Μεγάλη Πέμπτη στο Εμπορείο Σαντορίνης

Γράφει ο Μάρκος Αβ.Ρούσσος στο "Σαντορίνη Ηθη έθιμα και παραδόσεις",

Μέχρι τις αρχές του 20^ου αιώνα, τα έθιμα της Λαμπρής ήταν αναλλοίωτα, όπως: ο « Λάζαρος», τα « σήμαντρα», ο «Οβραίος», οι «κουτσούνες», οι «φεσκουλιές», τα «μιλιτίνια», τα «σγαρδούμια», και πολλά αλλά από τα οποία ελάχιστα διατηρούνται μέχρι σήμερα.

Από ότι θυμούνται οι γεροντότεροι, το σαραντάμερο της Τρανής Σαρακοστής, ακόμα και οι άρρωστοι. Το παρακάτω απόσπασμα αφήγησης μιας ηλικιωμένης θηραίας μας δίνει ολοκάθαρα την εικόνα της ζωής εκείνης της εποχής:

« Την τρανή Σαρακοστή, δε πασκάζαμε τίοτις,και καλά μαθές κρηάς, ψάρι, βούτυρα, αυγό, γάλα, τυρί ή λάδι. Ψάρι ητρώαμε μόνο του Ευαγγελισμού και των Βαγιών, κι αν ήτανε σορόκος ητρώαμε μπακαλιάρο, λάδι μόνο οι άρρωστοι και οι λοχούδες αλλά όχι Τετράδη και Παρασκευή. Σα ήμπενε η μεγαλοβδομάδα, όλοι ησπουτάζαμε να σαχτούμε για να πάμε στη εκκλησιά, πριχού βγει ο Νυφίος. Τότες από ότι θυμούμαι το χωριό μας,  είχε 4 ενορίες τση Παναγιάς, του Χριστού, του Αγίου Σπυριδώνου και του Άη Χαραλάμπου, όλες οι εκκλησές ήτανε γιομάτες. Οι παλαιοί ηλέανε πως ήτανε ενορία και η Αγία Τριάδα και καλά ότι το Νημποριό είχε 5 ενορίες. Οι πρωτινοί ήτανε του Χριστού αθρώποι, τουτουνού του καιρού σκαρτέψανε και για ταύτος πάμε έρι πρεέρι. Όλοι ηλαλακούσαμε να ξημερώσει, η Μεγάλη Πέφτη για να κάμωμε τα λαμπριανά. Οι σκουτέλες για το ζύμωμα, τα μουρτάρια για το κοπάνισμα των μυρωδικών , τα τσουκαλικά για το βάψιμο των αυγών όλα ήτανε χαζήρικα από την αυγή και η νοικοκυρά, άμα ήβραζε τη αλιφασκιά των παιδιών, για να πιούνε το βραστάρι τους, να μη συναωγιάζουνε, άρχιζε το ζύμωμα. Πρώτα ήπλαθε τσι κουτσούνες των παιδιών. Για το πιο μεγάλο παιδί έκανε την πιο μεγάλη κουτσούνα. Στη μούρη τση κουτσούνας ήβαζε ένα κόκκινο αυγό και τση δίπλωνε τα χέρια τζης  μπροστά τζης.Ύστερις ζύμωνε σ άλλη σκουτέλα τα κουλουράκια και τσι τυροπιτες  με το ζαφορά και σαν τα ‘ πόκανε αυτά, ηκίνα τα μελιτίνια και τσι φεσκουλιές.»

