Ποίημα του Αντώνη Δελένδα Γάσπαρη για την Έκρηξη του 1707

1866- National Geophysical Data Center (P. Hedervari).

Σήμερον ἐβουλήθηκα νὰ γρἀψω νὰ ποιήσω,

Νέον νησὶ πὼς εὒγηκε, λοιπόν θέλω ν ἀρχίσω.

Εἰς τοῦ Μαίοῦ τὲς δῶδεκα, Δευτέραν τὴν ἠμέρα,

ἀνάμεσα στὰ δυὸ νησιά, ἐφάνηκε μιὰ ξέρα.

Καὶ παρευθύς φωνάζουσι ἂς πάγωμεν να δοῦμεν,

Τὶ εἶνε αὐτό ποὺ φάινεται , ἂσ μὴν ἀργοποροῦμεν.

Ἅρχοντες μὲ τοὺς ἱερεῖς τότε στὴ βάρκα μπῆκαν,

Καὶ ἀρριβάροντας ἐκεί παρευθύς ἔξω βγήκαν

Μὲ περισσήν εὐλάβειαν, καὶ ὁλοι συντριμμένοι

Εἰς τὸ νησί εὐγήκασι κατασυγχωρημένοι.

Θειάφη παντοῦ ἐμύριζε, πούταν να σὲ τρομάζει,

Παντοτεινά ἡ θάλασσα σαλεύει κι ὃλο βράζει.

Τι τέρας μεγαλύτερον θάλασσα νὰ γεννήσει;

Πῶς δὲν λωλαίνεται ὁ νοῦς;Πράγματα ἔξω φύσει!

Νησιά νὰ βγαίνουν φοβερά μ ἀφτούμενες σαῖτες ,

Νὰ ξεφυτρώνουν ἀπ τὴν γῆ, σὰν βγαίνουν οἱ μανήτες;

Στὲς δεκατρεῖς τοῦ Ἰουλιοῦ  ἰδού ἁποῦ ἀρχίζει,

Βρώμα νὰ βγαίν ἀπ τὸ νησί, περίσσα να καπνίζη.

Κ ἐκεί πού ἔφθαν ὁ καπνός πολλήν φθοράν μᾶς φέρνει,

Στὰ δένδρα καὶ στ ἀμπελια μας πολλά μᾶς τὰ ξεραίνει.

Στὲς δεκαέξ τοῦ Ἰουλιοῦ πάλιν κατασχολάζει,

ἡ βρώμα κι ὅλος ὁ καπνός, ὀλίγον τὸν  εὐγάζει.

Καὶ εὶς τὲς εἴκοσι ἑπτά μικροί τρανοί γροικοῦσι,

ὅτι βροντοῦσε τὸ νησί, ὅλοι το μαρτυροῦσι.

Σὰν κανονιές ἐτράνταζαν καὶ βρόνταγαν σὰν σμπάροι,

Πλὴν κακόν τι δὲν ἔφερε, με τοῦ Θεοῦ τη χάρι.

Κ ἔτσι σὲ κάθε κανονιά μέγας καπνός εὐγαίνει,

Καὶ μὲ ὀγληγορότητα στα νέφαλα πηγαίνει.

Ἔρριπτε πέτρες φοβερές, εἴς τὰ ψηλά πηγαίνουν,

Και ὡσάν τόσες προσβολὲς ἀπ το νησί εὐγαίνουν.

Στὲς εἴκοσι τοῦ Σεπτεμβριοῦ μέγας κτύπος ἐγένη, κι

ἀπό τον κτύπον ἔμειναν οἱ τόποι ἀνεωγμένοι.

Ἀπό τὸν τόσον βροντισμόν ὅλοι παραπαρθῆκαν,

Στὸν παντοδύναμον Θεόν ὄλ ἀφιερωθῆκαν.

Πολλές, πολλότατες βροχές ἔβρεχε πολλήν ἄμμο

Ψιλότατη σαν μπούρμπουρας, καὶ τὴν ἔρριπτε χάμω.

Ἀπό ἐκεῖ γροικούντανε παιχνίδια νὰ σονάρουν,

Ντρουμπέτες, λύρες καὶ βιολιά τὸν ἄνθρωπο ἀλλεγράφουν.

Ὁ βροντισμός ὁ τρομερός γροικᾶται στὴν Ἀνάφη,

ἁκόμη καὶ στὴν Ἀμοργόν, καὶ βρώμα ὡσὰν θειάφη.

Τὸ δε νησί π ἀνέβηκε πέντε μίλλια γυρίζει,

Τὸ ψήλωμά του φοβερόν ταὶς ἄνθρωπος δεν φρίζει;

Καὶ εἰς την μέσην τοῦ νησιοῦ ἐβγῆκε μιὰ μινιέρα,

ὁποῦ ἀνάπτει πάντοτε νύκτα καὶ τὴν ἡμέρα.

