Σαντορίνη 1707, Ἓνα νησι ἀναδύεται!

Santorini, Porcacchi, 1576

 
Στὶς ἀρχὲς τοῦ ΙΗ’ αἰώνα τὸ ηφαίστειο τῆς Σαντορίνης ἀφυπνίζεται καὶ πάλι. Τὴν ἒκρηξη τοῦ 1707, ποὺ δημιούργησε τὴ νησίδα Νέα Καμένη, παρακολούθησε καὶ περιγράφει μὲ δραματικὲς λεπτομέρειες, ἓνας Ἰησουίτης μισσιονάριος περιηγητὴς ἐγκατεστημένος στὴ Σαντορίνη, ὁ πατὴρ Tarillon, σὲ μία ἒκθεση πρὸς τοὺς προϊσταμένους του.

Στὶς 23 Μαΐου 1707 εἶδε νὰ βγαίνῃ ἀπὸ τὴ θάλασσα ἓνα καινούργιο νησί, ἀνάμεσα στὴ Μικρὴ καὶ τὴ Μεγάλη Καμένη, κάπου τριάντα μίλια ἀπὸ τὴ Σαντορίνη.

~~~

 «Πέντε μέρες πρίν, στὶς 18 Μαΐου, δυὸ μικρὲς σεισμικὲς δονήσεις ἒγιναν αἰσθητὲς στὸ νησί. Δὲν ἒδωσε ὡστόσο κανεὶς προσοχή. Φαίνεται πὼς ἀπὸ κείνη τὴ στιγμὴ ἂρχισε νὰ ἀναδύεται τὸ νησὶ στὰ βάθη τῆς θάλασσας καὶ νὰ ἀνεβαίνῃ στὴν ἐπιφάνεια τῶν νερῶν. Ὃπως καὶ νἂχῃ τὸ πρᾶγμα, οἱ ναυτικοὶ βλέποντας ἐκεῖνο τὸ πρωὶ νὰ ξεμυτίζουν οἱ κορφὲς τοῦ νησιοῦ πάνω ἀπὸ τὰ κύματα, φαντάσθηκαν πὼς ἦταν ἀπομεινάρια ἀπὸ νυχτερινὸ ναυάγιο. Μπῆκαν λοιπὸν στὰ πλεούμενα καὶ ἒσπευσαν ἐπὶ τόπου νὰ μαζέψουν τὰ λείψανα τοῦ «καραβιοῦ». Ἀλλὰ ἀντὶ νὰ βροῦν ναυάγιο ἒπεσαν πάνω σὲ βράχους. Ἒντρομοι οἱ Σαντορινιοὶ γύρισαν γρήγορα γρήγορα στὸ νησὶ καὶ διηγήθηκαν τὸ παράξενο φαινόμενο ποὺ εἶδαν».

Πανικὸς ἁπλώθηκε σὲ ὃλη τὴ Σαντορίνη. Οἱ κάτοικοι ἀλλοπαρμένοι ζοῦσαν στιγμὲς ἀγωνίας περιμένοντας ἐκρήξεις καὶ καταποντισμούς. Πέρασαν ὃμως τρεῖς μέρες καὶ καμιὰ

συμφορὰ δὲν ἒγινε. Τότε μερικοὶ θαρραλέοι Σαντορινιοὶ ἀποφάσισαν νὰ ζυγώσουν καὶ νὰ δοῦν ἀπὸ κοντὰ τί συμβαίνει. Γύρισαν γύρω γύρω μὲ τὶς βάρκες τους καὶ βλέποντας πὼς δὲν ὑπῆρχε κίνδυνος, ζύγωσαν ἀκόμα πιὸ κοντὰ καὶ πάτησαν τὴν πρωτοφανέρωτη στεριά.

Ἀπὸ περιέργεια πέρασαν ἀπὸ βράχο σὲ βράχο καὶ διαπίστωσαν πὼς βρίσκονταν πάνω σὲ μιὰ ἂσπρη λιθόμαζα ποὺ κοβόταν σὰν ψωμί. Μὰλιστα ἒμοιαζε τόσο πολὺ στὸ χρῶμα στὴ σύσταση καὶ στὴ γεύση ἀκόμα, ποὺ μερικοὶ ἒλεγαν πὼς ἦταν κριθαρόψωμο.

«Ξαφνικὰ ἒνιωσαν νὰ σαλεύουν οἱ βράχοι κι ὃλα νὰ τρέμουν κάτω ἀπὸ τὰ πόδια τους. Παράτησαν τὸ νησόπουλο καὶ πήδηξαν στὶς βάρκες τους. Αὐτὴ ἡ δόνηση ἦταν μία ἀνεπαίσθητη κίνηση τοῦ νησιοῦ, ποὺ μεγάλωνε. Μέσα σὲ λίγες μέρες ἒγινε δώδεκα μέτρα φάρδος καὶ ἒξη ὓψος».

Τὸ νησὶ, ἂλλαζε συνέχεια μέγεθος· μεγάλωνε, μίκραινε, φούσκωνε καὶ ἃπλωνε. Ἡ θάλασσα τοῦ κόλπου ἂλλαζε ἀδιάκοπα χρώματα.

«Ἀπὸ ζωηρὴ πράσινη γινόταν κοκκινωπὴ κι΄ ὓστερα ἀνοιχτοκίτρινη. Μιὰ βαρειὰ μυρωδιὰ ἀνέβαινε ἀπὸ τὰ βάθη τῶν νερῶν. Στὶς 16 Ἰουλίου φάνηκε γιὰ πρώτη φορὰ νὰ βγαίνῃ καπνὸς ἀπὸ τὸ καινούργιο νησί. Ὁ καπνὸς τιναζόταν ἀπὸ ἓνα κομπολόι μαύρων βράχων ποὺ εἶχαν ἀναδυθῇ στὸ σημεῖο ὃπου ἡ θάλασσα ἦταν ἒως τότε ἂπατη. Ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς βράχους σχηματίσθηκαν δυὸ χωριστὰ νησόπουλα. Τὸ ἓνα ὠνομάσθηκε Ἀσπρονήσι καὶ τὸ ἂλλο Μαυρονήσι, ἀπὸ τὸ χρῶμα τους. Σὲ λίγο ὡστόσο ἐνώθηκαν καὶ οἱ μαῦροι βράχοι ἒγιναν τὸ κέντρο τοῦ νησιοῦ. Πυκνὸς καὶ ἀσπρουδερὸς καπνὸς ἀνέβαινε ἀδιάκοπα.

Τὴ νύχτα τῆς 19 πρὸς 20 Ἰουλίου, ἀπὸ τὸ κέντρο αὐτοῦ τοῦ καπνοῦ ξεπήδησαν φλόγες. Οἱ Σαντορινιοὶ πανικοβλήθηκαν. Οἱ Τοῦρκοι ποὺ βρίσκονταν ἐκεῖνες τὶς μέρες στὸ νησὶ γιὰ νὰ εἰσπράξουν φόρους εἶχαν κατατρομοκρατηθῇ. Ξέφρενοι μπροστὰ στὸ θέαμα τῆς φωτιᾶς ποὺ ξεπηδοῦσε ἀπὸ τὰ σπλάχνα τῆς θάλασσας, ἐξώρκιζαν τὸν κόσμο νὰ ἀρχίσῃ δεήσεις στὸ Θεὸ καὶ καλοῦσαν τὰ παιδιὰ νὰ βγοῦν στοὺς δρόμους καὶ νὰ φωνάζουν «Κύριε Ἐλέησον» γιατὶ τὰ παιδιὰ ἦταν ἁγνὰ καὶ ἡ δέησή τους μποροῦσε νὰ κατευνάσῃ τὴ θεϊκὴ ὀργή».

Οἱ καπνοὶ πύκνωναν καὶ τὴ νύχτα φαινόταν μία φλεγόμενη στήλη. Ἡ καπνούρα τύλιξε ὃλη τὴ Σαντορίνη καὶ οἱ κάτοικοι πνίγονταν καὶ ἀγκομαχοῦσαν· ἒκαψε τὰ σταφύλια ποὺ εἶχαν ἀρχίσει νὰ ὡριμάζουν· τὰ ἀσημικὰ ἂλλαξαν χρώματα καὶ θάμπωσαν.

