Στυλιανός Σαρπάκης- Σπύρος Γρίβας: Δύο Θηραίοι Ευεργέτες της Αιγύπτου

  Στυλιανός Σαρπάκης

Καταγόταν από τα Φηρά, αλλά αναχώρησε από την πατρίδα του και εγκαταστάθηκε στο Καϊρο της Αιγύπτου το 1873, όπου εισήχθη στην Αμπέτιον Σχολή. Το 1877 ιδρύει εργοστάσιο πολυθογραφικής εργασίας , και θεωρούνταν το καλύτερο στο είδος του. Στεγαζόταν  σε οίκημα  σε οδό που ονοματίστηκε από την Αιγυπτιακή Κυβέρνηση ως «πάροδος Σαρπάκη», λόγω της ιδιαίτερης συμβολής του Σαρπάκη στην τοπική κοινωνία. [1]

Λίγο πριν την κήρυξη του πολέμου, ο Μεταξάς δημιουργεί επιτροπή εράνου για την Αερπορία, ενώ παράλληλα δημιουργούνται νέα προγράμματα εκπαιδεύσεως. Το 1937, ο Μεταξάς βρίσκει τον Σαρπάκη σαν αρχικό αρωγό του εράνου, ο οποίος προσφέρει 2 μαχητικά α/φ Gloster SS.37 Gladiator Mk I, τα καλύτερα της εποχής. Τα δύο αυτά αεροσκάφη είχαν βαφτεί ασημένια σε όλες τις επιφάνειες τους. Ονομάστηκαν «ΘΗΡΑ – ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ» και «ΣΑΡΠΑΚΗΣ» από τη γενέτειρα και το όνομα του ευεργέτη αντίστοιχα. Τα ονόματα ήταν βαμμένα στην άτρακτο από τις δυο πλευρές και τα αεροσκάφη έφεραν εθνόσημα στις πτέρυγες και στο πηδάλιο διευθύνσεως. Χρησιμοποιήθηκαν ως προκεχωρημένα εκπαιδευτικά – ήταν δε κανονικά οπλισμένα – ενώ κατά το εξάμηνο Οκτωβρίου 1940 – Απριλίου 1941 βάφτηκαν με παραλλαγή και εντάχθηκαν στην 21η Μοίρα Διώξεως. Το ένα χάθηκε σε ατύχημα και το άλλο έλαβε μέρος τουλάχιστον σε μια περιπολία κατά τη διάρκεια του πολέμου. Εκτός των δύο προαναφερθέντων, άλλα δεκαέξι δόθηκαν από τη RAF ως βοήθεια από τον Δεκέμβριο του 1940 ως τον Απρίλιο του 1941.  [2]

Για τον τόπο καταγωγής του ο Σαρπάκης έχτισε εξ ολοκλήρου την ομώνυμη πλατεία και συνέβαλε σημαντικά στην δημιουργία ειδικών γραμματοσήμων για το νησί.

Σπύρος Γρίβας[3]:

Καταγόταν από το Εμπορείο Σαντορίνης. Εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αφού αρχικά πέρασε από το Καϊρο. Διατηρούσε μεγάλο εμπορικό βιβλιοπωλείο. Συνεργάστηκε με όλη τη θηραϊκή κοινότητα της περιοχής .

Παράλληλα με τις εμπορικές του δραστηριότητες, επισκεύασε πολλά σχολεία, και τα εμπλούτισε με κατάλληλα υλικά αλλά και όργανα διδασκαλίας. Ειδικά για το Εμπορείο, εμπλούτισε το σχολείο με μεγάλη βιβλιοθήκη, ανήγηρε το Μαρμάρινο Ηρώο των πεσόντων Εμποριτών, μερίμνησε για την ύδρευση της τότε κωμόπολη του Εμπορειου, και έστελνε συνέχεια και κρυφά χρήματα σε φτωχές οικογένειες του νησιού.

