κιθαριστής και στην άλλη αυλητής.

Αυλητής από την Κέρο

 (περ. 2.800-2.200 π.Χ)

Τα μικρού μεγέθους ειδώλια τα χρησιμοποιούσαν σαν φυλαχτά και όταν κάποιος πέθαινε τα έπαιρνε μαζί του, όπως έπαιρνε και αντικείμενα της καθημερινής ζωής που αγαπούσε. Το πλήθος των λίθινων ή πήλινων σκευών που βρέθηκαν σε τάφους και στα ερείπια των σπιτιών, ερμηνεύονται ως τελετουργικά σκεύη και αποτελούν ένδειξη της εξαιρετικής θέσης που είχαν στην κυκλαδική θρησκευτική ζωή τελετές μαγικού χαρακτήρα. Σε αυτά ανήκουν δοχεία όμοια με αβαθή άωτα ποτήρια και πολυπληθή σκεύη που χαρακτηρίστηκαν ως τηγανοειδή. Αυτά φέρουν συχνά χαρακτό ή γραπτό το γυναικείο αιδοίο στο μέρος της λαβής. Επίσης ο μεγάλος αριθμός πρόχων, κέρνων και τα συμπλέγματα μικρών πυξίδων, δεν μας αφήνει αμφιβολία για το πλήθος των ιερουργιών.

Οι αρχαιότητες της Θήρας είναι ένας μοναδικός θησαυρός, μια μοναδική πηγή γνώσης για την προϊστορία του Αιγαίου κι έχουν διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση δίνοντας μας μια εικόνα για τα επιτεύγματα του Κυκλαδικού Πολιτισμού. Οι Θηραίοι όπως όλοι οι Κυκλαδίτες, ξεχώριζαν για τις επιδόσεις τους στην ναυτιλία και το διαμετακομιστικό εμπόριο από τα προϊστορικά χρόνια. Το Αιγαίο τους έφερε σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα πολιτισμών. Έτσι έφερναν οψιδιανό από τη ΜΗΛΟ, γύψο και πορφύρα από την ΦΟΙΝΙΚΗ, χαλκό και κρασί από την ΚΥΠΡΟ, αλάβαστρο και πηλό από την ΚΡΗΤΗ.

Γυναικεία  μορφή,

(περ. 2.800-2.200 π.Χ

Οι ανασκαφές μας έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες για την Αρχιτεκτονική του προϊστορικού Αιγαίου. Στο Ακρωτήρι υπάρχουν ολόκληροι τοίχοι για να υπολογισθεί το ύψος των σπιτιών και των δωματίων, η διαρρύθμιση, τα δομικά υλικά και τον αντισεισμικό ρόλο τους. Τα τριώροφα σπίτια με τις εκπληκτικής ωραιότητας τοιχογραφίες, οι λιθόστρωτοι δρόμοι, το ρυμοτομικό σχέδιο που ελάχιστα διαφέρει από των σημερινών χωριών του νησιού, το αποχετευτικό και υδρευτικό σύστημα, η οργάνωση της οικιακής οικονομίας, τα ίχνη διατροφής των κατοίκων της και οι πληροφορίες για την κοινωνική και οικονομική διάρθρωση αυτής της πόλης προσφέρουν στην ανθρωπότητα μια πόλη πολύτιμη και μαγική όταν την πλησιάζεις.

Το θηραϊκό σπίτι ήταν αυτόνομο, άνετο και καλοφτιαγμένο. Χτίζονταν με βάση ένα λειτουργικό πολεοδομικό σχέδιο που εξασφάλιζε αέρα, φως και ήλιο απ΄ όλες τις πλευρές. Στους επάνω ορόφους άνοιγαν μεγάλα παράθυρα και διακοσμούσαν τους τοίχους με τοιχογραφίες μοναδικής ομορφιάς που αποδεικνύουν το υψηλό βιοτικό και πνευματικό επίπεδο και το σημαντικό δεσμό της τέχνης με την καθημερινή ζωή στο νησί. Η επαφή με τους σύγχρονους πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου τους γέμισε ιδέες, τους έκανε να εκτιμήσουν το ωραίο και να το προσαρμόσουν στην καθημερινή τους ζωή. Πέρα από την καλλιτεχνική τους αξία οι τοιχογραφίες αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την εποχή τους. Μέσα από αυτές αναδύεται μια ολοζώντανη προϊστορική κοινωνία που έσφυζε από ζωή. Η πόλη ανήκε σε κοινωνία με ίσια μοιρασμένο τον πλούτο.

Τοιχογραφία με γυναικείες μορφές

από το Ακρωτήρι.

«Οικία Γυναικών»

Στις Κυκλάδες από την αρχή της 3ης χιλιετίας έχουμε μια μετάβαση από το νεολιθικό χωρίο και την αγροτική οικονομία στην πόλη και τα δημόσια έργα που απαιτούν συλλογική προσπάθεια. Έχουμε μια διάρθρωση των πρωτοαστικών κέντρων που η οικονομία τους βασίζεται στη ναυτιλία και το εμπόριο που είναι το ίδιο ριψοκίνδυνα για όλους κι επόμενα δεν δέχονται εύκολα την εξουσία του ενός. Η μελέτη στα νησιά του Αιγαίου δεν μας αποδείχνει την ύπαρξη μιας ισχυρής εξουσίας ενός βασιλιά. Στις προϊστορικές Κυκλάδες υπήρχε μια δημοκρατικά, ισότιμα κι ισόνομα διαμορφωμένη κοινωνία. Στοιχεία για τον ιδιωτικό βίο της εποχής εκείνης και ειδικότερα της γυναίκας, αντλούμε από τις όμορφες τοιχογραφίες της ΘΗΡΑΣ, όπου η γυναίκα παρουσιάζεται με χαρούμενα ενδύματα, περίτεχνες κομμώσεις και βαρύτιμα κοσμήματα. Οι κάτοικοι του προϊστορικού Αιγαίου ζούσαν σε άμεση επαφή με τη φύση, που έπαιζε πρωταρχικό ρόλο στην ζωή τους. Το φυσικό περιβάλλον ήταν γι αυτούς μια μητρική αγκαλιά μέσα στην οποία η ζωή κυλούσε ευτυχισμένη, χαρούμενη κι αμέριμνη.

Ο σεβασμός που έδειχνε προς τη Φύση του ανέδειξε μια ιδιαίτερη ευαισθησία και μια κλίση προς την τρυφερότητα, την ομορφιά και την χάρη. Το χρώμα έσμιξε με την πλαστικότητα και τη ζωντάνια της καθημερινής ζωής κι αντλώντας οι καλλιτέχνες την έμπνευση τους από τον πλούσιο κόσμο του ζωικού και φυτικού βασιλείου κατόρθωσαν να χαρίσουν στα έργα τους το μυστικό παλμό της ζωής. Ανθίζουν οι κρόκοι ενώ ολόγυρα φτεροκοπούν χελιδόνια ανάμεσα σε κόκκινα κρίνα στην Τοιχογραφία της Άνοιξης. Η ΠΟΤΝΙΑ των ΘΗΡΩΝ, η Μεγάλη Θεά της Φύσης, φοράει ένα περιδέραιο με πάπιες κι ένα με λιβελούλες στον υπέροχο λαιμό της ενώ το κεφάλι περιβάλλει ένα φίδι. Νεαροί ψαράδες μεταφέρουν αρμαθιές με ολόφρεσκα ψάρια, ενώ στα γαλήνια νερά του πελάγους πηδούν παιχνιδιάρικα δελφίνια και χελιδονόψαρα.