Οι πασχαλινές τυρόπιτες ήταν πολύ νόστιμες και παρασκευάζοντο ως εξής:

Η νοικοκυρά έπαιρνε 6- 10 οκάδες σιμιγδάλι, και δύο 2-3 οκάδες τυρί χλωρό, 100 – 150 αυγά κοπανισμένο μοσχοκάρυδο και ζαφορά σε ποσότητα τέτοια ώστε τη ζύμη να γίνει αρκετά κίτρινη. Αφού όλα αυτά εζημώνοντο καλά, άφηναν το μείγμα να φουσκώσει. Εντωμεταξύ έπλαθαν από ζύμη στρογγυλά φύλα, πολύ ψιλά και έβαζαν το μείγμα μέσα  σ αυτά.κατόπιν σήκωναν τις άκρες κάθε φύλου και το δίπλωναν όταν τελείωναν, τα πήγαιναν στο φούρνο. Μετά δύο ή τρεις ημέρες έκοβαν τις τυρόπιτες σε τεμάχια και τις πήγαιναν στο φούρνο για να γίνουν παξιμάδι, και τούτο για να διατηρηθούν περισσότερο καιρό. Οι φεσκουλιές ήταν πολύ νόστιμες και τις έφτιαχναν από αλεύρι με κομμένα ψιλά φέσκουλα και πολύ πιπέρι. Το μείγμα εζυμώνετο και εψήνετο στο φούρνο.  Σήμερον παρασκευάζονται μόνο μελιτίνια, από φαρίνα, μυζύθρα, αυγά και βούτυρο.

«Σαν ετελειώναμε τα ζυμώματα όσοι είχανε φουρνί, τα άφτανε και τα φουρνίζανε, απές οι άλλοι τα παένανε στο φούρνο του χωριού.το Νημποριό είχε 5 φούρνοι και δέκα μύλοι που δουλεύάνε ντάιμα κείνα τα χρόνια για να το θρέψουνε το χωριό. Το κοπελομάνι ηανεκρέμουυντα απ όξω από τσι φούρνοι, πότες θα βγούνε οι κουτσούνες για να τσι πάρουνε. Αλλά καθα είς ήπερνε τη δικιά ντου και τη φύλαε μέχρι να πάει στην Ανάσταση και να τη πάρει μαζί ντου. Τα πιο μικρά παιδιά που δε νοούντανε δεν νταγιαντούσανε, και τη δακούσανε, μα και τα πιο μεγάλα ανοίανε κατσιμας το σεντούκι και αρπούσανε κανένα κουλούρι. Σα τύχενε όμως και το θώριε η μάνα ντου ήτρωε το άλαι ντου.

Με το κάτσιμο του ήλιου ηχτύπα η καμπάνα τση Παναγιάς και όλο το χωριό ητοιμάζουντα για την εκκλησά. Όπως σου ανεθίβαλα , το χωριό είχε 5 ενορίες και ηγεμίζανε ολες. Όλα τα κατηχούμενα ήτανε γεμάτα κοπελούδια, οι άντρες δεν χωρούσανε και κάθουντα όξω στην αυλή και αφουγκράζοντα τον παπά που ήλεε τα δώδεκα ευαγγέλια.

Όντες ήβγαζε ο παπάς, το Κατασταυρωμένο και ήψαλε το «Σήμερις κρεμάται επι ξύλου», τα μάτια όλων δακρύζανε που ηθωρούσανε το Χριστό σταυρωμένο πάνω στον Τίμιο Σταυρό. Μετά τα δώδεκα ευαγγέλια οι κοπέλλες του χωριού στολίζανε , όπως και τώρα το Πιτάφιο, με δροσερά αβγιολόπουλα που τα μαζεύγανε από το πρωι, γυρίζοντας τις γειτονιές με πανέρια.

Οικοτροφείο Σαντορίνης - Μία στέγη οικογενειακής Αγάπης

Πάμε σαν άλλοτε στο παρελθόν… αλλά όχι στο πολύ μακρινό. Βρισκόμαστε γύρω στα 1980 στα Φηρά, στο παλιό Οικοτροφείο της Μητρόπολης ( πρώην Επαρχείο απέναντι από το Κέντρο Υγείας), όπου συναντάμε τις παρέες μαθητών. Εκεί κοντά στο παλιό τους Αναγνωστήριο, όπου οι μεγάλοι μαθητές διάβαζαν τους μικρούς. Ενώ πιο δίπλα ήταν και η εκκλησία των Τριών Ιεραρχων.