---

[1] Μ.Ζώρζου: Ημερολόγιο Θήρας 1933, Εκδ. Θηραϊκή, σελ. 99.

[2] http://www.haf.gr/el/mission/weapons/historic/1935_1940/Gloster_Gladiator.asp

 (ενημέρωση Οκτώβριος 2014)

[3] Μ. Ζώρζου: Ημερολόγιο…, ο.π. σ.68, 102.  

Όταν ο Χίλλερ ανακαλύπτει ...και η Αρχαιολογική εταιρία ...αγνοεί ...!

Ὁ διακεκριμένος ἐρασιτέχνης ἀρχαιολόγος κ. F. Hiller von Gartringen σπουδαίας ὑπηρεσίας παρέσχεν ἐσχάτως διὰ τῆς ἀνακαλύψεως τῆς ἀρχαίας Θήρας. Αἱ ἀνασκαφαί, ἀρξάμεναι τὴν 15ην Μαΐου ἐ. ἔ. ἰδίαις δαπάναις τοῦ εἰρημένου κλεινοῦ  ἀρχαιολόγου ἐπὶ τοποθεσίας ὄντως μαγευτικῆς, παρουσίασαν ἀρκετὰ μέρη τῆς πόλεως τῆς ἀρχαίας Θήρας. Ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ τελευταίου πρὸς νότον ἄκρου τῆς νήσου,  καλουμένου Ἐξωμύτου, εἰς ὕψος 360 μέτρων ἀπὸ τῆς θαλάσσης μὲ περίλαμπρον θέαν δεσπόζουσαν τῆς ὅλης νήσου καὶ τῶν πέριξ νησυδρίων, ἔναντι ἔχουσαν τὴν θαυμασίαν σιλουέτταν τῆς Κρήτης καὶ ἀριστερᾷ τὴν Σέριφον καὶ Φολέγανδρον, ἡ ἀρχαία Θήρα παρουσιάζει θεσπέσιον θέαμα.

Ἐκεῖ ἀνεκαλύφθη σωρεία ἐπιγραφῶν καὶ τύμβων,  ἄφθονος συλλογὴ ἀγγείων διαφόρων μεγεθῶν μέχρις ἑνὸς μέτρου, τέχνης τελειοτάτης,  ἀνάγλυφα ρωμαϊκῆς ἐποχῆς, πολλὰ ἀγαλμάτια βυζαντινῆς τέχνης, μία μικρὰ Ἀφροδίτη ἄνευ κεφαλῆς, πολλοὶ κίονες καὶ πλεῖστα ἄλλα. Ἐν τοῖς ἀγγείοις μάλιστα εὑρέθησαν καὶ πολλὰ ὀστᾶ κεκαυμένα.  Ἡ Ἀρχαιολογική μας Ἑταιρία, οὔτε ἕνα ἄνθρωπον δὲν ἔστειλεν ἀκόμη ἐκ περιεργείας ὅπως ἴδῃ τὰ εὑρεθέντα, ἐνῷ ἐξ ἐναντίας σωρεία ξένων ἀρχαιοφίλων καθ’ ἑκάστην ἐπισκέπτονται τοὺς τόπους τῶν ἀνασκαφῶν καὶ φωτογραφοῦσι τὰ διάφορα εὑρήματα.

Ἐξ ὅλων τῶν ἐν Ἀθήναις ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων μόνη ἡ λογία δεσποινὶς Σεβαστὴ Καλλισπέρη ἐπεσκέφθη πρό τινων ἡμερῶν τὰς γενομένας ἀνασκαφάς.  