«Η Πότνια των Θηρών»,

(περ. 2.000-1.700 π.Χ) 

Οι πανέμορφες Θηραίες, δυναμικές και φιλάρεσκες, αναπτύσσουν ελεύθερες την προσωπικότητά τους παίρνοντας μέρος σε κάθε είδους εξωοικιακές ασχολίες. Φορούν κοσμήματα, κομψά φορέματα με γυμνό το στήθος, περίτεχνες ζώνες και φαρδιές φούστες. Το γυμνό στήθος των γυναικών θεωρείται ένδειξη γονιμότητας και σχετιζόταν άμεσα με τη λατρεία της ΜΗΤΕΡΑΣ ΘΕΑΣ, γι΄ αυτό και γνώρισε τόσο μεγάλη διάδοση σε όλον τον Αιγιακό χώρο. Οι άνδρες προτιμούσαν το μινωικό περίζωμα, το οποίο συγκρατείτο από κάποιας μορφής δεσμό κι η θηραϊκή ενδυμασία ήταν ανάλογη με το επάγγελμα κι όχι την κοινωνική θέση. Ο αρχαίος πολιτισμός της Θήρας ήταν όπως και των Κρητών, ένας πολιτισμός στον οποίο η Γυναίκα έπαιζε ένα σημαντικό και αναμφισβήτητο κεντρικό ρόλο. Η μακρινή πρόγονος της σημερινής γυναίκας που ζούσε στον αιγιακό χώρο μέσα στην ασφάλεια και την θαλπωρή της μητριαρχικής θρησκευτικής και κοινωνικής αγκαλιάς, δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από αυτήν.

Η σημερινή γυναίκα ζει φορτωμένη με άγχος, αλλοτριωμένη μέσα στα πλαίσια της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας. Η Μητριαρχική γυναίκα του προϊστορικού Αιγαίου, ζει χωρίς άγχος, κινείται και δρα χωρίς περιορισμούς, αναπτύσσει ποικίλες δραστηριότητες μέσα κι έξω από το σπίτι. Συμμετέχει σε θρησκευτικές, κοινωνικές, ψυχαγωγικές και οικονομικές δραστηριότητες, ως επιβλητική ιέρεια και χορεύτρια. Είναι μια φιλόπονη γεωργός και αγρότισσα, ανατρέφει τα κατοικίδια ζώα της και σαν επιδέξια τεχνίτρια έργων διακοσμητικής και μικροτεχνίας, συμβάλλει με τον προσωπικό της μόχθο στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της εποχής της. Μέσα στο σπίτι υφαίνει στον αργαλειό με μαλλιά που έχει βάψει μόνη της με φυσικά χρώματα. Πλέκει και κεντά και από το γυναικείο χέρι της έχουν βγει πολλά από τα αριστουργήματα που συναντάμε σε τόση αφθονία στον χώρο της εποχής. Την περίοδο αυτή, κατά την οποία η Μινωική δύναμη βρισκόταν στο απόγειό της, οι καλλιτέχνες ζωγράφοι, απέδιδαν τις ομορφιές και απολαύσεις της καθημερινής ζωής καθώς και το υψηλό θρησκευτικό συναίσθημα με τα εντονότερα χρώματα.

Τοιχογραφία γυναικών από την Κνωσό

(περ. 1.900-1700 π.Χ)

Οι τοίχοι των Ανακτόρων, των επαύλεων, των ιερών αλλά και των απλών οικιών στην ΚΡΗΤΗ και τις ΚΥΚΛΑΔΕΣ, κοσμούνται με άνδρες και γυναίκες σε στιγμές καθημερινών εργασιών, σε αθλητικούς αγώνες, σε λατρευτικές πομπές, ενώ δεν λείπουν οι θεότητες και οι ΙΕΡΕΙΕΣ που δρουν σε ποικίλες τελετουργίες και ιερές πομπές.

Από το πλήθος των πανάρχαιων γυναικείων στεατοπυγικών μορφών που θηλάζουν ή κρατούν τα στήθη τους, τα Κυκλαδικά ειδώλια ή τα Κρητομυκηναϊκά αγαλματίδια της Θεάς των Όφεων, πρώτοι οι Έλληνες στον Αιγιακό χώρο υιοθέτησαν τη κρητική λατρεία της Μεγάλης ΠΟΤΝΙΑΣ ΘΕΑΣ που ταυτιζόταν με την αρχαία θεότητα της Ανατολίας. Το δέσιμο του ανθρώπου, με τη θεοποιημένη ΦΥΣΗ κορυφώνει το φυσιοκρατικό πνεύμα. Η θεοκρατική κοινωνική οργάνωση της ΚΡΗΤΗΣ που στηριζόταν πάνω στις θηλυκές αξίες της ΜΕΓΑΛΗΣ ΘΕΑΣ κατόρθωσε να εξασφαλίσει την αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στα στρώματα του πληθυσμού και μια διαρκή εσωτερική ειρήνη.

Τοιχογραφίες ναυμαχιών

από οικίες στο Ακρωτήρι της Θήρας

(περ. 2.000-1700 π.Χ.

Οι όμορφες τοιχογραφίες των ανακτόρων της Κνωσού και των σπιτιών της Θήρας, μας δείχνουν τις δημοφιλέστερες θρησκευτικές εκδηλώσεις που πλαισιώνονταν με αθλητικά αγωνίσματα. Στην Κρήτη και στις Κυκλάδες κατά τη διάρκεια των εορτών της Άνοιξης με τις προσφορές των «ΑΠΑΡΧΩΝ», τιμητική θέση και συμμετοχή είχαν οι γυναίκες με χορούς και τραγούδια. Στις τοιχογραφίες βλέπουμε νεαρές κοπέλες να εκτελούν ιερούς χορούς μέσα στα ιερά άλση με πολύχρωμα φορέματα και γυμνά τα υπέροχα πλούσια στήθη τους. Γύρω από τις ιερές χορεύτριες ένα πλήθος γυναικών και ανδρών παρακολουθεί ντυμένο με χαρούμενα ενδύματα, περίτεχνες κομμώσεις και βαρύτιμα κοσμήματα.

Στον ακμαίο οικισμό του ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ, οι γυναίκες των τοιχογραφιών απεικονίζονται με ιδιαίτερα περιποιημένη κόμμωση, κόσμηση κι ενδυμασία. Η πλειονότητα των γυναικών φορά μακρύ ένδυμα, φαρδύ στο κάτω τμήμα και εφαρμοστό στο πάνω, αφήνοντας το στήθος ακάλυπτο. Ήταν είτε αδιάφανο μάλλινο, είτε ιδιαιτέρως κατεργασμένο, διαφανές λινό.. Χαρακτηριστικές ήταν οι διακοσμητικές ταινίες στις ραφές και στα τελειώματα των μανικιών του περικορμίου και της φούστας. Η ποδιά ήταν το πλέον διακοσμητικό στοιχείο της όλης ενδυμασίας και εικάζεται ότι τις φορούσαν κυρίως σε επίσημες περιστάσεις. Οι δεσμοί κι οι ζώνες στερέωναν την ποδιά στο εξωτερικό ένδυμα, κοσμούσαν το όλο σύνολο και τόνιζαν τη γυναικεία φύση και ομορφιά.

Οι υφάντρες του Αιγαίου και της Κρήτης συνδύαζαν φαντασία, εμπειρία και δεξιότητα και δημιουργούσαν πραγματικά έργα τέχνης, με αποκορύφωμα τις επίσημες τελετουργικές ενδυμασίες που θαυμάζουμε στις καταπληκτικές τοιχογραφίες της αρχαίας Θήρας, της μινωικής Κρήτης και της μυκηναϊκής Ελλάδας. Οι Μινωίτες αλλά και οι υπόλοιποι κάτοικοι του προϊστορικού Αιγαίου προτιμούσαν την πολυχρωμία. Τα χρώματα που κυριαρχούν στο ενδυματολόγιο τους είναι το κόκκινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί, το καστανί, το κυανό, το άσπρο και το μαύρο. Οι βαφές προέρχονται από ποικίλες φυτικές, ζωικές και ορυκτές ύλες, όπως ο κρόκος, η κίτρινη ώχρα, το ηλιοτρόπιο, ο υάκινθος. Εκτός από το μαλλί, ξεχωριστής ποιότητας φυτική ίνα ήταν και το λινάρι που ανάλογα με το είδος της επεξεργασίας που θα υποστεί μπορεί να δώσει από το πολύ χονδρό έως σχεδόν αέρινο ύφασμα που κάλυπτε όχι μόνο τις πρακτικές ανάγκες αλλά και τις αισθητικές απαιτήσεις του προϊστορικού κόσμου του Αιγαίου.