Οι παρέες αυτές, δεν βρέθηκαν ξαφνικά εκεί  δεν βρέθηκε ξαφνικά εκεί . Το έργο του Οικοτροφείου ήταν εξ ολοκλήρου δημιούργημα του πρώην Μητροπολίτη Θήρας κυρό Γαβριήλ Καλοκαιρινό. Εκείνος, ενώ περιόδευε στην Αμοργό το 1962, ομάδα γονέων του ανέφερε το πρόβλημα ότι τα παιδιά που τελείωναν τις τάξεις του Γυμνασίου έπρεπε να ξενιτεύονται ακόμα και στην Αθήνα, ζητώντας του του να ιδρύσει ένα μαθητικό οικοτροφείο στην έδρα της Μητρόπολης δλδ στη Σαντορίνη, προς εξυπηρέτηση του σκοπού αυτού. Στα Φηρά, αρχικά υπήρχε ένα λυόμενο (στις παλιές αποθήκες της Αγροτικής Τράπεζας) και το μετέτρεψε καταλλήλως σε Οικοτροφείο δια τα παιδιά όλων των νησιών.

«Μέ τήν ἄγρυπνον φροντῖδα καί ἐπίβλεψιν καί τό κατάλληλον πρόγραμμα τοῦ Μαθητικοῦ Οἰκοτροφείου, πολλοί ἐκ τῶν μαθητῶν του ἀνεδείχθησαν ἀριστοῦχοι καί χωρίς φροντιστήρια εἰσῆλθον εἰς Ἀνωτέρας καί Ἀνωτάτας Σχολάς, καί ἀνεδείχθησαν ἱερεῖς, διδάσκαλοι, ἱατροί, καθηγηταί, καπετάνιοι, ἀξιωματικοί τοῦ στρατοῦ καί τῶν σωμάτων ἀσφαλείας, λογισταί, εὐσυνείδητοι ὑπάλληλοι κ.λπ. Καί τό σπουδαιότερον: ἀνεδείχθησαν καλοί οἰκογενειάρχαι.»[1].

Επειδή όμως οι μαθητές αυξάνονταν ,ανοικοδομήθηκε και με δικά του έξοδα το νέο κτήριο του Οικοτροφείου λίγα μέτρα πιο πάνω.

Οι φωτογραφίες  ανήκουν στον Χρήστο Κωβαίο, τον οποίο ευχαριστώ διπλά για το γεγονός της αναζήτησης και καταγραφής των άλλων οικοτρόφων της εποχής εκείνης.

Στην πρώτη φωτογραφία επάνω από αριστερά: Ευαγγελία Κωβαίου, Νίκος Νομικός, Γιάννης Σιγάλας, Σταύρος Μαρκουλής. Ενώ κάτω Χρήστος Κωβαίος, Λευτέρης Γαβαλάς. 
Βέβαια ξεχωριστή αναφορά πρέπει να γίνει στον τότε αρχιμανδρίτη Επιφάνιο, νυν Μητροπολίτη Θήρας, ο οποίος ακούραστα στάθηκε σε όλα τα παιδιά της επαρχίας, πόσο δε μάλλον των μικρών Κυκλάδων.Ακόμα και σήμερα έχουν να το λένε στις συζητήσεις. Πρόθυμος και πάντα ευδιάθετος για όλους όχι μόνο ηθικά αλλά και υλικά.  η δε βοήθεια του στα ορφανά ( όπως και σήμερα), χρήζει ξεχωριστής επισήμανσης. Στάθηκε ως στοργικός πατέρας και φιλέσπλαχνος αδερφός. Αν και μέχρι και τώρα δεν θέλει να ακούει τέτοια λόγια, κατά τη διάρκεια της έρευνας οι οικότροφοι θέλουν να του μεταφέρουν ένα ζεστό Ευχαριστώ! 