«Στὶς 31 Ἰουλίου ἡ θάλασσα ἂρχισε νὰ κοχλάζῃ σὲ δύο κυκλικὰ σημεῖα 9 καὶ 18 μέτρα ἀπὸ τὸ μαῦρο νησί. Ὁ βρασμὸς κράτησε ἓνα μῆνα. Νύχτα μέρα ψόφια ψάρια ξενέριζαν στὴ στεριά.

Στὶς 17 Αὐγούστου πίδακες πυριφλεγεῖς ξεπηδοῦσαν ἀπὸ τὸ νησὶ καὶ ἡ θάλασσα γύρω κάπνιζε καὶ κόχλαζε ἀφρίζοντας. Ἀπὸ ἐξήντα καὶ πάνω στὸματα ξεχυνόταν φωτιά.

Στὶς 9 Σεπτεμβρίου μόνο τέσσερες ἀπὸ τοὺς ἑξήντα κρατῆρες ἒξακολουθοῦσαν νὰ ξεχύνουν φωτιά.

Ἀπὸ τὶς 12 Σεπτεμβρίου ὁ ὑποθαλάσσιος ὀρυμαγδὸς καταλάγιασε λίγο, ἀλλὰ ἀπὸ τὶς 18 οἱ ἐκρήξεις δυνάμωσαν. Ὁλόκληροι βράχοι ξεπηδοῦσαν ἀπὸ τοὺς κρατῆρες καὶ καθὼς χτυποῦσε ὁ ἓνας τὸν ἂλλον στὸν ἀέρα προκαλοῦσαν βρόντους τρομακτικούς.

Στὶς 21 Σεπτεμβρίου ἡ Μικρὴ Καμμένη φλεγόταν ὁλόκληρη. Ξαφνικὰ τρεῖς ἀστραπὲς φώτισαν τὸν ὁρίζοντα ἀπ΄ἂκρη σ΄ἂκρη. Ὓστερα τὸ νέο νησὶ σείστηκε συθέμελα, ἀναταράχθηκε καὶ σάλεψε πέρα δῶθε. Ὃ ἓνας κρατῆρας καταποντίστηκε καὶ θεώρατα βράχια ἐκσφενδονίσθηκαν σὲ ἀπόσταση τριῶν μιλίων. Ἀκολούθησαν τέσσερες μέρες ἠρεμίας. Ὓστερα ἡ θεομηνία ξαναφούντωσε. Ἐκρήξεις ἀπανωτές, τόσο δυνατὲς ποὺ δύο πρόσωπα, ἐνῶ ξεφώνιζαν πλάϊ πλάϊ, δὲν μποροῦσαν νὰ ἀκουσθοῦν καθόλου. Ὁ κόσμος ἒτρεξε στὶς ἐκκλησίες. Ὁ βράχος τοῦ Σκάρου τραμπαλίστηκε κι΄ὃλες οἱ πόρτες τῶν σπιτιῶν ἂνοιξαν ἀπὸ τὴ βουή.

Santοrin Island, Ancient Thera, by Captain Thomas Graves FRGS, 1848 

Ὣς τὸ Φεβρουάριο τοῦ 1708 οἱ ἐκρήξεις δὲν σταμάτησαν καθόλου. Στὶς 10 Φεβρουαρίου τὸ ἡφαίστειο ξέσπασε. Ὁλόκληρα βουνὰ τινάχτηκαν ἀπὸ τὸν κρατῆρα, τὸ νησὶ ἒτρεμε, μουγκρητὰ ὑποχθόνια ἒκοβαν τὴν ἀνάσα, ἡ θάλασσα ἒβραζε. Κάθε δύο λεπτὰ καὶ μία ἒκρηξη. Οἱ φλόγες διακρίνονταν γιὰ πρώτη φορὰ καὶ τὴν ἡμέρα.

Αὐτὴ ἡ κόλαση συνεχίσθηκε ὣς τὶς 23 Μαΐου. Τὸ καινούργιο νηςὶ ἃπλωνε καὶ ψήλωνε ἀδιάκοπα. Ὁ μεγάλος κρατῆρας μεγάλωσε ἀπὸ τὴ λάβα. Ὓστερα κόπασε ἡ θεομηνία». Στὶς 15 Ἰουλίου 1708 ὁ Tarillon ἀποφάσισε νὰ δῇ ἀπὸ κοντὰ τὸ καινούργιο νησί. Μπῆκε μὲ ἂλλους Σαντορινιοὺς σ΄ἓνα καΐκι καλὰ καλαφατισμένο. Ἡ τολμηρὴ συντροφιὰ ζύγωσε σ΄ἓνα σημεῖο ποὺ ἡ θάλασσα δὲν ἒβραζε ἀλλὰ κάπνιζε μονάχα. Τὸ νέο νησὶ εἶχε ὓψος ἑξήντα μέτρα στὸ ψηλότερο σημεῖο, πάνω ἀπὸ τριακόσια μέτρα πλάτος καὶ περίμετρο πέντε περίπου μίλια. Ζύγωσαν γιὰ νὰ ξεμπαρκάρουν, ἀλλὰ σὲ ἀπόσταση διακοσίων μέτρων ἀπὸ τὴν ἀκτή, τὸ νερὸ ἦταν ζεματιστό. Μία νέα ἒκρηξη τοὺς ἀνάγκασε νὰ γυρίσουν στὴ Σαντορίνη.

Οἱ ἐκρήξεις, οἱ δονήσεις, ὁ βρασμὸς τῆς θάλασσας καὶ οἱ ὑποβρύχιες φλόγες θὰ συνεχιστοῦν πολλὰ χρόνια ἀκόμα ὢσπου νὰ ἠρεμήσῃ τὸ ἡφαίστειο. Ἓνα γράμμα ἀπὸ τὴ Σαντορίνη (Σεπτέμβριος 1712) πρὸς τὸ συγγραφέα τοῦ χρονικοῦ ποὺ βρισκόταν πιὰ στὸ Παρίσι, δίνει νεώτερα στοιχεῖα:

«Πολλὲς φορὲς ἒκανα τὸ γύρω τοῦ νέου νησιοῦ, ἀπὸ ἀλάργα ὃμως γιατὶ τὰ νερὰ βράζουν σὲ ἀπόσταση ἑνὸς τετάρτου τῆς λεύγας ἀπὸ τὶς ἀκτές. Ἐνῶ κωπηλατοῦμε κάποιος πρέπει νὰ βυθίζῃ τὸ χέρι του στὴ θάλασσα, γιατὶ ὑπάρχει κίνδυνος νὰ λειώσῃ ἡ πίσσα στὸ σκαρὶ καὶ νὰ βουλιάξουμε.

Οἱ Σαντορινιοὶ ὠνόμασαν τὸν κρατῆρα τοῦ ἡφαιστείου Μεγάλο Καμίνι. Κάτω ἀπὸ τὸν κρατῆρα ὑπάρχουν τρία στόμια ποὺ μοιάζουν μὲ πελώριες θρακιές». 

 

“ΑΝΙΧΝΕΥΤΕΣ”

ΞΕΝΟΙ ΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1700-1800, Τόμος Β’, Κυριάκου Σιμόπουλου, ΑΘΗΝΑ 1991, σελ. 53-58.

