Ο Άγιος Νείλος του Πειραιά, η Σαντορίνη…και το Καλλιστορώντας!

12 Νοεμβρίου, η Ορθόδοξη εκκλησία τιμάει την μνήμη του Αγ.Ιωάννου του Ελεήμονος και του Αγίου Νείλου του Μυροβλήτου.

Με αφορμή λοιπόν την εορτή του Αγίου Νείλου, σε ανάρτηση στο προφίλ φίλης, πληροφορηθήκαμε ότι πρόσφατα εκδόθηκε ένα βιβλίο με τίτλο: «Ο ιερός ναός Αγίου Νείλου Μυροβλήτου Πειραιώς» υπό την επιμέλεια του εφημέριου του ναού, πατήρ-Δημητρίου Μπάτση.

Με μεγάλη μας χαρά αλλα και εκπληξη διαπιστώσαμε διαβάζοντας το βιβλίο ότι στις σελίδες του αναφέρεται και το «Καλλιστορώντας» καθώς παλαιότερες αναρτήσεις μας για τους Οιάτες του Πειραιά αλλά και την ευρύτερη περιοχή της Καλλίπολης χρησιμοποιήθηκαν ως διαδικτυακές πηγές για την συλλογή πληροφοριών και συγκεκριμένα τα:

1)                 «Ο “Πειραιώτης” Άγιος Νείλος στην Φοινικιά της Οίας» http://kallistorwntas.blogspot.gr/2011/11/blog-post_12.html

2)                 «Στην “Οία” του Πειραιά»

            http://kallistorwntas.blogspot.gr/2011/06/blog-post_28.html

Ανεξάρτητα όμως από το Καλλιστορώντας και τις αναρτήσεις μας, μέσα στο βιβλίο μαθαίνουμε άγνωστα ιστορικά στοιχεία για τον ναό του Αγ.Νείλου τα οποία σχετίζονται άμεσα με την Σαντορίνη και τους Σαντορινιούς ενορίτες του ναού.

Γνωρίζετε ότι ο ναός του Αγ.Νείλου θεμελιώθηκε από τον τότε Μητροπολίτη Θήρας Γεώργιο Πάτση;

Γνωρίζετε ότι η περιοχή του Αγ.Νείλου ονομάζεται και «Σαντορινέικα» λόγω των πολλών Οιατών που κατοικούν στην περιοχή;

Γνωρίζετε ότι στο ναό για πολλά χρόνια ήταν ιερέας ο Σαντορινιός στην καταγωγή πατήρ-Αντώνιος Βάλβης;Γνωρίζετε ότι με την βοήθεια του εν λόγω ιερέα, το ιερό λείψανο του Αγ.Νείλου κατόπιν εγκρίσεως του Μητροπολίτη Πειραιώς Σεραφείμ είχε μεταφερθεί στην Σαντορίνη το 2010 για λίγες μέρες προς ευλογία των πιστών; 

Ας τα δούμε αυτούσια όπως αυτά φαίνονται στις σελίδες του βιβλίου!

  

Η θεμελίωση του ιερού ναού του Αγ.Νείλου από τον Μητροπολίτη Θήρας Γεώργιο Πάτση

Η ολιγοήμερα μεταφορά του ιερού λειψάνου του Αγίου στην Σαντορίνη τον Απρίλιο του 2010

και η σχέση των Οιατών με τον Αγ.Νείλο

Τα «Σαντορινέικα του Αγ.Νείλου»

Ως επίλογος, στις λίστες του βιβλίου συναντάμε αρκετά επίθετα Πειραιωτών παλαιότερης και νέας γενιάς με καταγωγή από την Σαντορίνη, κυρίως βέβαια από την Οία, πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους στην 90χρονη ιστορία του ναού.

Αληφραγκής

Αναπλιώτης

Βάλβης           

Βαρβαρρήγου

Βλάχου

Βενιέρη

Γαβαλά

Δαμίγου

Ζαράνη

Καραμολέγκος

Κωβαίου

Μανωλέσσος

Μαρκουλή
Μαυρομμάτης

Νομικού

Παγώνης

Παράβαλος

Πλατής

Πιτσικάλης

Ρούσσου

Σαρρής

Σιγάλα

Συρίγος

Φουστέρης

Χάλαρη

 Είναι μεγάλη τιμή η αποδοχή ενός στόχου του Καλλιστορώντας: η γνωριμία και διάχυση της τοπικής ιστορίας. .. Θέλω προσωπικά να συμβάλλω όσο μπορώ περισσότερο στη διαμόρφωση και ευρύτερη ανάδειξη της Σαντορίνης όχι μόνο σαν ένα Ηφαιστείο με την περίφημη «Μινωική έκρηξη του, ούτε βέβαια σαν μία Οία τουριστική με τους «sunsetades» να γεμίζουν τα ρυμίδια της περιοχής  μέχρι το Ηλιοβασίλεμα και αμέσως μετά να εξαφανίζονται με κατεύθυνση τα Φηρά. 

Πρέπει να είμαστε υπερήφανοι για μία άγνωστη πλευρά της,.... Μια άγνωστη Ιστορία της ... Ίσως είμαστε το μοναδικό νησί στην Ελλάδα που μπορεί να συνδυάσει Μια απίστευτη αίσθηση τουριστικής ανάπτυξης, με μία παγκοσμίου φήμη γεωλογίκη ιστορία και μια ξεχωριστά μοναδική ιστορία του νησιού.

Σε αυτή την περίπτωση η διαμόρφωση μιας «Ακαδημίας της Σαντορίνης» βλ: Τα Ψηφιακά αρχεία της Σαντορίνης και ο τρόπος διαχείρισης τους, http://kallistorwntas.blogspot.gr/2013/06/blog-post_26.html

όπως έχω ήδη τονίσει κρίνεται επιτακτική  Η ¨Ακαδημία της Σαντορίνης¨ μπορεί να οδηγήσει το νησί σε μία άκρως ενδιαφέρουσα αλλά και προκλητική συνύπαρξη: του Χθες με το Σήμερα Όχι όμως αποκομμένα το ένα από το άλλο. Σαν μια κλωστή που ενώνει την Ιστορία και τον Πολιτισμό  με τον Τουρισμό και την Προβολή, τη Ζώσα Παράδοση με την άεναη (sic) – ίσως και άναρχη ανάπτυξη της. Τη γνωριμία με την Πέτρα αλλά και την εμπέδωση της σημερινής κατάστασης του νησιού. Τη σχέση Φιλωτέρας με τη Σαντορίνη και τη Θήρα με την Καλλίστη! 

