Ακαδημαϊκός Όμιλος Θηραίων

Ακαδημαικός όμιλος Θηραίων

Εφημερίδα : Ελεύθερο Βήμα 19 – Ιουλίου 1933

Πρωτοβουλία Θηραίων διαννοούμενων ιδρύθη ενταύθα « Ακαδημαϊκός Όμιλος». Σκοπός της Θηραϊκής αυτής οργανώσεως είνε η περισσυλογή έργων θηραϊκής τέχνης και η έκθεσις αυτών εις μουσείον, η συγγραφή βιβλίου περι την θηραϊκή λαογραφία και γενικών η περι τα θηραϊκά γράμματα πραγμάτεια των μελών αυτής, ως και η ενίσχυσις των νεαρών θηραίων λογοτεχνών.

Προς τον αυτόν σκοπόν θα εκδίδεται κατά δεκαπενθήμερον υπο της ακαδημίας περιοδικόν από τον στήλων του οποίου θα παρευλάνουν έργα θηραϊκής λογοτεχνίας. Πρόεδρος του Θηραϊκού ακαδημαικού ομίλου εξελέγη ομοφώνως ο θηραίος λογοτέχνης Ανδρέας Νομικός.

Του Αγίου Γεωργίου στη Σαντορίνη (2020) Από τα μοναστήρια και τις εκκλησίες μέχρι και τις λαογραφικές παραδόσεις

Του Αγίου Γεωργίου στη Σαντορίνη (2020))

Από τα μοναστήρια και τις εκκλησίες

μέχρι και τις λαογραφικές παραδόσεις

 Διακρίνονται δύο εκκλησίες στο ηφαίστειο.
 Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου είναι η ορθόδοξη.

Ιδιαίτερη τιμή και στον Άγιο Γεώργιο γίνεται στη Σαντορίνη. Από την Απάνω Μεριά και την εικόνα με τις σημαίες μέχρι και το θαύμα του Αγίου στο Σκάρο, μέχρι και τον Άγιο Γεώργιο το Θαλασσίτη, η τιμή προς τον Άγιο συνδυάζει λαογραφικά στοιχεία ιστορία  και Πίστη.  Το σωματείο ορυχοεργατών της Σαντορίνης ονομαζόταν « ο Άγιος Γεώργιος», η ορθόδοξη εκκλησια που υπήρχε πάνω στο ηφαίστειο μέχρι και την έκρηξη του 19ου, τον Άγιο τιμούσε, πλοία της Θηραϊκής ατμοπλοίας και κυρίως των οικογενειών της Οίας  και τόσα άλλα....Είναι δύσκολο να σταχυολογήσεις την απήχηση του Αγίου σε όλη τη θηραϊκή κοινότητα.  « Ανάμεσα λοιπόν στα λαογραφικά κεφάλαια της Σαντορίνης, γράφει ο Ματθαίος Μηνδρινός, και το πρόσωπο του Αγίου Γεωργίου του επιλεγομένου τροπαιοφόρου, που εορτάζει στις 23 Απριλίου[i].  Στο όνομα του υπάρχουν στο νησί πολλοί ναοί με διαφορετικό προσωνύμιο. Έτσι στο χωριό Μέσα Γωνιά είναι ο ναός  του Αγίου Γεωργίου του «Σιδερή» που η χάρη του σιδερώνει τους πιστούς. Στο νησί αξιοσημείωτη μπορεί να θεωρηθεί η σύνδεση του Αγιου Γεωργίου με τα ξόρκια. Στο Εμπορείο[ii] λένε: « Αη Γιώργη Καβαλάρη, με σπαθί και με κοντάρι, δος μου το κλειδάκι σου, ν ανοίξω το ματάκι μου, να δω τι έχει μέσα κριθάρι ή σιτάρι ή μαργαριτάρι»

Μέσα Γωνιά [iii]

Ο Άγιος Γεώργης ο Σιδερής ή Σιδερίτης, γιορτάζεται στις 3 του Νοέμβρη, ενώ το φθινόπωρο έχει ήδη μπει για τα καλά, και οι πρώτες βροχές έχουν ξεδιψάσει κάπως την άνυδρη θηραϊκή γη. Το ξωκκλήσι βρίσκεται ανάμεσα σε αναβαθμίδες με κοντές φιστικιές, ένα από τα παραδοσιακά προϊόντα του νησιού, και από τα λίγα δέντρα που βρίσκει κανείς στη Σαντορίνη. Αξιοσημείωτο γεγονός στο πανηγύρι του Άη Γιώργη του Σιδερίτη είναι το κρέμασμα του μπακαλιάρου. Από νωρίς, και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, έξω από εκκλησάκι και πάνω από το ρημίδι, τεντώνονται σκοινιά στα οποία κρεμιούνται μπακαλιάροι παστοί και ρέγγες καπνιστές. Με το πέρας της λειτουργίας ο κόσμος περνάει και σερβίρεται μόνος “ξελουριάζοντας“ το μπακαλιάρο και τη ρέγγα με το χέρι και συνοδεύοντάς τα με άφθονο ντόπιο σαντορινιό κρασί για να ξεπλύνει την αρμύρα τους.

Οία

Η μεγαλοπρεπής εκκλησία του Αγ.Γεωργίου είναι ο δεύτερος ενοριακός ναός της Οίας μετά τον Καθεδρικό ναό "Παναγία Πλατσανή (Ακάθιστος Ύμνος)".  Είναι πολιούχος άγιος του χωριού και δεν

είναι τυχαίο ότι ένα από τα επικρατέστερα αντρικά ονόματα στην Οία είναι Γιώργος και Τζώρτζης προς τιμή του Αγίου!  Το πανηγύρι γίνεται ανήμερα της εορτής του μετά το τέλος της πανηγυρικής θείας λειτουργίας και είναι ένα από μεγαλύτερα παραδοσιακά πανηγύρια της Οίας με πολύ φαγητό και κρασί.   Την παραμονή της εορτής το απόγευμα, ομάδα από άνδρες του χωριού, παίρνουν τα δύο λάβαρα της εκκλησίας: α) την ελληνική σημαία με αποτυπωμένη πάνω τη μορφή του Αγίου και β) τη σημαία του συλλόγου Οιατών εν Αθήναις «Αγ.Γεώργιος» και με την συνοδεία νησιώτικων οργάνων να παίζουν σαντορινιούς σκοπούς, καταλήγουν στη κεντρική πλατεία. Εκεί τους περιμένει συγκεντρωμένος ο κόσμος με τον ιερέα και τους ψαλτάδες. Ουσιαστικά «το γκράξιμο της σημαίας του Αγίου» όπως το αποκαλούν οι Απανωμερίτες πρόκειται μια μορφή "καλέσματος". Οι καμπάνες της Πλατσανής χτυπούν ασταμάτητα καθώς πλησιάζουν οι σημαίες ενώ τα βαρελότα πέφτουν …με το τσουβάλι!! Αφού φτάσουν στην πλατεία, παραμένουν εκεί για ένα 5λεπτο και ξεκινάνε πάλι αυτή τη φορά όλοι μαζί με πομπή προς την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου για να γίνει ο καθιερωμένος εσπερινός. Της πομπής προπορεύονται τα βιολιά, πίσω ακολουθεί ο παπάς με τους ψαλτάδες, οι σημαίες και τελευταίος ο κόσμος.