http://olympia.gr/2012/10/13/%CF%83%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B7-1707-%E1%BC%93%CE%BD%CE%B1-%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%B9-%E1%BC%80%CE%BD%CE%B1%CE%B4%CF%8D%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%B9/

Η Θηραϊκή γη και η σχέση της με την Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία

απόσπασμα άρθρου του Ευστάθιου Ευσταθιάδη - Χημικού Μηχανικού Ε.ΜΠ. περιοδικό : "Τεχνικά Χρονικά" τεύχος Μαίος Ιούνιος 2004

«Τη φυσική Θηραϊκή γη, η οποία εκτινασσόταν από το ηφαίστειό της και κάλυπτε, με  \την επενέργεια του ανέμου, ολόκληρη την επιφάνεια της νήσου Θήρας. Το υλικό αυτό ήταν ήδη ψημένο μέσα στα έγκατα της γης. Προερχόταν από φυσικά γαιώδη συστατικά, που είχαν ήδη υποστεί υψηλή θερμική κατεργασία, με σχηματισμό νέων «πυροχημικών ενώσεων» πριν  εκτιναχθούν από τα βάθη του ηφαιστείου στον ελεύθερο αέρα. Η κοκκομετρική σύσταση της φυσικής αυτής ηφαιστειακής Θηραϊκής γης περιέχει, 20% κατά βάρος περίπου, ιδιαίτερα λεπτότατο συστατικό- που είναι και το σπουδαιότερο.- Το υπόλοιπο αποτελείται από κόκκους διαφόρων μεγεθών ελαφρόπετρας (κισσήρεως), αλλά και κόκκους διαφόρων μεγεθών πυκνών βαρέων ηφαιστειακών πετρωμάτων. Από προγενέστερες προφανώς τεχνικές εργασίες τους και από τη μακρά εμπειρία τους οι αρχαίοι ΄Ελληνες μηχανικοί είχαν επισημάνει ότι: το λεπτότατο αυτό φυσικό συστατικό της Θηραϊκής γης, όταν το αναμίγνυαν με ασβέστη, ο οποίος τουςήταν ήδη από παλαιότερα γνωστός, έδινε μετά την πήξη και σκλήρυνσή του μία μάζα η οποία παρουσίαζε καλύτερες ιδιότητες, φυσικές και μηχανικές (τριβής, σκληρότητας κ.λπ.) έναντι άλλων μιγμάτων που περιείχαν όλα τα είδη των συνυπαρχόντων κόκκων βαρέων πετρωμάτων και ελαφρόπετρας στη Θηραϊκή γη.

Έτσι, οδηγήθηκαν στην αναζήτηση μίας ενδεδειγμένης ευφυούς μεθοδολογίας διαχωρισμού του σπουδαιότατου λεπτότατου  συστατικού της Θηραϊκής γης από τις υπόλοιπες συμπαρομαρτούσες κοκκώδεις ελαφρότερες ή και βαρύτερες ύλες, ακόμη και από υπολείμματα φυτικά. Τέλος, κατέληξαν να χρησιμοποιήσουν και εδώ μία γνωστή τους ήδη

μεθοδολογία που εφάρμοζαν και στη μεταλλουργία για τον καθαρισμό της πρώτης ύλης

(των μεταλλευμάτων), αλλά επίσης και για την παραγωγή των λεπτότατων γαιωδών φυσικών τους χρωστικών πρώτων υλών, ξεχωρίζοντάς τη με τη μέθοδο του υδαταιωρήματος από ακατέργαστες γαιώδεις ποικίλου μεγέθους κόκκων πρώτες ύλες, που τους ήταν απαραίτητες για τη βαφή και ζωγραφική των υπέροχων κεραμικών βάζων και αγγείων τους. Η υπέροχη αυτή μεθοδολογία του «υδαταιωρήματος» που εφάρμοζαν στην πράξη για τη λήψη του λεπτότατου συστατικού από τη χονδρόκοκκη Θηραϊκή γη ήταν η εξής:1. Σε μεγάλα δοχεία ή σε κτιστές στο έδαφος δεξαμενές γεμάτες με θαλασσινό νερό προσέθεταν ποσότητα Θηραϊκής γης και την αναμίγνυαν έντονα, ώστε να προκύψει ένα αιώρημα με διαχωρισμένα όλα τα μεγέθη των κόκκων.

2. Απομάκρυναν τα επιπλέοντα στο νερό συστατικά, δηλαδή την ελαφρόπετρα και τα

φυτικά  υπολείμματα. 3. Ακολουθούσε αμέσως μετάγγιση του θολού αιωρήματος που περιείχε το λεπτότατο μόνο συστατικό της Θηραϊκής γης  σε άλλα δοχεία, ή σε χαμηλότερα κειμένη δεξαμενή. Η μετάγγιση αυτή γινόταν χωρίς να παίρνουν το ανεπιθύμητο βαρύτερο κοκκώδες υλικό που είχε καθιζήσει στον πυθμένα του δοχείου ή της πρώτης υψηλότερα κειμένης δεξαμενής, το οποίο όμως το χρησιμοποιούσαν για άλλες τεχνικές τους εργασίες. 4. Άφηναν σε ηρεμία το θολό υδαταιώρημα επί 24/ωρο. Ακολουθούσε η προσεκτική μετάγγιση και απομάκρυνση μόνο του καθαρού πλέον θαλάσσιου ύδατος, μετά την καθίζηση που είχε μεσολαβήσει του πολύτιμου λεπτότατου συστατικού του αιωρήματος στον πυθμένα της δεξαμενής. Εν συνεχεία, το συνέλεγαν προς φύλαξη, για ναχρησιμοποιηθεί ως έχει, ως ένα από τα δύο συστατικά του δυαδικού τσιμέντου τους.

Το πολύτιμο αυτό «λεπτότατο συστατικό της Θηραϊκής γης» είναι πλούσιο σε «άμορφο πυριτικό οξύ», ή αλλιώς όπως λέγεται σε «δραστικό ή ενεργό πυριτικό οξύ». Αυτό σημαίνει ότι, όταν τούτο αναμιχθεί στο έργο με ένα άλλο και σε κατάλληλη αναλογία υλικό (ο γνωστός τους από παλαιότερες ακόμη εποχές « ασβέστης») και προστεθεί στο μίγμα το αναγκαίο νερό, τότε σχηματίζονται στη μάζα του δυαδικού αυτού μίγματος κατά τη διάρκεια της πήξης και της συνεχιζόμενης με το χρόνο σκλήρυνσής του, νέες σπουδαιότατες χημικές – υδραυλικές όπως ονομάζονται αλλιώς – ενώσεις «ένυδρου πυριτικού μονασβεστίου» CaO ∙SiO2∙2H2 O. Είναι δε ακριβώς ίδιες σαν κι αυτές που σχηματίζονται με την προσθήκη νερού στο σημερινό από τις τσιμεντοβιομηχανίες παραγόμενο «τσιμέντο Πόρτλαντ».

Μερικές ακόμη επεξηγήσεις εδώ για το σπουδαιότατο αυτό πρώτο συστατικό του αρ-

χαίου ελληνικού δυαδικού τσιμέντου είναι:

• Ότι το πρώτο αυτό συστατικό είναι ψημένο ήδη μέσα στο ηφαίστειο υλικό, όπου λόγω

«πυροχημικών δράσεων» σχηματίστηκε από τα γαιώδη συστατικά του, με τη δράση

υψηλών θερμοκρασιών το «ελεύθερο άμορφο πυριτικό ή αλλιώς καλούμενο δραστικό

πυριτικό οξύ» και το οποίο επομένως δεν χρειάζεται κανένα δεύτερο ψήσιμο μέσα σε

περιστρεφόμενες τεράστιες καμίνους των σημερινών ανά την υφήλιο τσιμεντοβιομη-

χανιών.

• Το λεπτότατο αυτό συστατικό που ελαμβάνετο με τη η «μέθοδο του υδαταιωρήματος»,

ήταν  τόσο λεπτό, ώστε ήταν περιττή η πρόσθετη άλεσή του, όπως συμβαίνει με τους

σημερινούς δαπανηρότατους λόγω φθορών και μεγάλης ποσότητας απαιτούμενης

ηλεκτρικής ενέργειας, για τη λειτουργία τους, «σφαιροφόρους μύλους» των τσιμε-

ντοβιομηχανιών.

• Σε αντίθεση με το σημερινό τσιμέντο Πόρτλαντ, το οποίο κατά την αποθήκευσή του

κ.λπ. πρέπει να προφυλάσσεται αεροστεγώς από τη δράση όχι μόνο του νερού, αλλά

ακόμη και από την υγρασία του αέρος, διότι αλλιώς θα καταστραφεί πριν καν χρησι-

μοποιηθεί, το λεπτότατο συστατικό του αρχαίου ελληνικού τσιμέντου, δεν υφίσταται

καμία απολύτως δυσμενή ποιοτική μεταβολή, ακόμη και αν κορεστεί με νερό και για αυτό το λόγο δεν χρειαζόταν κατά την αρχαία εκείνη εποχή καμία απολύτως στεγανή

συσκευασία.