Στη δε μεγάλη ομαδική φωτογραφία αρχικά διακρίνονται ο πατήρ Αντώνιος Νομικός (εφημέριος Κοντοχωρίου) και ο αρχιμανδρίτης είναι ο σημερινός μας Μητροπολίτης Επιφάνιος.  Διακρίνονται επάνω από αριστερά  οι:  Γιώργος Νομικός, Κωνσταντίνος Γαβαλάς, Νίκος Συρίγος ,Μαρία Σιγάλα, Γιάννης Σιγάλας, Ευαγγελία Αρτέμη, Δέσποινα Καρυστιναίου, Ευαγγελία Κωβαίου, Ρούλα Νομικού, Δέσποινα Βενιού, Κυρά Ρούλα. Ενώ κάτω από αριστερά οι : Δημήτρης Χαλκιάς, Λευτέρης Πατηνιώτης, Πιτσικάλης (;;;), Μιχάλης Σιγάλας, Πέτρος Ρούσσος, Σοφούλης Λυμπέρης, Αντώνης Συρίγος, (;;;), Βαγγέλης Παράβαλος, (;;;).

Η έξοδος τους εκείνη την εποχή ξέρετε ποια ήταν; Κάθε Κυριακή μετά την  λειτουργία στην μητρόπολη, επίσκεψη στο Ζαχαροπλαστείο του Ζώρζου στον Πύργο.

Αλήθεια πόσες ιστορίες μπορούμε να βρούμε για την τόσο μακρινή αλλά και συνάμα κοντινή, εποχή;

---

[1] Αφιερωματικη εκδήλωση της Ιεράς Μητρόπολης Κυθήρων για τον Κυθηριώτη Μητροπολίτη Θήρας Γαβριήλ (Βλ: https://www.imkythiron.gr/index.php/eidiseis/teleftaia-nea/3389- )

Επίσκοπος Κυδωνίας Καλλίνικος Σαρπάκης

 Επίσκοπος Κυδωνίας Καλλίνικος Σαρπάκης

Ένας νεομάρτυρας άγιος της Κρήτης με καταγωγή από τη Σαντορίνη

Στην έρευνα πάνω σε άλλο θέμα της Σαντορίνης, εμφανίστηκε και το όνομα του Επισκόπου Κυδωνίας Καλλίνικου Σαρπάκη. Ανασκαλίζοντας λίγο το ιστορικό του παρελθόν, διαπίστωσα ότι είναι θείος του Θηραίου ευεργέτη Στυλιανού Σαρπάκη. Δυστυχώς όμως μέχρι τώρα έχουν εντοπιστεί λίγα ιστορικά στοιχεία.

Οφείλω να ευχαριστήσω θερμά το Γραφείο Τύπου της Ιεράς Μητροπολέως Κυδωνίας και Αποκορώνου οι οποίοι με καθοδήγησαν ώστε μέσα από το αρχείο της Ιεράς Πατριαρχικής και Σταυροπηγιακής Μονής Χρυσοπηγής Χανίων, οι οποίοι μου έστειλαν το παρακάτω υλικό καθώς και τη φωτογραφία του Αγίου.

 «…Μόλις ξέσπασε ἡ ἐπανάσταση τοῦ 1821 στήν Πελοπόννησο, οἱ Τοῦρκοι τῆς Κρήτης, μολονότι δέν εἶχαν κανένα ἀποδεικτικό στοιχεῖο γιά παρόμοια κίνηση τῶν Κρητῶν, πῆραν προληπτικά μέτρα γιά τήν ἀποτροπή τῆς ἐξάπλωσης τῆς ἐπανάστασης καί στόνησί.  Στίς 14 Ἰουνίου κηρύχθηκε ἐπίσημα ἡ ἐπανάσταση στην Κρήτη. Τήν ἑπομένη, ὁ μουσουλμανικός ὄχλος τῶν Χανίων ἀπαίτησε ἀπό τόν πασά τῶν Χανίων νά κοινοποιήσει διάταγμα «περὶ  ἐνόπλου ἀμύνης τοῦ τουρκικοῦ λαοῦ κατὰ τῶν γκιαούρηδων». Ἡ ἀπαίτηση τοῦ ὄχλου ἔγινε δεκτή καί ὁ ἄμαχος χριστιανικός πληθυσμός παραδόθηκε στή σφαγή. Συνέλαβαν τότε καί μετέφεραν στή φυλακή τόν Ἐπίσκοπο Κυδωνίας καί Ἀποκορώνου Καλλίνικο Σαρπάκη καί τόν διάκονό του Ἀρτέμιο. Ὁ Ἐπίσκοπος Καλλίνικος ἀπεβίωσε ἀπό τίς κακουχίες στη φυλακή ἕνα χρόνο ἀργότερα, ἐνῶ ὁ Ἀρτέμιος παρέμεινε στή φυλακή γιά μεγάλο χρονικό διάστημα βασανιζόμενος…»[1].