Μετά το τέλος του εσπερινού, σερβίρονται γλυκά και αναψυκτικά, για "συχώριο" των Γιώργων που έχουν φύγει από τη ζωή.  Την επόμενη μέρα, ανήμερα της εορτής, μετά το τέλος της θείας λειτουργίας και αφού ολοκληρωθεί η λιτανεία της εικόνας του Αγίου στα στενά του χωριού, μεταφέρεται στο "πανηγυρόσπιτο" (ειδικό δωμάτιο όπου σερβίρεται το φαγητό), γίνεται δέηση για να "το ευλογήσει ο Άγιος" και αρχίζει να σερβίρεται στους παρευρισκόμενους. Το γλέντι κρατάει μέχρι αργά το απόγευμα. να πούμε ότι η προετοιμασία για το πανηγύρι, αρχίζει από μέρες πριν και συμμετέχει σχεδόν όλοι εθελοντικά, άλλοι στο καθάρισμα της εκκλησίας και άλλοι στην προετοιμασία του φαγητού. Οι Απανωμερίτες ευλάβονται πολύ τον Αγ.Γεώργιο για αυτό εκτός από τον μεγάλο ενοριακό ναό, υπάρχουν σε όλους τους οικισμούς της Οίας διάσπαρτα μικρά εξωκλήσια αφιερωμένα στο όνομα του.Οι 3 σημαίες που κρατούν είναι:1) η ελληνική σημαία με αποτυπωμένη πάνω τη μορφή του Αγίου2) η σημαία του συλλόγου Οιατών 3) η παλιά σημαία της ακτοπλοίας του Λουκά Νομικού  

Ημεροβίγλι

Άγιος Γεώργιος ο Ξεχρεωτής

Πριν από 150 χρόνια υπήρχε ένας καλλιεργητής από το Ημεροβίγλι, ο οποίος είχε δανεισθεί από τα "αφεντικά τους" και επειδή δεν μπορούσε να πληρώσει τα χρέη του, διότη την χρονιά εκείνη το νησί είχε μια φοβερή ανομβρία και οι σοδιές είχαν πρόβλημα. Εκτός των άλλων τα πολλά μέλη της οικογένειάς του, άρα και τα πολλά έξοδα, τον είχαν οδηγήσει στο να κινδυνεύει να χάσει τα χωράφια του και τα αμπέλια του.

Όλη τη νύχτα σκεφτότανε, μα είδε πως τπτ δεν μπορούσε να τον σώσει. Την άλλη  μέρα ξεκίνησε με την "πετσέτα του" ( το σημερινό δεκατιανό του....) για τα χωράφια του. Περνούσε απ έξω από τον Άγιο Γεώργη και λέει : " Ας έμπω να πω του Αγίου τι μου συμβαίνει ίσως εκείνος με βοηθήσει."

Πράγματι μπήκε, άναψε το καντήλι και προσευχήθηκε στον Άγιο, τάζοντας οτι άμα του κάνει το θαύμα και σώσει τα αμπέλια του και θα κάνει στη γιορτή του την "Πανήγυρη" με κρέας και πατάτες.  Μα δεν ηπρόκαμε να κάμει λίγα βήματα και άρχισε να βρέχει ασταμάτητα για πολλές ημέρες. Οπότε σώθηκε η σοδειά του και κατάφερε να ξεχρεώσει τα χρωστούμενά του. Απ αυτό το περιστατικό ο Άγιος Γεώργης ονομάζεται " Ξεχρεωτής"

Λίγο πριν αναχωρήσουμε από το Ημεροβίγλι ξεχωριστο σημείο προσκυνήματος ο Άγιος Γεώργιος λίγο πριν το Σκάρο , με το θαύμα που   πριν απο πολλά χρόνια ένα παιδί έπεσε γλυστρισε ...και σώθηκε....

Μεγαλοχώρι

Άγιος Γεώργιος Μεγαλοχωρίου

Αφιερωμένο στον αδερφό Πρόδρομο της Μονής Προφήτη Ηλία[iv]

 «[....] ανεβαίνοντας τα λιθόκτιστα σκαλοπάθια του, μοσχοβολούσε το αλισμαρί, που ήτανε σκορπισμένο κι από την ορθάνοιχτη θύρα του αντηχούσαν οι αναστάσιμοι ύμνοι που έψαλλαν οι χωριανοί ψαλτάδες ( αιωνία τους η μνήμη): Αντώνης Σιγάλας - Πέρακας, Γουλιέλμος Αργυρός, Ευάγγελος Νομικός- Μπαχάς, Γιώργης Σιγάλας -Μπαλής, κι από κοντά το Νικολέττι του Καφούρου - Χλαπί, βαστούσε πάντα το ίσο πιστη στην οικογενειακή παράρδοση της.  Ασάλευτοι οι αιώνες μέσα στη δίκλιτη καμαρόσκεπη εκκλησιά. το Μελιχρό φως των κεριών στο πολυέλαιο και στα μανουάλια τρεμόπαιζε αναδεύοντας την πανάρχαιη ιστορία της. Έξω στον Αυλόγυρο οι χωριανοί, μελίσσι, αφού το εκκλησιδάκι χωρούσε ίσα με είκοσι νομάτους. Τους φευγάτους εκείνους συγχωριανούς όσους θυμάμαι θα μνημονεύσω που για το συγχώριο τους οι καλοσυνάτες Μεγαλοχωριανές θυατέρες προσφέρουν κονιάκ, και γλεούδια: Τζώρτζη Σαλίβερο- Μπατζάνη, Γιώργη Νομικό ( Αούστριας), Γιώργη Γιακουμέλη, Γιώργη Αλιφραγκή - Μαρκούτσο, Γιώργη Δαμασκηνό - Φούρναρη....[...]

 Πύργο

Από τον Άγιο Γεώργιο το «φτωχό» και τον Άγιο Γεώργιο στα «Σκαλάκια»  τον Άγιο Γεώργιο Λαγκαδιώτισσας και τον Άγιο Γεώργιο στο Καστέλι θα σταθούμε  και θα ξαποστάσουμε σε τρεις  από αυτούς:

-          Άγιος Γεώργιος Λαγκαδιώτισσας

Ο Γιώργος Βενετσάνος[v] αναφέρει την Ιστορία τ Άη Γιώργη της Λαγκαδιώτισσας στον Πύργο.: "Εκεί υπάρχει μια εικόνα που παριστάνει τον Άγιο καβαλλάρη, να σκοτώνει το δράκο και από πίσω να είναι ένα παιδί. Αυτό είναι ντυμένο σαν τουρκάκι.. Η παράδοση λέει ότι στα χρόνια τση σκλαβιάς μια μητέρα ξαφνικά έχασε το παιδί τζη. Άφού ήψαξε παντού κατάφυγε στον Άη Γιώργη που ήτανε στη γειτονιά τζη. Κάθε μέρα η καμένη ημπροσεύχουνταν στον Άγιο να τση φέρει το παιδί της. Ίσαμε που ο Άη Γιώργης τη λυπήθηκε και ηποοφάσισε να τση το πάει. Ανήμερα λοιπός, τ Άη Γιώργιου, εκειδά που ηλουτρουούσανε ήκουσε ο κόσμος χλοπατα τ αλόγου. Βγαίνουν ίξω και τι να δουν το χαμένο παιδί της κερα Θολοϊνης. και να βαστά στα χέρια του ένα κανάτι και μια νυφτομαντήλα. Περίεργος ο κόσμος των ρώτησε πως βρέθηκε ξανα εδώ: Μια μέρα που ήπαιζα στην αυλή λέει το παιδί μου ρθε στο νου να μην βγω όξω στο δρόμο. Εκείνη την ώρα περνούσανε κάτι αράπηδες , μ αρπούνε, και μονομιας μου βουλώνουν το στόμα μου και φορθωθηκε ένας από αυτούς και με πάει στο καϊκι. Έπειτα μ αφήσανε σε έναν αγριάνθρωπο, όποοιος ήθελε συνέχεια να τον βοηθάω να πλένεται... Εγώ όμως έκλαιγα και παρακολούσα τον Αη Γιώργη που είναι στο Λαγκάδι ( Λαγκαδιώτισσα), να με πάρει απο εκει. Μια μέρα εμφανίστηκε μπροστά μου ο Άγιος και μου λέει:- Καλλίκεψε τ άλογο.... -Δεν ξέρω κι εγώ πως τα κατάφερα και τελικά το καλλίκεψα και μ έφερε ως εδώ  ….Η εικόνα του Αγίου υπάρχει ακόμα στο Ναό!

Άγιος Γεώργιος το Κατεφχιο [vi]

Η Εκκλησία του Αϊ Γιώργη στον Πύργο Σαντορίνης λέγεται ότι κτίσθηκε το 1754.[vii]

Η λέξη κατιφιό σημαίνει καταφύγιο ή κατίφια μέρος που δεν το βλέπει ο ήλιος και βασίλειο γιατί έμεινε εκεί η βασιλοπούλα.Πολλοί πιστεύουν ότι η είσοδος του σπηλαίου χτίστηκε για να κρύβονται οι κάτοικοι της περιοχής από τους πειρατές και έτσι δικαιολογείται και η ύπαρξη των τριών οπών που είναι σαν πολεμίστρες στον τοίχο που κλείνει την είσοδο του σπηλαίου.Το σπήλαιο Κατηφιό το συνδέουν επίσης με το «Βασίλειο» όπως ονομάζουν την Αρχαία Πόλη της Θήρας.  

Την ονομασία κατιφιό το πήρε σίγουρα από το σπήλαιο το οποίο βρίσκεται δίπλα στην εκκλησία. Ιδιοκτήτης της είναι η Μάρθα Καταβάτη Κουτσογιαννοπούλου από τον Πύργο Καλλίστης κόρη του Γεωργίου Καταβάτη από όπου και την κληρονόμησε.    Η εικόνα του ναού φυλάσσεται στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στον Πύργο και μόνον την ημέρα που γιορτάζει ο Άγιος 23 Απριλίου και πάντα μετά το Πάσχα παίρνει την θέση της μέσα στο ξωκλήσι. Λέγεται επίσης ότι έχει κάνει θαύματα.
Όπως μου εξιστόρησε ο κος Γιώργος Καταβάτης ο παππούς του του μίλησε κάποτε για ένα Καΐκι φορτωμένο με ασβέστη που προσέγγιζε το νησί μέσα σε σφοδρή θαλασσοταραχή, και κινδύνευε να καεί (λόγω του φορτίου) καίγοντας μαζί και το πλήρωμα. Ο Καπετάνιος Σαντορινιός στην καταγωγή ο Απόστολος Μουσούρης βλέποντας μπροστά από την πρύμνη του καϊκιού το ξωκλήσι του Αγίου προσευχήθηκε στην χάρη του να γαληνέψει η θάλασσα για να φτάσουν σώοι στο νησί. Έτσι και έγινε. Ο ίδιος και η μετέπειτα φαμίλια του την ημέρα της γιορτής του Αγίου ακόμα και σήμερα επισκέπτονται την εκκλησία και συμμετέχουν στην  πανήγυρη . Η λαογραφία αναφέρεται, όσον αφορά το Σπήλαιο του Κατιφιού ,ή κατεφιού ,ή βασίλειο σε θρύλους.Λέγεται ότι ένας βασιλιάς θέλοντας να τιμωρήσει την κόρη του την έβαλε σε ένα πλοίο για να την εξορίσει μακριά. Ενώ ταξίδευαν και βρίσκονταν έξω από το Καμάρι η βασιλοπούλα παρακάλεσε τον καπετάνιο να την αφήσει ελεύθερη εφ’ όσον του υποσχέθηκε ότι θα κρυφτεί και κανένας δεν θα μάθει που βρίσκεται. Έτσι και έγινε . Την αποβίβασαν στο Καμάρι και η πριγκίπισσα βλέποντας το εκκλησάκι του Άι Γιώργη στο απρόσιτο σημείο που βρισκόταν αποφάσισε να πάει να κρυφτεί εκεί. Εκεί συνάντησε ένα καλόγερο του οποίου του εξήγησε τι της είχε συμβεί και τον παρακάλεσε να την κρύψει κάπου που κανείς δεν πρόκειται να την ανακαλύψει. Ο καλόγερος λοιπόν της έδειξε το σπήλαιο της εξήγησε ότι είναι απρόσιτο ότι δεν θα ήταν δυνατόν να κατεβαίνει από εκεί και ότι θα έπρεπε να ανεβάζει με καλάθι τις τροφές που αυτός θα τις έφερνε .Έτσι και έγινε ώσπου μια μέρα μετανιωμένος ο Βασιλιάς ψάχνοντας την κόρη του έφτασε εκεί όπου και την βρήκε και την πήρε πίσω στο βασίλειό του.
Άλλοι λένε ότι ήταν τόπος τιμωρίας μιας άπιστης βασίλισσας.   