Λαγκαδάς Αντώνης, ο Φωτογράφος της Σαντορίνης

Ο Αντώνης Λαγκαδάς γεννήθηκε το 1874 στο Καστέλι του Πύργου Σαντορίνης όπου και έζησε τα παιδικά του χρόνια. Τελείωσε το Σχολαρχείο στον Πύργο και μετά ακολούθησε τον αδελφό του στην Αθήνα για να συνεχίσει τις σπουδές του. Τους συνόδευσε ο πατέρας τους, αφήνοντας στη Σαντορίνη τη μητέρα και τις τέσσερις αδελφές του. Η συχνή αλληλογραφία ανάμεσα στα μέλη της οικογένειας αποτέλεσε βασική πηγή για την ταξινόμηση του υλικού του.Η ενασχόληση του με τη φωτογραφία ξεκινάει σε ηλικία 16 ετών, το 1890 στην Αθήνα, με τη στήριξη της Σοφίας Τρικούπη, η οποία του έδωσε την πρώτη του φωτογραφική μηχανή. Τα επόμενα 30 χρόνια επιδόθηκε ερασιτεχνικά στη φωτογραφία παράλληλα με τη συγγραφή άρθρων και την έκδοση λογοτεχνικού περιοδικού. Οι πρώτες του φωτογραφίες απεικονίζουν μορφές και τοπία από την Αθήνα και την Πάτρα.Το 1897 ο διερευνητικός χαρακτήρας του τον οδήγησε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, για να εργαστεί στην εταιρεία «Χωρέμη-Μπενάκη» και σύντομα εξελίχθηκε στον βαθμό του Γενικού Διευθυντή.

Το 1910 επέστρεψε στην Αθήνα όπου συνέχισε να εργάζεται στις επιχειρήσεις Μπενάκη. Αργότερα διετέλεσε Γενικός Γραμματέας του Δήμου Αθηναίων και Διευθυντής του Α’ Νεκροταφείου στην Αθήνα. Όταν συνταξιοδοτήθηκε, επέστρεψε στη Σαντορίνη, όπου έμεινε μέχρι τον θάνατό του το 1961. Ενήμερος για τις τεχνικές εξελίξεις και τις αισθητικές αντιλήψεις που επικρατούσαν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, ο Αντώνης Λαγκαδάς δίνει άλλη διάσταση στις εικόνες του. Θαυμαστής του Βρετανού Peter Emerson, επηρεάστηκε από τις απόψεις του για τη νατουραλιστική φωτογραφία, ενώ παράλληλα αναφέρεται σε συνθέσεις των φωτογράφων που τους διακρίνει μια εικονογραφική προσέγγιση, ιδέες με τις οποίες πειραματίστηκε στις περιηγήσεις του στην ηπειρωτική Ελλάδα. Τα χρόνια που έζησε στην Αίγυπτο έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της σχέσης του με τη φωτογραφία.

 Ηρθε σε επαφή με Δυτικοευρωπαίους και Αμερικανούς φωτογράφους που ταξίδευαν στη Μεσόγειο σε αναζήτηση τοπίων αρχαιολογικού και αισθητικού ενδιαφέροντος. Η Αίγυπτος μαζί με την Ελλάδα και τους Αγίους Τόπους αποτελούσαν βασικό προορισμό αυτών των φωτογράφων περιηγητών, οι οποίοι συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της τεχνικής αλλά και της αισθητικής της φωτογραφίας.

Η επιρροή από αυτά τα διαφορετικά πρότυπα παρατηρείται στις εικόνες του Λαγκαδα μετά το 1903. Την εποχή εκείνη οι φωτογράφοι στην Ελλάδα απεικονίζουν την “πραγματικότητα”, με φωτογραφίες από στατικά τοπία ή ανέκφραστες προσωπογραφίες σε κλειστούς χώρους ή υπαίθρια στούντιο. Ο Αντώνης Λαγκαδάς συνδυάζει και τις δύο τάσεις στην ίδια λήψη.

Οι μορφές στέκουν σε φυσικό χώρο με απελευθερωμένη την έκφραση από την ανησυχία του στησίματος Η δημιουργία εικόνας γίνεται ποιο σημαντική από την αποτύπωση τοπίων και προσώπων ή την απλή καταγραφή γεγονότων. Με βασικό εργαλείο το φως και τη σκιά κατορθώνει να δώσει νόημα στις εικόνες του, ενώ παράλληλα οι πειραματικές του συνθέσεις υπερβαίνουν τις επικρατούσες αρχές Δημιουργίας που στις μέρες μας με την εξέλιξη τις τεχνολογίας δεν προκαλούν εντύπωση, έναν αιώνα πριν όμως θεωρούνταν πρωτοποριακές.

Το αρχείο του βρέθηκε στο σπίτι του και  περιλαμβάνει αρνητικά σε γυάλινες πλάκες βρωμιούχου αργύρου και μερικές εκτυπώσεις σε χαρτί αλμπουμίνας. Οι περισσότερες πρωτότυπες εκτυπώσεις, τις οποίες είχε ταξινομήσει ο ίδιος σε χειροποίητα λευκώματα, κλάπηκαν μαζί με τα περισσότερα αντικείμενα από το σπίτι σε διάρρηξη τον χειμώνα του 1992. Οι χρονολογημένες σειρές αρνητικών ξεκινούν το 1891 και σταματούν το 1916, όταν, για άγνωστο λόγο, διέκοψε τη συστηματική φωτογραφική δραστηριότητα.

Οι φωτογραφίες και το αρχείο του ερασιτέχνη φωτογράφου Αντώνη Λαγκαδά συνδέονται άμεσα με τήν εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης στην Ελλάδα

http://eu1.1host.gr/~aspromav/wordpress/?p=4222

Τσι Σαντορινιοί τσι μύλοι

φώτο: Αρτεμία Αργυρού

«…Και απίτης επογεύτημε όλοι εμαζοκτήκαν

και εις το μύλον στο δροσό πολλοί απ' εμάς διαβήκαν

Και στην γαλήνη πάντοτε πολλοί απ' εμάς θωρούμεν

και μερικοί εφοβούντανε και μεις τους εγελούμεν…»

Που την μπονάτζα κι αουλιάς οι μύλοι δεν γυρίζουν

κι όσοι δεν είχασι ψωμί όλοι τους μουρμουρίζουν»

Απόσπασμα από Έμμετρη λαική αφήγηση της έκρηξης του 1650 του Κολούμπου

Μιας και σε προηγούμενη ανάρτηση λακριτίσαμε για λίγο τα των μύλων ας δούμε τι λέει χαρακτηριστικά  το βιβλίο : « Η Σαντορίνη που χάνεται όπως τη βλέπουν οι μαθητές της Α Γυμνασίου 1985 – 1986[1]»

 «Οι μύλοι

    Σε τοποθεσίες, που είναι εκτεθειμένες στους αέρηδες, που είναι συχνοί και δυνατοί στη Σαντορίνη, συναντάει κανείς πολλούς μύλους. Άλλοι είναι σχεδόν ερείπια, άλλοι μισοκατεσταμένοι, άλλοι έχουν επισκευαστεί και έχουν αξιοποιηθεί τουριστικά.

     Ανεμόμυλοι: Κατάλοιπα μιας άλλης εποχής, που οι κάτοικοι του νησιού με τα γαϊδουράκια τους φορτωμένα με σακιά γεμάτα σιτάρι ή κριθάρι έτρεχαν για να αλέσουν και να πάρουν αλεύρι.

     Ο μύλος ήταν κατασκευασμένος από ηφαιστειακές πέτρες , που τις έχτιζαν με χώμα, νερό και ασβέστη. Ήταν στρογγυλός, 6μ. ψηλός, ενώ η εξωτερική περιφέρεια της βάσης του ήταν 30μ. Ο μύλος ήταν χτισμένος πάνω στον «τράλικα», μια κυκλική πλατιά βάση που ήταν θεμελιωμένη μέσα στη γη. Το ύψος του τράλικα από την επιφάνεια της γης ήταν 1-150μ. ανάλογα με τη διαμόρφωση του εδάφους. Έτσι, για να φτάσεις στην είσοδο του μύλου, έπρεπε ν’ ανέβεις σκαλάκια.