Ἐκ δὲ τῶν ἐν Θήρᾳ διαμενόντων, ὁ προοδευτικὸς σχολάρχης Φηρῶν κ. Βασιλείου μετὰ

ἀξιεπαίνου καὶ ζηλευτῆς προθυμίας παρακολουθήσας τὰς γενομένας ἀνασκαφὰς καταγίνεται ἤδη εἰς τὴν περισυλλογὴν τῶν ἀνακαλυφθέντων. Τοποθετήσας τὰ πλεῖστα  τούτων καὶ μᾶλλον εὐμετακόμιστα ἐν δυσὶν αὐθούσαις πᾶσαν καταβάλλει ἐπιμέλειαν περὶ τὴν ταξινόμησιν, καταγραφὴν καὶ ἀριθμολόγησιν αὐτῶν.  Ἀτυχῶς τὰ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας παρασχεθέντα αὐτῷ μέσα πρὸς μεταφορὰν αὐτῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς Θήρας ἦσαν ἐλάχιστα, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε γενόμενα ὑπερέβησαν τὰς προσδοκίας πάντων.  Ἀσύγγνωστος ἡ ὀλιγωρία τῶν περὶ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Εἴχομεν τοὐλάχιστον τὴν ἐλπίδα ὅτι κατ’ ἰδίαν τινὲς τῶν περὶ τὰ ἀρχαιολογικὰ καταγινομένων καὶ δυναμένων θὰ ἐπωφελοῦντο τῶν ἀνασκαφῶν τοῦ Hiller καὶ θὰ ἔσπευδον τὰς πολὺ ἀξίας λόγου ἀνακαλυφθείσας ἀρχαιότητας τῆς πάλαι Θήρας.  Βέβαιον εἶνε ὅτι πολλὰ ἀκόμη μᾶς ἐπιφυλάσσουσιν αἱ προσεχῶς ἐπαναληφθησόμεναι ἀνασκαφαὶ δαπάναις τοῦ αὐτοῦ λογίου ξένου, ἐξ ὧν δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι μεγάλως θέλει πλουτισθῆ ἡ ἐπιστήμη τῆς ἀρχαιολογίας.

 Σπόρτσμαν.

 Πηγή :To Άστυ, αρ. φύλ. 2437, 29.08.1897: 4

Bibliothèque nationale de France, département Monnaies, médailles et antiques, 1966.453.2460

Απόσπασμα επιστολής του Ιωσηφ Δεκιγάλλα για τις ανασκαφές του Ακρωτηρίου Θήρας

Η περίφημη Τοιχογραφία της Άνοιξης από το Συγκρότημα Δ 

Αλλά ποιός τις ὁ λαός οὗτος ;….Αναρωτιέται ο μέγας Θηραίος πολυεπίπεδων χαρισμάτων Ιωσήφ Δεκιγάλλας, αναφερόμενος στον πολιτισμό που άνθησε στο προϊστορικό Ακρωτήρι, ύστερα από τα πρώτα ευρήματα της μικρής αρχαιολογικής ανασκαφής της Γαλλικής Σχολής στη θέση «Φαβατά» εκεί όπου βρίσκεται σήμερα το Συγκρότημα Δ, στις ανασκαφές. Και εμείς τι ακριβώς θα μπορούσαμε να του απαντήσουμε σήμερα;  Μήπως ότι η Σαντορίνη του σήμερα συνεχίζει και βρίσκεται στον αυτόματο πιλότο;;; Δεν σας κρύβω, ότι προσωπικά, δεν ξέρω τι θα του απαντούσα σήμερα. Ο τρόπος γραφής της συγκεκριμένης ερώτησης με προβληματίζει…και με πεισμώνει…για μεταγενέστερη ανάρτηση.  Παρακάτω αρχικά  παρατίθεται  απόσπασμα από την επιστολή του Δεκιγάλλα, προς τον Ι. Καπελίνη , γραμματέα ενός αρχαιολογικού συλλόγου, στο οποίο γίνεται μνεία των προαναφερόμενων ευρημάτων της Γαλλικής Σχολής.  

