Πέμπτη 17 Ιανουαρίου 2013

2013: Σκέψεις για το έτος Γαστρονομίας

2013 Έτος Γαστρονομίας στη Σαντορίνη
Επιτρέψτε μου να τονίσω ότι είναι η πρώτη ίσως και τελευταία  αναφορά για την απόφαση του Δήμου Θήρας να «ονοματίσει» το 2013 έτος Γαστρονομίας.  Προσωπικά αν και χαιρετίζω την απόφαση του Δήμου για να μπορέσει να προσελκύσει τουρίστες, μιας και απ ότι φαίνεται αυτός είναι ο βασικός λόγος , έχω κάποιες βαθύτερες ενστάσεις – προτάσεις  ως προς το τομέα αυτό  - όχι για να βρεθώ αντίθετος  στο εγχείρημα του Δήμου  αλλά  επειδή υποψιάζομαι ότι θα κινηθεί σε ένα μοτίβο συγκεκριμένου τύπου (εκ)δηλώσεων…
Στο εγχείρημα αυτό συμμετέχουν , απ όσο έχω μάθει αρκετά πρόσωπα – μέτοικοι ή μη από πλευράς εστίασης – οίνου κ.ο.κ.  και ουσιαστικά θα γίνει  η πρώτη επίσημη προβολή σε λίγες ημέρες στο Μπελλώνειο, όπου εκεί θα δούμε το βασικό πλάνο από πλευράς δήμου.
Η Σαντορίνη έχει τρόπο να αναδειχθεί και σε αυτόν τον τομέα, αλλά όχι μόνο παροδικά, δλδ ήταν το 2013 και πάει πέρασε, Αλλά μόνιμα..Ουσιαστικά..Τα τελευταία χρόνια, κάποιοι πραγματικοί Σαντορινιοί που έχουν εγκατασταθεί στο νησί, σε συνδυασμό με  παλαιές μορφές του νησιού  προσπαθούν με όλα τα μέσα τους να βοηθήσουν στο τομέα της γαστριμαγείας. Πολλές φορές με επιτυχίες άλλες με επιφυλάξεις…Τουλάχιστον Προσπαθούν. ..
Αν και δεν ξέρω πόσο αργά είναι από πλευράς οργάνωσης του έτους, δεν θα ήθελα να δω μερικά αφιερώματα α μια εκδήλωση για τον καλλίτερο ψευτοκεφτε και άλλη μια εκδήλωση για το κρασί  του 2012 για π.χ. Θα μ ενδιέφερε να δω πολύ πιο ουσιαστικές κινήσεις όπως:
1. Άμεση εμπλοκή των μαθητών μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων, έτσι ώστε να τους κεντρίσεις το ενδιαφέρον γνωριμίας μέρους της ιστορίας του τόπου τους και γιατί όχι μελλοντικής ενασχόλησής τους. Να μάθουν για π.χ.  τα παιδιά τα μανιτάρια της Σαντορίνης ή τον τρόπο που γίνονται τα κρεμμυδερά
2. Πληθώρα σεμιναρίων, από τους επιστήμονες με την κατάλληλη προβολή για κάθε είδους προϊόν της Σαντορίνης και ένα ευρύτερο τρόπο διατήρησης – συντήρησης.
3. Πρωτοβουλίες από : Γιατρούς, ιστορικούς, αρχαιολόγους κ.ο.κ. ώστε να μπορούν να εξηγήσουν τα οφέλη διατήρησης των αέναων προδιαγραφών των προϊόντων μας καθώς και της διατροφής μας..
4. Άμεση καταγραφή όλων των γνωστών συνταγών στο νησί με όλους τους τρόπους ( εκτός από την κειμενική μορφή τη δημιουργία ηλεκτρονκού portfoliou με video …στην πράξη)
5. Ανάληψη πρωτοβουλίας έκδοσης όλου του υλικού που παρουσιάστηκε το 2013  όχι μόνο των επιστημόνων- ειδικών, μαγειρων, οινολόγων κ.α. αλλά και μέρος από πιθανές εργασίες των παιδιών.
6. δημιουργία ειδικών τουριστικών – ομιλιών σε χώρες του εξωτερικού σε συνεργασία με τον Ε.Ο.Τ. πάνω στον τομέα αυτό. Στην περίπτωση αυτή θα μπορούσαν να γίνουν πολλές προβολές «αλληλεπίδρασης» με το εξωτερικό για τη Σαντορίνη.
7. Προώθηση προΙόντων της Σαντορίνης μέσω του τομέα της κρουαζιέρας. « Ο παροδικός τουρίστας είναι ο πιο εύπλαστος τουρίστας»
8. Πρωτοβουλία από τους επιχειρηματίες του νησιού στο να  μειωθούν οι τιμές σε όλα τα σαντορινιά προίόντα  με τα αναμενόμενα αποτελέσματα( χαρακτηριστικό παράδειγμα καλοκαιριου, σε παραθαλάσσια ταβέρνα ο ντοματοκεφτες έφτασε τα 7.5 ευρώ…απλά επειδή ήταν Σαντορίνης)
9. Δημιουργία πλείστων όσων ξεναγήσεων από ειδικούς, για τουρίστες και ντόπιους, στις επιτόπου περιοχές ανάδειξης των προϊόντων.
10. …για το τέλος Κάτι αναμενομένο…Να μην είναι παροδικό το ενδιαφέρον..απλά και μόνο για την τουριστική προβολή…

Δεν ξέρω προσωπικά φοβάμαι  ότι θα μπω στη διαδικασία και θα δω σχεδόν τα ίδια πράγματα… Πίστευα ότι θα έπρεπε να είχε γίνει τουλάχιστον 6 μηνιαία προετοιμασία και κυρίως να έχει γνωστοποιηθεί…ελπίζω πραγματικά να διαψευστώ.
Υ.γ. Εννοείται ότι στη περίπτωση που μέσω του έτους 2013 αναδειχθούν ομιλίες ή εντοπιστεί υλικό…για μια άλλη Σαντορίνη θα είμαστε κοντά να το στηρίξουμε- προωθήσουμε….





Επιτούτου παρατίθενται στη συγκεκριμένη ανάρτηση και κάποιες πιο εξειδικευμένες σκέψεις ως προς το έτος Γαστρονομίας οι οποίες μας εστάλησαν από φίλη αναγνώστρια.
"...
  • Αλήθεια τι ακριβώς προβλέπει το πλάνο για το έτος γαστρονομίας ως προς τους ελέγχους  στις επιχειρήσεις; Το τμήμα υγειονομίας πρέπει να  επισκεφτεί αυτεπάγγελτα εστιατόρια, καφέ, οινοποιεία κλπ για έλεγχο.  Πέρυσι υπήρχαν πολλά κρούσματα γαστρεντερίτιδας  και πάντα υπάρχουν πολλά επίπεδα νοθείας στα τρόφιμα και τα ποτά. Είναι σωστό να βλέπουμε μόνο τη μία όψη στο νόμισμα;
  • Οι επιστημονικές ημερίδες ή τα σεμινάρια για τους ντόπιους θα πρέπει να είναι σύντομα  και να απευθύνονται σε όλο το λαό, όχι σε εξειδικευμένο κοινό το οποίο πλήρωσε για να τα παρακολουθήσει. Θα μπορούσαν να γίνουν και σε κάποια ξένη γλώσσα έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένας νέος τρόπος τουριστικής προβολής του νησιού.
  • Θα πρέπει να γίνει σαφέστερος ο τρόπος που θα μπορούσαν να συμμετέχουν οι ντόπιοι, τα παιδιά.
  • Θα μπορούσαν να στηθούν, ανοιχτές κουζίνες σε πλατείες χωριών (διαφορετικές κάθε μέρα) και να δημιουργούσαν ζωντανά/επιτόπου ντόπιες μαγείρισσες και επαγγελματίες μάγειροι της περιοχής. Απλά φαγητά, όχι κάτι  περίπλοκο.
  • Ξεχωριστή μνεία πρέπει να γίνει και στη σχέση της αλιείας με τη Σαντορίνη. Άνετα θα μπορούσε να γίνει ένα μεγάλο αφιέρωμα στα ψάρια και στις συνταγές με αυτά. 
  • Θα ήταν ίσως σκόπιμο να επιλεχθούν κάποια πανηγύρια μέσα στο έτος που να συμπεριληφθούν στο Έτος γαστρονομίας. Να διαλέξουμε κάποια μικρά  όμως, όχι πάλι της Επισκοπής ή του πρ. Ηλία. Έτσι θα μπορούσε να υπογραμμιστεί και η γαστρονομία των λαϊκών αυτών εορτασμών.