          Ο «τράλικας» εσωτερικά ήταν κούφιος, σχημάτιζε μία σπηλιά. Εκεί έμενε ο μυλωνάς. Στη σπηλιά έμπαινες από μία πόρτα, που ήταν ανοιγμένη στον τράλικα. Η σπηλιά επίσης συνδέονταν με το εσωτερικό του μύλου με μια εσωτερική σκάλα.

         Η σκεπή του μύλου, η «κουκούλα» ήταν φτιαγμένη από άχυρα. Λίγο πιο κάτω από την κουκούλα εξείχε  ένα ξύλο, ο «άξονας», που πάνω του ήταν προσαρμοσμένες δώδεκα ξύλινες «αντέντες» σε κυκλική διάταξη. Σχημάτιζαν μια ρόδα, μια και συνδέονταν μεταξύ του με σκοινί. Κάθε αντέντα είχε μήκος 5,80μ. και πάνω της ήταν αναρτημένος μουσαμάς, ανθεκτικό πανί για να μη σχίζεται από τους ανέμους. Όταν ο μύλος δούλευε, τα πανιά ήταν σηκωμένα, ενώ, όταν δε δούλευε, ήταν μαζεμένα.

φώτο: Αρτεμία Αργυρού

      Δεξιά της εισόδου του μύλου, υπήρχε η «καταπακτή», που συνέδεε το μύλο με τη σπηλιά, ενώ αριστερά μια σκάλα που οδηγούσε στον πρώτο όροφο του μύλου. Η σκάλα ήταν κυκλική , χτισμένη από πέτρες και αποτελείτο από δώδεκα σκαλιά. Κάθε σκαλί ήταν 20 εκατοστά φαρδύ, είχε 45 εκατοστά μήκος και 20 εκατοστά ύψος. Στο υπόγειο του μύλου άφηναν τα τσουβάλια που ήταν για άλεσμα. Στον πρώτο όροφο βρίσκονταν όλα τα εξαρτήματα, με τα οποία ο μύλος λειτουργούσε, και φωτιζόταν από τέσσερα μικρά παράθυρα.

       Καθώς οι αντένες γύριζαν με τη δύναμη του ανέμου, έθεταν σε κίνηση τον άξονα, που με τη σειρά του κινούσε την «ανέμη». Η ανέμη ινούσε το «καταμούχλι», τα «εξάρτια», τα εξάρτια τις «μυλόπετρες», δυο μεγάλες στρογγυλές πέτρες, που ανάμεσα τους έβαζαν το σιτάρι ή το κριθάρι για άλεσμα. Στο κέντρο υπήρχε μια τρύπα, η «φάκα», απ’ όπου έπεφτε το αλεύρι στο ισόγειο του μύλου και συγκεντρώνονταν στη «σέσουλα», είδος μπαούλου. Ο μυλωνάς δεν πληρώνονταν με χρήματα γι το άλεσμα, παρά έπαιρνε το 10% του αλευριού. Η αμοιβή του αυτή λέγονταν «αξάι».»

---

[1] http://img.pathfinder.gr/clubs/files/8220/1.html

Τελετές μυήσης στο Αρχαίο Ακρωτήρι

Της Ελευθερίας Αναγνωστάκη Τζαβάρα

Ποιήτριας- τ. Γ. Γ. Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών

«Κύκλος Άδη οι Κυκλάδες, καταμεσής στην αφρόεσσα θάλασσα του Αιγαίου. Νησιά περήφανα, σκληρά, αγέρωχα, φτιαγμένα από γόνιμη μαρμάρινη μάζα. Οι Έλληνες της αρχαιότητας τα ονόμασαν Κυκλάδες γιατί τα φαντάζονταν παραταγμένα σε κύκλο γύρω από το Ιερό Νησί του Απόλλωνα, τη Δήλο. Κι η Θήρα, ένας βράχος καμένος, απομεινάρι της οργής του ηφαιστείου που συγκλόνισε συθέμελα στα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ, όλη τη λεκάνη της Μεσογείου. Βυθίζει φλεγόμενες ρίζες της σε θάλασσα μαύρη μέσα στον αντίλαλο των ηφαιστειακών πυρρίχιων χορών της φλογερής λάβας».

Μετά την τρομερή έκρηξη του ηφαιστείου η αρχαία Στρογγύλη κατακερματίστηκε και τα νερά του Αιγαίου κατάπιαν ολόκληρο το κεντρικό κομμάτι του νησιού. Όταν η οργή του ξεθύμανε απόμειναν τρία ξέχωρα κομμάτια καμένης γης, η σημερινή Θήρα, η Θηρασιά και το Ασπρονήσι και στη μέση ο μεγαλύτερος κρατήρας -καλδέρα-σε βάθος στον κόσμο με έκταση 83 τ. μ διάμετρο 10 και βάθος 400 μέτρα. Μια άβυσσος που μέσα της αντηχεί ακόμα ο ήχος του θανάτου και χτυπά το χάος τα πέλματά του στην ερημιά της αρχαίας νύχτας.

Όπως μας αφηγείται ο Ηρόδοτος το πανέμορφο κυκλαδίτικο νησί που είχε θαφτεί κάτω από την καυτή τέφρα, ονομάστηκε ΚΑΛΛΙΣΤΗ από την ομορφιά του και κατοικήθηκε και πάλι στα τέλη του 13ου π.Χ αι., από την γενιά του ΚΑΔΜΟΥ κι αργότερα από Δωριείς με επικεφαλής τον ΘΗΡΑ που του χάρισε το όνομά του. Ταξιδεύοντας στους ιριδισμούς της αιωνιότητας με φως Πελασγικό, η Θήρα έπαιξε από τα πανάρχαια χρόνια το ρόλο του προγεφυρώματος μεταξύ Ανατολής και Δύσης μαζί με την Κρήτη, τη Μήλο, τη Ρόδο και την Κύπρο.

Βιγλάτορες αετοί θαλασσινοί, έμπειροι και τολμηροί θαλασσοπόροι, οι Κυκλαδίτες από τους πανάρχαιους χρόνους, όργωναν με τα πρωτόγονα σκαφίδιά τους τις γύρω θάλασσες διαπρέποντας στην πειρατεία. Στην εποχή των μετάλλων ολόκληρο το Αιγαίο αυλακωνόταν από Κυκλαδικά σκάφη, στα μέσα όμως της τρίτης χιλιετίας αρχίζουν να χάνουν τον έλεγχο των θαλασσίων επικοινωνιών. Είναι η εποχή που η Μινωική Κρήτη αρχίζει να αναπτύσσει εμπορικές σχέσεις με Αίγυπτο, Συρία και τη Μικρά Ασία. Τα Μινωικά, ποντοπόρα καράβια συχνά θα βρέθηκαν μπροστά στα πειρατικά των Κυκλαδιτών. Η θαλασσοκράτειρα Κρήτη ελευθέρωσε τους θαλάσσιους δρόμους που της εξασφάλιζαν την ανάπτυξη του εμπορίου κι αρχίζει να προβάλλει έντονη η παρουσία κρητικών πολιτιστικών στοιχείων σε όλο το χώρο του προϊστορικού Αιγαίου. Πρώτος ο Μίνως, όπως λέει κι ο Θουκυδίδης, κατόρθωσε να απαλλάξει την θάλασσα από την πειρατεία και να κυριαρχήσει στις Κυκλάδες.

Οικίες στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης

Ωραία τα καλοκαίρια με τις ανατολές και τα ηλιοβασιλέματα που βάφουν την θάλασσα με κοκκινωπές ανταύγειες στα ΦΗΡΑ, στην ΟΙΑ, το ΑΚΡΩΤΗΡΙ, πάνω στο σπαραγμένο μισοφέγγαρο της σύγχρονης ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ. Παλλόμενο νεφέλωμα η άλως των αναθυμιάσεων από τον κρατήρα πάνω στο νησάκι της Νέας Καμένης, μας θυμίζει εκείνη την φρικαλέα μήτρα του σκότους που ξύπνησε φλεγόμενη και χύθηκε στην άβυσσο για να βεβαιώσει την αιωνιότητα για το πρόσκαιρο του ανθρώπινου βίου. Στα ριζώματα των πυλώνων της στεριάς οι αφρίζουσες παραλίες, το φρύδι του γκρεμού, ο φιδογυριστός δρόμος και παντού ο καταγάλανος ουρανός με το θαύμα του ήλιου να ντύνει με χρυσάφι την απεραντοσύνη του βαθυκύανου Αιγαίου με τα δελφίνια και τα χελιδονόψαρα. Στις φαιοκόκκινες και μαύρες επιφάνειες των βράχων φωλιάζουν άσπρα νησιώτικα σπίτια πλωρίζοντας τα παράθυρά τους στ΄ ανοιχτά της θάλασσας. Πάνω τους κρέμεται η έκπληξη της αβύσσου καθώς ισορροπούν στο πρόσωπο του χάους και ξυπνούν με φωνές και γέλια, χορούς κι έρωτες την κοιμώμενη ιερή μνήμη.