Τα προξενεία στη Σαντορίνη

Τα Προξενεία στη Σαντορίνη

Πηγή : Ματθαίος Μηνδρινός : Θηραϊκά Ανάλεκτα, Εκδ. Ιδρύματος Λουκά και Ευαγγέλου Μπελλώνια

[...]Από τον 17^ο αιώνα λόγω της οικονομικής ανάπτυξης του νησιού διάφορες ξένες χώρες εγκατέστησαν προξενεία στο νησί:

Γαλλία: οι καθολικοί κάτοικοι των Κυκλάδων αμέσως μετά την εγκατάστασή τους, εφρόντισαν να τεθούν υπό την προστασία της Γαλλίας. Οι πρώτοι πρόξενοι της Γαλλίας εμφανίζονται μετά το 1650. Πρώτος Γάλλος Πρόξενος εμφανίζεται ο Σιγάλλας Γιάννακας το 1666 και ο Συρίγος Λοίζος το 1668. Η συμβολή του γαλλικού προξενείου της Σαντορίνης στην κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη του νησιού είναι σημαντική.

Αγγλία: Το εν λόγω προξενείο φέρεται να λειτουργεί από το 1706 με πρώτο πρόξενο τον Τζαννετάκη Γύζη. Ξεχωριστή αναφορά πρέπει να γίνει στον Γάσπαρη Δελέντα, Άγγλο πρόξενο που διορίσθηκε το 1837. Σύμφωνα με τα γραφόμενα ο Δελέντας στη διάρκεια του 1821 προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες προς την κοινότητα της νήσου  την οποία εδάνεισε με 24.000 τουρκικά γρόσια.

Ρωσία: Η ίδρυση και λειτουργία του τοποθετείται μετά την κατάκτηση των Κυκλάδων από τους Ρώσους. Το έτος 1837  αντιπρόξενος της Ρωσίας στη Σαντορίνη διορίζεται ο Βασίλειος Μαρκεζίνης ο οποίος  προσέφερε σημαντικές αγαθοεργίες όπως είναι η σύσταση της Ελληνικής Σχολής κατά το 1829 η ανέγερση του Λοιμοκαθαρτηρίου ( 1831) του Λεπροκομείου αλλά και η επέκταση εμπορικών σχέσεων μεταξύ δύο πλευρών.

Ολλανδία: Πρώτος Πρόξενος εμφανίζεται ο Ματθαίος Λαγκαδάς το 1727

Αυστρία: Το 1835 εμφανίζεται πρόξενος στην υποδοχή του Όθωνα.

Σουηδία- Νορβηγία: το 1841 εμφανίζεται πρόξενος ο Θ. Άλβης.

Προξενείο Υψηλής Πύλης (οθωμανικό κράτος): Σύμφωνα με δύο έγγραφα περί το 1873 φέρεται να λειτουργεί στη Σαντορίνη το παραπάνω προξενείο με πρόξενο τον Μιχαηλ Γύζη.

Κατά γενική ομολογία η συμβολή των θηραϊκών προξενείων δεν υπήρξε ασήμαντη στην οικονομική και πολιστική ανάπτυξη του νησιού . . [..] Γενικά οι πρόξενοι και αντιπρόξενοι της Σαντορίνης ήταν εντόπιοι την καταγωγή  διορισθέντες με διαφορετικά κριτήρια. [...]

Ιστορικό της καταδρομής στη Σαντορίνη και της εκτέλεσης κατοίκων απ' τους Γερμανούς (Απρίλιος 1944)

Ο λοχαγός Anders Lassen

Έρευνα-Επιμέλεια: Εμμανουήλ Καφούρος 

Πηγή: http://anaskaptontas.blogspot.gr/2013/11/1944.html

   Την άνοιξη του 1944 το Αιγαίο πέλαγος αποτελούσε ένα περιθωριακό θέατρο πολεμικών επιχειρήσεων στον ευρωπαϊκό χώρο. Οι Γερμανοί εξασφαλίζοντας τον πλήρη έλεγχο του το χειμώνα του 1943, διατηρούσαν υπολογίσιμες φρουρές στις ελληνικές νήσους. Η αγκίστρωση δυνάμεων στον ελληνικό χώρο, εξακολουθούσε να αποτελεί επιδίωξη των συμμαχικών δυνάμεων και για το λόγο αυτόν διατέθηκαν περιορισμένες χερσαίες, εναέριες και ναυτικές δυνάμεις. 

   Το κύριο βάρος στην διακοπή των θαλάσσιων επικοινωνιών του εχθρού θα αναλάμβαναν αεροπλάνα και υποβρύχια, ενώ ειδικές μονάδες θα εκτελούσαν επιδρομές για την παρενόχληση και φθορά των γερμανικών φρουρών. Οι ειδικές μονάδες που διέθετε εκείνη την περίοδο το Γενικό Στρατηγείο Δυνάμεων Μέσης Ανατολής, ήταν η βρετανική Ειδική Μοίρα Σκαφών και ο ελληνικός Ιερός Λόχος που δρούσαν εκ περιτροπής εναλλασσόμενες κάθε 6 με 8 εβδομάδες.

   Τον Απρίλιο αποφασίστηκε η βρετανική Ειδική Μοίρα Σκαφών να εκτελέσει ταυτόχρονα τρεις επιδρομές, στην Θήρα, την Μύκονο, ενώ μια ομάδα θα χτυπούσε στην Ίο και αμέσως μετά στην Αμοργό. Στόχος ήταν η ταυτόχρονη εξουδετέρωση των εχθρικών σταθμών ασυρμάτων και των παρατηρητηρίων που επιτηρούσαν τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.

   Την επιδρομή στη Θήρα ανέλαβαν να εκτελέσουν δύο περίπολοι: η περίπολος με τον κωδικό «Ρ» αποτελούμενη από 2 αξιωματικούς, 6 υπαξιωματικούς, 1 οπλίτη και 1 Έλληνα μεταφραστή, με επικεφαλής τον Δανό έφεδρο Λοχαγό Άντερς Λάσσεν γνωστό για το παράτολμο θάρρος του την ώρα της μάχης και βοηθό περιπολάρχη τον έφεδρο Ανθυπολοχαγό Στέφανο Καζούλλη, Ροδιακής καταγωγής, ο οποίος διακρινόταν για τις σπάνιες ικανότητές του, ήταν δε ιδιαίτερα αγαπητός από τους συναδέλφους του, και η δεύτερη περίπολος με τον κωδικό «Ζ» αποτελούμενη από 1 αξιωματικό, 2 υπαξιωματικούς, 6 οπλίτες με περιπολάρχη τον Υπολοχαγό Μπαλζιλί.

   Σκοπός της πρώτης περιπόλου ήταν η εξουδετέρωση της φρουράς στα Φηρά, και της δεύτερης περιπόλου η εξουδετέρωση της φρουράς στο Ημεροβίγλι και η καταστροφή του ασύρματου ισχυρής εμβέλειας που συνέδεε την επικοινωνία της Αθήνας με την Κρήτη.

   Οι 19 άνδρες ξεκίνησαν την 19η Απριλίου από τον όρμο Μπαλισού των Μικρασιατικών παραλίων με δυο καίκια, τις ημιολίες LS1 και LS2 και με ενδιάμεσους σταθμούς για τη νησίδα Σειρήνα (Σύρνα), την νησίδα Άνυδρο, σε ακτή του Μέσα Βουνού στην Σαντορίνη και τη Νέα Καμένη.