Η πανέμορφη Θηραία που κρατάει το κεχριμπαρένιο κομπολόι της και μας επιδεικνύει το γυμνό της στήθος μέσα από το μοντέρνο διάφανο πουκαμισάκι της δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τις σύγχρονες καλλίγραμμες κοπέλες που κατακλύζουν κάθε καλοκαίρι την αρχαία της πατρίδα για τουρισμό. Σε περιπτώσεις θρησκευτικών τελετουργιών, πάνω από τη βασική αυτή ενδυμασία, οι γυναίκες φορούσαν έναν διάφανο πέπλο, κατασκευασμένο από λινάρι, ο οποίος τις κάλυπτε από την κορυφή έως τις άκρες των δακτύλων. Η απεικόνιση του πέπλου είναι μια και μοναδική και συνδέεται με την πορεία νεαρών γυναικών-λατρευτών προς έναν βωμό με επίστεψη κεράτων. Οι λατρεύτριες συμμετείχαν πιθανότατα σε τελετή ΜΥΗΣΗΣ.

Εκτός από την παραπάνω χαρακτηριστική γυναικεία ενδυμασία, υπήρχε και η λεγόμενη ΙΕΡΑΤΙΚΗ, η οποία φοριόταν αδιακρίτως από άνδρες και γυναίκες σε όλο τον αιγιακό χώρο. Επρόκειτο από αδιαφανές, μακρύ και φαρδύ φόρεμα, με μανίκια ως τον αγκώνα και απλή γραμμική διακόσμηση. Η ΙΕΡΕΙΑ στην παραστάδα της θύρας με την πολυτελέστερη παραλλαγή του ιερατικού ενδύματος, και με τα διακοσμημένα μανίκια και τον όμορφο μακρύ χιτώνα μας υποδέχεται με το θυμιατήρι της που ακόμα καίει το αρωματικό του λιβάνι και τη σμύρνα. Οι θηλυστολούντες άνδρες με τα μακριά, ιερατικά ενδύματα στις τοιχογραφίες της Θήρας και της Κνωσού, μας υπενθυμίζουν το μακρύ ταξίδι που έκανε το ιερό ένδυμα.

Κυκλαδικά ειδώλια (περ. 2.800-2.200 π.Χ

Η όμορφη γυναίκα εκείνης της μακρινής εποχής παίρνει μαζί της ακόμη και στην ταφή της τα σκεύη και τα σύνεργα του καλλωπισμού της που χρησιμοποιούσε στην καθημερινή της ζωή, καθρέπτες, χτένια, περόνες, τριχολαβίδες, πυξίδες για την φύλαξη των κοσμημάτων και των προσωπικών της αντικειμένων καλλωπισμού. Το παχύ στρώμα ηφαιστειακής στάχτης διατήρησε ανέπαφες τις καταπληκτικές τοιχογραφίες, πρώιμα αριστουργήματα της Παγκόσμιας Τέχνης, προορισμένες ίσως για τελετουργίες μύησης.

Στη ΘΗΡΑ όπως και στο ΑΚΡΩΤΗΡΙ ο Κυκλαδικός πολιτισμός, ο οποίος επισφραγίστηκε από τον Μινωικό, αποκαλύφθηκαν κτίρια με χώρους εξοπλισμένους για λατρευτικές τελετές. Οι τοιχογραφίες διηγούνται ΤΕΛΕΤΕΣ ΜΥΗΣΗΣ που παριστάνουν τη ΘΕΑ να εμπλέκεται στις ανθρώπινες πράξεις. Επίσης ο αρχαίος οικισμός της ΚΕΑΣ που χρονολογείται από τη Μέση Εποχή του Χαλκού, δέχτηκε μεγάλη επιρροή από το Μινωικό πολιτισμό, όπως μας μαρτυρούν τα εισαγμένα αντικείμενα από την Κρήτη. Στο κέντρο, ανάμεσα στα σπίτια της πόλης, στεκόταν ένα ιερό, στο εσωτερικό του        οποίου βρέθηκαν πήλινα ομοιώματα που το ύψος τους έφτανε το ένα μέτρο. Παρουσιάζουν τη ΘΕΑ με μακριά φούστα και μεγάλα στήθη. Τα ομοιώματα θυμίζουν τα ειδώλια από φαγεντιανή της ΚΝΩΣΟΥ, σαν να ήθελαν να διαφυλάξουν την παλαιά  μορφή της λατρείας και τον τρόπο συναναστροφής με το ομοίωμα της ΘΕΑΣ.

Η ΘΕΑ, ;΄έχει κάποιο όνομα; ΑΣΣΑΣΑΡΑ διαβάζουμε σε μερικά κείμενα της Γραμμικής Α γραφής. Αυτό μπορεί να ισχύει, παρόλα αυτά έχει χίλια ονόματα, όμως πρόκειται για τη ΜΙΑ και μοναδική ΘΕΑ, που σε κάθε μέρος εμφανίζεται μέσω της τοπικής μυθολογίας με την παντοδυναμία της κάθε φορά με διαφορετική έμφαση. Για τον πολιτισμό του Αιγαίου η ΘΕΑ ήταν η μοναδική δύναμη που ορίζει τη ΖΩΗ των ανθρώπων, των φυτών και των ζώων. Η ΘΕΑ έχει τη δύναμη να ορίζει το μαρασμό και την αναβίωση της βλάστησης. Τόποι λατρείας της σώζονται σε πανύψηλες επιβλητικές βουνοκορφές ή ακόμα σε σκοτεινά, μυστηριώδη σπήλαια. Αποκαλύπτουν τη σύνδεσή της με έννοιες όπως ο ουρανός, η γη, το μυστήριο, το προκαλούν δέος.

Σε σημεία που αναβλύζει κρυστάλλινο νερό, σε παραμορφωμένα χάσματα βράχων, σε παραδείσιες οάσεις βλάστησης, σε παράξενα βραχώδη ακρωτήρια, στη μέση ενός ανοιχτού τοπίου μπορεί κανείς να αισθανθεί την προσωπική δύναμη της ΘΕΑΣ. Τόποι ιεροπραξιών, όπως βωμοί, τράπεζες προσφορών, δεξαμενές καθαρμών κρύβουν το αινιγματικό νόημά τους και μας προσφέρουν λιγοστές πληροφορίες για τη ΘΕΑ και τη λατρεία της. Στον κόσμο του Αιγιακού χώρου με την κληρονομιά της δημιουργίας ομοιωμάτων της ΘΕΑΣ με την τονισμένη πρόταση του στήθους μας αποκαλύπτουν τη σημαντικότερη πτυχή της.

Είναι η ΘΕΑ-ΤΡΟΦΟΣ και η θεά τίκτουσα, που γεννά τους ανθρώπους και όλη τη φύση. Οι γυναίκες από πάντα έχουν υποχρεωθεί να ζουν με δραματικές αλλαγές γύρω από το σώμα τους. Όλες οι πανάρχαιες γυναικοκεντρικές θρησκείες βασίζονταν περιοδικώς σε μια σειρά φυσικές φάσεις όπως της Σελήνης, των άστρων, της κυκλικότητας των εποχών. Το μοντέλο του κύκλου και του ρυθμού, καθώς και η μεθοδολογία του κυκλικού συλλογισμού, αντί του γραμμικού, είναι απαραίτητα στοιχεία στην ψυχολογία των γυναικών. Η Μινωική ιεροαντίληψη και τελετουργία για τη σπουδαιότητα και ιερότητα της καθημερινότητας, πέρασε στις ιεροπραξίες των γυναικών του προϊστορικού Αιγαίου με τις τελετές μύησης των νεαρών κοριτσιών. Το πέρασμα από την παιδική ηλικία στη ζωή του ενηλίκου με τις τελετουργίες της ΜΥΗΣΗΣ χαρακτηρίστηκαν ως ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ.