«…Λυποῦμαι τὰ μέγιστα ὄτι δὲν δύναμαι νὰ μετάσχω τῆς τιμῆς τοῦ παραστῆναι ἐν τῶ προσεχεῖ σοφῶ ὑμῶν συλλόγω, δράττομαι ὅμως τῆς εὐκαιρίας ἴνα εὐχαρίστως ἀναγγείλω ὑμῖν τὴν κατὰ τὴν θέσιν Ακρωτηρίου Θήρας λίαν διαφέρουσαν τῆ ἐπιστήμη νέαν ἀνακάλυψιν προϊστορικῶν κτιρίων και ἀλλων ἀντικειμένων, ἄτινα καὶ ἄν ἤθελον ἀποδοθῆ εἰς λαόν ἐποχῆς προσεγγιζούσης τοῖς καθ΄ημᾶς χρόνοις, οὐδέποτε δύνανται νὰ ὧσι μεταγενέστερα τῆς τῶν Καρῶν μεταναστάσεως. [..]

Ἐσχάτως δὲ γενομένων νέων ἀνασκαφών ἐν Ακρωτηρίω Θήρας, ἀναλώμασι μὲν τῆς Γαλλικής Κυβερνήσεως, ἐπιμελεία δε τῶν πολυμαθών  Gorceix και Mamet ἀνευρέθησαν ἔτερα κτίρια ὄμοια τοῖς ἐν Θηρασία. Ἀλλα τουθόπερ νομίζω πολλοῦ λόγου ἄξιον , ἐστί τὸ ἐν τῷ γηπέδω τοῦ ἀξιοτίμου Κ. Γ. κανακάρη, ἀνακαλυφθὲν οἴκημα , οὗ ὁ ἐσωτερικός τοῖχος ἐστί κεχρισμένος ἐκ πηλοῦ δι ἀσβέστου, τὸ δε ἐν λόγω ἐπίχρισμα κεχρωματισμένον διά βαφῆς ἐρυθροῦ ζωηροτάτου χρώματος. Εὑρέθησαν πρὸς τούτοις διάφορα πήλινα ἀγγεία καὶ σὺν αὐτοῖς συντρίμματα ἀγγείων κεχρωματισμένων τέχνης ἀριστης καὶ τὰ μάλιστα ὁμοιαζόντων τοῖς καλουμένοις Τυῥῥηνικοῖς. Εὑρέθη ἐπί τέλους καὶ μικρός τις ἐξ ὀρειχάλκου πρίων ἐκτός ἄλλων λιθίνων ἐργαλείων, ἅτινα πάντα ἀποδεικνύουσι σαφῶς τὸν πολιτισμόν τοῦ ποιήσαντος ταῦτα λαοῦ… Αλλά ποιός τις ὁ λαός οὗτος ;…. Το κατ΄ ἐμὲ ἐπερειδόμενος ἐπί τῶν γεωλογικῶν γεγονότων διστάζω να πιστεύσω ὄτι οὖτός ἐστίν ἐκ τῶν ἤδη γνωστῶν τῆ ἱστορία λαῶν … καὶ ἀν ἀγαθῆ τύχη εὑρεθῶσιν ἐπιγραφαί, ὅπερ οὐ νομίζω δύσκολον, καθότι λαὸς τοσούτω εἰς τὰς τέχνας προβεβηκὼς φαίνεται μοι ἀπίθανον νὰ ἐστερεῖτο πάντη γραμμάτων, τοὐλάχιστον ἱερογλυφικών, θέλει διαλυθῆ ἡ ἀπορία ἡμῶν.

Ευελπιστῶ δὲ ὄτι μετὰ τὸ πέρας τῶν ἀνωτέρω ἀνασκαφῶν οἱ εἰρημένοι κ.κ. Gorceix και Mamet θέλουν φωτίσει τὸ κοινὸν διὰ λεπτομεροῦς περιγραφῆς τῶν ἀνακαλυφθέντων ἀντικειμένων καὶ δι ἐμβριθῶν ἐπ αὐτῶν σχολίων .

Εν τούτοις δέξασθε κ.τ.λ.

Την 1/13 Ιουν 1870.