   Τη νύχτα της 22ας προς 23ης Απριλίου, οι επιδρομείς αποβιβάστηκαν στην περιοχή Κουλούμπος πλησίον του εορτάζοντος ναού του Αγίου Γεωργίου (του Ξεχρεωτή), ενώ τα σκάφη κατέφυγαν στις νησίδες Χριστιανά. Οι επιδρομείς κατευθυνθήκαν και κρύφτηκαν στη σπηλιά της Μαμμής, έξω από τον Βουρβούλο. Κατά τα μεσάνυχτα ο Λάσσεν με τον Καζούλλη ήλθαν σε επαφή με χωρικούς και με τον πρόεδρο της Κοινότητας, ζητώντας πληροφορίες σχετικές με την φρουρά κατοχής.

   Στη διάρκεια της 23ης Απριλίου ο Καζούλης με πολιτική περιβολή πήγε στα Φηρά προκειμένου να ενημερωθεί πληρέστερα για την εχθρική φρουρά η οποία βρισκόταν στον πρώτο όροφο του κτηρίου του παραρτήματος της τράπεζας Αθηνών ενώ σε άλλο κτήριο διέμεινε ο διοικητής με τον υπασπιστή του.

   Βάσει των πληροφοριών, ο Λάσσεν διαίρεσε τη δύναμη του, προκειμένου να εκτελεστούν τρεις ταυτόχρονες κρούσεις. Ο ίδιος με τον Καζούλλη και 12 άνδρες θα προσέβαλε την τράπεζα, ο Λοχίας Χέντερσον θα προσπαθούσε να φονεύσει το διοικητή και ο υπολοχαγός Μπαλζιλί θα αναλάμβανε το σταθμό στο Ημεροβίγλι. Ως ώρα κρούσης ορίσθηκε η 00:45 της 24ης Απριλίου.

   Οι επιδρομείς ξεκίνησαν την πορεία τους προς τα Φηρά ακολουθώντας τους συμπατριώτες μας οδηγούς. Ο κύριος στόχος ήταν η τράπεζα. Διαιρέθηκαν σε δυο υποομάδες η πρώτη με επικεφαλής τον Λοχαγό Λάσσεν και η δεύτερη με επικεφαλής τον Ανθυπολοχαγό Καζούλλη, με στόχο η πρώτη να εξουδετερώσει τον σκοπό που υπήρχε στην μπροστινή πόρτα και να εισβάλλει στο κτήριο και η δεύτερη να εισβάλλει την κατάλληλη στιγμή από την πίσω πόρτα.

   Παρά την ανησυχία των σκυλιών που αντελήφθησαν την προσέγγιση των επιδρομέων, ο σκοπός δεν ανέδειξε κανένα σημάδι ανησυχίας και αφού τον εξουδετέρωσαν, έριξαν χειροβομβίδες στο εσωτερικό του κτηρίου και αμέσως μετά εισήλθαν σε αυτό. Οι άνδρες της φρουράς αντέδρασαν και τότε άρχισε καταιγισμός πυρών εκατέρωθεν, στο μεταξύ εισέρχεται στο κτήριο ο Καζούλλης με την ομάδα του. Μέσα στη γενική σύγχυση και το σκοτάδι που επικρατούσε τραυματίζεται θανάσιμα ο Καζούλλης καθώς και ο Λοχίας του υγειονομικού Κινγκστον. Ωστόσο από την άλλη πλευρά οι απώλειες ανήλθαν σε 12 νεκρούς και 11 τραυματίες.

   Περί τις 02:45 0 Λάσσεν αφού εκτίμησε ότι άπαντες οι αντίπαλοι του είχαν εξουδετερωθεί έδωσε το σήμα της αποχωρήσεως. Παράλληλα γίνεται και η επίθεση στο σταθμό του ασυρμάτου στην οικία του Ερμήλου Μπελλώνια στο Ημεροβίγλι με απόλυτη επιτυχία σε αντίθεση με το διοικητήριο , όπου ο Γερμανός διοικητής μαζί με τους υπόλοιπους αντιλήφθηκε την επιδρομή και απομακρύνθηκε τροχάδην από το διοικητήριο.

   Στο κτήριο του ασυρμάτου, αιφνιδίασαν τους 8 Γερμανούς της φρουράς τους οποίους φίμωσαν και αιχμαλώτισαν. Η κεραία του ασυρμάτου κόβεται από χέρια Βουρβουλιανών πατριωτών, ενώ για την ολοσχερή καταστροφή του ασυρμάτου τοποθετήθηκαν παντού στο χώρο ωρολογιακές βόμβες.

-Προσοχή συνιστούν οι Εγγλέζοι. Κανείς δεν πρέπει να πλησιάσει το κτήριο. 

Η πείνα όμως και τα παιδιά που πεθαίνουν, δεν ακούνε συστάσεις, η ελπίδα ότι θα βρουν τροφοδοσίες των Γερμανών, ότι για λίγο θα ξεγελάσουν την πείνα τους στέκεται μοιραίο…Έκρηξη!!!!! Κρότος εκκωφαντικός. Κορμιά θαμμένα κάτω από τα ερείπια, σάρκες λιωμένες πάνω στα χαλάσματα, η οικία του Ερμήλου Μπελλώνια κατέρρευσε και βρήκαν σε αυτή το θάνατο 13 συμπατριώτες μας, ενώ αρκετοί υπήρξαν και οι τραυματίες.

   Στη συνέχεια οι ομάδες των επιδρομέων ενώνονται και κρύβονται προσωρινά στο «καμαρί της Νικολίνας» έξω από τα Φηρά και στη συνέχεια τους παραλαμβάνουν τα σκάφη που στο μεταξύ ήλθαν από τα Χριστιανά παίρνοντας μαζί τους και ορισμένους από τους Θηραίους συνεργάτες τους για τον φόβο των αντιποίνων.

   Την επόμενη μέρα επακολούθησε άφιξη μεγάλου αριθμού Γερμανών, του τάγματος των SS που ήταν αποφασισμένοι για όλα. Το τάγμα του θανάτου πληροφορήθηκε ότι οι οδηγοί των Κομάντος ήταν κάτοικοι του Βουρβούλου. Στο Βουρβούλο ανησυχούν, ο φόβος και η αγωνία του θανάτου πλανιέται πάνω από το χωριό. Οι Γερμανοί δε θα αφήσουν χωρίς αντίποινα τους ηρωικούς κατοίκους του. Η Γερμανική κτηνωδία δε θα αργήσει να ξεσπάσει. 29η Απριλίου. Οι Γερμανοί κυκλώνουν το χωριό, δεκάδες μουλάρια φορτωμένα βενζίνη πορεύονται προς αυτό – θα το κάψουν. Μαζεύουν όλους τους άντρες από 14 χρονών και τους οδηγούν στο χωράφι του Χαλάση. Οι Γερμανοί απειλούν. Θα σκοτώσουν τους άντρες και θα κάψουν το χωριό. Οι στιγμές είναι κρίσιμες. Το τέλος του χωριού πλησιάζει. Σε λίγο τίποτα δε θα υπάρχει όρθιο, όλοι οι άντρες θα είναι νεκροί και τα σπίτια καμένα. 