Ειδώλιο εγκύου γυναίκας

(περ. 2.800-2.200 π.Χ)

Πρόκειται για δρώμενα με κοινωνικό και θρησκευτικό ταυτόχρονα χαρακτήρα που αποβλέπουν στην υπέρβαση του έμφυτου φόβου ενόψει μιας άγνωστης κατάστασης. Οι μυητικές τελετές συνδέονται με τη μύηση των εφήβων κοριτσιών, των παρθένων, στο στάδιο της ενηλικίωσης. Τα νεαρά κορίτσια, βιολογικά ώριμα πρέπει να μυηθούν στα μυστικά της σεξουαλικότητας και να προετοιμαστούν για τα μελλοντικά τους καθήκοντα. Το ΓΑΜΟ και τη ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ.

Χαρακτηριστικά ίχνη μυητικών τελετών των παρθένων, που φτάνοντας σε ηλικία γάμου απομακρύνονται κατά τη διαδικασία της μύησης από την κοινότητα για ένα διάστημα και έρχονται όπως κι οι έφηβοι σε επαφή με τον φυσικό, άγριο κόσμο που προστατεύει η ΠΟΤΝΙΑ ΤΩΝ ΘΗΡΩΝ και η κληρονόμος της ΑΡΤΕΜΙΣ, αντλώντας δύναμη από τη ζωογόνο φύση, δέντρα, πηγές, βουνά, για να ενσωματωθούν επιστρέφοντας ως νέα μέλη της κοινότητας. Βρίσκουμε σε σφραγιδόλιθους και τοιχογραφίες της πρωτοελλαδικής εποχής εξέχουσες γυναίκες, ιέρειες, με εκτεθειμένα στήθη να χορεύουν Κυκλικό χορό ή να μαζεύουν κρόκους στις πλαγιές των λόφων της Θήρας.

Οι κύκλοι της φύσης, το μεγάλωμα και το τάισμα των χελιδονιών και των παπιών, είναι όλα σημαντικά στοιχεία παρμένα από τη φύση. Το πέρασμα επίσης σηματοδοτείται από την ενδυμασία και τη κόμμωση κι η μεμυημένη κοπέλα έχει πλήρη κόμη σε αντίθεση με τις νεότερες που έχουν ξυρισμένο, γαλάζιο κεφάλι κι ελάχιστο στήθος.

Κρίνα της θάλασσας που φυτρώνουν ακόμα και σήμερα στις παραλίες της Θήρας στολίζουν το δωμάτιο της Οικίας των Γυναικών, ενώ πάνω σε βραχώδες τοπίο κατάφυτο από συστάδες κρόκου μια κροκοσυλλέκτρια ενήλικη γυναίκα δείχνει σε μια νεαρή με ξυρισμένο κεφάλι πως να συλλέγει τα άνθη του πολύτιμου φυτού, γνωστού για τα στίγματα του ύπερου που χρησιμοποιούνταν ως καρύκευμα, χρωστική ουσία, αρωματικό αλλά και φάρμακο.

Ζωντάνια και ελευθερία στην κίνηση χαρακτηρίζουν τις τοιχογραφίες των πιθήκων και των αίγαγρων και των αγριόπαπιων που φτερουγίζουν ανάμεσα σε καλαμιές, ενώ η διακοσμητική σύνθεση από ρόδακες πλαισιωμένους με ανάγλυφες κυματοειδείς ταινίες στολίζουν τα δωμάτια των πάνω ορόφων ενώ στα ισόγεια των σπιτιών που χρησίμευαν σαν αποθήκες ή εργαστήρια βρέθηκαν πίθοι και καταπληκτικά αγγεία τόσο καθημερινής χρήσης όσο και πολυτελείας.

Τα περισσότερα έχουν φυσικό, υπόλευκο χρώμα και χαρακτηριστικά μαύρα ή καστανά μοτίβα με θέματα από το φυτικό και ζωικό βασίλειο. Τα κρίνα, το λουλούδι του κρόκου, τα στάχυα, σμίγουν με τα δελφίνια και τους αίγαγρους. Η ομορφιά του Αιγιακού τοπίου σμίγει με την αγάπη του καλλιτέχνη που ο χρωστήρας του έδειξε αδυναμία στις πανέμορφες Θηραίες και τις παρέδωσε στο χρόνο Αθάνατες....

(πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό πολιτιστική «ΕΝΝΕΑΔΑ», τ, 22ο, 2007)

Ένας μύλος μιας άλλης Σαντορίνης

Ο Μύλος και το Σπίτι του Ραίση στο Μεγαλοχώρι 

Από το βιβλίο της Γουλιελμίας Συρίγου Μονιούδη: Η Σαντορίνη μου

«Και μέσα στις τόσες μικροχαρές του, ήταν και το σπίτι του συγχωρεμένου του μπάρμπα μου του Νικολάκη του Ραίση.

Από τη μια είχε πάντα τις όρνιθες και όσες φορές προσπάθησα κρεμασμένη από το μπουντί να τις μετρήσω δεν τα κατάφερα…..Μια εμπλιά πιο κάτω ήταν οι αίγες με τα ριφάκια τους και παρακεί οι κατοικιές με τα χτήματα. Από την άλλη μεριά του σπιτιού ήταν η μεγάλη μάντρα με τους χοίρους. …..Στο ριμίδι του Αι- Γιάννη ήτανε η κάναβα και πιο πάνω ο φούρνος αρματωμένος με όλα του τα σύνεργα. Εκεί διανευόσουνα ώρα πολλή δίχως να σου μιλούνε….Κάθε Πέμπτη γινότανε μεγάο ρεμπελιό σε αυτό το στενωπό ρυμίδι γιατί κοφινιάζουνε τις κουλούρες και τις φορτώνανε για τη Θηρασιά ή την Ανάφη….Είχε και αμπελοχώραφα ο Θείος ο Νικολάκης, γεμάτα αρακά, κριθάρι ντομάτα και σταφύλια, που περίμεναν το καθένα στην ώρα τους…..

Πάνω από τους τράφους της Πλάκας, ο μύλους του πρέπιζε μιαν ομορφιά το χωριό μας με τα κάτασπρα πανιά του , ίδιος γλάρος έτοιμος να πετάξει … Αραδιασμένα στην πλακάδα τα χτήματα περίμεναν να τα φορτώσουνε με τ’ άλεσμα. Η μικρή του σκάλα σ έβγαζε στις δύο θεόρατες πέτρες που γύριζαν τραγουδώντας κι αλέθοντας τον καρπό. Μαζί τους τραγουδούσε καιο Νικολάκης με τη στεντόρεια και καθαρή φωνή του : « Λέβεντη μυλωνά, που χεις χρυσή καρδιά, ψύχη και σώμα μου σου το χαρίζω κι άλεσε τα άλεσμα…»…
Πρόθυμο το Καλλίτσι…η καλοθυατέρα του, τηγάνιζε στην παρασθιά το σφουγγάτο κι έβγαζε από το κουρούπι το σίγλινο, ενώ το Βαγγελιώ έφερνε  το κρασί που η αφθονία του λιγόστευε…

Πασίχαρος μας αγκάλιαζε καθώς μας εύρισκε γύρω και οι αδρές του απαλάμες χάνανε θαρρείς τη σκληράδα τους και παίρνανε κάτι από την μαλακωσύνη της ψυχής του.»

Και ο Μύλος του Ραίση κάθεται αγέρωχος και αυτός όπως τόσα άλλα σημάδια του χθες…και περιμένει …. Περιμένει εκτός από φωτογραφίες των τουριστών Κάποιοι να του πουν Ένα ευχαριστώ… Και αν μπορέσουν με κάποιο τρόπο να τους μιλήσει και να τους μεταλαμπαδεύσει τη γνώση μιας άλλης μορφής της Σαντορίνης…μπας και γίνει κτήμα και των σημερινών κατοίκων…Μπας και ο ξακουστός Μεγαλοχωριανός Μύλος του Ραίση…συναντήσει και άλλους μύλους στο αύριο …..και οι Σαντορινιοί προσπαθήσουν να στριμωχτουν και πάλι σε ένα ρυμίδι για το ζυμάρι τους…έστω και σαν τουριστικούς λόγους… Ας υπάρχει αυτή η μεταλαμπάδευση από ψυχές αλλοτινές…σε ψυχές καθάριες…

Όταν και στη Σαντορίνη αλλάζουν οι εποχές......