Παλαιά Μονή Αγίου Γεωργίου Πύργος

῞Αγιος Γεώργιος

Πρόκειται γιά μονόκλιτη βασιλική, πού ἐφάπτεται μέ τή βόρεια πλευρά τοῦ ναοῦ τῶν Εἰσοδίων τῆς Θεοτόκου. Κτίσθηκε ἀπό τόν ἱεροδιάκονο Παρθένιο Σιγάλα καί ἀφιερώθηκε στή Μονή τό 1725. Σύμφωνα μέ τό σχετικό ἀφιερωτικό γράμμα ἔπρεπε νά τελοῦνται «τρεῖς λειτουργίαι τὴν ἑβδομάδα καὶ νὰ ἔχῃ ἐφημέριον διαρκῶς». Μεταξύ τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων, πού ἀναλάμβανε ἡ Μονή ἔναντι τοῦ μετοχίου ἦταν «νὰ ἀνάπτεται ἀκοίμητος κανδήλα ἐμπρὸς τῆς Εἰκόνος, νὰ καίεται μία λαμπὰς κατὰ τὰς καθ’ ἑβδομάδα γενομένας παρακλήσεις, τὴν Παρασκευὴν ἢ Κυριακὴν ἑσπέρας ὑπὸ τοῦ ἐφημερεύοντος ἱερέως...». Τούς ὅρους αὐτούς ἐκπλήρωσε ἡ Μονή μέχρι τό 1935. ᾿Από τό 1735 ἕως τό 1830 λειτούργησε ὡς γυναικεῖο μοναστήρι (σώζεται κτηριακό συγκρότημα μέ κελιά). Σύμφωνα μέ τό σχετικό ἐπισκοπικό Γράμμα τοῦ Ζαχαρία Γύζη (8 Φεβρουαρίου 1735), οἱ κάτοικοι τοῦ Πύργου ἀποφάσισαν «νὰ κτίσουν σεβάσμιον μοναστήριον μὲ ἔξοδα τῶν χριστιανῶν... εἰς τὸ ὄνομα τοῦ ῾Αγίου ἐνδόξου μεγαλομάρτυρος Γεωργίου». Τό μοναστήρι ἦταν κοινόβιο, μέ ἐντολή ὥστε «αἱ καλογραῖαι νὰ μὴν ἠμποροῦν νὰ εὐγαίνουν ἔξω ἀπὸ τὴν πόρταν, μήτε ἄλλος τινὰς νὰ ἐμβαίνῃ μέσα, οὔτε ἡγούμενος, οὔτε ἱερομόναχος, οὔτε λαϊκός, οὔτε γυναῖκα, οὔτε παιδί, οὔτε αὐτὸς ὁ ἀρχιερεύς, πάρεξ διὰ μεγάλην ἀνάγκην».῾Η λειτουργία τῆς Μονῆς σταμάτησε τό 1839, ὅταν διαλύθηκε ἐξαιτίας τοῦ ᾿Οθωνικοῦ διατάγματος ἀρ. 30. Οἱ μοναχές ἐγκαταβίωσαν στή μονή τοῦ ῾Αγίου Νικολάου, λίγο ἔξω ἀπό τά Φηρά. Μέ τούς σεισμούς τοῦ 1856 τό ἐναπομείναν μοναστηριακό συγκρότημα κατέστη σχεδόν ἀκατοίκητο, ἐνῶ οἱ σεισμοί τοῦ 1956 ἐπέφεραν ἐπιπλέον καταστροφές.

Κοντοχώρι

Άγιος Γεώργιος ο Σφουγγατάς  [viii]

Ο Αη- Γιώργης ο Σφουγγατάς, μια ερμηνεία για το προσωνύμιο: «Ένα παιδί για να ευχαριστήσει τον άγιο για τη βοήθεια που του είχε δώσει, του χάρισε ένα σφουγγάτο. Κάποιοι ναυτικοί, οδηγημένοι από το φως του αγίου Γεωργίου βγήκαν στη στεριά και για να ευχαριστήσουν τον άγιο πήγαν να του ανάψουν κερί. Βρήκαν το σφουγγάτο και το έφαγαν. Η πόρτα της εκκλησίας δεν άνοιγε όμως. Κατάλαβαν πως ήταν για το σφουγγάτο, πλήρωσαν και τότε η πόρτα άνοιξε. Και τότε είπαν: Καλό ήταν το σφουγγάτο σου Αη- Γιώργη μου, αλλά ακριβό».  

Εμπορείο

Ιερό Ησυχαστήριο Αγίου Γεωργίου του Θαλασσίτη [ix]

Βρίσκεται στήν περιοχή τοῦ ᾿Εμπορείου, μεταξύ Περίσσας καί ᾿Εξωμύτη, κοντά στή θάλασσα. ᾿Αρχικά βρισκόταν μέσα σέ ἕναν μικρό ἀμπελώνα τῆς Μονῆς. ᾿Αργότερα, μέ αἴτηση τῶν κατοίκων τοῦ ᾿Εμπορείου, σύμφωνα μέ τήν παράδοση, δόθηκε ἄδεια νά χρησιμοποιηθεῖ ἕνα μέρος τοῦ ἀμπελώνα ὥστε νά ἐπεκταθεῖ ὁ ναός καί νά μείνει ἐφεξῆς ἀνεξάρτητος. ῎Εγινε λοιπόν ἡ ἐπέκταση, μέ ἕναν πλέον τρισυπόστατο ναό μέ τροῦλο, μέ κυκλοειδῆ αὐλή, μέ δύο τραπεζαρίες (μεγάλη καί μικρή), μέ μαγειρεῖο καί δεξαμενή. ῎Εχει κωδωνοστάσιο πρός τό ἄκρο τῆς αὐλῆς, τό ὁποῖο ἀνακαινίσθηκε, λόγω τοῦ κινδύνου κατάρρευσης τοῦ παλαιοῦ ἀπό τό σεισμό τοῦ 1956. Γύρω στό 1970 ἀνακαινίσθηκαν καί τά δύο πλάγια κλίτη καί μετατράπηκαν σέ παρεκκλήσια (νότιο· ἅγιος ᾿Ελευθέριος, βόρειο· εὐαγγελιστής Μάρκος), ὅλα τά ἱερά σκεύη, καθώς καί ξυλόγλυπτο ἐπίχρυσο τέμπλο.῞Ολα ἔγιναν μέ τήν συνδρομή τῶν κατοίκων τοῦ ᾿Εμπορείου, ἰδιαιτέρως ἐκείνων πού ἔμεναν στή Ρωσία, μέ τήν ἀκάματη φροντίδα καί ἐπιστασία τοῦ Νικολάου Μαυρομμάτη, ὁ ὁποῖος ἔφερε ἀπό τήν Ρωσία εἰκόνες, σκεύη καί ἄμφια. Σήμερα, μετά ἀπό τή φροντίδα τῆς ἀδελφότητας τοῦ Προφήτη ᾿Ηλία, ἡ ἐκκλησία συντηρήθηκε καί ἀναπαλαιώθηκε ἐκ νέου, κτίστηκαν κελλιά και βοηθητικοί χώροι και ὁ Ἅγιος Γεώργιος λειτουργεῖ ἀπό τό 2005 ὡς γυναικεῖο ἠσυχαστήριο (2 μοναχές). Ενώ για το μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου συμπληρώνει ο Μάρκος ΑΒ.Ρούσσος, στα « Λαογραφικά της Σαντορίνης «...Παλαιότερα και όταν ακόμη ζούσε η Καλλιώ του Χαριτωμένου γινόταν μεγάλο πανηγύρι και σαν τελείωνε  η λειτουργία οι χωρικοί έστρωναν τις πετσέτες τους στα αμπέλια με τα ανθισμένα κλήματα και τα έρριχναν  στο φαγοπότι με βιολιά, χορούς, τραγούδια. Εκεί πλαι στη μεσαια πόρτα της εκκλησίας υπάρχει μια μεγάλη στέρνα  μ ενα ιστορικό μακρόστενο σιδερένιο αγλιστήρι δεμένο με μια χοντρή αλυσσίδα. Από αυτό το αγλιστήρι δροσίστηκαν οι προσκυνητές, οι διαβατάρηδες, οι τρατάρηδες και οι δουλευτάδες .