"Εμείς δεν φταίμε λένε πολλοί, αυτοί φταίνε"…

Νικήτας Χάλαρης – πρόεδρος του χωριού,

Δημήτρης Δαμίγος – στη σπηλιά της μάνας του κρυβόντουσαν οι Άγγλοι,

Μάρκος Σιγάλας – ο αγροφύλακας του χωριού,

Αντώνης Καφούρος και Μιχάλης Δρακουτός – είχαν συμμετοχή στο σαμποτάζ,

Νικόλαος Δαμίγος – πιάστηκε αντί άλλου, επειδή υπήρχε συνωνυμία.

Τους βάζουν στη γραμμή και κατηφορίζουν. Τα παλικάρια γνωρίζουν τη συνέχεια. Αγκαλιάζονται στο δρόμο. Κάποιος φωνάζει ΖΗΤΩ Η ΕΛΛΑΔΑ.

Άγριο ξύλο από τους Γερμανούς. Στήσιμο στον τοίχο. Σε λίγο πλησιάζει το τέλος.

   Ο Δημήτρης ζητά μια τελευταία επιθυμία. Να δει τη μάνα του, θέλει την ευχή της για το μεγάλο ταξίδι. Ο Γερμανός αξιωματικός αρνείται. Ο Δημήτρης φωνάζοντας τη μάνα του παίρνει κάτω τον κάμπο. Ένας Γερμανός στρατιώτης τρέχει ξοπίσω του. Αυτό εμποδίζει τους άλλους να χρησιμοποιήσουν τα όπλα τους. Μια σφαίρα όμως τον βρίσκει στον καρπό του χεριού και τον τραυματίζει.

   Ο Μιχάλης εκμεταλλευόμενος την σύγχυση που δημιουργήθηκε, το σκάει ανηφορίζοντας προς το χωριό. Η ελπίδα, η λαχτάρα της σωτηρίας βάζει φτερά στα πόδια του. Οι Γερμανοί βρίζοντας και απειλώντας, βάζουν εκπαιδευμένα σκυλιά να βρουν τους 2 φυγάδες.

   Ο Δημήτρης από λάθος εκτίμηση, αντί να φύγει προς τον Κουλούμπο κρύβεται σε μια μισοαδειανή στέρνα κοντά στο χωριό του. Οι Γερμανοί τον βρίσκουν γιατί το αίμα που έτρεχε από το χέρι του, βοήθησε τα σκυλιά να τον ανακαλύψουν.

   Χωρίς χρονοτριβή η βαρβαρότητα του Γ΄ Ράιχ ξεσπά πάνω του. Με κτηνώδη βία τον τραβούν ανάσκελα από τα πόδια. Τον κτυπούν. Τον λογχίζουν. Του αποκόπτουν τα γεννητικά όργανα. Σαράντα μόλις μέτρα από τη στέρνα η διάρκεια της μαρτυρικής πορείας και το ηρωικό παλικάρι αφήνει την τελευταία πνοή του.

   Ο Μιχάλης διώκεται και αυτός. Να ξεφύγει από το χωριό δε μπορεί, γιατί είναι κυκλωμένο. Καταφέρνει και κρύβεται σε ένα πεζούλι με αψιθιές. Τα σκυλιά των Γερμανών φθάνουν ακριβώς δίπλα του. Δεν τον βρίσκουν. Η έντονη μυρωδιά της αψιθιάς δεν επιτρέπει στα σκυλιά να τον ανακαλύψουν.

   Εξαγριωμένοι οι Γερμανοί γυρνάνε στον τόπο που βρίσκονται οι άλλοι. Οι ριπές των πολυβόλων ολοκληρώνουν το απεχθές ανοσιούργημα.

Έρευνα-Επιμέλεια: Εμμανουήλ Καφούρος

Αφήγηση του Γιάννη Κοκκαλάκη για την Κατοχή στη Σαντορίνη

Ο τόσο ξεχωριστός ερευνητής της Ιστορίας της Σαντορίνης και γεμάτος απίστευτη διάθεση στη μεταλαμπάδευση της γνώσης του κ. Γιάννης Κοκκαλάκης στο νέο του βιβλίου " Η Σαντορίνη Το πιο λαμπρό κόσμημα στο Αιγαίο", αφηγείται τη θύμησή του για την περίοδο της Κατοχής στη Σαντορίνη:

                                        

"Όλα  άρχισαν  στις  15  Αυγούστου  1940  με  τον  τορπιλισμό  της  ΕΛΛΗΣ  στο  λιμάνι

της  Τήνου. Σε  όλο  τον κόσμο,  αυτή  η μέρα, οι Χριστιανοί  γιορτάζουν  την μεγάλη  γιορτή της  Παναγίας , την  « Κοίμηση  της  Θεοτόκου». Ιδιαίτερα, σ΄ όλη την  Ελλάδα, την γιορτάζουν με  μεγάλη  μεγαλοπρέπεια, και  την  ονομάζουν  « Το  Πάσχα  του   καλοκαιριού».

Αυτή τη  μέρα  βρήκαν  οι  Ιταλοί, για  να  τορπιλίσουν το  καταδρομικό  « ΕΛΛΗ» που ήταν αγκυροβολημένο  στο  λιμάνι  της  Τήνου, για  να  τιμήσει  τη  Μεγαλόχαρη.

Αυτή  ήταν  η  αρχή. Σε  δύο  μήνες  28  Οκτωβρίου, οι  Ιταλοί  κήρυξαν  επίσημα  τον  πόλεμο  εναντίον  της  Ελλάδας  μετά  το  γενναίο  ΟΧΙ  του  Ιωάννη  Μεταξά.

Ημουν  10 χρονών  και  θυμάμαι  καλά  αυτή την  μέρα, γιατί  έβλεπα  τον  πατέρα  μου  ανήσυχο, την  μητέρα  μου  να  κλαίει. Πόλεμος  με  τους Ιταλούς,  έλεγαν. Ξαφνικά  η  μητέρα  μου  άρχισε  να  φωνάζει «τα  παιδιά  , τι  θα  γίνει  με τα παιδιά  ». ΄Ημουν μόνος  στην   Σαντορίνη με  τον  μικρότερο  αδερφό  μου. Τά  δύο  μεγαλύτερα  αδέλφια μου  ο Νίκος  και  η  Ειρήνη  ήταν  στην  Νάξο  . Είχαν  φύγει  πρίν  ένα  μήνα, ο  Νίκος οικότροφος  σε  φιλικό  σπίτι  και  η Ειρήνη  στη  σχολή  Ουρσουλινών. Πήγαν  στη   Νάξο  για  να παρακολουθήσουν  μαθήματα  του   Γυμνασίου,  γιατί  στην  Σαντορίνη  δεν  υπήρχαν  αυτές  οι  τάξεις.