 "

Τρίτη 15 Ιανουαρίου 2013

Πρώτη εμφάνιση Χορευτικού Συλλόγου Ακρωτηριανών στην Αθήνα

...ήταν 29.5.1990

και λίγο καιρό μετά πρωτοεμφανίσθηκαν και στο Ακρωτήρι .....η στιγμή με τα χαμόγελα λίγο πριν την έναρξη από τους υπευθύνους υποδηλώνε την ελπίδα για μια νέα πλευρά της Σαντορίνης ....

Κυριακή 13 Ιανουαρίου 2013

Μεγαλοχώρι Σαντορίνης 1990


Πάμε σαν άλλοτε....Και πάλι ....
Κανείς άλλος με παλιό αλλά ταυτόχρονα σύγχρονο βίντεο για το νησάκι μας; 

Πρελούδιο - του Δημήτρη Βάρου


Ανέβασέ με στην κορφή της Θηρασίας.
Mια κόκκινη παντιέρα με σπιρουνίζει. 
Eνα αφρισμένο πέλαγο με τυραγνά. 
Δυο λιοκέντητα μάτια με μεθούν. 
Eίμαι ένα κομμάτι τούτης της γης.

Xρόνια ντυμένος τη μαύρη πέτρα
-φτηνός μισθοφόρος της λογικής- 
να καρφώνω με το δόρυ τη λαχτάρα.
Φιμωμένες να κρατώ κάτω απ' τα πόδια μου 
τις κραυγές του έρωτα, 
της ζωής και του αγώνα.

Nα ξέρω 
πως τα όνειρα δεν δραπετεύουν 
παρά σε μια ολοπόρφυρη μέσα καταστροφή
κι η καρδιά μου ανταριασμένη στο βυθό 
ολοένα ν' αγγίζει την έκρηξη. 

«Bάλε κι άλλο φυτίλι Δημήτρη!»

Κυριακή 30 Δεκεμβρίου 2012

Καλιανταρίσματα Πρωτοχρονιάς στη Σαντορίνη


Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Σαντορίνη

Σε αυτή την ανάρτηση μαζέψαμε διαφορετικά κάλαντα πρωτοχρονιάς στη Σαντορίνη, τόσο σε γραπτή όσο και σε ηχητική μορφή.
Πάμε λοιπόν








Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Οίας Σαντορίνης
Άγιος Βασίλης έρχεται γεμάτος με τα δώρα
φέρνει ευχές και ευλογιές σε Φοινικιά και Χώρα

Φέρνει μαζί του αγιασμό,  να αγιάσει τα αμπέλια
για να γεμίσουν με κρασί, άφουρες και βαρέλια

Φέρνει και κάτω στο γιαλό, κατάρτι ασημένιο
για να γενεί με το καλό, και αυτό μαλαματένιο

Για αυτό αν έχεις γιο μικρό, βάλτο’ νε στο μουράγιο
να αξιώσει ο Άγιος, να γίνει καπετάνιος

Κι αν έχεις κόρη παντρειάς, δωσ’ της Πανωμερίτη
για να τη δεις αρχόντισσα, να κουμαντάρει σπίτι

Χρόνους πολλούς να χαίρεστε, α είστε ευτυχισμένοι
και από καράβια και κρασί, να είστε πλουτισμένοι
                                              
Και άλλα…. Κάλαντα Πρωτοχρονιάς Σαντορίνης


Αρχιμηνιά κι αρχίχρονιά κι αρχή του Γεναρίου
Κι αρχή που βγήκε ο Χριστός στη γη να περπατήσει
Κι εκεί που επερπάτησε χρυσό δενδρί εβγήκε
Χρυσά ταν τα κλωνάρια του κι ολάργυρη η κορφή του
Και στα περικλωνάριά του πουλιά κι εκελαδούσαν

Και ΚΑτεβαίναν τα πουλιά μαύρα μου μάτια και γλυκά
Και πίναν και ανέβαιναν και ροδόσταμο ερραίναν
Δεν ήταν μόνο πέρδικες γαρουφαλιές λεβέντισσες
Ήταν και τρυγονάκια μαύρα μου γλυκά ματάκια.
Κι έρραιαν τον αφέντη μας, τον Ρήγα τον λεβέντη μας,
Τον πολυχρόνεμένο μας και στον κόσμο ξακουσμένο.

Εσένα πρέπει αφέντη μου καράβι ν αρματώσεις
Και τα σκοινιά του καραβιού να τα μαλαμτώσεις
\και πάλι  ξαναπρέπει σου καρέκλα καρυδένια
Για να ακουμπας τη μέση σου τη μαργαριταρένια.

Και πάλι ξαναπρέπει σου καρέκλα να καδίζεις
Με το ένα χέρι να μετράς, με το άλλο να δανείζεις
Και πάλι ξαναπρέπει σου καρέκλα να κοιμάσαι
Βελούδα να σκεπάζεσαι να μην κρυολοάσαι.

Πολλά παμε τ’ αφέντη μας ας πούμε και της κυράς μας,
Κυρά ψηλή, κερά λιγνή κερά καμαροφρύδα,
Κυρά μ όντας θα στολιστείς, να πας στην εκκλησιά σου,
Βανείς τον ήλιο πρόσωπο και το φεγγάρι σου στα στήθη
Και του κοράκου τα φτερά βάνεις καμαροφρύδι.

Πολλά παμε και της κυράς ας πουμε και της κόρης
Έχεις και κόρη όμορφη γραμματικός την θέλει.
Μ αν είναι και γραμματικός πολλά προυκιά γυρεύει.
Γυρεύει αμπέλι ατρύητο, χωράφια με τα στάχυα.
Γυρεύει και τη Βενετιά, μ όλα της τα καράβια
Γυρεύει και τον κυρ Βοριά να τα καλαρμενίζει.

Έχεις και γιο στα γράμματα και σέρνει το κοντύλι
Να τον αξιώσει ο Θεός να βάλει πετροχείλι.
Για δώσε μας τον πετεινό, για δώσε μας την κόττα
Για δώσε μας την σφαντζικα να φύουμε από την πόρτα.

Βγάλτε τη μπότσα με κρασί, κορώνα μου ζωγραφιστή,
Βγάλε να μας κεράσεις που να ζεις και να γεράσεις.
Επάνω στο παράθυρο στέκει ένα γαρούφαλλο,
Στέκει μια περιστέρα και του χρόνου τέτοια μέρα.


Και άλλα……

ΚΑΛΑΝΤΑ ΠΡΩΤΟΧΡΟΝΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΙΑ

Αρχιμηνιά κι αρχιχρονιά
ψιλή μου δεντρολίβανιά
τσ’ αρχή καλός μας χρόνος
εκκλησιά με τ άγιο Θρόνο.