Στη λαογραφική παράδοση της Σαντορίνης έχουν εμφανιστεί σε διαφορετικά επίπεδα. Οι Ρίμες ή ριμάδες από πλευράς Σαντορίνης, είναι άλλη μία από τις διαφορετικές καταγραφές  της τοπικής ιστορίας – λαογραφίας του τόπου μας.  Η διαφορετική μορφή τους : « θα πρέπει να αναζητηθεί περισσότερο στη διαφορετική τους λειτουργία. Ο ρόλος της ρίμας είναι κυρίως η μετάδοση  αξιοσημείωτων , εντυπωσιακών ειδήσεων στον χώρο και στον χρόνο  […] ο ρόλος της ρίμας είναι να μεταδόσει την αίσθηση που προκάλεσε το εξαιρετικό περιστατικό». [x] Η ζωή και το έργο του Αγίου Γεωργίου δεν άργησαν να γίνουν γνωστά στη Σαντορίνη όπως άλλωστε και σε όλον τον χριστιανικό κόσμο[xi].Αν και μέχρι στιγμής έχουν εντοπιστεί τουλάχιστον 5  παραλλαγές της ρίμας του Αγίου Γεωργίου στη Σαντορίνη  θα σταθούμε στις εξής τρεις  μιας και διαφέρουν :

Ο Μάρκος  Αβ. Ρούσσος μας παρουσιάζει την πρώτη[xii]:

«Άγιε μου Γιώργη ξακουστέ και αφέντη καβαλλάρη,
αρματωμένος με σπαθί και με αργυρό κοντάρι.
Θεριό είναι στον τόπο μας σ ένα βαθύ πηγάδι,
ανθρώπους το ταϊζανε κάθε πρωϊ και βράδυ.
Μια μέρα δεν του δώσανε άνθρωπο να δειπνήσει,
Σταλιά νερό δεν άφησε τη χώρα να δροσίσει.
Ας βάλουμε τα μπουλετιά, κι ότινος μέλλει ας πέσει,
Να πάει το παιδάκι του του λιονταριου πεσκέσι.
Τα μπουλετιά ηπέσανε σε μια βασιλοπούλα,
Όπου την είχε ο βασιλιάς μόνη κι αμοναχούλα.
Ο βασιλιάς σαν τ’ άκουσε, αυτό το λόγο είπε:
«πάρτε το βασίλειοο και το παιδί μου αφήστε»
Μα ολαος σαν τοκουσε τρέχει στον βασιλέα:
«δεν φήνεις το παιδάκι σου σε παίρνουμε εσένα».
- Επάρετο κι αμέτετο και ντύσετε το νύφη,
κι άμετετε το του λιονταριού γλυκά να το μασήσει.
Κι άμετετε και στο χρυσοχό να κάμει αλυσίδα,
Να πάτε να το δέσετε στου πηγαδιού τα χείλια.
Κι όταν το πηγαίνανε, όλα τα δέντρα σειόταν,
Και τα πουλάκια στις κορφές πικρά εκελαδούσαν.
Καιόταν την εκρεμούσανε όλα ταόρη τρέμαν,
Κι η κόρη Πάντα έλεγε: « Αλοίμονο σε μένα».
Ξένος κι αγνώριστος περνά τηνκόρη εχαιρέτα,
Κι η κόρη τα αποκρίνεται κι η κόρη του μιλάει.
«Τράβηξε ξένε από δω, τραβήξου παραπέρα,
Γιατί θα βγει το θεριοό να φάει εσέ και μένα

- Στρώσε τα γονατίκια σου για να ακουμπήσω επάνω,
- Κι όταν θα βγει το θεριό, σκούντα με σήκω, επάνω..
Σήκω Ξένε να χαρείς και το νερό αφρίζει,
Κι ο άγριος ο λέντας τα δόντια ακονίζει.
Δράκυ της έπεσε ευθύς, επάν στο μάγουλό του,
Σηκώνεται ανατολικά, και κάνει το σταυρό του.,
Και βγάζει το σπαθάκι του και κόβει το λαιμό του.

Πάλι ξαναδευτέρωσε την παίρνει μές στο στόμα,
Μεγάλη τάραξη έγινε σε όλο της το σώμα.

Πες μου Ξένε να χαρείς πως λένε τ’ όνομά σου;
Κι εγώ θα κάνω χάρισμα διπλό στο θέλημά σου.

Γιώργης στρατιώτης λέγομαι, απ την Καπαδοκία,
Κι αν θέλεις να κάμεις χάρισμα, κτίσε μια εκκλησία,
Και πιάσε και ζωγράφισε Χριστό και Παναγία,
Κι από μεριά της Παναγιάς γράψε ένα καβαλάρη,
Αρματωμένο με σπαθί και μ αργυρό κοντάρι.

Ξένε μου όταν κοιμόσουνα περνά μια περιστέρα,
Που κράτα Τίμιο Σταυρό εις τη δεξά τη χέρα,
Στον Άγιο πάλιέγραφε, ζήτω μου ευλαβεία:
«Αγιε Γιώργη που γλύτωσες την κοπελιά την εμοναχορη»|

Αη Γιώργης - Μεγαλοχώρι 

Αλλή μία ρίμα του Αη Γιώργη μέσα από το αρχείο της λαογράφου - ερευνήτριας Στέλλας Κοντογιάννη

Ρίμα του Αη Γιώργη, (από: Καλλιόπη Νομικού)

«Ένα θεριό στον τόπο μας
σ’ ένα βαθύ πηγάδι
ανθρώπους το ταϊζανε
κάθε πρωί και βράδυ
μια μέρα δε ντου δώσανε
άνθρωπο να δειπνίσει
σταλιά νερό δεν ήφησε
τη χώρα να δροσίσει
να βάλουμε τα μπουλεθιά
να δούμε τίνος πέφτει
να πάμε τ’ άγριου θεριού
ένα παιδί πεστστσέσι
τα μπουλεθιά ηπέσανε
εις τη βασιλιοπούλα
οπού την είχε ο βασιλιάς
μόνια κι αμοναχούλα
ο βασιλιάς ως τόκουσε
πολύ του βαροφάνη
πάρτε το βίο μου όλο
και το παιδί μου αφήστε
εάν δε θες με το καλό
σε παίρνομε κι εσένα
κι αμέσως την επήγανε
πλησίον εις το πηγάδι
…………………
κι ο Αης Γιώργης ήρχουντα
στον κάμπο ο καβαλάρης
- Φύε μου ξένε απ’ εδώ
ξένε μου απ’ τα ξένα
για θάρθει τ’ άγριο θεριό
να φάει εμέ κι εσένα.
Πλώσε το ποδαράκι σου
απάνω ν’ ακουμπήσω
κι αν έρθει τ’ άγριο θεριό
σκούντα με να ξυπνήσω.
Τρέμαν τα όρη τρέμανε
και το θεριό ηρχούντας
κι η κόρη πάντα έλεγε
- Αλλοίμονο σε μένα.
Τα δάκρυά της πέφτανε
απά στον Άη Γιώργη.
κι ο Άης Γιώργης ξύπνησε
με όλη του την τόλμη.
Γυρίζει ανατολικά
και κάνει το σταυρό ντου.
Μια κονταρκιά του έδωσε
του ‘κοψε το λαιμό ντου.
Πάλι ξαναδευτέρωσε
τη ντρώει μες το στόμα.
Μεγάλη αναταραχή έγινε
στις πέτρες και στο χώμα.
Πες μου ξένε το μέρος σου
πες μου και τ’ όνομά σου.
Να πω εις το πατέρα μου
να κάμει θέλημά σου.
Ο Άης Γιώργης λέγομαι
απ’ τη Μακεδονία
κι αν έχεις ευχαρίστηση
χτίσε μιαν εκκλησία."

Στο ίδιο μοτίβο ο Μανώλης Λιγνός [xiii]   καταγράφει άλλη μία παραλλαγή της ρίμας του Αγίου Γεωργίου

Ένα  θεριό στον τόπο μας, σ ένα βαθύ πηγάδι,

Άνθρωπο του παένανε, κάθε πρωί και βράδυ.