Είναι τέλη Σεπτέμβρη 2012...Είναι ο Μύλος του Ραϊση στο Μεγαλοχώρι...και είναι το ντοματάκι το άνυδρο το Σαντορινιό...Όχι δεν έχουν αλλάξει  οι εποχές.....

Ιερά Μονή Παναγιάς Καλαμιώτισσας (παλαιά) – Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής

«…Ἁπό το Νοτιά ο ακήρατος Βράχος. Κοφτός απότομος, κρεμαστός, ηλίβατος, κομμένος κάθετα με θεικό μαχαίρι, δεν άφηνε κανένα περιθώριο χάριτος…Άσε που και στην άπνοια ακόμα παραμονεύει να χτυπήσει ύπουλα το παλινδρομικό κύμα, ο κλυδωνισμός.αυτό το κρυφό μάμαλο, και το αντιμάμαμλο, η δολερή βουβή ρεστία, που δεν σ αφήνει ούτε να αγγίξεις το Βράχο»-

Μ. Γλέζος : «Η συνείδηση της Πετραίας γης-κεφάλαιο Αναφη»

Ένα ταξίδι απρογραμμάτιστο ……που κατέληξε να είναι συγκλονιστικό . Ξεκινήσαμε από τη Σαντορίνη ανήμερα τα ξημερώματα της τιμής του Γενεθλίου της Παναγίας προς την κοντινη Ανάφη ώστε να προσκύνησουμε την εικόνα της Παναγίας της Καλαμιώτισσας στη νέα της θέση, στη νέα μονή Ζωοδόχου – Πηγής. Οι πρώτες ακτίνες της ανατολής στην Ανάφη προμήνυαν την εξέλιξη της ημέρας. Οι δύο μονές – πόσο δε μάλλον η παλαιά – τόσο κοντα από τους ανθρώπους μα τόσο μακρυά. Φταίει σίγουρα η τοποθεσία. … καθώς και το γεγονός της ενσωμάτωσης της περιοχής των δύο Μονών στον κατάλογο :Natura 2000.  [1]

Πρώτη στάση ο εντυπωσιακός ναός της Νέας Μονής Ζωοδόχου Πηγής – Καλαμιώτισσας.  Πριν την είσοδο μας, οι εικόνες του πελάγους και του βουνού από τη μία και τα άδεια τραπέζια για την «πανήγυρη» από την άλλη, έδναν το κλίμα της μυσταγωγίας του καθενός της εορτής. Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής οικοδομήθηκε το 1850, από τον Ηγούμενο Μακάριο Αρβανίτη ή Μαύρο, όπως μάθαμε αργότερα. Περί τα 80 χρόνια η Μονή ανήκει διοικητικά και πνευματικά στην Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία Θήρας, οπότε γνώριμες μορφές κάποιων από τους μοναχούς της Μονής μας καλωσορίσαν.  Με το που λέει ευλογητός ο πατηρ Καλλίνικος για τον όρθρο ξάφνου ακουω 2 άτομα ότι θα ανέβουν στην παλαιά Μονή να προσκυνήσουν. 

Δεν έχασα στιγμή χωριστήκαμε σαν ομάδα και η Αρτεμία Αργυρού έμεινε φωτογραφικά και ψυχικά κάτω και εγώ ξεκίνησα  έναν απίστευτά κακοτράχαλο δρόμο προς την Ανάβαση….»με τον οποίο  ο κακός βοριάς επιδείνωνε την κατάσταση…Στη διαδρομή η αίσθηση των γρεμνών από τη μία, της πολύ χαμηλής βλάστησης  σε συνδυασμό με την απίστευτη θέα σου έδινε περισσότερο κουράγιο παρά Κούραση …( αυτή τη φράση τη θυμήθηκα μετά από μια γιαγιά Αναξφιώτισσα). Στη διαδρομή, ο θηραίος ξεναγός μου μου εξηγούσε –προσωπικά δεν είχα ξανανέβει και εκείνος  ήταν για 15^η φορά εκεί, παράλληλα ότι έβλεπε και σπηλιές για «κουνάδια»όπου πέρυσι δεν τα είχε δει …Από ένα σημείο και έπειτα φτάσαμε και στη στέρνα…: «Ήμαστε στα μισά ακόμα»φώναξε ο κυρ Βασίλης. Από ένα σημείο και έπειτα είχες συνηθίσει τον δύσκολο δρόμο και δεν σε πτοούσε τίποτα…


Λίγο πριν το τέλος μου ιστορεί και το περιστατικό της Καλαμιώτισσας: Η εικόνα Της βρέθηκε σε κορυφή του βράχου , επάνω σε Καλάμι. Γι αυτό το λόγο εντέλει χτίστηκε η Μονή εκεί πάνω στο όρος «Κάλαμος»… με την άνοδο μας στη Μονή, η θέα σε άφηνε άφωνο:Η «Ανάβασή»σου κόντευε να ολοκληρωθεί….Πόσο δίκιο είχε ο Γάλλος Tournefort όταν έλεγε ότι η τοποθεσία της Παλαιάς Μονής είναι μία από τις τρομακτικότερες όλου του κόσμου....

Ελάχιστοι προσκυνητές ήταν ήδη εκεί από την προηγούμενη το βράδυ, οι οποίοι σαν να μας περίμεναν..

Τη στιγμή της εισόδου της Μονής, η πρώτη σκέψη : Τα καντήλια της Μονής και να θυμιάσουμε…. Η δεύτερη σκέψη  να διαβάσουμε την Παράκλησή της Καλαμιώτισσας σαν μια άλλη Τιμή προς το Γενέθλιον.. Όπως και έγινε…Η πρώτη Ανάβαση Ολοκληρώθηκε…Λίγοι άνθρωποι ξένοι και έλληνες συμμετείχαν με τον τρόπο τους στην Παράκληση… «Θεοτόκε Παρθένε Καλαμιώτισσα……»Και μετά να σημάνουμε τις καμπάνες για να μας ακούσουν οι κάτω….Ανήμερα της εορτής, έπρεπε να τιμηθεί παράλληλα και το παλιό μοναστήρι και η Χάρη Της….όπως και έγινε…

Εντυπωσιασμένος από τη θέση της Παλαιάς Μονής σκεπτόμουνα πως σαν άλλοι ερημίτες οι μοναχοί που πέρασα από εδώ –αλλά και σε κάθε απόμερο μοναστήρι …ανέβαιναν της «Ψυχής τους τα Μονοπάτια»

Για τα ιστορικά της Παλαιάς Μονής, θα πρέπει να τονιστεί ότι οι δύο πρώτοι μοναχοί ήταν από την Οία ο Μελέτιος και ο Αγάπιος , όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η ταμπέλα που υπήρχε μέχρι το 2003 εκεί … «Οἴᾳ τῆς Θήρας 1715 ᾿Αδελφοὶ Μοναχοὶ ᾿Αγάπιος καὶ Μελέτιος». Το 1751 η Μονή ανακηρύσσεται Πατριαρχική Σταυροπηγιακή από το παλαίφατο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων , ενώ ουσιαστικά η ζωή της συνεχίζεται για ένα περίπου αιώνα όπου και ερημώνεται λόγω της θέσης της και μεταφέρεται η Τιμή Της στην Νέα Μονή Ζωοδόχου Πηγής.

Μετά από λίγο ξεκίνησαμε την κάθοδο προς τη Νέα Μονή…Λίγο πριν το τέλος ακούγαμε τις καμπάνες της Περιφοράς της Αγίας Εικόνας. 

Την ώρα που φθάναμε…εκατοντάδες πιστών είχαν ήδη στηθεί στην ουρά για την «πανήγυρη» -μακαρονι με κρέας, ζυμωτό ψωμί από την παπαδιά, κρασί, και φυσικά φρούτα, ενώ η Εικόνα της Καλαμιώτισσας με την αργυρεπίχρυση επένδυση στεκόταν μπροστά στον νέο ναό του 1850, για να Την προσκυνήσουν οι φιλέορτοι πιστοι.