Αγιος Βασίλης έρχεται
κούτσουρα φορτωμένος
για ξεφορτώσετέ τονε
γιατί είναι κουρασμένος


Σένα σου πρέπει αφέντη μου
στασίδι να καθίζεις
το να σου χέρι να μετρά
τσαι τ άλλο να δανίζει

Σενά σου πρέπει αφέντη μου
καρέκλα καρυδένια
για να κουμπάς τη μέση σου
τη μαργαριταρένια
Σένα σου πρέπει αφέντη μου
κάραβι από την Πόλη
όντας το φέρεις στο νησί
να το ζηλεύουν όλοι
Να έχει απάνω το Σταυρό
και την Αγία Σοφία
όντας γυρνάς στα πέλαγα
να έχεις ευλογία
Να έχει πάνω την ευχή
απ' το Πατριαρχείο
και από τον 'Αγιο Δέσποτα
να μην δουγιάς θηρίο

Σενα σου πρέπει αφέντη μου
καράβι από την Μάλτα
τσαι κείνο που χεις στο νησί
να το τραβάς για βάρκα


Τσερά μου οντάς στολίζεσαι
τσαι πας στην εκκλησία
όλος ο κόσμος σε θωρεί
από τη φαντασία


Τσερά μου, όντας στολίζεσαι
τσαι πας στην εκκλησιά σου
όλος ο κόσμος ήτρεξε
να δει την ομορφιά σου


Πολλά παμε τσαι τση κεράς
ας πούμε τσαι τση κόρης
τσερά τη θυατέρα σου
γραμματικός τη θέλει


Μ αν είναι τσαι γραμματικός
πολλά προυσά γυρεύει
θέλει αμπέλια ατρύγητα
χωράφια με τα στάχυα

Θέλει τη τσερά θάλασσα
μ όλα τση τα καράβια
θέλει τσαι το τσυρ Βοριά
για να του το αρμενίζει

Τσερά ψιλή τσερά λιγνή
τσερά καμαρωμένη
τσερά μαρμαροτράχηλη
τσαι μαρμαροκολώνα,
που χεις το γιο τον καλογιό
το γιό τον κανακάρη
που λούζεις τον στολίζεις τον
και στο σχολειό του πάει.


Τσ ο δάσκαλος τον έστειλε
για να καλαναρχίζει
τσαι το τσερί ντου έσταζε
τα ήκαψε το χαρτί του


Ήκαψε τσαι τα ρούχα ντου
τα χρυσοκεντημένα
όπου του τα τσεντούσανε
χεράκια κοραλένια

Τσαι άλλα πολλά πρέπανε
μα πάω γιατί σπουτάζω
θέλω να πάω και αλλού
να τσοι ανεγαλιάσω

Απάνω στο παράθυρο
στέκει μια περιστέρα
αν είναι με το θέλημα
να πούμε καλησπέρα

(Καλλίτσι Νομικού – από το βιβλίο του Γιώργου Βενετσάνου: « Λαογραφικά της Σαντορίνης – Παραδόσεις τόμος 2ος»

Και άλλα…..
Καλην εσπέρα άρχοντες, ήρθαμε να σας πούμε
ότι και αύριο εόρτη , ανάγκη να χαρούμε.
Και να πανηγυρίσουμε, Περιτομή Κυρίου,
και εορτή του μάκαρος Μεγάλου Βασιλείου.
Κάνω λοιπό καλήν αρχή τραγούδια να συνθέσω ,
τον Αγιο Βασιλείο δια να επαινέσω.
Να σας είπω τα θαύματα, που έκανε αυτός του,
με του Θεού τη δύναμη που ήταν βοηθός του.
Σπουδές – γράμματα μάθαινε, σοφία πλουτισμένος,
παρ’ όλων εθαυμάζετο, γιατί ήταν διδαγμένος.
Της Καισσαρείας γέννημα, βλαστός Καππαδοκίας,
και λυτρωτής και ποιητής της Θείας Λειτουργίας.
Είχε και το αξίωμα, της αρχιεροσύνης,
έχθρός των έργων των κακών, φίλος της σωφροσύνης.
Αρχιερείς τον σέβονταν, παπάδες τον τιμούσαν,
οι άρχοντες και ο λαός, σκυφτοί τον προσκυνούσαν.
Να μη σας τα πολυλοιγώ, τα προτερήματά του,
όλοι θε να τα ξέρετε τα κατορθώματά του…
Απάνω στο παράθυρο , στέκει μια περιστέρα,
αν είναι θέλημα Θεού , να πούμε καλησπέρα.


 Λίγο πριν το τέλος μια ιστορική φωτογραφία
Μια σπάνια φωτογραφία από το 1959 από το χωριό του Ακρωτηρίου στη Σαντορίνη
Διακρίνεται ο Ευστάθιος Αρβανίτης (τζαμπουνιέρης) να παίζει τσαμπούνα











Τώρα τι λέτε ; Πάμε να ακούσουμε και τα ηχητικά:
Το πρώτο βίντεο είναι καταγραφή από την έρευνα που συνεχίζει και κάνει ο ερευνητής- μουσικός δάσκαλος τσαμπούνας Γιάννης Πανταζής  με τον παλιό τσαμπουνιέρη της Σαντορίνης Βαγγέλη Μαρκουλή από την Οία


και πάλι από το Ακρωτήρι 

και λίγο από Μεσσαριά ( πάλι στο γνωστό ρυθμό που τραγουδάμε και τα Φωτοκάλαντα)