Στὲς εἴκοσι τρεῖς τοῦ Σεπτεμβριοῦ πάγουν διὰ νὰ ἰδοῦσι,

ἄν μεγαλώνη τὸ νησί, νὰ ἔλθουν νὰ μᾶς ποῦσι.

Ἡ πίσσα ὅλη τοῦ βαρκιοῦ λύει καὶ ἀπομένει,

Κατάσπρη στὰ σανίδια της καὶ στὰ Φηρά ἐμπαίνει.

Καὶ εἰς τἐς εἴκοσι ἑπτὰ Νοεμβρίου φορτάζει,

Κανονιὲς ἀναρίθμητες, ἀσχόλαστα σμπαράρει.

Ὁ βροντισμὸς ὁ τρομερὸς κάμνει ν ἀνατριχιάζει

Τὸν ἄθλιον ἁμαρτωλόν, τὸν Θεὸν νὰ λογιάζει.

Πολλές φορές ὁ οὐρανός ἔλαμπε σὰν καντῆλι,

Καὶ ἔτρεχεν ὁ ἥλιος καθαρός νὰ ἀνατείλη.

Κι ἐκεῖνος δὲν ἐπρόβαινε σὰν ἦτον μαθημένος,

Διότι ἀπό τον καπνόν ἤτονε σκεπασμένος.

Κ ἐμεῖς μεγάλην ἐπιθυμιὰν εἴχομεν νὰ τὸν δοῦμεν.

Καιρός χειμῶνας ἤτονε, διὰ να ζεσταθοῦμεν.

Στὲς εἴκοσι τοῦ Φλεβαριοῦ ἔρριχαν ἕνα μπουρλότο,

Μὲ πέτρες μεγαλότατες, ὥς δύο μίλλια τόπο.

Νομίζω ὁ πλιὰ πητήδειος γραφέας νὰ μὴ σώνη.

Τὰ ὅσα βλέπομεν ημεῖς ἀξίως νὰ τυπώνη.

Εἰς τὲς ὀκτὼ τοῦ Σεπτεμβριοῦ ἔπαυσε τὸ νησί μας,

ἄκραν χαράν ἀπέδωκε ψυχῆ και στὸ κορμί μας,

π ἄναφτε χρόνους τέσσερις νύκτα καὶ τὴν ἡμέρα,

ἀκόμη μῆνες τέσσερις γαλήνη καὶ μ ἀέρα.

Άναφτε ἀκόμα σιγανά, μὰ ὀλίγιστά καπνίζει.

Λίγος καπνός σὰν καταχνιά στὰ ὔψη του βαδίζει…

Περιοδικό Μπουκέτο

18 Ιουλίου 1929

 

Άλλη μια αφήγηση της έκρηξης του ηφαιστείου της Σαντορίνης του 1707

«Στὶς 31 Ἰουλίου ἡ θάλασσα ἂρχισε νὰ κοχλάζῃ σὲ δύο κυκλικὰ σημεῖα 9 καὶ 18 μέτρα ἀπὸ τὸ μαῦρο νησί. Ὁ βρασμὸς κράτησε ἓνα μῆνα. Νύχτα μέρα ψόφια ψάρια ξενέριζαν στὴ στεριά.

Στὶς 17 Αὐγούστου πίδακες πυριφλεγεῖς ξεπηδοῦσαν ἀπὸ τὸ νησὶ καὶ ἡ θάλασσα γύρω κάπνιζε καὶ κόχλαζε ἀφρίζοντας. Ἀπὸ ἐξήντα καὶ πάνω στὸματα ξεχυνόταν φωτιά.

Στὶς 9 Σεπτεμβρίου μόνο τέσσερες ἀπὸ τοὺς ἑξήντα κρατῆρες ἒξακολουθοῦσαν νὰ ξεχύνουν φωτιά.

Ἀπὸ τὶς 12 Σεπτεμβρίου ὁ ὑποθαλάσσιος ὀρυμαγδὸς καταλάγιασε λίγο, ἀλλὰ ἀπὸ τὶς 18 οἱ ἐκρήξεις δυνάμωσαν. Ὁλόκληροι βράχοι ξεπηδοῦσαν ἀπὸ τοὺς κρατῆρες καὶ καθὼς χτυποῦσε ὁ ἓνας τὸν ἂλλον στὸν ἀέρα προκαλοῦσαν βρόντους τρομακτικούς.