Στη Μονή Χρυσοπηγής υπάρχει  ένα σπηλαιώδες παρεκκλήσι αφιερωμένο στους Κρήτες νεομάρτυρες των ετών 1821- 22 καθώς και στον Άγιο Καλλίνικο.  Ο Επίσκοπος Καλλίνικος φυλακίστηκε στις 15- 6 – 1821 ενώ πέθανε στις 12- 7 -1822.

Η αγιοκατάταξη των Επισκόπων Κρήτης και του πλήθους των Κρητών νεομαρτύρων έγινε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο το Σεπτέμβριο του 2000. Η μνήμη τους εορτάζεται στις 23 Ιουνίου.

---

[1] Ακολουθία ποιηθείσα των αγίων ενδόξων νέων ιερομαρτύρων μαρτυρησάντων εν Κρήτη, ποιηθείσα από τους μοναχούς της Μονής Αγκαράθου κ.α.

Η "τσιλαδιά" της μάνας μου, της Νίκης Τσέκου

Τσικνοπέμπτη σήμερα και θυμήθηκα ότι η μάνα μου σαν σήμερα έβγαζε στο τραπέζι και τσιλαδιά.

Στο Καμάρι της Σαντορίνης θυμάμαι , παλιά , οι νοικοκυρές σαν σήμερα «τσούκνωναν» το φαγητό. Το άφηναν δηλαδή, να πιάσει λίγο στον πάτο της κατσαρόλας, να  κολλήσει , να καεί λίγο για να μυρίσει τσίκνα. Συνήθως ”τσούκνωναν το φάβα».

Η μάνα μου φάβα τσούκνωνε .

Αν  είχαν σφάξει το γουρούνι λίγες μέρες πριν τις απόκριες, η μάνα μου έβγαζε στο τραπέζι μαζί με την τσουκνωμένη φάβα και τσιλαδιά.

Τσιλαδιά λέμε στη Σαντορίνη την πηχτή . Φάβα ξέρουν και οι τωρινές νοικοκυρές να φτιάχνουν. Τσιλαδιά όμως, πόσες ξέρουν να φτιάχνουν; Θα μου πείτε ότι στο ίντερνετ υπάρχουν πολλές συνταγές για πηχτή και μάλιστα σε διάφορες παραλλαγές.

Εγώ όμως θυμάμαι την τσιλαδιά της μάνας μου. Στα γεράματά της, επειδή δεν έβρισκε κεφάλι γουρουνιού για να τη φτιάξει, την έφτιαχνε από  μπούτι με κότσι και πέτσα που αγόραζε.

Παλιά, από το γουρούνι που έσφαζαν τίποτα δεν πήγαινε χαμένο. Έπαιρνε το καλοξυρισμένο κεφάλι του χοίρου το έβαζε σε μεγάλη κατσαρόλα με χλιαρό νερό και αλάτι για να καθαριστεί από το αίμα που ίσως είχε απομείνει και αφού το ξέπλενε το έβραζε με μπόλικο νερό . Χρειαζόταν πολύ βράσιμο . Φανταστείτε , πολύ παλιά που μαγείρευαν στην παραστιά με ξύλα, πόση ώρα και πόσα ξύλα χαλούσαν για να βράσουν το κεφάλι του χοίρου μέχρι να ξεχωρίζει το κρέας από τα κόκκαλα. Το ίδιο έκανα και η κυρά-Ρηνιώ , η μάνα μου. Προσέθετε στο νερό φύλλα δάφνης, μπόλικο σκόρδο, αλάτι και ολόκληρο πιπέρι.