Επί χιλιετίες η θηραϊκή γη έκρυβε τα θαυμαστά μυστήρια της προϊστορικής πόλης που σαβανώθηκε με τη λάβα που ξέβρασε το ηφαίστειο. Κι ήταν αυτός ο αποτρόπαιος μαύρος μανδύας που διατήρησε κάτω από την προστατευτική του σκέπη όλη τη λάμψη και την ομορφιά του πανάρχαιου, λαμπρού πολιτισμού της. Στον προϊστορικό οικισμό, το Ακρωτήρι, όπως λέγεται η περιοχή του νοτιότατου άκρου στα Φηρά της Σαντορίνης κατάντικρυ στην Κρήτη, στα πρωτοελληνικά χρόνια των Πελασγών, υπήρχε μια μεγάλη πόλη με φυσικό λιμάνι που θάφτηκε αλλά και προστατεύτηκε από τεράστια στρώματα τέφρας γύρω στο 1500 π.Χ.

Αυτήν την πόλη με τα άπειρα θαύματα της προϊστορικής κοινωνίας έφερε στο φως η σκαπάνη των αρχαιολόγων Σπύρου Μαρινάτου και Χρήστου Ντούμα. Οι ανασκαφές στην αρχαία Θήρα και στο Ακρωτήρι έβγαλαν το νησί από την αφάνεια. Από την 3η χιλιετία π.Χ., διαμορφώνεται ένας ακμαίος πολιτισμός που υπολογίζεται σαν ο πρώτος στην Ευρώπη με αφετηρία και κέντρο την Κρήτη. Τα πυκνοκατοικημένα και με φυσική οχύρωση νησιά του Αιγαίου αναπτύσσουν τη ναυτιλία, το εμπόριο, την αμπελουργία, τη μεταλλουργία κι ακόμη την τέχνη της αγγειοπλαστικής και της γλυπτικής. Τέχνη θαυμαστής και μοναδικής απλότητας και ομορφιάς, αμάλγαμα ανεξαρτησίας από το πρωτομινωικό κέντρο, έμελλε να γίνεται ο δάσκαλος της σύγχρονης τέχνης.

Οι μαρμαρογλύπτες της ΠΑΡΟΥ, της ΝΑΞΟΥ, της ΜΗΛΟΥ, της ΑΜΟΡΓΟΥ, της ΘΗΡΑΣ ήταν οι πιο φημισμένοι στην προιστορική Ελλάδα με τα περίφημα ΚΥΚΛΑΔΙΚΑ ΕΙΔΩΛΙΑ. Η αφθονία λευκού μαρμάρου στα κυκλαδικά νησιά ευκόλυνε την ανάπτυξη της καλλιτεχνικής δραστηριότητας από την πρώιμη φάση του Πρωτοκυκλαδικού Πολιτισμού. Για μια ολόκληρη χιλιετία συνεχίζεται αδιάκοπη η παραγωγή των βιολόσχημων, μικρών ειδωλίων μέχρι τις ολόσωμες γυναικείες μορφές με τα αμυγδαλωτά κεφάλια.

Αρπιστής από την Κέρο

 (περ. 2.800-2.200 π.Χ)

Μια μεγάλη κατηγορία ειδωλίων εικονίζουν γυναίκες σε προχωρημένο στάδιο εγκυμοσύνης. Επάνω στο κατάλευκο μάρμαρο σμίγουν τα πόδια σφιχτά και το στήθος μόλις και διαγράφεται πάνω από τα διπλωμένα χέρια. Το τρίγωνο της ήβης φυλάει την ανάμνηση από το άγγιγμα του ήλιου. Οι Γυναικείες μορφές που εμφανίζονται στα πρώτα κιόλας βήματα της γλυπτικής δημιουργίας στο προϊστορικό Αιγαίο σηματοδοτούν και ένα άλλο ξεκίνημα. Τα πρώτα λίθινα αγάλματα της Αρχαϊκής εποχής απεικονίζουν. Γυναίκες ή Θεές που είναι οι κυρίαρχες μορφές. Σκοτεινό παραμένει ακόμη το θέμα της ερμηνείας των πανέμορφων Κυκλαδικών Ειδωλίων. Το γεγονός ότι βρέθηκαν σαν ταφικά κτερίσματα δεν διευκολύνει την λύση του αινίγματος. Η παρουσία των ειδωλίων αυτών κατά προτίμηση στους τάφους υποβάλλει βάσιμα την ιδέα πως απεικονίζουν ταυτόχρονα μια ΘΕΑ της ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ και του ΘΑΝΑΤΟΥ στην οποία εμπιστεύονταν το νεκρό. Είναι η αιώνια Θεά των εγκύων γυναικών και του τοκετού και ταυτόχρονα μπορεί να θεωρηθεί ως το πρωτότυπο της «ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ των ΝΕΚΡΩΝ» των ιστορικών χρόνων. Ο ενταφιασμός των ανθρώπων μαζί με τη μαρμάρινη Θεά των Κυκλάδων σημαίνει επιστροφή του νεκρού στους κόλπους εκείνης που δίνει ζωή αλλά και την παίρνει πίσω. Τα ανδρικά ειδώλια παριστάνουν το συνοδό της Θεάς, ο οποίος τότε ήταν πρόσωπο αφανέστερο από την ίδια. Η ΧΘΟΝΙΑ ΑΙΓΑΙΑΚΗ ΘΕΑ φαίνεται πως επέζησε ως το τέλος της ΕΠΟΧΗΣ του ΧΑΛΚΟΥ. Επίσης δύο από τα αριστουργήματα της πρωτοκυκλαδικής ειδωλοπλαστικής είναι η μαρμάρινη καθιστή μορφή που παίζει άρπα και η όρθια που παίζει δίαυλο που βρέθηκαν στον ίδιο τάφο στην ΚΕΡΟ. Αρπιστές ή κιθαριστές και αυλητές πρέπει να μετείχαν στις επιτάφιες τελετές, όπως φαίνεται από παραστάσεις της μεταγενέστερης κρητικής σαρκοφάγου της Αγίας Τριάδας, όπου στη μια μακριά πλευρά απεικονίζεται κιθαριστής και στην άλλη αυλητής.

Αυλητής από την Κέρο

 (περ. 2.800-2.200 π.Χ)

Τα μικρού μεγέθους ειδώλια τα χρησιμοποιούσαν σαν φυλαχτά και όταν κάποιος πέθαινε τα έπαιρνε μαζί του, όπως έπαιρνε και αντικείμενα της καθημερινής ζωής που αγαπούσε. Το πλήθος των λίθινων ή πήλινων σκευών που βρέθηκαν σε τάφους και στα ερείπια των σπιτιών, ερμηνεύονται ως τελετουργικά σκεύη και αποτελούν ένδειξη της εξαιρετικής θέσης που είχαν στην κυκλαδική θρησκευτική ζωή τελετές μαγικού χαρακτήρα. Σε αυτά ανήκουν δοχεία όμοια με αβαθή άωτα ποτήρια και πολυπληθή σκεύη που χαρακτηρίστηκαν ως τηγανοειδή. Αυτά φέρουν συχνά χαρακτό ή γραπτό το γυναικείο αιδοίο στο μέρος της λαβής. Επίσης ο μεγάλος αριθμός πρόχων, κέρνων και τα συμπλέγματα μικρών πυξίδων, δεν μας αφήνει αμφιβολία για το πλήθος των ιερουργιών.