Στη λειτουργία συμμετείχαν εκτός από τους Ιερομόναχους, Ιερείς από την Ανάφη και τη Σαντορίνη χοροστατούντος του Σεβ. Μητροπολίτη Θήρας, Ίου, Αμοργού και νήσων κ. Επιφανίου. Η συναίσθηση της τιμής προς την Παναγιά φαινόταν στα ζεστά μάτια του κόσμου, και στη φροντίδα όλων για όλους, … Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής—Καλαμιώτισσας, είναι το μεγαλύτερο πανηγύρι της Ανάφης και αυτό φάνηκε για άλλη μια φορά. Μπορεί τα τελευταία χρόνια να μην γίνεται το χορευτικό κομμάτι της εορτής μπροστά στην εκκλησία, φέτος δεν έγινε καθόλου ούτε στη Χώρα, αλλά η αποτύπωση της Πίστης φαινόταν από τη λαχτάρα του «Και του χρόνου! Να μαστε καλα!!».

Και ο νους  μου βρέθηκε το 1900 όταν πριν από λίγο καιρό διάβαζα στην Εφημερίδα "Σαντορίνη" 

....Δεν έχουν αλλάξει και πολλά !!! 

Κατευθυνθήκαμε προς τον μικρό ναό του Αγίου Νεκταρίου λίγο πιο μακρυά από την Μονή, μαζί με την πανήγυρη για τον οποίο είχαμε αργότερα τη χαρά να τον επισκεφθούμε μέσα.Η Αγία Τράπεζα …βλέπει στο Αιγαίο!!

Σύμφωνα με ανακοίνωση της Μονής, όσοι το επιθυμούσαν μόνο  για την ημέρα της εορτής θα μπορούσαν να μείνουν στους ξενώνες της Μονής, όπως και το πράξαμε…για να μπορούμε αργότερα να χαρούμε περισσότερο τη μυσταγωγία της Ιστορίας και την μέθεξη της Πίστης`!!!

Το μεσημέρι στους ξενώνες, μέχρι να φανεί σε ποιον μ έχουν κατατάξει,  συνάντησα μια αναφιώτισσα γιαγιά, που μπορεί να μην προλάβαμε να συστηθούμε  αλλά μέσα σε τρία λεπτά αποτύπωσε μια από τις πιο δυνατές εικόνες της ημέρας. Με παρουσία μιας νεαρής κοπέλας, έμαθε ότι ανέβηκα από τους πρωινούς επάνω και με ρώτησε η κοπέλλα αν κουράστηκα με τέτοιο αέρα…:Η γιαγιά μας αποστόμωσε και τους δύο: «Η Παναγιά δεν σε κουράζει παιδί μου….»

Τι θα μπορούσα να ανταπαντήσω στη γερόντισσα αυτή…Απλά και μόνο προσπάθησα να της «ρουφήξω»λόγια ζωής…

Ξεναγηθήκαμε αργότερα από τον πατέρα Τιμόθεο τόσο στο Κειμηλιαρχείο της Μονής ένας μικρός μα τόσο σημαντικός χώρος ανάδειξης κάποιων από τα ιδιαίτερα αντικείμεα της Μονής  ( Ποιμαντική Ράβδος Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε’, μικροξυλόγλυπτοι Σταυροί ευλογίας κ.α.) και στο Καθολικό  της Μονής, όπου με ιδιαίτερη ευλάβεια σταθήκαμε στην Εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής –έργο του Νικολάου Καραβία από το δεύτερο μισό του 19ουαιώνα.  


Από την άλλη πλευρά ο αρχαίος Ναός του Απόλλωνα, δίνε το έναυσμα για ιχνηλάτηση της «όψης των Αργοναυτών» που σύμφωνα με τον μύθο έκτισαν τον ναό του Απόλλωνα για να τον ευχαριστήσουν που τους φανέρωσε το νησί μπροστά στην τρικυμία…… στο σήμερα.! Οι δυο ναοί αντίκρυ…παράλληλα…και πολύπλευρά….Στο χθές και στο σήμερα της «Πίστης»

Ακολούθησε ο εσπερινός για τη μνήμη των Προπατόρων Ιωακείμ και Άννης στο καθολικό της Νέας Μονής…15 περίπου άτομα μέσα στο ναό …και η ψυχή σου ημέρευε, .με το βυζαντινό τυπικό των ύμνων… Σαν να έβλεπες την εικόνα Της να σου χαμογελάει…Αργότερα, επέστρεψε και ο δεσπότης στη Μονή, από τη Χώρα, όπου είχε πάει για Εσπερινό μ έναν διπλό ρόλο. Εκτός του πρώτου τη τάξη στη Μονή- απουσία λόγω προβλημάτος υγείας του Ηγουμέου π. Δαμασκηνού- ήταν ο αγγελιοφόρος των «καιρικών νέων»καθώς και της εξέλιξης της μετακίνησής από την Ανάφη κυρίως προς τη Σαντορίνη. Ευτυχώς οι άνεμοι κόπασαν το βράδυ και τουλάχιστον το ένα από τα δύο πλοία έφυγαν κανονικά την επομένη το πρωί …

Έπιασα κουβέντα με αδερφικό φίλο που είναι πια μοναχός στη Μονή καθώς και με τον διάκο του Δεσπότη μας, μέχρι να ετοιμάσουν οι κυρίες την Τράπεζα….Τα αστέρια μας συντρόφευαν….

Το βραδινό πληρέστατο… Σαλάτες ,η «πανήγυρη»του μεσημεριου, φασολάδα, κρασί  και άλλα εδέσματα  τόσο μα τόσο αρμονικά δοσμένα. Η αναγκαία προσευχή για το φαγητό από τον δεσπότη μας… Ένοιωθες τόσο γεμάτος που δεν ήξερες τι να πρωτοκοιτάξεις …λίγο πριν το τέλος ο δεσπότης ήρεμος, γαλήνιος μακρυά από σκοτούρες κοίταξε τους ιερείς: «Δεν θα ψάλλετε τίποτα» και τους είπε να ψάλλουν το απολυτίκιο: «Τὸν συνάναρχον Λόγον Πατρὶ καὶ Πνεύματι,»… Σαν να το θελαν όμως και ο υπόλοιπος  κόσμος χωρίς να έχει κανονιστεί ψάλαμε όλοι μαζί το απολυτίκιο… Η  στιγμή ήταν  μοναδική… σαν να ήμασταν χορωδία βυζαντινής μουσικής…Χωρίς ίχνος προετοιμασίας…κάποια στιγμή ένοιωθα ότι οι ιερείς χαμήλωναν τη φωνή τους για να ακουστούν οι λαϊκοί…για να τους δώσουν το πάτημα της Παράκλησης….αφού ειπώθηκαν και άλλοι ύμνοι του Μεσονυχτίου κυρίως από τους ιερείς…ο δεσπότης σε μια επιπλέον χαλαρή στιγμή ζήτησε να κατευθυνθούμε στην εκκλησία για το Απόδειπνο…Σαν να ταν ο πατέρας που πάει να καληνυχτίσει με αυτό τον τρόπο τα παιδιά του …

Και όλοι εμείς μεταφερθήκαμε στην Μονή για άλλη μια φορά…Η Παναγιά δεν είχε φύγει καθόλου….το νοιωθες…Σιγά μην σε κούραζε…!

Με το τέλος του Αποδείπνου και με την αποχώρηση του Δεσπότη ζητήσαμε από τους ιερομόναχους,, μια παράκληση.. να ηχογραφήθεί με το ήχο τους το απολυτίκιο της Καλαμιώτισσας μπροστά στην Αγία Εικόνα Της…όπως και έγινε….Ρίγη συγκίνησης μας έπιασε όλους… η προσωπική ευχαριστία του καθενός μετά από μια τόσο ιδιαίτερη ημέρα… Ανάλογα φυσικά το πώς την έζησε ο καθένας από εμάς…

Τα ξημερώματα ξεκίνησε η ώρα της αναχώρησης… Ήσουν γεμάτος με τόσο έντονες εικόνες σε τόσο λίγες στιγμές. Μέσα στο απόμερο  και έντονα απότομο όρος του Καλάμου, η τιμή προς το Γενέθλιον της Παναγίας εξελιχθηκε σε μια ημέρα τόσο απροετοίμαστη από εμάς., μα τόσο γεμάτη από στιγμές Πίστης, Προσευχής, Ευχαριστίας......