Αφού έβραζε καλά το κεφάλι, το σούρωνε σε ψιλό σουρωτήρι και κρατούσε το ζουμί. Καθάριζε τα κρέατα και έκοβα μικρά κομμάτια, μαζί με την πέτσα και τον χόνδρο από τα αυτιά του ζώου. Τα ξαναέβαζε στην κατσαρόλα με το λίγο πηχτό ζουμί που είχε απομείνει από το βράσιμο, έριχνε και ξίδι και αφού τα άφηνε να βράσουν λίγο, τα άδειαζε σε ένα σκεύος φαρδύ. Την άφηνε να κρυώσει , να πήξει και να γίνει ζελές. Έκοβε κομμάτια και τη σέρβιρε .

Η τσιλαδιά άντεχε μέρες τότε που δεν είχαν ψυγεία. Τώρα, στο ψυγείο διατηρείται ακόμα πιο πολλές μέρες.

Ευκαιρία να θυμηθώ τα παιδικά μου χρόνια ήταν η συνταγή της τσιλαδιάς που έφτιαχνε η μάνα μου. Την έφτιαξα κι εγώ φέτος την τσιλαδιά και σήμερα θα τη σερβίρω στα εγγόνια μου που δεν την ξέρουν.

Καλή τσικνοπέμπτη να έχουμε!

Η τέχνη του βαρελοποιού στη Σαντορίνη

 Ο βαρελοποιός πρώτα μετράει τις «ντούγιες»(τα ξύλα που αποτελούν το βαρέλι). Τις πελεκάει με ένα μαχαίρι, που          λέγεται«ταλιακούδα» και μετά τις περνάει από μια μεγάλη «πλανιά», που είναι ακίνητη και σχηματίζει την κοιλιά του βαρελιού.

    Ανάλογα με το μέγεθος του βαρελιού είναι και η φόρμα, όπου το σκαρώνει. Κάθε βαρέλι είναι στα άκρα στενό ενώ στη μέση φαρδύ.

         Το ένα άκρο των ξύλων το κλείνει με στεφάνια, ανάλογα με το μέγεθος του βαρελιού, ενώ το άλλο άκρο είναι ακόμα ανοιχτό. Για να σχηματιστεί η κοιλιά του βαρελιού, κάνει μια σκάρα, όπως του μαγκαλιού, βάζει μέσα χοντρά ξύλα. Αφού δώσει φωτιά παίρνει τη σκάρα και από πάνω της τοποθετεί τα βαρέλι, όπως το προετοίμασε πιο πριν, με το ένα άκρο του δηλαδή έτοιμο. Με ένα συρματόσκοινο τριγυρίζει το βαρέλι στο άλλο άκρο που είναι ακόμη ανοιχτό. Με τι βίδα ένα εργαλείο με το οποίο πιάνει το συρματόσκοινο και από τις δύο πλευρές σφίγγει τα ξύλα και σιγά σιγά το άκρο αυτό που αρχικά είχε ετοιμαστεί.

         Στη συνέχεια αναποδογυρίζει το βαρέλι, χωρίς να πειράξει τη βίδα. Κόβει σίδερα ανάλογα με το βαρέλι και τα καρφώνει με περτσίνια. Αφού τοποθετήσει το εξωτερικό στεφάνι του άκρου, αρχίζει να ξεβιδώνει τη βίδα και να προσθέτει τα υπόλοιπα στεφάνια. Αν το βαρέλι είναι 500 έως 1000 κιλά βάζει δέκα στεφάνια .