Οι αρχαιότητες της Θήρας είναι ένας μοναδικός θησαυρός, μια μοναδική πηγή γνώσης για την προϊστορία του Αιγαίου κι έχουν διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση δίνοντας μας μια εικόνα για τα επιτεύγματα του Κυκλαδικού Πολιτισμού. Οι Θηραίοι όπως όλοι οι Κυκλαδίτες, ξεχώριζαν για τις επιδόσεις τους στην ναυτιλία και το διαμετακομιστικό εμπόριο από τα προϊστορικά χρόνια. Το Αιγαίο τους έφερε σε επαφή με ένα ευρύ φάσμα πολιτισμών. Έτσι έφερναν οψιδιανό από τη ΜΗΛΟ, γύψο και πορφύρα από την ΦΟΙΝΙΚΗ, χαλκό και κρασί από την ΚΥΠΡΟ, αλάβαστρο και πηλό από την ΚΡΗΤΗ.

Γυναικεία  μορφή,

(περ. 2.800-2.200 π.Χ

Οι ανασκαφές μας έδωσαν πολύτιμες πληροφορίες για την Αρχιτεκτονική του προϊστορικού Αιγαίου. Στο Ακρωτήρι υπάρχουν ολόκληροι τοίχοι για να υπολογισθεί το ύψος των σπιτιών και των δωματίων, η διαρρύθμιση, τα δομικά υλικά και τον αντισεισμικό ρόλο τους. Τα τριώροφα σπίτια με τις εκπληκτικής ωραιότητας τοιχογραφίες, οι λιθόστρωτοι δρόμοι, το ρυμοτομικό σχέδιο που ελάχιστα διαφέρει από των σημερινών χωριών του νησιού, το αποχετευτικό και υδρευτικό σύστημα, η οργάνωση της οικιακής οικονομίας, τα ίχνη διατροφής των κατοίκων της και οι πληροφορίες για την κοινωνική και οικονομική διάρθρωση αυτής της πόλης προσφέρουν στην ανθρωπότητα μια πόλη πολύτιμη και μαγική όταν την πλησιάζεις.

Το θηραϊκό σπίτι ήταν αυτόνομο, άνετο και καλοφτιαγμένο. Χτίζονταν με βάση ένα λειτουργικό πολεοδομικό σχέδιο που εξασφάλιζε αέρα, φως και ήλιο απ΄ όλες τις πλευρές. Στους επάνω ορόφους άνοιγαν μεγάλα παράθυρα και διακοσμούσαν τους τοίχους με τοιχογραφίες μοναδικής ομορφιάς που αποδεικνύουν το υψηλό βιοτικό και πνευματικό επίπεδο και το σημαντικό δεσμό της τέχνης με την καθημερινή ζωή στο νησί. Η επαφή με τους σύγχρονους πολιτισμούς της Ανατολικής Μεσογείου τους γέμισε ιδέες, τους έκανε να εκτιμήσουν το ωραίο και να το προσαρμόσουν στην καθημερινή τους ζωή. Πέρα από την καλλιτεχνική τους αξία οι τοιχογραφίες αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για την εποχή τους. Μέσα από αυτές αναδύεται μια ολοζώντανη προϊστορική κοινωνία που έσφυζε από ζωή. Η πόλη ανήκε σε κοινωνία με ίσια μοιρασμένο τον πλούτο.

Τοιχογραφία με γυναικείες μορφές

από το Ακρωτήρι.

«Οικία Γυναικών»

Στις Κυκλάδες από την αρχή της 3ης χιλιετίας έχουμε μια μετάβαση από το νεολιθικό χωρίο και την αγροτική οικονομία στην πόλη και τα δημόσια έργα που απαιτούν συλλογική προσπάθεια. Έχουμε μια διάρθρωση των πρωτοαστικών κέντρων που η οικονομία τους βασίζεται στη ναυτιλία και το εμπόριο που είναι το ίδιο ριψοκίνδυνα για όλους κι επόμενα δεν δέχονται εύκολα την εξουσία του ενός. Η μελέτη στα νησιά του Αιγαίου δεν μας αποδείχνει την ύπαρξη μιας ισχυρής εξουσίας ενός βασιλιά. Στις προϊστορικές Κυκλάδες υπήρχε μια δημοκρατικά, ισότιμα κι ισόνομα διαμορφωμένη κοινωνία. Στοιχεία για τον ιδιωτικό βίο της εποχής εκείνης και ειδικότερα της γυναίκας, αντλούμε από τις όμορφες τοιχογραφίες της ΘΗΡΑΣ, όπου η γυναίκα παρουσιάζεται με χαρούμενα ενδύματα, περίτεχνες κομμώσεις και βαρύτιμα κοσμήματα. Οι κάτοικοι του προϊστορικού Αιγαίου ζούσαν σε άμεση επαφή με τη φύση, που έπαιζε πρωταρχικό ρόλο στην ζωή τους. Το φυσικό περιβάλλον ήταν γι αυτούς μια μητρική αγκαλιά μέσα στην οποία η ζωή κυλούσε ευτυχισμένη, χαρούμενη κι αμέριμνη.

Ο σεβασμός που έδειχνε προς τη Φύση του ανέδειξε μια ιδιαίτερη ευαισθησία και μια κλίση προς την τρυφερότητα, την ομορφιά και την χάρη. Το χρώμα έσμιξε με την πλαστικότητα και τη ζωντάνια της καθημερινής ζωής κι αντλώντας οι καλλιτέχνες την έμπνευση τους από τον πλούσιο κόσμο του ζωικού και φυτικού βασιλείου κατόρθωσαν να χαρίσουν στα έργα τους το μυστικό παλμό της ζωής. Ανθίζουν οι κρόκοι ενώ ολόγυρα φτεροκοπούν χελιδόνια ανάμεσα σε κόκκινα κρίνα στην Τοιχογραφία της Άνοιξης. Η ΠΟΤΝΙΑ των ΘΗΡΩΝ, η Μεγάλη Θεά της Φύσης, φοράει ένα περιδέραιο με πάπιες κι ένα με λιβελούλες στον υπέροχο λαιμό της ενώ το κεφάλι περιβάλλει ένα φίδι. Νεαροί ψαράδες μεταφέρουν αρμαθιές με ολόφρεσκα ψάρια, ενώ στα γαλήνια νερά του πελάγους πηδούν παιχνιδιάρικα δελφίνια και χελιδονόψαρα.

«Η Πότνια των Θηρών»,

(περ. 2.000-1.700 π.Χ) 

Οι πανέμορφες Θηραίες, δυναμικές και φιλάρεσκες, αναπτύσσουν ελεύθερες την προσωπικότητά τους παίρνοντας μέρος σε κάθε είδους εξωοικιακές ασχολίες. Φορούν κοσμήματα, κομψά φορέματα με γυμνό το στήθος, περίτεχνες ζώνες και φαρδιές φούστες. Το γυμνό στήθος των γυναικών θεωρείται ένδειξη γονιμότητας και σχετιζόταν άμεσα με τη λατρεία της ΜΗΤΕΡΑΣ ΘΕΑΣ, γι΄ αυτό και γνώρισε τόσο μεγάλη διάδοση σε όλον τον Αιγιακό χώρο. Οι άνδρες προτιμούσαν το μινωικό περίζωμα, το οποίο συγκρατείτο από κάποιας μορφής δεσμό κι η θηραϊκή ενδυμασία ήταν ανάλογη με το επάγγελμα κι όχι την κοινωνική θέση. Ο αρχαίος πολιτισμός της Θήρας ήταν όπως και των Κρητών, ένας πολιτισμός στον οποίο η Γυναίκα έπαιζε ένα σημαντικό και αναμφισβήτητο κεντρικό ρόλο. Η μακρινή πρόγονος της σημερινής γυναίκας που ζούσε στον αιγιακό χώρο μέσα στην ασφάλεια και την θαλπωρή της μητριαρχικής θρησκευτικής και κοινωνικής αγκαλιάς, δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από αυτήν.