Για περισσότερες φωτογραφίες από την εορτή εδώ και εδώ

---

[1]“ Η χερσόνησος Κάλαμος χαρακτηρίζεται από απότομες βραχώδεις ακτές, γκρεμούς με χασμοφυτική βλάστηση, χάσματα, σάρρες, σπηλιές και μικρά φαράγγια. Στη θαλάσσια έκταση που την περιβάλλει υπάρχουν επίσης υποθαλάσσια και παράκτια σπήλαια. “http://www.minenv.gr/1/12/121/12103/viotopoi/g4220002.html

Η Κατευχιανή στην Περίσσα και ο Τίμιος Σταυρός της...

Απόσπασπασμα από το βιβλίο του Φ. Κατσίπη : " Το Χρονικό της Περίσσας"

Δεύτερη νύχτα που ξυπνούσε απο υπνοταραχή ο Γεράσιμος ο Μπάιλας. Κι ίδιο το όνειρο που έβλεπε και τίς δυο τούτες τις νύχτες. Η  Παναγιά ήταν που τον καταξίωνε με την παρουσία της, αυτόν τον ταπεινό κι απονήρευτον άνθρωπο του Θεού. Όμως , αλλιώτικη ήταν την κάθε φορά που ερχόταν κι έσκυβε πάνω απο το προσκεφάλι του η Μεγαλόχαρη. Ντυμένη στα μαύρα, γυναίκα αγγελικιά και πάγκαλη την πρώτη-λαμπροστολισμένη την άλλη, λουσμένη απο δόξα επουράνια, έτσι όπως είχε μάθει να την προσκυάη και να την τιμάη πάντα του ο ταπεινός ο Γεράσιμος. Κι η λαλιά της , να στάζη γλύκα ανείπωτη- έτσι που δε μπορούν να μιλουν του Θεού τα πλάσματα, αλλά μονάχα οι άγγελοι στα επουράνια.

Τα ίδια λόγια του είχε πει και τις δύο φορές η Μεγαλόχαρη:

-Γεράσιμε , άμα θα σηκωθής , να πας στο χωράφι σου που έχεις στην Περίσσα. Άμα σκάψης εκεί δα- εγώ θα σου δώσω, σαν έρθη η ώρα , τα σημάδια που πρέπει - θα με βρής θαμμένη σε μιά παλιά εκκλησία μου.

Τρεμούλιασε του φτωχού του Γεράσιμου το φυλλοκάδρι, που την είδε και την άκουσε. Πως γινόταν να τον καταξιώνη έτσι με τον ερχομό της η Μεγαλόχαρη; Αυτόν , έναν ταπεινό γαϊδουρολάτη, που ζούσε τη φτωχοφαμελιά του, εκεί πέρα, στη Μέσα Γωνιά, την Επισκοπή όπως τη λένε σήμερα, της Σαντορίνης...Μέρα έμπαινε, μέρα έβαινε, να πετσοκόβεται και να κοψομεσιάζεται, ο δόλιος, πότε με το "χτήμα" του- τον υπομονετικό του γάϊδαρέλο-και πότε με το χωραφάκι του , δυό τρείς ζευγαριές αμπελοχώραφο, που το είχε κεί δα να , στον κάμπο της Περίσσας.

Την πρώτη φορά που είδε σε όνειρό του την Παναγιά ο Γεράσιμος, είπε πως μπορούσε να ήταν και της φαντασίας του γέννημα. Δεν έκανε τίπο' απ' όσα του ορμήνεψε η Παναγιά, μήτε κι είπε γιά κείνο που είχε δει κανενού κουβέντα. Μα σαν ξανάδε το άλλο βράδυ τη Μεγαλόχαρη στον ύπνο του, και του είπε και του λάλησε ξανά τα ίδια με την πρώτη φορά τα λόγια, ο Γεράσιμος ο Μπάιλας μούσκεψε απ' τον ίδρο και το φόβο κι η καρδιά το πετούρισε παράξενα. Δεν άργησε να πάρη την απόφαση του.

-Θα πα  να το στορήσω στον παπα-Μακάριο το όνειρο που είδα, μονολόγησε.

Με προσοχή τον άκουσε ο γέροντας-γέροντας , να πης, δέν ήτανε, νέος ακόμη στα χρόνια, με κοντό σγουρογένι, μα όλοι τον σέβονταν και τον αγαπούσαν , γιατί ήταν αληθινά "ποιμένας ψυχών"

ο παπα-Μακάριος ο Μεντρινός. Κι άμα τέλεψε να του ανιστορή τ' όνειρο του ο γαιδουροζευγολάτης- ο  Γεράσιμος ο Μπάιλας μ'άλλα λόγια- έκατσε και του απολογήθηκε ο παππάς.

-Σημαδιακό τ'όνειρο όπου είδες, Γεράσιμε. Μακαρισμένος ο δούλος του Θεού που τον καταξιώνει η Μεγαλόχαρη με την παρουσία της .Αναρωτιέσαι γιατί ήσουν εσύ που ξέλεξε ανάμεσα απ' τα τόσα πλάσματά της η Μεγάλη Κυρά τον Ουρανών...Τι που είσαι γαϊδουρολάτης ταπεινός κατά το που το στοχάζεσαι, ευλογημένε; Ίσα ίσα που στις ταπεινές ψυχές κι αμόλευτες πάει κι ακουμπάει το χέρι της η Μεγαλόχαρη. Σημαδιακό τ'όνειρο της που σου 'πεψε. Μεγάλη η χάρη σου, που θα'σαι του λόγου σου κείνος που θα την ανασύρης στο φως απο κει όπου βρίσκεται θαμμένη.

Έσκυβε ακούγοντας τον το κεφάλι ο φτωχός γαϊδουρολάτης. Κι η καρδιά του πήγαινε να σπάση στο στερνό του. Μα όχι, να πής ,απο περηφάνια. Του Θεού τα πλάσματα -να, σαν τούτο εδώ , το Γεράσιμο το Μπάιαλα-δεν πέφτουνε σε τέτοια κρίματα , η καρδιά τους απομένει πάντα καθαρή, ολοκάθαρη, σαν το σμαραγδένιο το νερό και σαν το διάφανο το κρούσταλλο. Δεν  το' λεγε να πιστέψη στ' αυτιά του με τα όσα άκουγε να του λέη ο παπα-Μακάριος- του ερχόταν ίδια ταραχή όπως και τις δυο περασμένες νύχτες, που είχε δει το όνειρο. Μα για να το λέη ο γέροντας, έτσι θα'τανε. Τον άκουσε , απ' αντίκρυ του που καθόταν , ν'αποσώνη την ίδια στιγμή το λόγο του ο παπα-Μακάριος:

-Θα νηστέψης, ούλες τούτες τις μέρες (Λαμπρόσκολες είχανε), Γεράσιμε , κι αποβδόμαδα, με του Θεού τη δύναμη και της Παναγιάς τη χάρη, θα πάμε να λειτουργήσουμε στην Κατευχιανή. Κι απέ θα κατεβούμε στην Περίσσα, εκεί όπου στέκει το χωράφι σου, να σκάψουμε και να την ανεύρουμε ,εκεί όπου βρίσκεται θαμμένη η Μεγαλόχαρη

Νύχτα ήταν ακόμα που ξεκίνησε ο Γεράσιμος ο Μπάιλας- ξημέρωνε η μέρα που του είχεν ορίσει ο παπάς του. Είχε μηνύσει και σε πεντ' έξι άλλους χωριανούς-άνθρωποι του Θεού όλοι τους σάν κι αυτόν και τον παπα-Μακάριο- και με τα λαδοφάναρα στα χέρια για να φέγγουν μες στη νύχτα, πήγαν κι αντάμωσαν στους παπά μπροστα στην πόρτα. Είχανε πάρει μαζί τους και τρία ζωντανά, το ένα για να καβαλικέψη ο γέροντας, στ' άλλα φόρτωσαν την κουμπάνια τους και τα σύνεργα που θα τάχανε χρεία για να σκάψουν το χωράφι. Κι όλοι μαζί, ξεκίνησαν μέσα στη νύχτα.