          Μετά κάνει το «καβάρισμα» μπροστά και πίσω στα δύο δηλαδή στρογγυλά άκρα του βαρελιού με ένα σκεπάρνι γυριστό. Για να πιάσει το «φουντί», το στρογγυλό άκρο του βαρελιού, δηλαδή το καπάκι με τον «τζινιαδόρο» κάνει την πατούρα ένα είδος αυλακιού. Αφού ετοιμάσει το φουντί, το πατάει στην «πλάνια» και μετά το καρφώνει με δίμυτες βελόνες. Το φουντί αποτελείται από πολλά κάθετα κομμάτια ξύλου. Μετά παίρνει κουμπάσο από την πατούρα που άνοιξε, επί πέντε κουμπασιές. Παίρνει το κουμπάσιο και το τοποθετεί στο μέσο του φουντιού και παίρνει τον κύκλο στρογγυλό. Αφού αλείψει το στρογγυλό με μπογιά και φαίνεται το στρογγύλεμα της κουμπασιάς, με το «ξεγυριστάρι», είδος πριονιού το κόβει και γίνεται στρογγυλό. Με την «ταλιαδόρα», μια μεγάλη μαχαίρα, κόβει το φουντί γύρω γύρω για να χωράει να μπει στην πατούρα. Ύστερα ξυνει το φουντί με ένα ροκάνι για να γυαλίσει. Στην συνέχεια βάζει ζυμάρι από αλεύρι και νερό στην πατούρα και βγάζει τρία στεφάνια για να περάσει το φουντί.

      Σηκώνει το βαρέλι όρθιο, σφίγγει τα στεφάνια και εφαρμόζει όλες τις ντούγες κι έτσι το βαρέλι δεν τρέχει. Ανοίγει μια τρύπα στη ράχη του βαρελιού απ’ όπου θα μπει ο μούστος στο βαρέλι, και μια μικρή σ’ ένα από τα δυο καπάκια του για να μπει η κάνουλα απ’ όπου τρέχει το κρασί.   

Πηγη Χριστόφορος Μηνδρινός : Η Σαντορίνη που χάνεται 

Όρμοι και λιμένες Σαντορίνης ( 17ο αιώνα)

«Με την άνοδο στο τουρκικό θρόνο του Μουράτ Γ ( 1574), αρχίζει για το Αιγαίο και φυσικά για τη Σαντορίνη μια νέα περίοδος και επιβάλλεται μια νέα τάξη πραγμάτων. Ο Μουράτ Γ θέλοντας να εδραιώσει την ομαλότητα στην πολιτική και κοινωνική ζωή του νησιού, […]εξέδωσε το 1580 έναν αχτναμέ με τον οποίο παραχωρούσε στους κατοίκους των νησιών ειδικά προνόμια και φολογικές ελαφρύνσεις. […] η οικονομική ανάπτυξη του νησιού κατά την περίοδο του 17^ου αιώνα φαίνεται από τα υψηλά χρηματικά ποσά που διακινούν οι κάτοικοι και μεταξύ τους αλλά και με τους άλλους νησιώτες. Φαίνεται ακόμη και από το μεγάλο αριθμό πλοιοκτητών και καραβοκύρηδων, που παίρνουν στα χέρια τους το εμπόριο. Ένας πορτολάνος της εποχής ( βιβλίο – οδηγός πλεύσης) μας περιγράφει με χαρακτηριστική γλώσσα το λιμάνι της Σαντορίνης και δίνει χρήσιμες οδηγίες στους ναυτικούς.