Ι.Δε-Κιγάλλας»

Πηγές: 1) Περιοδικό  ΠΛΕΙΑΣ  τεύχος 484 (http://pleias.lis.upatras.gr/index.php/pandora/article/view/17649/17634)

2) http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BA%CF%81%CF%89%CF%84%CE%AE%CF%81%CE%B9_%CE%98%CE%AE%CF%81%CE%B1%CF%82

Ποίημα του Αντώνη Δελένδα Γάσπαρη για την Έκρηξη του 1707

1866- National Geophysical Data Center (P. Hedervari).

Σήμερον ἐβουλήθηκα νὰ γρἀψω νὰ ποιήσω,

Νέον νησὶ πὼς εὒγηκε, λοιπόν θέλω ν ἀρχίσω.

Εἰς τοῦ Μαίοῦ τὲς δῶδεκα, Δευτέραν τὴν ἠμέρα,

ἀνάμεσα στὰ δυὸ νησιά, ἐφάνηκε μιὰ ξέρα.

Καὶ παρευθύς φωνάζουσι ἂς πάγωμεν να δοῦμεν,

Τὶ εἶνε αὐτό ποὺ φάινεται , ἂσ μὴν ἀργοποροῦμεν.

Ἅρχοντες μὲ τοὺς ἱερεῖς τότε στὴ βάρκα μπῆκαν,

Καὶ ἀρριβάροντας ἐκεί παρευθύς ἔξω βγήκαν

Μὲ περισσήν εὐλάβειαν, καὶ ὁλοι συντριμμένοι

Εἰς τὸ νησί εὐγήκασι κατασυγχωρημένοι.

Θειάφη παντοῦ ἐμύριζε, πούταν να σὲ τρομάζει,

Παντοτεινά ἡ θάλασσα σαλεύει κι ὃλο βράζει.

Τι τέρας μεγαλύτερον θάλασσα νὰ γεννήσει;

Πῶς δὲν λωλαίνεται ὁ νοῦς;Πράγματα ἔξω φύσει!

Νησιά νὰ βγαίνουν φοβερά μ ἀφτούμενες σαῖτες ,

Νὰ ξεφυτρώνουν ἀπ τὴν γῆ, σὰν βγαίνουν οἱ μανήτες;

Στὲς δεκατρεῖς τοῦ Ἰουλιοῦ  ἰδού ἁποῦ ἀρχίζει,

Βρώμα νὰ βγαίν ἀπ τὸ νησί, περίσσα να καπνίζη.

Κ ἐκεί πού ἔφθαν ὁ καπνός πολλήν φθοράν μᾶς φέρνει,

Στὰ δένδρα καὶ στ ἀμπελια μας πολλά μᾶς τὰ ξεραίνει.

Στὲς δεκαέξ τοῦ Ἰουλιοῦ πάλιν κατασχολάζει,

ἡ βρώμα κι ὅλος ὁ καπνός, ὀλίγον τὸν  εὐγάζει.

Καὶ εὶς τὲς εἴκοσι ἑπτά μικροί τρανοί γροικοῦσι,

ὅτι βροντοῦσε τὸ νησί, ὅλοι το μαρτυροῦσι.

Σὰν κανονιές ἐτράνταζαν καὶ βρόνταγαν σὰν σμπάροι,

Πλὴν κακόν τι δὲν ἔφερε, με τοῦ Θεοῦ τη χάρι.

Κ ἔτσι σὲ κάθε κανονιά μέγας καπνός εὐγαίνει,

Καὶ μὲ ὀγληγορότητα στα νέφαλα πηγαίνει.

Ἔρριπτε πέτρες φοβερές, εἴς τὰ ψηλά πηγαίνουν,

Και ὡσάν τόσες προσβολὲς ἀπ το νησί εὐγαίνουν.

Στὲς εἴκοσι τοῦ Σεπτεμβριοῦ μέγας κτύπος ἐγένη, κι

ἀπό τον κτύπον ἔμειναν οἱ τόποι ἀνεωγμένοι.