Μια μέρα δεν του πήαμε, άνθρωπο να μασήσει,

Νερό δεν ήφυκε σταλιά τη χώρα να δροσίσει.

- Να βάλουμε τη μπουλεθιά σε ποιο πέσει, να πάει στα άγριο θεριό ένα παιδί πεσκέσι.

Τα μπουλεθιά έπεσανε, εις τη βασιλοπούλα,

όπου τηνε χε ο βασιλιάς  μόνη κι αμοναχούλα.

Ο βασιλιάς σαν τ’ άκουσε άλλο λόγο δεν είπε: - Το βιος μου όλο πάρτε το και το παιδί μ αφήστε…..

....Ο κόσμος εσυνάχτηκε απά στου Βασιλέα.....

-          Ή το παιδί σου δώσε μας, ή παίρνουμε κι εσένα.

-          Πάρτε το κοριτσάκι μου  και ντύσετέ το νύφη, σαν έβγει τα άγριο θεριο, γλυκά να το μασήσει

Στο δρόμο που την πηαιναν , μπαντάει ένας ξένος.

-          Για φυα ξένε από εδώ, ξένε από τα ξένα, μην έβγει το άγριο θεριο και φάει εσέ και μένα

.-          Σύρε το ποδαράκι σου απάνω να ακουμπήσω, σαν έβγει τα άγριο θεριό, μίλησε να ξυπνήσω.

Και το θεριό όταν έβγαινε τρέμα τα  όρη τρέμα, και το κορίτσ’ ηφώναζε : « ΑΛοίμονο σε μένα….»

Τα δάκρυά της πέσανε απά στον Άγιο Γεώργη Ηξύπνησε και τρόμαξε με όλη ντου την τόλμη,

Γυρίζει ανατολικά και κάνει το Σταυρό ντου και

Με τη μία που του δωκε του πήρε το λαιμό ντου,

Του την ξαναδευτέρωσε την πηρέ εις το σώμα,

Μεγάλ’ εγίνη η ταραχή στις πέτρες και στο χώμα. …

Και ο βασιλιάς που τα βλεπε, ψηλά από το παλάτι, ευτυς  αμέσως έτρεξε τον ξένο πλησιάζει:

Τον Άη Γιώργη χτίζουνε ,

Βάνω κι εγώ το χώμα,

για να περνώ να προσκυνώ,

Το ζαχαρένιο στόμα

Κλείνοντας  θα ταξιδέψουμε μουσικά με τη Ρίμα του Αγίου Γεωργίου από τη δικιά μας Μαρίζα

---

[i]  Μηνδρινός Μαθαίος   Θηραικές Ρίμες, Κυκλαδικά Θέματα , Γενάρης – Φλεβάρης 1986

[ii]   Βενετσάνος Γεώργιος: Λαογραφικά Σαντορίνης, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ τόμος Β

[iii] http://kallistorwntas.blogspot.gr/2016/05/blog-post.html

[iv] Συρίγου- Μονιούδη Γ., Η Σαντορίνη μου, Εκδόσεις Θηραικά

[v] Βενετσάνος  Γεώργιος: Λαογραφικά Σαντορίνης, ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ τόμος Β

[vi]   Για το προσωνύμιο Κατεφχιο πρέπει να σταθούμε ουσιαστικά στα δύο σημεία του βουνού του Προφήτη Ηλία. Το ένα αφορά τον Άγιο Γεώργιο το Κατεφχιο  από την πλευρά του Πύργου και το άλλο την Παναγια την Κατευχιανή στην Περίσσα (http://kallistorwntas.blogspot.gr/2012/09/blog-post_6794.html)

[vii] http://pyrgossantorini.blogspot.gr/2012/10/blog-post.html

[viii]  Καραμολέγκου Μαρία, Θρησκευτικός Τουρισμός, η περίπτωση της Σαντορίνης, Τει Κρήτης

[ix]  http://thesvitis.blogspot.com/p/blog-page_22.html

[x] Ν. Πολίτη: οι «Ρίμες» , έμμετρες αφηγήσεις περιστατικών, στο Η λαική λογοτεχνία στη Νοτιανατολική Ευρώπη (19ος- 20ος αι), τετράδιο εργασίας 15, σελ 79-90 http://helios-eie.ekt.gr/EIE/handle/10442/7649 (ενημέρωση Ιούλιος 2015)

[xi]  Μηνδρινός Ματθαίος, Θηραϊκές Ρίμες, Κυκλαδικά Θέματα 1986 Ιανουάριος Φεβρουάριος

[xii]  Ρούσσος Μ, Σαντορίνη – Ήθη εθιμα και παραδοσεις, Αθήνα, 1979 σελ 129.

[xiii]  Λιγνός Εμμ, Λαογραφικά της Σαντορίνης, Μ.Ι.Δανέζης (επιμ.) Σαντορίνη 1971

Μεγάλη Πέμπτη στο Εμπορείο Σαντορίνης

Γράφει ο Μάρκος Αβ.Ρούσσος στο "Σαντορίνη Ηθη έθιμα και παραδόσεις",

Μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα, τα έθιμα της Λαμπρής ήταν αναλλοίωτα, όπως: ο « Λάζαρος», τα « σήμαντρα», ο «Οβραίος», οι «κουτσούνες», οι «φεσκουλιές», τα «μιλιτίνια», τα «σγαρδούμια», και πολλά αλλά από τα οποία ελάχιστα διατηρούνται μέχρι σήμερα.

Από ότι θυμούνται οι γεροντότεροι, το σαραντάμερο της Τρανής Σαρακοστής, ακόμα και οι άρρωστοι. Το παρακάτω απόσπασμα αφήγησης μιας ηλικιωμένης θηραίας μας δίνει ολοκάθαρα την εικόνα της ζωής εκείνης της εποχής:

« Την τρανή Σαρακοστή, δε πασκάζαμε τίοτις,και καλά μαθές κρηάς, ψάρι, βούτυρα, αυγό, γάλα, τυρί ή λάδι. Ψάρι ητρώαμε μόνο του Ευαγγελισμού και των Βαγιών, κι αν ήτανε σορόκος ητρώαμε μπακαλιάρο, λάδι μόνο οι άρρωστοι και οι λοχούδες αλλά όχι Τετράδη και Παρασκευή. Σα ήμπενε η μεγαλοβδομάδα, όλοι ησπουτάζαμε να σαχτούμε για να πάμε στη εκκλησιά, πριχού βγει ο Νυφίος. Τότες από ότι θυμούμαι το χωριό μας,  είχε 4 ενορίες τση Παναγιάς, του Χριστού, του Αγίου Σπυριδώνου και του Άη Χαραλάμπου, όλες οι εκκλησές ήτανε γιομάτες. Οι παλαιοί ηλέανε πως ήτανε ενορία και η Αγία Τριάδα και καλά ότι το Νημποριό είχε 5 ενορίες. Οι πρωτινοί ήτανε του Χριστού αθρώποι, τουτουνού του καιρού σκαρτέψανε και για ταύτος πάμε έρι πρεέρι. Όλοι ηλαλακούσαμε να ξημερώσει, η Μεγάλη Πέφτη για να κάμωμε τα λαμπριανά. Οι σκουτέλες για το ζύμωμα, τα μουρτάρια για το κοπάνισμα των μυρωδικών , τα τσουκαλικά για το βάψιμο των αυγών όλα ήτανε χαζήρικα από την αυγή και η νοικοκυρά, άμα ήβραζε τη αλιφασκιά των παιδιών, για να πιούνε το βραστάρι τους, να μη συναωγιάζουνε, άρχιζε το ζύμωμα. Πρώτα ήπλαθε τσι κουτσούνες των παιδιών. Για το πιο μεγάλο παιδί έκανε την πιο μεγάλη κουτσούνα. Στη μούρη τση κουτσούνας ήβαζε ένα κόκκινο αυγό και τση δίπλωνε τα χέρια τζης  μπροστά τζης.Ύστερις ζύμωνε σ άλλη σκουτέλα τα κουλουράκια και τσι τυροπιτες  με το ζαφορά και σαν τα ‘ πόκανε αυτά, ηκίνα τα μελιτίνια και τσι φεσκουλιές.»