Ἡ Σαντορίνη ἔχει ἕνα βουνί ὑψηλόν τζιμαρόλο καὶ εἰς τὸ μεσημέρι κάμνει κούδαν  εἰς τὸ ἀκρωτήρι τοῦ μεσημερίου. Εἰς τὴν μερέαν τοῦ λεβάντη ἔχει καλόν παραγωγόν διὰ νὰ ὑπᾶς ὅπου θέλεις. Καὶ εἰς τὴν μερέαν τοῦ πουνέντη ἔχει νησί μαῦρο καὶ λέγουν το Καμένη καὶ εἴναι καλός λιμένας, δια καταβολάρην μὲ ἄνεμον. Εἰς τὸν πουνέντη οὐδέν ἠμπόρεῖς νὰ σηκωθεῖς. καὶ ἀπ ἐκεῖ μίλια ἕξι εἰναι ἡ Φυρασία καὶ εἰς τὸ ἀκριότερον τοῦ γαρμπῆ ἔχει  ξέρην ἀλάργα ἀπό τὴν γῆν μίλια δύο. ἄλλην ξέρην ἔχει εἰς το ακρωτήρι τῆς τρεμουντάνας μέσα τὸ κανάλι εἰς το ακρωβτήρι τὸ λιγνόν, καὶ εἴναι πλέον κοσταρισμένη εἰς τὸ ἀκρωτήρι τῆς Φυρασίας παρὰ τῆς Σαντορίνης. Καὶ ἄν ἀπεράσης, κοστάριζε πλέον τὴν Σαντορίνην, ὅτι ἡ ξέρη εἴναι μέσα μέσα καὶ ἔχει ἀπάνω της πιθαμές πέντε και ἔν μακρέα ὡσάν κάτεργον. Εἰς τὴν Φυρασίαν, εἰς το ἀκρωτήρι τῆς τρεμουντανας, εἰς τὴν μερέαν τοῦ λεβάντη θωρώντα τῆς Σαντορίνης, έχει λιμένα διὰ μικρόν καράβιν, ὅτι το  μέγαν καράβιν οὐδέν ἡμπόρεῖ νὰ σταθῆ. "...

Πηγή: Α.Τσελίκας: Μαρτυρίες από τη Σαντορίνη 1573 -1819
Αθήνα 1985 , Πνευματικό Κέντρο Μέγαρο Γκύζη , σ.12

Στη Μνήμη του Σπύρου Βασσάλου

Γράφει ο Αντώνης Σιγάλας
""ΤΟ ΣΠΥΡΑΚΙ""
Για το νησιώτικο τραγούδι στο νησί, στα παιδικά μου χρόνια, διέπρεπαν από την εποχή του παππού μου, Αντώνη Φαρισαιου, Μάρκου Πάγκαλου, του Μανωλιτσου οπου αργοτερα τη σκυτάλη πήραν τα παιδιά τους.....
ο Κυριάκος, ο Μηνας.και ο Σταύρος, απ τους Φαρισαιους....ο Δημήτρης ο Μανωλιτσος,
Αλλά και ο Στάθης ο Λιμπουνης απ τον Καρτεραδο, ο περίφημος Σπύρος ο Κύκλωπας,
Αλλά και πολλά άλλα παιδιά της εποχής όπως ο Ακιμης, ο Πάρης, ο Αντώνης απ το βουρβουλο,ο Φανούρης ο Δημητρης και πολλοί άλλοι για να μην αδικήσω!!!!!
Εντελώς απρόσμενα εμφανίστηκε ένας έφηβος που μας γοήτευσε όλους Όχι μόνο με την δεξιοτεχνία του, αλλά και με μια πρωτόγνωρη σεμνότητα, αλλάζοντας όλα τα προηγούμενα δεδομένα.
Το "Σπυράκι"
Μάγευε όλους μας με ένα νέο "στυλ"
φρεσκαδας, ανεσης, και τέχνης που άλλαξε πραγματικά το μουσικό στερέωμα του Νησιού.....
Μαζί με τα μουσικά του ακούσματα...
ΛΑΤΡΈΨΑΜΕ ΚΑΙ ΤΟΝ ΊΔΙΟ!!!!!!!!!
ΜΑΣ ΤΊΜΗΣΕ ΩΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ.
ΆΛΛΑ ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΟ ΩΣ ΜΠΟΡΙΑΝΟΣ
""""Κ Υ Ρ Ι Ο Σ""""