Δίχως να μιλούν στο δρόμο- μοναχά ο παπάς ψαλμουδούσε καθώς πήγαιναν-φτάσανε στο Καμάρι, πήρανε την ανηφόρα και κατηφόρισαν ξανά κατά τη Σελλάδα. Κόψαν απ' το μονοπάτι της Κατευχιανής, της εκκλησιάς που είναι χρισμένη στην κουφάλα του βουνού. Άμα σταθής στην αυλή της , το μάτι σου φτάνει ίσαμε πέρα μακριά στον κάμπο κι απο κει συνέχεια ως την αμμουδιά, που απλώνει σα δαντέλα την ακρογιαλία της , να την γλυκοφυλάη μέρα νύχτα το κύμα. Ο κάμπος, η θάλασσα και το βουναλάκι του Κάτω Άι-Λιά με τους ανεμόμυλους. Κι ανάμεσα σ' όλο τούτο το πανόραμα, σκορπισμένα τα καρπερά τ' αμπελοχώραφα και τα ταπεινά και αθώρητα ξωκλησάκια του Νιμποριού.

Σαν έφτασαν στην Κατευχιανή, προσκύνησε ο παπα-Μακάριος με τη συνοδεία του, ύστερα μπήκε στο ιερό μονάχος και ντύθηκε τα άμφιά του. Λειτούργησε κανονικά με τη μελωδική φωνή του, άφησε ν'ανεβή ως τα ουράνια η πρωινή τούτη δέησή του. Κι οι λιγοστοί πιστοί που τον συντρόφευαν σ' αυτήν , σκύβοντας όλη την ώρα ταπεινωμένο το κεφάλι , παρακαλιόνταν στη χάρη Της, να φανή σ' ότι είχαν να τελέψουν σε λίγο , οδηγημένοι απ' την ορμήνια της και την παράστασή της.

Ο Γεράσιμος είχε απομείνει στον αυλόγυρο της Κατευχιανής. Δεν είχε στασιό μέσα στην εκκλησιά απ' την απαντοχή του. Κι απο κεί όπου έστεκε, αλάργευε τη ματιά του, την έφτανε και την ακουμπούσε στο χωραφάκι του απά, σαν κάτι να περίμενε να ξεπροβάλη απο κεί, κάτι που πολύ το ήθελε και το λαχταρούσε. Η ίδια η Παναγιά του το'χε πει στ' όνειρο του. Πως σάν θα έφτανε ο Γεράσιμος στο χωράφι του, Εκείνη θα τον οδηγούσε και θα τον ορμήνευε. Κι έτσι όπως έστεκε, με τ' όνειρο όλη την ώρα στο νού και στην καρδιά του, είδε να λαμπιρίζη ανάμεσα απο τους σβώλους τα χώματα μια φωτεράδα, μια λαμπερή φωτιά, ίδια σαν αυτές που ανάβουν ανήμερα στη γιορτή του Αι- Γιάννη.

-Παπα-Μακάριε...πατριώτες...Τρεχάτε να δήτε τα σημάδια που μας πέμπει η Μεγαλόχαρη!

Του ήρθε να ξεφωνίση την ίδια στιγμή , του δόλιου. Μα δε φώναξε, δε σάλεψε κάν τα χείλη του , για να μην τους αναταράξη στην ώρα της λειτουργίας. Και μονάχα σαν αποτέλειωσε τα «γράμματα» ο παπάς και στρώθηκαν όλοι στην πεζούλα της Κατευχιανής για να βάλουν μια μπουκιά ψωμί στο στόμα τους και να στυλωθούν, τότε κάθισε κι ο Γεράσιμος και τους ιστόρησε τα όσα είχε δει πριν λίγο στο χωράφι του. Κι όλοι μαζί σταυροκοπηθηκαν με πίστη και κατάνυξη.

Η μέρα είχε ροδίσει πια για καλά, σαν έφτασε όλη η συνοδεία στο χωραφάκι του Γεράσιμου του Μπάιλα. Πρώτος ο παπα- Μακάριος ξεντύθηκε το ράσο του, χάραξε με την αξίνα το σημείο του σταυρού απά στο χώμα και χτύπησε την πρώτη πελεκιά. Απόκοντα, άρχισαν να σκάβουν , ψυχωμένα όλοι, με τις αξίνες τους. Κι εκεί που χτυπούσε κι έσκαβε με τη δικιά του ο Μπάιλας, σκόνταψε το σίδερο σε μια σκληράδα. Και μια σπίθα πετάχτηκε την ίδια στιγμή απ' τη σκληρή την πέτρα. Χτύπησε απανωτά κι άλλες φορές ακόμα ο Γεράσιμος. Η Παναγιά η Παρθένα καταξίωνε για άλλη μια φορά την πίστη του. Λίγο ακόμα ,και μεσ' απο τα χώματα ξεπρόβαλε ένας σπασμένος μαρμάρινος σταυρός, μ' ένα σωρό σκαλίσματα, λουλούδια κι αγκάθια ολόγυρά του.

Πήγαν να τρελαθούν όλοι απ' τη χαρά τους.Κι έπεσαν με δάκρυα ,ο ένας στην αγκαλία του άλλου και φιλούσανε σαν τρελοί ο ένας τον άλλον.

Σ'εκείνον τον τόπο, καταπάνω στο χωράφι του Γεράσιμου του Μπάιλα, χτίστηκε η Παναγιά της Περίσσας. Απ' τη μεριά του κάμπου , απλώνονται , χαρά Θεόυ , τ' αμπέλια και τα χωράφια- απ' τη μεριά του Κρητικού πελάγου πάλι, ξεδιπλώνεται σμαραγδένια η θάλασσα. Περίλαμπρη τούτη η εκκλησιά , αέρινη, λες και δεν ακουμπάει σε γη, με τους πέντε κατάλευκους, χιονάτους κουμπέδες της- δέηση παντοτεινή στη χάρη της Μεγαλόχαρης.  Το παράξενο είναι , πως τούτη τη θαυμαστή την εκκλησιά δεν την έχτισε κανένας φημισμένος τεχνίτης, σπουδασμένος σε σοφά σχολειά, παρά ένας άξιος χτίστης, πρωτομάστορας, Ιωάννης Σαλίβερος τ' όνομά του και το παρατσούλι του Μπατζάνης. Το πως μπόρεσε και τη στέριωσε μια τόσο θεόρατη εκκλησιά πάνω στην άμμο, αυτό , μονάχα ο Θεός κι η Παναγιά το ξέρουν και το ορίζουν. Εκείνο που θα' πρεπε να πούμε ακόμα πρίν  τελέψη η αληθινή τούτη ιστορία , είναι πως πλάι στο Σταυρό, βρήκανε και την εικόνα της Μεγαλόχαρης, μικρή  σαν μια σύνοψη και σκεπασμένη ολάκερη απ' ασήμι. Τούτη την εικόνα την έκλεψε κάποιος Μποργιανός-γιατί να πούμε το όνομά του; κρίμα θα'τανε, του φτάνει η ντροπή που σόδιασεν απάνω του με την πράξη του ετούτη-που όσα χρόνια την είχε στα χέρια του, άσπρη μέρα δεν είδε ούτ' αυτός ούτ' η φαμελιά του. Ώσπου είδε κι απόδε ο συφοριασμέονς και τη γύρισε πίσω.

Οι σεισμοί που συνταράξανε και ξεθεμέλιωσαν πριν λίγα χρόνια τ' όμορφο νησί της Σαντορίνης, ρίξανε συντρίμμια και την Παναγιά της Περίσσας, τη βούλιαξαν εδά κει στο χώμα, γίνηκαν θρύψαλα οι αέρινοι, χιονάτοι κουμπέδες της. Μα η Μεγαλόχαρη καρτεράει να βρεθούν χέρια ανθρώπινα και καρδιά χριστιανή, για να την ανασηκώσουν στην ίδα πάλι τη μεριά , πιο όμοφρη και πιο σεβαστική απ' ότι ήταν πριν να γκρεμιστή.