Και του Χρόνου 




Δευτέρα 24 Δεκεμβρίου 2012

ο Χίλλερ και η Σαντορίνη

του δημήτρη Πράσσου 
 Ο βαρόνος Φρήντριχ Χίλλερ Φον Γκέρτρινγκεν (Friendrich Hiller von Gaertringen), ανήκε στο είδος των επιστημόνων που δεν δίσταζαν να αφιερώσουν τη ζωή και την περιουσία τους, προκειμένου να υπηρετήσουν την επιστήμη και να διευρύνουν τα όριά της. Το κάπως παράδοξο στην περίπτωσή του, ήταν πως ενώ καταγόταν από πλούσια οικογένεια Πρώσων ευγενών με παράδοση στα ανώτατα στρατιωτικά αξιώματα, ο ίδιος πολύ νωρίς σαγηνεύθηκε από την κλασσική αρχαιότητα. Πρέπει πάντως να επισημανθεί ο βαθύς θαυμασμός των Γερμανών διανοουμένων για την κλασσική Ελλάδα και είναι χαρακτηριστικό ένα -από τα πολλά- αποσπάσματα που παραθέτει ο Eccerman (1792 –1854) στους διαλόγους του με τον Γκαίτε. « Όποιος αληθινά έχει ψυχή μεγάλη, θα αισθανθή μόνος του την ανάγκη αυτή και ακριβώς η ανάγκη αυτή της επικοινωνίας με τους μεγάλους μας προκατόχους είναι δείγμα ισχυράς αποστολής. Μελετήσατε τον Σαιξπήρον, μελετήσατε τον Μολιέρον, αλλά προπάντων μελετάτε τους έλληνες και πάντοτε τους Έλληνες». (Johann Peter Eckermann: Gespräche mit Goethe. – «Συνομιλίαι Έκκερμαν με τον Γκαίτε». Μετάφραση Νίκου Καζαντζάκη- Φιλοσοφική και Κοινωνιολογική Βιβλιοθήκη Φέξη, Αθήνα 1913). Σε αυτό το κλίμα που είχε δημιουργήσει ο κορυφαίος Γερμανός σοφός, αλλά και πολλοί προγενέστεροι, διαμορφώθηκε ένα ισχυρό ρεύμα αρχαιοφιλίας στους γερμανόφωνος. Ακόμα και στη μιλιταριστική Πρωσία, το παράδειγμα των Σπαρτιατών και του Λεωνίδα, αποτελούσε ένα ισχυρό ιδεώδες που ευνοούσε τη σπουδή των κλασσικών γραμμάτων. Σε ένα τέτοιο κλίμα γεννήθηκε στις 3 Αυγούστου του 1864 στο Βερολίνο, ο Φρειδερίκος Χίλλερ, γιος Πρώσου αξιωματικού και Βαρόνου του Γκέρτρινγεν. Τα παδικά του χρόνια τα πέρασε στο οικογενακό κτήμα Ρέσπεντρορφ στην περιοχή της Σιλεσίας και όταν σε ηλικία 18 ετών, αποφοίτησε από το Γυμνάσιο εκφώνησε στα λατινικά την αποχαιρετιστήρια ομιλία του έχοντας ως θέμα τις Νεφέλες του Αριστοφάνη. Στη συνέχεια φοίτησε στα Πανεπιστήμια του Τύμπινγκεν και του Βερολίνου υπό τον θρυλικό Christian Matthias Theodor Mommsen (1817-1903), το μεγαλύτερο Γερμανό ιστορικό- αρχαιολόγο του 19ου αιώνα ο οποίος τιμήθηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας το 1902. Είχε επίσης την τύχη να διδαχτεί και από τον κολοσσό της επιγραφολογίας Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff (1848-1931) του οποίου η επιρροή υπήρξε καθοριστική στη μελέτη της αρχαίας Ελλάδας. Η σχέση των τριών ανδρών απέκτησε και άλλη διάσταση καθώς τον Οκτώβριο του 1905 ο 41χρονος Φρειδερίκος παντρεύτηκε την 26χρονη κόρη του Βιλαμόβιτς, Δωροθέα (1879-1972) που ήταν επίσης εγγονή του Μόμσεν (η μητέρα της ήταν κόρη του Μόμσεν). Χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος που αναγγέλλει το γάμο η εφημερίδα «Σαντορίνη» ( αρ. φύλλου 281/ 9 Οκτωβρίου 1905). «Δύο υπάρξεις τρυφεράς και δι αμοιβαίων αισθημάτων εκτιμήσεως συνδεθείσας τους τίτλω και ήθει ευγενείς των γραμμάτων δε και της επιστήμης λάτρας Βαρώνον Φον Χίλλερ και Δωροθέαν Βιλαμόβιτς ήνωσεν ο υμέναιος. Οι Θηραίοι δια τόσων δεσμών ακραιφνούς και αδόλου αγάπης συνδεόμενοι προς τον σοφόν επιστήμονα της Τευτονίας, επί τιμή συμπολίτη αυτών ευγενή Βαρώνον Χίλλερ εύχονται… Προς την αβράν δε και ευγενή κόρην του μεγάλου σοφού Γερμανού Ιερομάντου και την υπέροχον εν αρετή και παιδεία παρθένον της Τευτονίας, στρέφονται τα βλέμματα απάσης της κοινωνίας της Θήρας, πλήρη συμπαθείας και υιικής (sic) στοργής, ως προς κόρην Θηραίαν». ( Βιογραφικά του Χίλλερ- Lois K Nidleberger- Καθηγητής Πολυτεχνείου του Μονάχου. Συλλογικός Τόμος Σαντορίνη Μιχαήλ Δανέζη, Επιμέλεια Εμμανουήλ Λιγνού, Αθήνα 1971). Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΧΙΛΛΕΡ ΜΕ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Το πρώτο ταξίδι του Χίλλερ, πραγματοποιήθηκε το 1890 στη Μικρά Ασία όπου συμμετείχε στην ανασκαφή του Αρχαίου Θεάτρου του Μαιάνδρου στην περιοχή της Μαγνησίας, υπό τον Carl Wilhelm Humann (1839-1896). Παράλληλα, με την προτροπή των Βιλαμόβιτς- Μόμσεν είχε εξειδικευθεί στην επιγραφολογία, κάνοντας πολλές δημοσιεύσεις, για να αναδειχθεί τελικά το 1900, καθηγητής του κλάδου στην Ακαδημία επιστημών του Βερολίνου. Όπως αναφέρει ο Nidleberger «… επεφορτίσθη 4 έτη βραδύτερον με την διεύθυνσιν του ειδικώς δι αυτόν ιδρυθέντος τμήματος Ελληνικής Επιστολογραφίας». Επίσης το 1892 είχε εκλεγεί αντεπιστέλλον μέλος του γερμανικού Αρχαιολογικού Ινστιτούτου, το 1893 εργάστηκε με τον Μόμσεν , ενώ συνεργαζόμενος με τον Βιλαμόβιτς συνέβαλλε καθοριστικά στο μνημειώδες έργο «Inscriptiones Graecae» (Ελληνικές Επιγραφές). Αλλά η μεγάλη στιγμή της ζωής του ήρθε τον Μάιο του 1895, όταν έφτασε στη Σαντορίνη με τον εβραϊκής καταγωγής γερμανό Αρχαιολόγο (1863-1939) Alfred Schiff. (Αξίζει να σημειωθεί πως ο Alfred Schiff, ήταν ο εμπνευστής της αφής της ολυμπιακής φλόγας που τελικά πραγματοποίησε για πρώτη φορά ο Κάρλ Ντίεμ το 1936). Ο Χίλλερ και ο Σ(χ)ιφφ, δεν έφτασαν ωστόσο στο νησί για να κάνουν ανασκαφές, αλλά για να μεταγράψουν και να μελετήσουν τις επιγραφές που υπήρχαν στους βράχους της Αρχαίας Θήρας ( Φίλιππου Κατσίπη « Οι ανασκαφές του Βαρώνου Χίλλερ», Συλλογικός Τόμος Σαντορίνη Μιχαήλ Δανέζη, Επιμέλεια Εμμανουήλ Λιγνού, Αθήνα 1971). Όπως αναφέρει ο Κατσίπης, οι επιγραφές παρακίνησαν το ενδιαφέρον του Βαρώνου, που ήθελε να έχει μια πληρέστερη άποψη για την αρχαία πόλη. Έτσι, στις 3 Μαΐου 1896 «το πρώτον έπεσεν η δικέλλα επί της γης της Θηραϊκής, εις αναζήτησιν πολυτίμων μνημείων των αρχαίων χρόνων, εξ ων άπλετον, ως ελπίζομεν φως θέλει χυθεί την ιστορίαν της Ελλάδος». ( δήλωση του Βαρώνου Χίλλερ, στην Εφημερίδα Σαντορίνη στις 9 Μαΐου 1956).