Με  την  κήρυξη του  πολέμου τα  σχολεία  έκλεισαν, και  έτσι αναγκάστηκαν  να   γυρίσουν.

Ο  πατέρας  μου   Ανθυπολοχαγός Στέφανος Κοκκαλάκης ήταν  τότε  42 χρονών. ΄Ηταν  εξοικειωμένος   με  πολεμικές  επιχειρήσεις, γιατί από το  1917 μέχρι  το   1923 υπηρέτησε την  πατρίδα  στον  Α΄ Παγκόσμιο  πόλεμο.

΄Ελαβε  μέρος  και  στην  εκστρατεία  της  Μικράς  Ασίας και  ήταν  για  ένα  χρόνο αιχμάλωτος  των  Τούρκων.

Στις  17  Νοεμβρίου   1940    έφυγε  για  το  μέτωπο. Σκληρές  στιγμές  του  αποχωρισμού. Η γυναίκα  του  με  δάκρυα στα  μάτια τον  αποχαιρετά . «Να  γυρίσεις  γρήγορα,  με την  νίκη γερός  και  δυνατός».

΄Εφθασε  μέχρι  την  Κορυτσά.  Και  ήρθαν   τα  Χριστούγεννα  1940. Τα  πρώτα  Χριστούγεννα  χωρίς  τον  πατέρα  μας. Είμαστε  όλο  αγωνία  , γιατί  είχαμε  καιρό  να  λάβουμε  γράμμα  του .  Και  το  γράμμα  ήρθε.  Μας  γράφει  τις  ευχές  του  και  καταλήγει «Η μόνη  ευχή  που  έχω  να  δώσω  εις  όλους  σας  είναι  να  βοηθήσει  ο  καλός  Θεός για  την  νίκη  του  στρατού   μας και  να  επανέλθωμεν  νικηταί και  μόνο  στα  σπίτια  μας.  Αυτή  πρέπει  να  είναι  η  ευχή  όλων  μας».

Και  γύρισε  στην  Σαντορίνη ,  με  την  βοήθεια  του  Θεού  στις  20  Απριλίου 1941, Νικητής Εναντίον  των  Ιταλών ΝΑΙ, των  Γερμανών  ΟΧΙ. 

Δεν  πέρασε  ούτε  ένας  μήνας  και  στα  μέσα  Μαίου κατέφθασαν  οι  Ιταλοί  στην  Σαντορίνη. 

Θα  σας  διηγηθώ  και   ένα  περιστατικό. Οι  Ιταλοί  αποβιβάσθηκαν  στον  Μονόλιθο, ΄Αρχισαν  να  ανηφορίζουν  στα  Φηρά, όταν   άκουσαν μία  ομοβροντία  και  είδαν  καπνούς  στον  ορίζοντα. Φοβήθηκαν  πολύ  και  το  έβαλαν στα  πόδια  επιστρέφοντας   στο  Μονόλιθο. «Τι   συμβαίνει,  βρέ  παιδιά,  έχουμε  αντίσταση;» Ναι  τους  λένε «το  ηφαίστειο  δεν  χάρηκε  με  την   άφιξή  σας ». Το  ηφαίστειο  ήταν  εν   ενεργεία   από  τον  Αύγουστο  1939. Η  έκρηξη  αυτή  διήρκεσε μέχρι  τον  Ιούλιο  1941.

Στην  Σαντορίνη  ήρθαν  πάρα  πολλοί  Ιταλοί και  διασκορπίστηκαν  σ΄   όλο  το   νησί.  Το Διοικητήριο  ήταν  στα Φηρά, σε  ένα  μεγάλο  σπίτι  ιδιοκτησίας  Σαρπάκη, πενήντα  μέτρα  από  το  σπίτι   μας.  Πρώτος   Διοικητης ο   Εμμανουέλε  Μπρούνο. 

Τον  Σεπτέμβριο 1943  ήρθαν  και  οι  Γερμανοί.

Κατά  την  περίοδο  της  κατοχής, στην  Σαντορίνη, δεν λειτουργούσε  κανένα   κατάστημα  . Δεν  υπήρχε ούτε  μπακάλικο,  ούτε  ψωμάδικο,  ούτε  μαναβικο. Μόνο κανένα  ταβερνάκι με  Σαντορινιό  κρασάκι  και  κανένα  τσίρο. Υπήρχαν  ένα  δύο  καφενεία  με  κριθαροκαφέ.

Οσοι  είχαν  αμπέλια  η  χωράφια, έδιναν  το  κρασί  και  την  τομάτα και  έπαιρναν  άλλα  τρόφιμα.  Το  κριθαράκι  ήταν  πολύτιμο  το  αλέθανε στους  αλευρόμυλους και  έφτιαχναν κουλούρες(μεγάλα  κουλούρια ), τα  ψήναμε  στους  φούρνους  των  σπιτίων  μας  και  τα  τρώγαμε   για  ψωμί.

Θυμάμαι  μια  μέρα, ένα  μεσημέρι  όταν  κάθισα  στο  τραπέζι  και  έκαμα  μια  μπουκιά  ένα  αυγό  τηγανιτό, την  μητέρα  μου   να  μου  λέγει  «μια  μπουκια  το  έκανες  παιδί  μου, αυτό  είναι  όλο  σου  το  φαγητό».

Ένα   αυγό  και  μισή  κουλούρα  ήταν  το  μεσημεριανό  μας. Κατά  καιρούς, οι  Ιταλοί  μας  μοίραζαν  χαρούπια και  καλαμποκάλευρο (  μπομπότα  ).

Η έλλειψη  τροφίμων, και  επομένως  η  πείνα,  άρχισε  από  τις  πρώτες  ημερες  που  μπήκαν  οι  Γερμανοί  στην  Ελλάδα. Οι  Ιταλοί, σε  μας  τα  παιδια  ,  μας  υποχρέωναν  να παρακολουθούμε  μαθήματα  της  Ιταλικής  γλώσσας. Πηγαίναμε  ευχαρίστως ,  όχι  για  να  μάθωμε  την  γλώσσα, αλλά  γιατί  όποιος    έγραφε  καλά  στην  ορθογραφία  του  έδιναν  μια  οκά  σταφίδες.  Εμείς,  που  ξέραμε λίγα  γαλλικά  είμαστε  πάντα  πρώτοι  και  τις  σταφίδες τις  είχαμε  σίγουρα.

Από  τον  χειμώνα  του  41  άρχισαν τα  λαικά  συσσίτια  με  τρόφιμα  που  έστελναν  από  το  εξωτερικό , κυρίως  ο  Ερυθρός  Σταυρός.

Στην  Σαντορίνη  υπήρχε  επιτροπή  επισιτισμού  αποτελούμενη  από  τον    Πρόεδρο  της  Κοινότητας,  τον  δάσκαλο  και  τον  παπά  της  ενορίας.  Γραμματέας   ήταν  ο  πατέρας  μου  Στέφανος  Κοκκαλάκης  .