Οι πασχαλινές τυρόπιτες ήταν πολύ νόστιμες και παρασκευάζοντο ως εξής:

Η νοικοκυρά έπαιρνε 6- 10 οκάδες σιμιγδάλι, και δύο 2-3 οκάδες τυρί χλωρό, 100 – 150 αυγά κοπανισμένο μοσχοκάρυδο και ζαφορά σε ποσότητα τέτοια ώστε τη ζύμη να γίνει αρκετά κίτρινη. Αφού όλα αυτά εζημώνοντο καλά, άφηναν το μείγμα να φουσκώσει. Εντωμεταξύ έπλαθαν από ζύμη στρογγυλά φύλα, πολύ ψιλά και έβαζαν το μείγμα μέσα  σ αυτά.κατόπιν σήκωναν τις άκρες κάθε φύλου και το δίπλωναν όταν τελείωναν, τα πήγαιναν στο φούρνο. Μετά δύο ή τρεις ημέρες έκοβαν τις τυρόπιτες σε τεμάχια και τις πήγαιναν στο φούρνο για να γίνουν παξιμάδι, και τούτο για να διατηρηθούν περισσότερο καιρό. Οι φεσκουλιές ήταν πολύ νόστιμες και τις έφτιαχναν από αλεύρι με κομμένα ψιλά φέσκουλα και πολύ πιπέρι. Το μείγμα εζυμώνετο και εψήνετο στο φούρνο.  Σήμερον παρασκευάζονται μόνο μελιτίνια, από φαρίνα, μυζύθρα, αυγά και βούτυρο.

«Σαν ετελειώναμε τα ζυμώματα όσοι είχανε φουρνί, τα άφτανε και τα φουρνίζανε, απές οι άλλοι τα παένανε στο φούρνο του χωριού.το Νημποριό είχε 5 φούρνοι και δέκα μύλοι που δουλεύάνε ντάιμα κείνα τα χρόνια για να το θρέψουνε το χωριό. Το κοπελομάνι ηανεκρέμουυντα απ όξω από τσι φούρνοι, πότες θα βγούνε οι κουτσούνες για να τσι πάρουνε. Αλλά καθα είς ήπερνε τη δικιά ντου και τη φύλαε μέχρι να πάει στην Ανάσταση και να τη πάρει μαζί ντου. Τα πιο μικρά παιδιά που δε νοούντανε δεν νταγιαντούσανε, και τη δακούσανε, μα και τα πιο μεγάλα ανοίανε κατσιμας το σεντούκι και αρπούσανε κανένα κουλούρι. Σα τύχενε όμως και το θώριε η μάνα ντου ήτρωε το άλαι ντου.

Με το κάτσιμο του ήλιου ηχτύπα η καμπάνα τση Παναγιάς και όλο το χωριό ητοιμάζουντα για την εκκλησά. Όπως σου ανεθίβαλα , το χωριό είχε 5 ενορίες και ηγεμίζανε ολες. Όλα τα κατηχούμενα ήτανε γεμάτα κοπελούδια, οι άντρες δεν χωρούσανε και κάθουντα όξω στην αυλή και αφουγκράζοντα τον παπά που ήλεε τα δώδεκα ευαγγέλια.

Όντες ήβγαζε ο παπάς, το Κατασταυρωμένο και ήψαλε το «Σήμερις κρεμάται επι ξύλου», τα μάτια όλων δακρύζανε που ηθωρούσανε το Χριστό σταυρωμένο πάνω στον Τίμιο Σταυρό. Μετά τα δώδεκα ευαγγέλια οι κοπέλλες του χωριού στολίζανε , όπως και τώρα το Πιτάφιο, με δροσερά αβγιολόπουλα που τα μαζεύγανε από το πρωι, γυρίζοντας τις γειτονιές με πανέρια.

Οικοτροφείο Σαντορίνης - Μία στέγη οικογενειακής Αγάπης

Πάμε σαν άλλοτε στο παρελθόν… αλλά όχι στο πολύ μακρινό. Βρισκόμαστε γύρω στα 1980 στα Φηρά, στο παλιό Οικοτροφείο της Μητρόπολης ( πρώην Επαρχείο απέναντι από το Κέντρο Υγείας), όπου συναντάμε τις παρέες μαθητών. Εκεί κοντά στο παλιό τους Αναγνωστήριο, όπου οι μεγάλοι μαθητές διάβαζαν τους μικρούς. Ενώ πιο δίπλα ήταν και η εκκλησία των Τριών Ιεραρχων.

Οι παρέες αυτές, δεν βρέθηκαν ξαφνικά εκεί  δεν βρέθηκε ξαφνικά εκεί . Το έργο του Οικοτροφείου ήταν εξ ολοκλήρου δημιούργημα του πρώην Μητροπολίτη Θήρας κυρό Γαβριήλ Καλοκαιρινό. Εκείνος, ενώ περιόδευε στην Αμοργό το 1962, ομάδα γονέων του ανέφερε το πρόβλημα ότι τα παιδιά που τελείωναν τις τάξεις του Γυμνασίου έπρεπε να ξενιτεύονται ακόμα και στην Αθήνα, ζητώντας του του να ιδρύσει ένα μαθητικό οικοτροφείο στην έδρα της Μητρόπολης δλδ στη Σαντορίνη, προς εξυπηρέτηση του σκοπού αυτού. Στα Φηρά, αρχικά υπήρχε ένα λυόμενο (στις παλιές αποθήκες της Αγροτικής Τράπεζας) και το μετέτρεψε καταλλήλως σε Οικοτροφείο δια τα παιδιά όλων των νησιών.

«Μέ τήν ἄγρυπνον φροντῖδα καί ἐπίβλεψιν καί τό κατάλληλον πρόγραμμα τοῦ Μαθητικοῦ Οἰκοτροφείου, πολλοί ἐκ τῶν μαθητῶν του ἀνεδείχθησαν ἀριστοῦχοι καί χωρίς φροντιστήρια εἰσῆλθον εἰς Ἀνωτέρας καί Ἀνωτάτας Σχολάς, καί ἀνεδείχθησαν ἱερεῖς, διδάσκαλοι, ἱατροί, καθηγηταί, καπετάνιοι, ἀξιωματικοί τοῦ στρατοῦ καί τῶν σωμάτων ἀσφαλείας, λογισταί, εὐσυνείδητοι ὑπάλληλοι κ.λπ. Καί τό σπουδαιότερον: ἀνεδείχθησαν καλοί οἰκογενειάρχαι.»[1].