Στὶς 21 Σεπτεμβρίου ἡ Μικρὴ Καμμένη φλεγόταν ὁλόκληρη. Ξαφνικὰ τρεῖς ἀστραπὲς φώτισαν τὸν ὁρίζοντα ἀπ΄ἂκρη σ΄ἂκρη. Ὓστερα τὸ νέο νησὶ σείστηκε συθέμελα, ἀναταράχθηκε καὶ σάλεψε πέρα δῶθε. Ὃ ἓνας κρατῆρας καταποντίστηκε καὶ θεώρατα βράχια ἐκσφενδονίσθηκαν σὲ ἀπόσταση τριῶν μιλίων. Ἀκολούθησαν τέσσερες μέρες ἠρεμίας. Ὓστερα ἡ θεομηνία ξαναφούντωσε. Ἐκρήξεις ἀπανωτές, τόσο δυνατὲς ποὺ δύο πρόσωπα, ἐνῶ ξεφώνιζαν πλάϊ πλάϊ, δὲν μποροῦσαν νὰ ἀκουσθοῦν καθόλου. Ὁ κόσμος ἒτρεξε στὶς ἐκκλησίες. Ὁ βράχος τοῦ Σκάρου τραμπαλίστηκε κι΄ὃλες οἱ πόρτες τῶν σπιτιῶν ἂνοιξαν ἀπὸ τὴ βουή.

Ὣς τὸ Φεβρουάριο τοῦ 1708 οἱ ἐκρήξεις δὲν σταμάτησαν καθόλου. Στὶς 10 Φεβρουαρίου τὸ ἡφαίστειο ξέσπασε. Ὁλόκληρα βουνὰ τινάχτηκαν ἀπὸ τὸν κρατῆρα, τὸ νησὶ ἒτρεμε, μουγκρητὰ ὑποχθόνια ἒκοβαν τὴν ἀνάσα, ἡ θάλασσα ἒβραζε. Κάθε δύο λεπτὰ καὶ μία ἒκρηξη. Οἱ φλόγες διακρίνονταν γιὰ πρώτη φορὰ καὶ τὴν ἡμέρα.

Αὐτὴ ἡ κόλαση συνεχίσθηκε ὣς τὶς 23 Μαΐου. Τὸ καινούργιο νηςὶ ἃπλωνε καὶ ψήλωνε ἀδιάκοπα. Ὁ μεγάλος κρατῆρας μεγάλωσε ἀπὸ τὴ λάβα. Ὓστερα κόπασε ἡ θεομηνία». Στὶς 15 Ἰουλίου 1708 ὁ Tarillon ἀποφάσισε νὰ δῇ ἀπὸ κοντὰ τὸ καινούργιο νησί. Μπῆκε μὲ ἂλλους Σαντορινιοὺς σ΄ἓνα καΐκι καλὰ καλαφατισμένο. Ἡ τολμηρὴ συντροφιὰ ζύγωσε σ΄ἓνα σημεῖο ποὺ ἡ θάλασσα δὲν ἒβραζε ἀλλὰ κάπνιζε μονάχα. Τὸ νέο νησὶ εἶχε ὓψος ἑξήντα μέτρα στὸ ψηλότερο σημεῖο, πάνω ἀπὸ τριακόσια μέτρα πλάτος καὶ περίμετρο πέντε περίπου μίλια. Ζύγωσαν γιὰ νὰ ξεμπαρκάρουν, ἀλλὰ σὲ ἀπόσταση διακοσίων μέτρων ἀπὸ τὴν ἀκτή, τὸ νερὸ ἦταν ζεματιστό. Μία νέα ἒκρηξη τοὺς ἀνάγκασε νὰ γυρίσουν στὴ Σαντορίνη.

Οἱ ἐκρήξεις, οἱ δονήσεις, ὁ βρασμὸς τῆς θάλασσας καὶ οἱ ὑποβρύχιες φλόγες θὰ συνεχιστοῦν πολλὰ χρόνια ἀκόμα ὢσπου νὰ ἠρεμήσῃ τὸ ἡφαίστειο. Ἓνα γράμμα ἀπὸ τὴ Σαντορίνη (Σεπτέμβριος 1712) πρὸς τὸ συγγραφέα τοῦ χρονικοῦ ποὺ βρισκόταν πιὰ στὸ Παρίσι, δίνει νεώτερα στοιχεῖα:

«Πολλὲς φορὲς ἒκανα τὸ γύρω τοῦ νέου νησιοῦ, ἀπὸ ἀλάργα ὃμως γιατὶ τὰ νερὰ βράζουν σὲ ἀπόσταση ἑνὸς τετάρτου τῆς λεύγας ἀπὸ τὶς ἀκτές. Ἐνῶ κωπηλατοῦμε κάποιος πρέπει νὰ βυθίζῃ τὸ χέρι του στὴ θάλασσα, γιατὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ λειώσῃ ἡ πίσσα στὸ σκαρὶ καὶ νὰ βουλιάξουμε.

Οἱ Σαντορινιοὶ ὠνόμασαν τὸν κρατῆρα τοῦ ἡφαιστείου Μεγάλο Καμίνι. Κάτω ἀπὸ τὸν κρατῆρα ὑπάρχουν τρία στόμια ποὺ μοιάζουν μὲ πελώριες θρακιές».

ΞΕΝΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1700-1800, Τόμος Β’, Κυριάκου Σιμόπουλου, ΑΘΗΝΑ 1991, σελ. 53-58.

Χᾶρτες
Santorini, Porcacchi, 1576  raremapsandbooks.com
http://anihneftes.blogspot.gr/2012/03/1707.html