Στις  26  Φεβρουαρίου  1944  διορίστηκε   ΄Επαρχος  Θήρας  ο  Ιωάννης   Κουτσογιαννόπουλος, γνωστός  Συμβολαιογράφος  στην  Αθήνα. ΄Ανοιξε το  Επαρχείο  σε   ένα  μεγάλο  σπίτι  των  Φηρών, με  μεγάλη  αυλή  και  μεγάλη  κάναβα, ιδιοκτησίας  Γεωργίου   Κουτσογιαννόπουλου και  ύψωσε  την  Ελληνική  σημαία  .  ΄Ηταν  το  μόνο  κτίριο  που  κυμάτιζε  η  Ελληνική  σημαία. Η  κάναβα  ήταν  αρκετά  μεγάλη, κατάλληλη για  αποθήκη τροφίμων  και  ρουχισμού. Πήρε  στην  υπηρεσία  του  τον  Στέφανο Κοκκαλάκη, ως   Δ/ντή   Επισιτισμού  με  βοηθούς την  Λίζα  Πατηνιώτη, Μάνια  Συρίγου και  την  Βιργινία Εφφέ.

Η  ορκωμοσία  τους  έγινε  στις  2  Απριλίου  1944. Κάλεσε  αμέσως  όλους  τους  Προέδρους  των  Κοινοτήτων  και  έφτιαξε  επισιτιστικές  Επιτροπές.

Επειδή  το  σπίτι  του  το είχαν  επιτάξει οι  Ιταλοί  ,  τον  φιλοξενούσε  ο  Δόν  Ζαχαρίας.  Είχε  ένα  τρόπο  να  επιβάλλεται στον  Γερμανό  Διοικητή, ο  οποίος  τον  σεβόταν και  τον  άκουγε  πάντα  με  προσοχή,  σπάνια  του   αρνιόταν   κάτι.

Στις  24  Οκτωβρίου 1944  αρρώστησε  και   έμεινε  στο  κρεβάτι  αρκετό  καιρό.

Τον  Νοέμβριο  1944  η  κατάσταση  της  υγείας  του  επιδεινώθηκε  και   αναγκάστηκε  να  παραιτηθεί   .  Τον  αντικατέστησε ο  Ηλίας  Καμπίτσης,  εξαιρετικός  νομικός.

Στην            Σαντορίνη  σωθήκαμε  από  την  πείνα όταν  άρχισαν  να  έρχονται  τρόφιμα  του  Ερυθρού  Σταυρού και  της  Αγγλικής  αποστολής  ΕΜΕΛ (συμμαχική  περίθαλψη  για  την  Ελλάδα).  Από τον  Δεκέμβριο  1944, τον  Ερυθρό  Σταυρό  αντικατέστησε  η  UNRA.....[....]

Νικήτας Συνοδινός Ενας Θηραίος Βουλευτής εξ Αμοργού

Ο Νικήτας Δ. Συνοδινός γεννήθηκε στην Λαγκάδα της Αμοργού το 1841. Σπούδασε στην Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Δικηγόρησε στην Αθήνα και τις Κυκλάδες. Παντρεύτηκε Σαντορινιά και η γυναίκα του η Πετρούλα είχε στην ιδιοκτησία της ορυχεία θηραϊκής γης (πορσελάνης) στην Θηρασιά. Για πρώτη φορά εκλέχτηκε βουλευτής το 1879 και τελευταία το 1905. Συνολικά εξελέγη 6 φορές βουλευτής.

Ο Νικήτας Δ. Συνοδινός ίδρυσε το 1904 την εταιρία «Ήφαιστος Α.Ε.» με σκοπό «την εκμετάλλευσιν και καλλιέργειαν των εν Θηρασία κειμένων τριών ορυχείων θηραϊκής γης (πορσελάνης)» ιδιοκτησίας δικής του και της γυναίκας του Πετρούλας. Το 1907-1908 η εταιρία «Ήφαιστος» του Νικήτα Συνοδινού αγόρασε  ορυχεία και στην Σαντορίνη, στους δήμους Θήρας, Καλλίστης και Εμπορειού.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 μπήκαν μέτοχοι στην «Ήφαιστος Α.Ε.» οι Γεώργιος Γκρόχμαν (γιος του πρώτου ιδιοκτήτη των μεταλλείων Σερίφου Αιμίλιου Γκρόχμαν) και Νικόλαος Κανελλόπουλος (η οικογένεια του οποίου είναι σήματα βασικός μέτοχος της σπουδαίας ελληνικής εταιρίας τσιμέντων «Τιτάν»).

Η μεταλλευτική εταιρία που ίδρυσε ο Νικήτας Συνοδινός στην Σαντορίνη πέρασε τελικά στον έλεγχο των Γκρόχμαν και Κανελλόπουλου (κυρίως του πρώτου) ανέπτυξε σημαντική δραστηριότητα με εργοστάσια και άλλες εγκαταστάσεις στην Θήρα. Η εταιρία τέθηκε σε εκκαθάριση από την ΕΤΒΑ το 1978.

Πηγή: http://nikitidis.blogspot.gr/2011/09/blog-post_29.html

Τα Φηρά, μέσα από την ματιά του Δον Ζαχαρία Δουράτσου, 1939

Πηγή: Γιάννης Κοκκαλάκης : Η Σαντορίνη, το πιο λαμπρό κόσμημα στο Αιγαίο, Αθήνα 2016

 Ο  Δον  Ζαχαρίας Δουράτσος, ένας καθολικός  λόγιος ιερωμένος των αρχών του 20^ου αιώνα, ο οποίος έβγαλε ένα ξεχωριστό βιβλίο του,  για τη Σαντορίνη 

“Santorin- die fantastische Insel - 1930”,  στο νησί και εξαιρετικά γνωστός τόσο στην καθολική όσο και στην ορθόδοξη  κοινότητα   γραφει   για  τα   Φηρά : « Μέσα  εις  τον  κόλπο    που   εσχημάτησε  ο  μεσαίος  δάκτυλος  της  παντοδυνάμου  χειρός του  Διός,  όταν  επεπήχθη  εις  τα  σπλάχνα  της  Θήρας  διά  να  της  αποσπάσει  το ήμισυ της  εκτάσεως, το  οποίον ως  απλούν ληθάρι  εξεσφενδόνισεν  εναντίων  των  Τιτάνων  οίτινες  ετόλμησαν  να  του  κηρύξουν  τον πόλεμον,  μέσα  λέγω  σ  αυτόν τον  κόλπον,  εγείρεται  εις  ύψος  κυμαινόμενον  μεταξύ  200-300  μέτρα,  η  σημερινή πρωτεύουσα  της  νήσου μόλις  140  ετών  ζωή,  ως  πόλις  και  ως  πρωτεύουσα  και  ονομαζεται  Φηρά.Λέγω  «σημερινή»  διότι  άλλοτε η  πρωτεύουσα έκειτο επί της  πυραμιδοειδούς βραχώδους  θέσεως κάτωθεν του  Ημεροβιγλίου ,  ήτις  λέγεται  «Σκάρος η Κάστρο»...