 Η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΘΗΡΑΣ Την επόμενη χρονιά (3 Μάιου 1896), ο Χίλλερ, καταφτάνει πάνοπλος στη Σαντορίνη, προκειμένου να ανασκάψει την αρχαία δωρική πόλη. Μαζί του, είχε ταξιδέψει και ο γεωμέτρης-γεωγράφος Paul Wilski (1868-1939), με σκοπό να αποτυπώσει πλήρως την αρχαία πόλη και να καταγράψει παράλληλα τα πλήρη μετεωρολογικά δεδομένα του νησιού. Σύμφωνα με τον Φ. Κατσίπη, επόπτης των ανασκαφών είχε οριστεί ο τότε Σχολάρχης των Φηρών Εμμανουήλ Βασιλείου, ενώ οι εργάτες που προσέλαβε ο φον Γκέρτρινγκεν ήταν σχεδόν όλοι Μεσαγωνιάτες. (Επισκοπή Γωνιάς, το χωριό που καταστράφηκε σχεδόν πλήρως από το σεισμό του 1956, με αποτέλεσμα να μετεγκατασταθεί στο σημερινό Καμάρι). «Ούτοι οι εργάται ήσαν κατά μέγα μέρος μισθωτοί γεωργοί, καλλιεργούντες τας πολυαρίθμους αμπέλους, πλην δε τούτων λεμβούχοι και μικροί κτηματικοί, πάντες λαός φιλόπονος και ολιγαρκής», σημειώνει ο Χίλλερ. («Αι εν Ελλάδι ανασκαφαί : ομιλία Χίλλερου Γαιρετριγγένιου εξελληνισθείσα υπό Μ. Κ. Κρίσπη». Τυπογραφείο Δ.Γ Ευστρατίου. Αθήνα 1901). Πολύτιμος συνεργάτης του βαρώνου όμως ήταν και ένας Αρκάς από τα Μαγούλιανα, ο Αγγελής Κοσμόπουλος. «Φορών την εθνική στολήν, την φουστανέλλαν, έχων ευρείαν και πολιάν ήδη γενειάδα και τιμίαν ήμερον και νοήμονα όψη είνε εκ των αρίστων και συμπαθητικοτάτων αντιπροσώπων του αδιαφθόρου σφριγώντος ελληνικού λαού, ολοψύχως αφοσιωμένος εις τα πράγματα και το πρόσωπον του εαυτού κυρίου», γράφει ο Χίλλερ, πλέκοντας ένα θερμότατο και εκτενέστατο εγκώμιο στον Αρκάδα επιστάτη του. Ο Βίλσκυ, συμμεριζόταν μεν τον ενθουσιασμό του Χίλλερ, αλλά παρέμενε πραγματιστής και αφοσιωμένος στην επιστήμη του. Έτσι, φρόντισε παράλληλα, να χαράξει το δρόμο που οδηγεί από την ιστορική Μονή του προφήτη Ηλία, στο Μέσα Βουνό. Μόνη του απολαβή γι αυτό το σημαντικό έργο ήταν η ανακήρυξή του, ως επίτιμου δημότη του Δήμου Πύργου Καλλίστης. Μια άλλη σημαντική δουλειά ήταν η φωτογραφική αποτύπωση, όχι μόνο της Ανασκαφής, αλλά και των κυριοτέρων σημείων του νησιού, με αποτέλεσμα το υλικό αυτό να είναι μια πολύτιμη αρχειακή παρακαταθήκη για τη Σαντορίνη και τους ερευνητές του μέλλοντος. ΖΩΝΤΑΣ ΓΙΑ ΜΗΝΕΣ ΣΕ ΣΚΗΝΕΣ Η Αρχαία Θήρα, ήταν όμως δυσπρόσιτη και έτσι, επιστήμονες και εργάτες είχαν δημιουργήσει καταυλισμό κοντά στην εκκλησία του Ευαγγελισμού στο Μέσα Βουνό, ενώ μόλις συγκεντρωνόταν ικανός αριθμός ευρημάτων, μεταφέρονταν με τα μουλάρια στα Φηρά για να αποθηκευτούν σε κτίσμα τριών δωματίων που είχε παραχωρήσει ο τότε Δήμαρχος Ιωάννης Μοσχόχειλος. Τον Αύγουστο του 1896, Ο Χίλλερ αποδέσμευσε τους Μεσαγωνιάτες εργάτες, προκειμένου να ασχοληθούν με τη Βεντέμα (τον τρύγο) και ο ίδιος αναχώρησε για τη Γερμανία. Στη Σαντορίνη, επέστρεψε τον Αύγουστο του 1899 και συνέχισε το ανασκαφικό του έργο. Παράλληλα, ξεκίνησε και τις πρώτες επιστημονικές δημοσιεύσεις, που είναι θαύματα, μεθοδικότητας και πληρότητας, ενώ παράλληλα έδινε διαλέξεις –κάποιες από αυτές σε άπταιστα ελληνικά- για τις ανακαλύψεις του. Το 1899 είναι σημαδιακή χρονιά, για ένα ακόμα λόγο: ήταν το έτος έκδοσης (στο Βερολίνο) του μνημειώδους έργου «THERA, UNTERSUCHUNGEN, VERMESSUNGHEN UND AUSGRABUNGEN, IN DEN JAHREN 1895-1898» (ΘΗΡΑ, ΜΕΛΕΤΕΣ, ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤ ΕΤΗ 1895-99). Στο εξώφυλλο του βιβλίου, αναφέρεται μεταξύ των συντελεστών και ο καλλιεργημένος τότε Σχολάρχης των Φηρών Εμμανουήλ Βασιλείου, που φαίνεται πως εκτός από τα τυπικά καθήκοντα του επόπτη της Ελληνικής πολιτείας, είχε ενθουσιασθεί με το συνολικό έργο. Η ανασκαφή όμως είχε συνεπάρει και την τοπική κοινωνία, με αποτέλεσμα κάθε Κυριακή, οι κάτοικοι του νησιού να συρρέουν στο χώρο, όπου ο Φον Γκέρτρινγκεν, τους ξεναγούσε στα αρχαία μνημεία. Αλλά και στην υπόλοιπη Ελλάδα, είχε γίνει ξακουστό το έργο του Βαρώνου και ένας από τους επιφανής επισκέπτες, ήταν ο τέως Πρωθυπουργός (και αιώνιος αντίπαλος του Τρικούπη) Θεόδωρος Δηλιγιάννης που έκθαμβος από τα ευρήματα στη δωρική πόλη, αναφώνησε: «η Θήρα, υπήρξεν η θύρα του πολιτισμού». Αξίζει να σημειωθεί πως ο Χίλλερ, παρ’ ότι καταγόταν από αυστηρή Πρωσική οικογένεια Ευγενών και ως επιστήμονας συναναστρεφόταν τους πνευματικούς ογκόλιθους της εποχής του, στην καθημερινότητα του φαίνεται να ήταν απλός και καλοδιάθετος άνθρωπος. Εκτός από το γεγονός ότι ξεναγούσε προσωπικά τους Θηραίους που κάθε Κυριακή συνέρρεαν στο Μέσα Βουνό για να θαυμάσουν την Αρχαία Πόλη, συμμετείχε και στα πανηγύρια που γίνονταν από τους εργαζόμενους στην Ανασκαφή. Χαρακτηριστική είναι η περιγραφή του γεύματος που παρέθεσε προς τον Δηλιγιάννη, κάτω από ένα δέντρο στον Ευαγγελισμό. «Κατά το γεύμα παρετέθη και οβελίας κατά τον τρόπον των παλληκαρίων, ήτοι ολόκληρον πρόβατον ωπτημένον δι οβελού παρά βραδείαν πυράν» σημειώνει στο « Αι εν Ελλάδι Ανασκαφαί» και προσθέτει: « Έλληνες δε και Γερμανοί ηρδεύσαμεν αδελφωμένοι τον απεξηραμμένον φάρυγγα δι οπωσούν δροσερού μοναχίου ζύθου, ελλείψει πάγου». Μετά το φαγητό ακολούθησαν τα πειράγματα, με τους συνδαιτυμόνες να ανταλλάσσουν σατιρικά στιχάκια, προσπαθώντας να κάνουν ομοιοκαταληξία ο ένας με το επώνυμο του άλλου. «Τούτο παρά τοις ημετέροις γερμανικοίς ονόμασι δεν ήτο τόσον εύκολον, αλλά επιτέλους κατώρθωσαν να βρουν ομοιοκαταληξία και εις τον Ουίλσκιον (Wilski) και εις εμέ», γράφει ο Χίλλερ και συμπληρώνει: πολύ καταληλλότερος απέβαινεν ένεκα της εαυτού καταλήξεως ο ευφυολόγος καθηγητής Γεώργιος Κωνσταντινίδης, όστις τούτου ένεκα κατέστη ο δίσκος της σκοποβολής δια πολυαρίθμων ευτραπέλων ομοιοκαταληξιών και αποφθεγμάτων, εν οις τα καταλήγοντα εις το κουνουπίδι, δεν ήσαν τα πάντων αστειότατα π.χ . Για να μην ξαναδεί η Σαντορίνη το κουνουπίδι, πίνω εις υγείαν του Κωνσταντινίδη». Όπως εξηγεί το συγκεκριμένο δίστιχο, είχε βαθύτερο νόημα, καθώς «κουνουπίδι» ονόμαζαν οι ντόπιοι τον καπνό που έβγαινε από το ηφαίστειο κι έτσι η σκωπτική πρόποση περιείχε την ευχή να μην ξαναζήσει το νησί ηφαιστειακή έκρηξη ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΦΗΡΩΝ Ακούραστος και γενναιόδωρος ο ανασκαφέας συνέχισε να ξοδεύει χρήματα για να προχωρήσει η αποκάλυψη της οχυρής πόλης των Λακεδαιμονίων που εποίκισαν το νησί λίγους αιώνες μετά την καταστροφική Μινωική Έκρηξη του 1613 π.χ. Τον ενθουσιασμό όμως για τον πλούτο των ευρημάτων, διαδέχτηκε ο πονοκέφαλος, της συγκέντρωσης και στέγασής τους. Η Ελλάδα της εποχής ήταν ένα σχετικά οργανωμένο κράτος που δεν επέτρεπε σε «φιλέλληνες» τύπου Έλγιν, να λεηλατούν τους θησαυρούς της (φυσικά ο Χίλλερ, υπήρξε γνήσιος και ενθουσιώδης φιλέλληνας), αλλά ταυτόχρονα δεν είχε τους πόρους, να δημιουργεί μουσεία. Άλλωστε το περίφημο «δυστυχώς επτωχεύσαμεν» που εκστόμισε το 1893 ο Τρικούπης, ήταν πρόσφατο και οι δαπάνες για τέτοια έργα ήταν ιδιαίτερα βαριές για τη χειμαζόμενη Ελλάδα. Το 1896 ο νεαρός φοιτητής της Νομικής και μετέπειτα πολιτευτής Πέτρος Μαρμαράς, με άρθρο του στην εφημερίδα «Σαντορίνη», μιλούσε για την ανάγκη δημιουργίας ενός Μουσείου. Τον ακολούθησε ο τότε Βουλευτής Βασίλειος Μαρκεζίνης, με άρθρο του στην εφημερίδα «Εστία» και η πρώτη ανταπόκριση ήρθε από το Βαρώνο που δήλωσε (στην ίδια εφημερίδα) πως ο ίδιος προσφέρει Χίλιες δραχμές για το έργο αυτό, καλώντας παράλληλα τους εύπορους Θηραίους να βοηθήσουν «τοιούτον φιλόπατρι και φιλόμουσον σχέδιον». Τότε- σύμφωνα πάντα με τον Κατσίπη- ξέσπασε έριδα μεταξύ των Δήμων Καλλίστης και Φηρών, για το που θα χτιζόταν το Μουσείο. Οι κάτοικοι του Πύργου μάλιστα, προθυμοποιήθηκαν να δώσουν και 500 δραχμές για να χτιστεί στο χωριό τους, καθώς θεωρούσαν ότι το Μέσα Βουνό, βρισκόταν στα γεωγραφικά όρια του δήμου τους. Ο Χίλλερ, έδρασε και πάλι ενωτικά και έτσι επήλθε συμφωνία, αλλά πάλι το οικονομικό ήταν βραχνάς. Μπορεί ο ίδιος να προσέφερε ακόμα 2.000 δραχμές, το κράτος άλλες 3.000 για την αγορά του οικοπέδου και ο Δήμος Θήρας άλλες 500 δραχμές, όμως το κόστος ήταν μεγάλο. Και τότε, όπως αναφέρει ο ανασκαφέας, βρέθηκε ο από μηχανής θεός. Ήταν ο Ήφαιστος. Όχι όμως ο χωλός σιδηρουργός του Ολύμπου, αλλά μια ανενεργή μεταλλευτική κοινοπραξία, με το ίδιο όνομα, που ωστόσο διέθετε καταθέσεις 9.000 δραχμές στην Εθνική Τράπεζα. Ο τότε Βουλευτής Γάσπαρης Δελένδας, παρακίνησε τους μετόχους να αποδεσμεύουν τα – άτοκα, έτσι κι αλλιώς- κεφάλαια κι έτσι στις 9 Ιουνίου του 1902, οι Μεσαρίτες εργολάβοι Γεώργιος και Σπυρίδων Βαζαίος, παρέδωσαν το Μουσείο που είχε χτιστεί με σχέδια του εργοδηγού Φιοράκη. «Θηραίοι εξώρυξαν τας αρχαιότητας των προγόνων αυτών εκ της διατηρησάσης αυτάς πατρίδας γης, Θηραίοι δε ωκοδόμησαν το Μουσείον και ο διευθύνας τας ανασκαφάς χάριν της υμετέρας καλοσύνης μετά πλείστης ευχαριστήσεως θεωρεί εαυτόν ως Θηραίον», είπε μεταξύ άλλων στην εκπληκτική του ομιλία, ο Φρειδερίκος Χίλλερ Φον Γκέρτρινγκεν. Αξίζει μάλιστα να τονιστεί, πως εκτός από την πλήρη χρηματοδότηση της ανασκαφής, είχε φροντίσει να αγοράσει και κάποια προϊστορικά αγγεία, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια ξένων «συλλεκτών». Εκτός από αυτά οι προθήκες εμπλουτίσθηκαν από δωρεές επιφανών Θηραίων , ενώ οι τότε κάτοικοι έδωσαν χαρακτήρα μεγάλης γιορτής στα εγκαίνια του Μουσείου που βρισκόταν δίπλα στη σημερινή Μητρόπολη Θήρας. 


ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Εκτός όμως από τη Θήρα, ο Χίλλερ, ασχολήθηκε με τη μελέτη επιγραφών, από άλλα σημεία της Ελλάδας και το 1910 έκανε εκτεταμένη ανασκαφή στην περιοχή «Πετροβούνι» στα Μαγούλιανα Αρκαδίας. Παράλληλα συνέχισε το ερευνητικό συγγραφικό του έργο, συμπληρώνοντας τη μνημειώδη πεντάτομη μελέτη του για τη Θήρα, αλλά και πολλές μελέτες για τις αρχαίες επιγραφές. Υπήρξε όμως και θαυμάσιος ομιλητής και είναι χαρακτηριστική η διάλεξη που έδωσε το 1897 στη Δρέσδη ενώπιον των Γερμανών Θεολόγων.( « Αρχαϊκός Πολιτισμός της νήσου Θήρας», Μετάφραση Ιερώνυμου Δελένδα, Θήρα 1898). Ένα από τα χαρακτηριστικότερα (λόγω ευρύτερου ενδιαφέροντος) αποσπάσματα, αφορά στο ενδιαφέρον που είχε προκαλέσει οι ηφαιστειακές εκρήξεις που έγιναν τριάντα χρόνια πριν την ανασκαφή στο Μέσα Βουνό. «Ολίγον χρόνον πρότερον ήδη, εν καταπληκτικώ βάθει, υπό το σύγχρονον έδαφος της λευκής πορσελάνης, ην κατά προτίμησιν μετεχειρίσθησαν μεταξύ άλλων ως εξαίρετον συνδετικόν μέσον προς κατασκευήν της Σουεζείου Διώρυγος ανευρέθησαν τα λείψανα παναρχαίων ανθρωπίνων οικήσεων, μετά αρχαιωτάτων αγγείων και σκευών», ανέφερε στην περίφημη διάλεξή του. Την εποχή της ανασκαφής η Σαντορίνη διέθετε 13.617 κατοίκους και σύμφωνα με τον ανασκαφέα «εις δε μόνον γενναίος ποιμήν κατοικεί διαρκώς την αρχαίαν ακρόπολιν, κειμένην ήδη εκτός της κυρίας πόλεως, εις μικρόν μετόχι, όπερ έχει οικοδομηθεί εντός αρχαίου Ηρώου». Σε ένα μεγάλο τμήμα της διάλεξης, ο αρχαιολόγος πεδίου, υποχωρεί και δίνει τη θέση του στον διαπρεπή επιγραφολόγο κι εκεί ο Φον Γκέτριρνγκεν βρίσκεται κυριολεκτικά στο στοιχείο του αναλύοντας το νόμημα των επιγραφών, τον τρόπο σχεδίασης των γραμμάτων και το πολιτισμικό-θρησκευτικό υπόβαθρο των αρχαιότερων ελληνικών «γκράφιττι». Αλλά εκτός από τη θρησκευτική ζωή, οι εγχάρακτες επιγραφές, έδιναν και πολλά στοιχεία για τη νοοτορπία των Αρχαίων Θηραίων. Μια από τις επιγραφές που μελέτησε ο Χίλλερ, αναφέρεται στο θέμα που προβληματίζει ακόμα τους ειδικούς: στον τρόπο αγωγής των νέων και τη φύση της σχέσης τους με τον ενήλικο που είχε αναλάβει τα καθήοοντα του διδασκάλου- μέντορα. Σύμφωνα με την επίμαχη επιγραφή, ο Κρίμων εξυμνείται επειδή ο Σιμίας τον εύφραινε χορεύοντάς του κόνιαλο η κονίσαλο. Το περίφημο λεξικό Liddell & Scott μεταφράζει τον κονίσαλο ως «lascivious dance» (ασελγή, άσεμνο χορό), ενώ αναφέρεται και ως πριαπικός δαίμονας. «Το πράγμα όμως βαίνει έτι περεταίρω», γράφει ο Gaertringen, «Πεντάκις γίνεται χρήσις της λέξεως οίφειν, όπερ κυρίως χαρακτηρίζει την σχέσιν του ανδρός προς την γυναίκα». 