Ἀπό τὸν τόσον βροντισμόν ὅλοι παραπαρθῆκαν,

Στὸν παντοδύναμον Θεόν ὄλ ἀφιερωθῆκαν.

Πολλές, πολλότατες βροχές ἔβρεχε πολλήν ἄμμο

Ψιλότατη σαν μπούρμπουρας, καὶ τὴν ἔρριπτε χάμω.

Ἀπό ἐκεῖ γροικούντανε παιχνίδια νὰ σονάρουν,

Ντρουμπέτες, λύρες καὶ βιολιά τὸν ἄνθρωπο ἀλλεγράφουν.

Ὁ βροντισμός ὁ τρομερός γροικᾶται στὴν Ἀνάφη,

ἁκόμη καὶ στὴν Ἀμοργόν, καὶ βρώμα ὡσὰν θειάφη.

Τὸ δε νησί π ἀνέβηκε πέντε μίλλια γυρίζει,

Τὸ ψήλωμά του φοβερόν ταὶς ἄνθρωπος δεν φρίζει;

Καὶ εἰς την μέσην τοῦ νησιοῦ ἐβγῆκε μιὰ μινιέρα,

ὁποῦ ἀνάπτει πάντοτε νύκτα καὶ τὴν ἡμέρα.

Στὲς εἴκοσι τρεῖς τοῦ Σεπτεμβριοῦ πάγουν διὰ νὰ ἰδοῦσι,

ἄν μεγαλώνη τὸ νησί, νὰ ἔλθουν νὰ μᾶς ποῦσι.

Ἡ πίσσα ὅλη τοῦ βαρκιοῦ λύει καὶ ἀπομένει,

Κατάσπρη στὰ σανίδια της καὶ στὰ Φηρά ἐμπαίνει.

Καὶ εἰς τἐς εἴκοσι ἑπτὰ Νοεμβρίου φορτάζει,

Κανονιὲς ἀναρίθμητες, ἀσχόλαστα σμπαράρει.

Ὁ βροντισμὸς ὁ τρομερὸς κάμνει ν ἀνατριχιάζει

Τὸν ἄθλιον ἁμαρτωλόν, τὸν Θεὸν νὰ λογιάζει.

Πολλές φορές ὁ οὐρανός ἔλαμπε σὰν καντῆλι,

Καὶ ἔτρεχεν ὁ ἥλιος καθαρός νὰ ἀνατείλη.

Κι ἐκεῖνος δὲν ἐπρόβαινε σὰν ἦτον μαθημένος,

Διότι ἀπό τον καπνόν ἤτονε σκεπασμένος.

Κ ἐμεῖς μεγάλην ἐπιθυμιὰν εἴχομεν νὰ τὸν δοῦμεν.

Καιρός χειμῶνας ἤτονε, διὰ να ζεσταθοῦμεν.

Στὲς εἴκοσι τοῦ Φλεβαριοῦ ἔρριχαν ἕνα μπουρλότο,

Μὲ πέτρες μεγαλότατες, ὥς δύο μίλλια τόπο.

Νομίζω ὁ πλιὰ πητήδειος γραφέας νὰ μὴ σώνη.

Τὰ ὅσα βλέπομεν ημεῖς ἀξίως νὰ τυπώνη.

Εἰς τὲς ὀκτὼ τοῦ Σεπτεμβριοῦ ἔπαυσε τὸ νησί μας,

ἄκραν χαράν ἀπέδωκε ψυχῆ και στὸ κορμί μας,

π ἄναφτε χρόνους τέσσερις νύκτα καὶ τὴν ἡμέρα,

ἀκόμη μῆνες τέσσερις γαλήνη καὶ μ ἀέρα.

Άναφτε ἀκόμα σιγανά, μὰ ὀλίγιστά καπνίζει.

Λίγος καπνός σὰν καταχνιά στὰ ὔψη του βαδίζει…

Περιοδικό Μπουκέτο

18 Ιουλίου 1929