Μας  λέγει στη  συνέχεια ότι  πριν από  150  χρόνια  οι  κάτοικοι του  Σκάρου  αναγκαστηκαν να  τον  εγκαταλείψουν, γιατί  άρχισε  να  γίνεται   επικίνδυνος  λόγω των  κατολισθήσεων.

Οι  καστριώτες     ήρθαν  τοτε   στα  Φηρά   και  έκτισαν τα  σπίτια  τους   διπλα στις  οιναποθήκες  τους  .

 Τά  Φηρά  ήταν  τότε  τόπος  παραθερισμού.  Από  τότε, δηλαδή από  τις   αρχές  του  1800, χρονολογούνται  τα   μεγαλοπρεπή  κτίρια  που   κοσμούν   την  πόλη.   Την  ‘ιδια  εποχή    κτίσθηκαν  τα  9/10  των   μαγαζιών της   αγοράς,    οι  μονές  των  Λαζαριστών  και  των  Δομηνικανίδων,  η  Καθολική Μητρόπολη  «Ντόμος», η  Ιερά  μονή  του   Αγίου Νικολάου  που  ήταν  άλλοτε,  στο  μεσαίωνα,  κάστρο.

Μας  λέγει  ακομη, ο  Δόν  Ζαχαρίας,  ότι  η  πόλη  των  Φηρών    έχει  να  επιδείξει  πολλά έργα  προοδευτικά  και  φιλανθρωπικά, τα   οποία κάνουν την  πόλη πολιτισμένη χωρίς  να  υστερεί των  άλλων  νησιών.

΄Εχει  μόνιμη  έκθεση  Θηραικών προιόντων σε  αρχοντική κατοικία  με  το  όνομα   «Γουλάς».  Ο  Γουλάς κτίστηκε  πρίν  από  το  1800 όταν  η  πολις  των  Φηρών  δεν  υπήρχε. Είναι ένα  φρούριο για  να  μπορεί  να  αντιστέκεται  στις  επιδρομές  των  πειρατών. Ο Πύργος αυτός ιδιοκτησίας Ιωάννου  Δελένδα  βρίσκεται  σε  ύψος 318  μέτρων  από  την  θαλασσα.

Στα  Φηρά  υπάρχει  αρχαιολογικό  μουσείο, που  κατασκεύασε  ο Γερμανός αρχαιολόγος Βαρώνος Φρειδερίκος Χίλλερ  φον  Γκέρτριγκεν.  Είναι  αυτός  που  έκαμε τις  ανασκαφές στο  Μέσα  Βουνό  το  1896-1902.  Επειδή  εκείνη  την  εποχή  των   ανασκαφών  ,  ο   προπάππος  μου  Νικόλαος  Δελένδας,  ήταν  πρόξενος της  Γερμανίας  στην  Σαντορίνη, συνδεθηκαν  φιλικά  με  τον  βαρόνο  Φρειδερίκο  Χίλλερ.  Η  Γερμανική   Κυβέρνηση  τον  παρασυμοφόρισε  το   1906  σήμφωνα με  την  επιστολή  του  βαρώνου  Χίλλερ  που  βλέπεται  στην  επόμενη  σελίδα.  

Τα  Φηρά   ηλεκτροφωτίζονται. Υπάρχει  μία  παρα   πολύ  ωραία   πλατεία με  αναψυκτήριο  που  κατασκεύασε  ο  ευεργέτης  Στυλιανός  Σαρπάκης  .  Είναι  η  έδρα των  Επισκόπων  Ορθοδόξων  και  Καθολικών  .

Υπάρχουν   δύο  Τράπεζες,   η  Εθνική  Τράπεζα  από  το  1840  και  η  Τράπεζα  ΑΘΗΝΩΝ.

Από  τον  Νοέμβριο  1946 ιδρύθηκε  και  η  Αγροτική Τράπεζα, με  πρώτο  διευθυντή τον Κωσταντίνο  Σιγάλα και  μετά  έξι  μήνες τον  Ιάκωβο  Κορωνιό.

Η Έκρηξη του Ηφαιστείου της Σαντορίνης το 1866. Αφήγηση Karl von Seebach

Έκρηξη του 1866 του Ηφαιστείου της Σαντορίνης –

Αφήγηση από τον  Γεωλόγο Karl von Seebach

the Illustrated London News  εκρηξη 1870

[...] Όμως η βάρκα  είναι   έτοιμη , μένει  ακόμη να  φορτωθούν  τά όργανα .Κατεβαίνουμε ξανά τον  απότομο  δρόμο   και  βάζουμε  πλώρη  προς  τη Νέα  Καυμένη. Μα  πρίν  φθάσουμε στη Μικρά  Καυμένη περνάμε  από  κάτι αβαθείς  περιοχές, όπου  ρίχνουν άγκυρα τα μεγαλύτερα πλοία .Εδώ η θάλασσα έχει  βάθος μόνο  δέκα  μέτρα. Περνάμε  μετά   από  τη νότια άκρη της Μικράς Καυμένης  και  μπροστά  μας  απλώνεται  η  εικόνα  της  τελευταίας καταστροφής. Θλιβερά στέκονται  τα  άδεια  σπίτια, μισογκρεμισμένα  από τους  ογκόλιθους  της  λάβας.  Πίσω  τους  διακρίνεται  ο  Γεώργιος  με  τα  400    μέτρα  του. Μια έρημη  περιοχή απ΄όπου ξεπροβάλλουν  μοναχικοί  βράχοι  και  μυτερά   σχήματα  διαγράφονται  ανάμεσα  στους  ατμούς   που ξεπηδούν  από  κάθε  σχισμή και  μαζεύονται  πάνω  από  τον  Γεώργιο  σχηματίζοντας  μια  ενιαία  στήλη   ατμού  . Γύρω  από την βάρκα το    νερό αρχίζει  να  ζεσταίνεται από  μία  θερμοπηγή.  Μικρά  συνεφάκια από  ατμό χορεύουν σπρωγμένα  από τον  άνεμο πάνω  από  την  θάλασσα και  μοιάζουν  με  μικρούς  ανεμοστρόβυλους. Το  μουγκρητό της  παλλόμενης  δράσης  γίνεται όλο   και  πιο  βροντερό, όλο και  πιο  απειλητικό.

Μετά  από  μισή  ώρα βαρκάδα  αράζουμε  στον  μικρό  μώλο με τα γκρεμισμένα  σπίτια και  βαδίζουμε περνώντας ανάμεσα  στα  ηφαιστειακά  αναβλήματα προς τον Γεώργιο με  την  ελπίδα να  μπορέσουμε να  τον ανεβούμε.