 ΙΛΛΑΡΟΣ, ΘΗΡΑΙΟΣ ΚΑΙ ΑΡΚΑΣ Η προσφορά του Βαρόνου του Gaertringen, στη χώρα μας, υπήρξε τεράστια και –περιέργως πως- η Ελλάδα απεδείχθη ευγνώμων. Το 1912 η Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών, τον αναγόρευσε Επίτιμο Διδάκτορα, το Μάιο του 1933 η Ακαδημία Αθηνών τον ανακήρυξε ξένο εταίρο, ενώ ιδιαίτερη χαρά του προξενούσε και ο τίτλος του επίτιμου Δημότη Θήρας. Χαρακτηριστικός είναι ο τρόπος με τον οποίο απαντούσε ο ίδιος στις τιμές που του γίνονταν, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο υπέγραφε. «…φίλος και ζηλωτής της σημερινής Ελλάδος και Θηραϊκός και Αρκαδικός Δημότης», γράφει στην επιστολή του προς την Ακαδημία Αθηνών και υπογράφει: « Φρειδερίκος Hiller, Θηραίος και Αρκάς κατά γένεσιν δε Γερμανός και Πρώσσος, ξένον μέλος της Πλατωνικής Ακαδημίας». Όταν λίγους μήνες αργότερα του παραδίδονται τα διάσημα του ακαδημαϊκού του τίτλου, σημειώνει στην ευχαριστήρια επιστολή του: «… πάντοτε θα μείνω φίλος της Ελλάδος, ήτινι επί πεντήκοντα έτη τόσα οφείλω, και θεράπων της ελληνικής φιλολογίας. Διατελώ ο ευπειθέστατος υμών. Φρειδερίκος Hiller, Διδάκτωρ Αθηνών, Θηραίος και Αρκάς εκ Μαγουλιανών». («Ο Χίλλερ και η Ακαδημία Αθηνών», Γεωργίου Βέλτσου τέως Εφόρου της Ακαδημίας Αθηνών, Προέδρου της Αρχαιολογικής Εταιρείας, Συλλογικός Τόμος Σαντορίνη Μιχαήλ Δανέζη, Επιμέλεια Εμμανουήλ Λιγνού, Αθήνα 1971). Αργότερα, ακολουθεί τη συνήθεια εξελληνισμού του ονόματός του, που είχαν εγκαινιάσει σπουδαίοι γερμανοί σοφοί όπως ο Johannes Reuchlin (1455-1522)που υιοθέτησε το Καπνίων, και ο στενός φίλος του Λούθηρου, Philipp Schwarzerd (1497-1560) που έμεινε στην ιστορία ως Μελάγχθων (Παναγιώτης Κανελλόπουλος. «Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος» πέμπτος τόμος, ειδική έκδοση της εφημερίδας «Το Βήμα»). Έτσι σε επιστολή του, με αφορμή την εκατονταετηρίδα του Πανεπιστημίου Αθηνών (ιδρύθηκε το 1838), υπογράφει ως : Φρειδερίκος Ίλλαρος, Θηραίος και Αρκάς, Γερμανός δ’ εκ Βερολίνου». 


Η ΠΙΚΡΑΜΕΝΗ ΔΥΣΗ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ Δυστυχώς το τέλος του, ήταν βυθισμένο στην πίκρα. Το Νοέμβριο του 1943, το σπίτι του στο Βερολίνο βομβαρδίστηκε και το επιστημονικό του έργο, έγινε στάχτη. Ο ίδιος και η οικογένειά του, εγκατέλειψαν τότε τη γερμανική πρωτεύουσα και κατέφυγαν στο Thurnau της Βαυαρίας, όπου πέθανε στις 25 Οκτωβρίου 1947. Το 1964 με τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του, η Εταιρεία Κυκλαδικών Μελετών, ανέθεσε στο γλύπτη Φαληρέα να φιλοτεχνήσει μια προτομή του, η οποία τοποθετήθηκε στο νέο Μουσείο των Φηρών (το σχεδίασε ο Κωνσταντίνος Δεκαβάλλας), που αντικατέστησε το κατεστραμμένο από το σεισμό του 1956, πρώτο οίκημα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Συλλογικός Τόμος Σαντορίνη Μιχαήλ Δανέζη, Επιμέλεια Εμμανουήλ Λιγνού, Αθήνα 1971. «THERA, UNTERSUCHUNGEN, VERMESSUNGHEN UND AUSGRABUNGEN, IN DEN JAHREN 1895-1898» (ΘΗΡΑ, ΜΕΛΕΤΕΣ, ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΑ ΕΤΗ 1895-99) Βερολίνο 1899. («Αι εν Ελλάδι ανασκαφαί : ομιλία Χίλλερου Γαιρετριγγένιου εξελληνισθείσα υπό Μ. Κ. Κρίσπη». Τυπογραφείο Δ.Γ Ευστρατίου. Αθήνα 1901. « Αρχαϊκός Πολιτισμός της νήσου Θήρας», Ανακοίνωσις γενομένη την 30 Σεπτεμβρίου 1897 εν τη εν Δρέσδη 44 Συνελεύσει Γερμανών φιλολόγων και παιδαγωγών» Hiller Von Gaertringen, Μετάφραση Ιερώνυμος Δελένδας , Θήρα 1898 «Τω Δήμω Καλλίστης Χαριστήριον». «Σαντορίνη, πορεία στο χρόνο». Αντώνιος Κονταράτος, εκδόσεις Ηλιότοπος, Σαντορίνη 2007. «Σαντορίνη». Αρτέμης Μητροπίας. Σαντορίνη 1972(;). «Οι Αρχές της Αιγαιακής Προϊστορίας. Οι ανασκαφές στη Θήρα και την Θηρασία τον 19ο αιώνα» Ίρις Τζαχίλη. Έκδοση «Καθημερινή» Αθήνα 2006. «Santorini, Volcano-Natural History- Mythology». Walter L. Friedrich. Aarhus university press. AARHUS 2009. ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ http://en.wikipedia.org/wiki http://www.arcadians.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=141&Itemid=0 http://bsbndb.bsb.lrz-muenchen.de