Επειδή όμως οι μαθητές αυξάνονταν ,ανοικοδομήθηκε και με δικά του έξοδα το νέο κτήριο του Οικοτροφείου λίγα μέτρα πιο πάνω.

Οι φωτογραφίες  ανήκουν στον Χρήστο Κωβαίο, τον οποίο ευχαριστώ διπλά για το γεγονός της αναζήτησης και καταγραφής των άλλων οικοτρόφων της εποχής εκείνης.

Στην πρώτη φωτογραφία επάνω από αριστερά: Ευαγγελία Κωβαίου, Νίκος Νομικός, Γιάννης Σιγάλας, Σταύρος Μαρκουλής. Ενώ κάτω Χρήστος Κωβαίος, Λευτέρης Γαβαλάς. 
Βέβαια ξεχωριστή αναφορά πρέπει να γίνει στον τότε αρχιμανδρίτη Επιφάνιο, νυν Μητροπολίτη Θήρας, ο οποίος ακούραστα στάθηκε σε όλα τα παιδιά της επαρχίας, πόσο δε μάλλον των μικρών Κυκλάδων.Ακόμα και σήμερα έχουν να το λένε στις συζητήσεις. Πρόθυμος και πάντα ευδιάθετος για όλους όχι μόνο ηθικά αλλά και υλικά.  η δε βοήθεια του στα ορφανά ( όπως και σήμερα), χρήζει ξεχωριστής επισήμανσης. Στάθηκε ως στοργικός πατέρας και φιλέσπλαχνος αδερφός. Αν και μέχρι και τώρα δεν θέλει να ακούει τέτοια λόγια, κατά τη διάρκεια της έρευνας οι οικότροφοι θέλουν να του μεταφέρουν ένα ζεστό Ευχαριστώ! 

Στη δε μεγάλη ομαδική φωτογραφία αρχικά διακρίνονται ο πατήρ Αντώνιος Νομικός (εφημέριος Κοντοχωρίου) και ο αρχιμανδρίτης είναι ο σημερινός μας Μητροπολίτης Επιφάνιος.  Διακρίνονται επάνω από αριστερά  οι:  Γιώργος Νομικός, Κωνσταντίνος Γαβαλάς, Νίκος Συρίγος ,Μαρία Σιγάλα, Γιάννης Σιγάλας, Ευαγγελία Αρτέμη, Δέσποινα Καρυστιναίου, Ευαγγελία Κωβαίου, Ρούλα Νομικού, Δέσποινα Βενιού, Κυρά Ρούλα. Ενώ κάτω από αριστερά οι : Δημήτρης Χαλκιάς, Λευτέρης Πατηνιώτης, Πιτσικάλης (;;;), Μιχάλης Σιγάλας, Πέτρος Ρούσσος, Σοφούλης Λυμπέρης, Αντώνης Συρίγος, (;;;), Βαγγέλης Παράβαλος, (;;;).

Η έξοδος τους εκείνη την εποχή ξέρετε ποια ήταν; Κάθε Κυριακή μετά την  λειτουργία στην μητρόπολη, επίσκεψη στο Ζαχαροπλαστείο του Ζώρζου στον Πύργο.

Αλήθεια πόσες ιστορίες μπορούμε να βρούμε για την τόσο μακρινή αλλά και συνάμα κοντινή, εποχή;

---

[1] Αφιερωματικη εκδήλωση της Ιεράς Μητρόπολης Κυθήρων για τον Κυθηριώτη Μητροπολίτη Θήρας Γαβριήλ (Βλ: https://www.imkythiron.gr/index.php/eidiseis/teleftaia-nea/3389- )

Επίσκοπος Κυδωνίας Καλλίνικος Σαρπάκης

 Επίσκοπος Κυδωνίας Καλλίνικος Σαρπάκης

Ένας νεομάρτυρας άγιος της Κρήτης με καταγωγή από τη Σαντορίνη

Στην έρευνα πάνω σε άλλο θέμα της Σαντορίνης, εμφανίστηκε και το όνομα του Επισκόπου Κυδωνίας Καλλίνικου Σαρπάκη. Ανασκαλίζοντας λίγο το ιστορικό του παρελθόν, διαπίστωσα ότι είναι θείος του Θηραίου ευεργέτη Στυλιανού Σαρπάκη. Δυστυχώς όμως μέχρι τώρα έχουν εντοπιστεί λίγα ιστορικά στοιχεία.

Οφείλω να ευχαριστήσω θερμά το Γραφείο Τύπου της Ιεράς Μητροπολέως Κυδωνίας και Αποκορώνου οι οποίοι με καθοδήγησαν ώστε μέσα από το αρχείο της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Χρυσοπηγής Χανίων, οι οποίοι μου έστειλαν το παρακάτω υλικό καθώς και τη φωτογραφία του Αγίου.

 «…Μόλις ξέσπασε ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821 στήν Πελοπόννησο, οἱ Τοῦρκοι τῆς Κρήτης, μολονότι δέν εἶχαν κανένα ἀποδεικτικό στοιχεῖο γιά παρόμοια κίνηση τῶν Κρητῶν, πῆραν προληπτικά μέτρα γιά τήν ἀποτροπή τῆς ἐξάπλωσης τῆς ἐπανάστασης καί στόνησί.  Στίς 14 Ἰουνίου κηρύχθηκε ἐπίσημα ἡ ἐπανάσταση στην Κρήτη. Τήν ἑπομένη, ὁ μουσουλμανικός ὄχλος τῶν Χανίων ἀπαίτησε ἀπό τόν πασά τῶν Χανίων νά κοινοποιήσει διάταγμα «περὶ  ἐνόπλου ἀμύνης τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ κατὰ τῶν γκιαούρηδων». Ἡ ἀπαίτηση τοῦ ὄχλου ἔγινε δεκτή καί ὁ ἄμαχος χριστιανικός πληθυσμός παραδόθηκε στή σφαγή. Συνέλαβαν τότε καί μετέφεραν στή φυλακή τόν Ἐπίσκοπο Κυδωνίας καί Ἀποκορώνου Καλλίνικο Σαρπάκη καί τόν διάκονό του Ἀρτέμιο. Ὁ Ἐπίσκοπος Καλλίνικος ἀπεβίωσε ἀπό τίς κακουχίες στη φυλακή ἕνα χρόνο ἀργότερα, ἐνῶ ὁ Ἀρτέμιος παρέμεινε στή φυλακή γιά μεγάλο χρονικό διάστημα βασανιζόμενος…»[1].

Στη Μονή Χρυσοπηγής υπάρχει  ένα σπηλαιώδες παρεκκλήσι αφιερωμένο στους Κρήτες νεομάρτυρες των ετών 1821- 22 καθώς και στον Άγιο Καλλίνικο.  Ο Επίσκοπος Καλλίνικος φυλακίστηκε στις 15- 6 – 1821 ενώ πέθανε στις 12- 7 -1822.

Η αγιοκατάταξη των Επισκόπων Κρήτης και του πλήθους των Κρητών νεομαρτύρων έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το Σεπτέμβριο του 2000. Η μνήμη τους εορτάζεται στις 23 Ιουνίου.

---

[1] Ακολουθία ποιηθείσα των αγίων ενδόξων νέων ιερομαρτύρων μαρτυρησάντων εν Κρήτη, ποιηθείσα από τους μοναχούς της Μονής Αγκαράθου κ.α.