Μα  αυτό  κάθε  άλλο παρά  εύκολο είναι  . Οι ογκόλιθοι είναι  σκόρπιοι,  ο  ένας πάνω  στον  άλλο και  με το  παραμικρό  άγγιγμα  χάνεται  η  εύθραυστη  ισορροπία  τους  . Κατρακυλούν  την  απότομη πλαγιά    και  στο  διάβα  τους   παρασύρουν  κι  άλλους  μαζί τους. Οι ακμές  τους  είναι  αιχμηρές  και  κοφτερές. Γρήγορα γεμίζουν  τα  χέρια  αίμα από πολλές μικρές  πληγές  ακόμα  και οι  γερές  μπότες   κατασκίζονται.  Μπροστά μας  και  πίσω  μας  ακούγεται  ενας δυνατός  τριγμός,  όπως  μία  σόμπα  που  ψύχεται  απότομα, και τον ακολουθεί  ένας  οξύς  κρότος όπως  κάνουν  τα κομμάτια πορσελλάνης όταν  πέφτουν  καταγής.  Είναι  η  λάβα που  στερεοποιείται κάτω  από  τα  πόδια  μας  και  συρρικνώνεται. Οι ρωγμές  αμέσως  μετά  τον  σχηματισμό  τους γεμίζουν  με  μικρα  κομμάτια μιας  σχεδόν  υελώδους  μάζας. 

Επιτέλους  καταφέρνουμε  να  φθάσουμε στο  ύψωμα.  Στεκόμαστε  μπροστά  σε  μια   επιφάνεια  με  απαλές  στρογγυλάδες, πάνω απ΄ την  οποία  σιγοκαίει  ο πυρακτωμένος αέρας. Πίσω  του  καθώς  χορεύει πάνω κάτω γίνονται συγκεχυμένα τα  αντικείμενα.   Ακουμπάμε  προσεκτικά  τα  χέρια  για ν΄  αποφύγουμε τις  πέτρες  που  είναι  ακόμα πυρακτωμένες, όμως το  μάτι  δεν  τις  ξεχωρίζει   στο  φως  της  ημέρας  και  συχνά αναγκαζόμαστε  να  σταματήσουμε  τελείως,  όταν  οι  ατμοί βγαίνουν  πυκνοί και  εμποδίζουν την ορατότητα ακόμη και  σε  απόσταση μερικών  βημάτων και, κάνοντας  πολλούς  κύκλους,  προχωρούμε  αργά  προς  το  σημείο  απ΄ όπου βγαίνουν  οι  περισσότεροι  ατμοί  μ΄ ένανν  εκκωφαντικό   κρότο. Οι  πιο  πολλοί  είναι  προφανώς  υδρατμοί  γιατί  μπορούμε  ν΄  αναπνέουμε  χωρίς  δυσκολία.

Μόνο εδώ  κι  εκεί  νιώθουμε από  την μυρωδιά πώς  υπάρχει  λίγο  υδρόθειο. Όμως η ζέστη γίνεται  όλο και  μεγαλύτερη  και  στο  τέλος μια  βαθειά  ρωγμή, απ΄ όπου  ξεπηδά  μια  πύρινη  φλόγα, εμποδίζει  κάθε  βήμα  προς  τα  εμπρός.  Εκείνη  ακριβώς  τη  στιγμή  βγαίνει η  φωτιά  της  πυρακτωμένης   λάβας   που κυλάει  στο  βάθος  της   ρωγμής. Φαίνεται  πολύ  καθαρά  μέσα  στο  σκοτάδι  της  νύχτας.  Γι  αυτό  κι  ανεβαίνουμε  στην  κορυφή   της  Νέας Καυμένης  απ΄ όπου  μπορούμε  να  παρακολουθήσουμε  όλο  το  εκπληκτικό  φαινόμενο  της  έκρηξης.  [,...]

Λίγο  πιο πέρα  είναι  η  Αφρόεσσα  που  μοιάζει  πολύ  με  φωλιά  τυφλοπόντικα.Καί  αυτή  επίσης  δεν  έχει  κρατήρα  αλλά  παντού  από  κάθε  κομμάτι  λάβας,  ξεπετιούνται  ατμοί  που  εδώ  όμως δεν είναι  άσπροι,  όπως  στον  Γεώργιο, αλλά  στο  χρώμα  της  κανέλλας  και    έτσι  καταλαβαίνουμε  ότι  είναι  πλούσιοι σε  ενώσεις  χλωρίου.  Εδώ  στην  Αφρόεσσα  είναι  σπάνιες   οι  εξάρσεις της  δραστηριότητας  στην  διάρκεια  των  οποίων  οι  ατμοί  να  ξεπετιούνται  με  ιδιαίτερη  βιαιότητα και  σε  μεγάλη  ποσότητα  όπως  στον  Γεώργιο.

Καθώς  προχωράει  το  σούρουπο,   αρχίζει  να  αλλάζει  τελείως  η  εικόνα.  Οι  ξεθωριασμένες  άκρες  των   μεγαλύτερων  ρωγμών στον  Γεώργιο  αλλα  και  στην  Αφρόεσσα   αρχίζουν  να  παίρνουν  σιγά- σιγά  όλο  και  πιο  σκούρες  κόκκινες  αποχρώσεις   και  παντού  λάμπει  το   κόκκινο   χρώμα  της  φωτιάς  .  Στο  τέλος  όταν  έπεσε  πυκνό  σκοτάδι,   όλα  αυτά  τα  πυρακτωμένα  σημεία  δεν  αποκτούν  μόνο  πιο  μεγάλη  φωτεινότητα   αλλά  μοιάζουν  να  εχουν  πολλαπλασιαστεί. Η σκουρόχρωμη  στήλη  καπνού  πάνω  από  την  Αφρόεσσα   έχει τώρα  την  όψη  ενός  πελώριου  πυροτεχνήματος  και  σε   κάθε  δόνηση  φωτίζονται  τα σύννεφα  ατμού καθώς  εκτινάσσονται  από  τον  Γεώργιο. ΄Όμως  το  πιο  μεγαλειώδες, και  συγχρόνως  πιο  σπάνιο  αλλα   και  πιο  ενδιαφέρον  θέαμα, είναι  οι  πύρινες  φλόγες  που  ξεπηδούν  από  κάθε  ρωγμή. Αυτό  το  σπάνιο  και  πολυσυζητημένο  φαινόμενο  έχει  μελετηθεί  μέχρι  την  παραμικρή  λεπτομέρειά  του  κι  έχει  εξηγηθεί  απ   όλους  τους  επιστήμονες  που  παρακολούθησαν  την  έκρηξη  του  1866. Σε  κάθε  δόνηση  εκτιναζόταν η  φλόγα και  λαμπάδιαζε  με  μεγάλη  ένταση.  Η  κεντρική  της  περιοχή   ήταν   ασπρογάλαζη,  η  περιφέρειά  της  κόκκινη  του  καμινίου. Να  τη  θεωρήσει κανείς  εσφαλμένα  ως  αντανάκλαση  είναι  αδιανόητο  γιατί  και  οι  δύο  περιοχές    διακρίνονται  η  μία  δίπλα  στην  άλλη  και  ξεχωρίζουν σαφώς  μεταξύ  τους.

Πηγή: W.Friedrich : Φωτιά στη Θάλασσα, Εκδ. Πασχαλίδης, ΑΘήνα 2007, σσ.201