Σάββατο 22 Δεκεμβρίου 2012

Χριστούγεννα στη Σαντορίνη

Ας δουμε το λοιπός λίγα πράγματα για τον τρόπο βίωσης των Χριστούγεννων στη Σαντορίνη.
Οι φιλόθρησκοι κάτοικοι του νησιού μας γιορτάζουν ιδιαίτερα βυζαντινά και τις γιορτές του Δωδεκαημέρου. Παλιότερα όπως γράφει η Γουλιελμία Συρίγου [1]«υπήρχε ένα έθιμο στη  Θεία Λειτουργία των Χριστουγέννων το φερτάρισμα του ιερέα και των πιστών για τον μικρό βοηθό της εκκλησίας. Ήταν ένα είδος καληχέρας για το ακούραστο κοπέλι...» Ο Ειρμός αυτός, διαβάζεται στο μέσο της εκκλησίας και αναφέρει: Στέργειν μὲν ἡμᾶς, ὡς ἀκίνδυνον φόβῳ,...... Ὅση πέφυκεν ἡ προαίρεσις δίδου." εκείνη τη στιγμή ο αναγνώστης-παπαδοπαίδι δεν φεύγει από τη θέση του .... ενώ ο ιερέας βγαίνει από το ιερό κατευθυνόμενος προς το παπαδοπαίδι και του δίνει τη χριστουγεννιάτικη φέρτα-τη χριστουγεννιάτικη "προαίρεσις" Στη συνέχεια ακολουθεί όλο το εκκλησιάσμα.....Αυτή είναι η προαίρεσις το λοιπόν, στην οποία όπως αναφέρει σε παλαιότερη εφήρίδα των Θ.Ν. ο Φ. Κατσίπης γινόταν μόνο στο Μεγαλοχώρι
Το βράδυ βγαίναν τα παιδιά σε όλο το νησί,  με καράβια κ αι φαναράκια για τα κάλαντα
Από μία λαογραφική εργασία της Μαρίας Μαυρομάτη το 1969 η οποία εντοπίστηκε στο Λαογραφικό Αρχείο –Πανεπιστημιακή Συλλογή του Πανεπιστημίου Αθηνών, εκτός από τους βασικούς στίχους στα Πανελλήνια Κάλαντα έχουμε και τα παρακάτω…:
«Καλην εσπέρα Άρχοντες κ.τ.λ.
Απάνω στο παράθυρο γαρυφαλάκι πράσινο στέκει μια περιστέρα και του χρόνου τέτοια μέρα ( τσάκισμα)
Φέρτε πανέρια κάστανα Φέρτε και πορτοκάλια
Για φέρτε και γλυκό κρασί να πιουν τα παληκάρια….».
Τα κάλαντα τα λέγανε και οι μεγάλοι ….. Σύμφωνα δε με την προαναφερθείσα εργασία  «το λιγότερο που ημπόργιες να τσι δώκεις ήτανε το τάλληρο…». Σαν μια ξεβάρεση και εκείνοι από τις έγγνοιες τις καθημερινές
Στη Σαντορίνη τα παλιά τα χρόνια συνήθιζε όλη η οικογένεια να νηστεύει …. Το βράδυ λοιπόν, όταν τα παλαιότερα χρόνια τελείωνε η λειτουργία των Χριστουγέννων τη νύχτα,  πήγαιναν στα σπίτια τους και έτρωγαν. Το συνηθισμένο φαγητό ήταν πετεινός ή κότα σούπα. Εκτός όμως απ’ αυτό το φαγητό, απαραίτητος στο Χριστουγεννιάτικο τραπέζι ήταν και ο «κοφτός» που τον έφτιαχναν ως εξής: Από την προηγουμένη έβαζαν σιτάρι σε μία λεκάνη με νερό και άμα τούτο μαλάκωνε το κοπάνιζαν στο πέτρινο μουρτάρι με τη μάτσα για να αφαιρεθεί ο φλοιός και κατόπιν τη νύκτα πριν από τη λειτουργία έβραζαν το σιτάρι με λαρδί[2]».
Φυσικά η νοικοκυρά του σπιτιού θα  πρεπε μέχρι το απόγευμα το πολύ της παραμονής να είχε τελειώσει το  εργόχειρό τση γιατί πίστευαν ότι θα το τελείωναν οι καλλικάτζαροι…
Ένα έθιμο που μου μεταφέρθηκε είναι και αυτό με τους καλικάτζαρους.
Όλο το σαραντάμερο βάζουν ένα κόσκινο στην καμινάδα του σπιτιού, όταν θα ρθουν οι Καλικάντζαροι, μέχρις να μετρήσουν τις τρύπες του κόσκινου  να έχει ξημερώσει και  να φύγουν.Παράλληλα δε λένε ότι όσοι γεννηθούν παραμονές Χριστουγέννων γίνονται Καλικάντζαροι γι’ αυτό πρέπει να βάζουν μπροστά στο κρεβάτι τους μια σκάφη με νερό, ώστε  μόλις πάνε να σηκωθουν να πατουν μέσα στο νερό και να ξυπνούν και να μη γίνονται Καλλικάτζαροι, ενώ ταυτόχρονα σύμφωνα με αφήγηση της Ε.Σ. από το Μεγαλοχώρι: « τι όσοι έχουν γεννηθεί παραμονές Χριστουγέννων, όταν φθάνουν τέτοιες μέρες καταλαμβάνονται από μελαγχολία ( και τούτο γιατί θεωρείται αμάρτημα, να γεννώνται άνθρωποι την ημέρα που γεννήθηκε ο Χριστός).»
Τα παλιά τα χρόνια την παραμονή των Χριστουγέννων βάζανε έξω από την πόρτα ένα κόσκινο με πολλές τρύπες και σα ριβαίρνανε οι καλλικάτζαροι ώσπου να μετρήσουνε τις τρύπες του κόσκινου  κτυπούσε η καμπάνα οπότε απομακρύνονταν από τα σπίτια.
Στον Πύργο υπάρχει και το εξής χαρακτηριστικό στοιχείο της εορτής των Χριστουγέννων Τη δεύτερη μέρα γιορτάζει σύμφωνα με το έθιμο το εξωκκλήσι της Γέννησης στους Πρόποδες του Προφήτη. Απ όσο μπορώ να ξέρω πολύ παλιά πηγαίναν από βραδύς παραμονή των Χριστουγέννων όχι μόνο Πυργιανοί αλλά και από άλλα μέρη μαζί με τα φαναράκια τους  και κάνανε τον Εσπερινό των Χριστουγέννων εκει… μένανε το βράδυ στο Εκκλησάκι όσοι μπορούσαν και τιμούσαν τα Χριστούγεννα το επόμενο πρωι…..
Δεν είχαν στην ουσία κάποιο ιδιαίτερο έθιμο για τα Χριστούγεννά αλλά  βίωναν πολύ έντονα με θρησκευτική ευλάβεια  το Σαραντάμερο της Εορτής ….




Προσθήκη 23.12.2012






[1] Γ.Μ.Σ.: « Η Σαντορίνη μου», εκδόσεις Θ.Ν.
[2]Μ.Α.Ρούσσου: «Σαντορίνη - Ήθη, ΄Εθιμα και Παραδόσεις


Της Θεοσκέπαστης στη Σαντορίνη (2025)

Κείμενο που γράφτηκε ανήμερα της εορτής της 26-12-2025 26 Δεκεμβρίου. Σύναξη της Υπεραγίας Θεοτόκου∙ ημέρα σιωπηλής συγκέντρωσης...