Η σημερινή γυναίκα ζει φορτωμένη με άγχος, αλλοτριωμένη μέσα στα πλαίσια της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας. Η Μητριαρχική γυναίκα του προϊστορικού Αιγαίου, ζει χωρίς άγχος, κινείται και δρα χωρίς περιορισμούς, αναπτύσσει ποικίλες δραστηριότητες μέσα κι έξω από το σπίτι. Συμμετέχει σε θρησκευτικές, κοινωνικές, ψυχαγωγικές και οικονομικές δραστηριότητες, ως επιβλητική ιέρεια και χορεύτρια. Είναι μια φιλόπονη γεωργός και αγρότισσα, ανατρέφει τα κατοικίδια ζώα της και σαν επιδέξια τεχνίτρια έργων διακοσμητικής και μικροτεχνίας, συμβάλλει με τον προσωπικό της μόχθο στην οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη της εποχής της. Μέσα στο σπίτι υφαίνει στον αργαλειό με μαλλιά που έχει βάψει μόνη της με φυσικά χρώματα. Πλέκει και κεντά και από το γυναικείο χέρι της έχουν βγει πολλά από τα αριστουργήματα που συναντάμε σε τόση αφθονία στον χώρο της εποχής. Την περίοδο αυτή, κατά την οποία η Μινωική δύναμη βρισκόταν στο απόγειό της, οι καλλιτέχνες ζωγράφοι, απέδιδαν τις ομορφιές και απολαύσεις της καθημερινής ζωής καθώς και το υψηλό θρησκευτικό συναίσθημα με τα εντονότερα χρώματα.

Τοιχογραφία γυναικών από την Κνωσό

(περ. 1.900-1700 π.Χ)

Οι τοίχοι των Ανακτόρων, των επαύλεων, των ιερών αλλά και των απλών οικιών στην ΚΡΗΤΗ και τις ΚΥΚΛΑΔΕΣ, κοσμούνται με άνδρες και γυναίκες σε στιγμές καθημερινών εργασιών, σε αθλητικούς αγώνες, σε λατρευτικές πομπές, ενώ δεν λείπουν οι θεότητες και οι ΙΕΡΕΙΕΣ που δρουν σε ποικίλες τελετουργίες και ιερές πομπές.

Από το πλήθος των πανάρχαιων γυναικείων στεατοπυγικών μορφών που θηλάζουν ή κρατούν τα στήθη τους, τα Κυκλαδικά ειδώλια ή τα Κρητομυκηναϊκά αγαλματίδια της Θεάς των Όφεων, πρώτοι οι Έλληνες στον Αιγιακό χώρο υιοθέτησαν τη κρητική λατρεία της Μεγάλης ΠΟΤΝΙΑΣ ΘΕΑΣ που ταυτιζόταν με την αρχαία θεότητα της Ανατολίας. Το δέσιμο του ανθρώπου, με τη θεοποιημένη ΦΥΣΗ κορυφώνει το φυσιοκρατικό πνεύμα. Η θεοκρατική κοινωνική οργάνωση της ΚΡΗΤΗΣ που στηριζόταν πάνω στις θηλυκές αξίες της ΜΕΓΑΛΗΣ ΘΕΑΣ κατόρθωσε να εξασφαλίσει την αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στα στρώματα του πληθυσμού και μια διαρκή εσωτερική ειρήνη.

Τοιχογραφίες ναυμαχιών

από οικίες στο Ακρωτήρι της Θήρας

(περ. 2.000-1700 π.Χ.

Οι όμορφες τοιχογραφίες των ανακτόρων της Κνωσού και των σπιτιών της Θήρας, μας δείχνουν τις δημοφιλέστερες θρησκευτικές εκδηλώσεις που πλαισιώνονταν με αθλητικά αγωνίσματα. Στην Κρήτη και στις Κυκλάδες κατά τη διάρκεια των εορτών της Άνοιξης με τις προσφορές των «ΑΠΑΡΧΩΝ», τιμητική θέση και συμμετοχή είχαν οι γυναίκες με χορούς και τραγούδια. Στις τοιχογραφίες βλέπουμε νεαρές κοπέλες να εκτελούν ιερούς χορούς μέσα στα ιερά άλση με πολύχρωμα φορέματα και γυμνά τα υπέροχα πλούσια στήθη τους. Γύρω από τις ιερές χορεύτριες ένα πλήθος γυναικών και ανδρών παρακολουθεί ντυμένο με χαρούμενα ενδύματα, περίτεχνες κομμώσεις και βαρύτιμα κοσμήματα.

Στον ακμαίο οικισμό του ΑΚΡΩΤΗΡΙΟΥ, οι γυναίκες των τοιχογραφιών απεικονίζονται με ιδιαίτερα περιποιημένη κόμμωση, κόσμηση κι ενδυμασία. Η πλειονότητα των γυναικών φορά μακρύ ένδυμα, φαρδύ στο κάτω τμήμα και εφαρμοστό στο πάνω, αφήνοντας το στήθος ακάλυπτο. Ήταν είτε αδιάφανο μάλλινο, είτε ιδιαιτέρως κατεργασμένο, διαφανές λινό.. Χαρακτηριστικές ήταν οι διακοσμητικές ταινίες στις ραφές και στα τελειώματα των μανικιών του περικορμίου και της φούστας. Η ποδιά ήταν το πλέον διακοσμητικό στοιχείο της όλης ενδυμασίας και εικάζεται ότι τις φορούσαν κυρίως σε επίσημες περιστάσεις. Οι δεσμοί κι οι ζώνες στερέωναν την ποδιά στο εξωτερικό ένδυμα, κοσμούσαν το όλο σύνολο και τόνιζαν τη γυναικεία φύση και ομορφιά.

Οι υφάντρες του Αιγαίου και της Κρήτης συνδύαζαν φαντασία, εμπειρία και δεξιότητα και δημιουργούσαν πραγματικά έργα τέχνης, με αποκορύφωμα τις επίσημες τελετουργικές ενδυμασίες που θαυμάζουμε στις καταπληκτικές τοιχογραφίες της αρχαίας Θήρας, της μινωικής Κρήτης και της μυκηναϊκής Ελλάδας. Οι Μινωίτες αλλά και οι υπόλοιποι κάτοικοι του προϊστορικού Αιγαίου προτιμούσαν την πολυχρωμία. Τα χρώματα που κυριαρχούν στο ενδυματολόγιο τους είναι το κόκκινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί, το καστανί, το κυανό, το άσπρο και το μαύρο. Οι βαφές προέρχονται από ποικίλες φυτικές, ζωικές και ορυκτές ύλες, όπως ο κρόκος, η κίτρινη ώχρα, το ηλιοτρόπιο, ο υάκινθος. Εκτός από το μαλλί, ξεχωριστής ποιότητας φυτική ίνα ήταν και το λινάρι που ανάλογα με το είδος της επεξεργασίας που θα υποστεί μπορεί να δώσει από το πολύ χονδρό έως σχεδόν αέρινο ύφασμα που κάλυπτε όχι μόνο τις πρακτικές ανάγκες αλλά και τις αισθητικές απαιτήσεις του προϊστορικού κόσμου του Αιγαίου.

Η πανέμορφη Θηραία που κρατάει το κεχριμπαρένιο κομπολόι της και μας επιδεικνύει το γυμνό της στήθος μέσα από το μοντέρνο διάφανο πουκαμισάκι της δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τις σύγχρονες καλλίγραμμες κοπέλες που κατακλύζουν κάθε καλοκαίρι την αρχαία της πατρίδα για τουρισμό. Σε περιπτώσεις θρησκευτικών τελετουργιών, πάνω από τη βασική αυτή ενδυμασία, οι γυναίκες φορούσαν έναν διάφανο πέπλο, κατασκευασμένο από λινάρι, ο οποίος τις κάλυπτε από την κορυφή έως τις άκρες των δακτύλων. Η απεικόνιση του πέπλου είναι μια και μοναδική και συνδέεται με την πορεία νεαρών γυναικών-λατρευτών προς έναν βωμό με επίστεψη κεράτων. Οι λατρεύτριες συμμετείχαν πιθανότατα σε τελετή ΜΥΗΣΗΣ.

Εκτός από την παραπάνω χαρακτηριστική γυναικεία ενδυμασία, υπήρχε και η λεγόμενη ΙΕΡΑΤΙΚΗ, η οποία φοριόταν αδιακρίτως από άνδρες και γυναίκες σε όλο τον αιγιακό χώρο. Επρόκειτο από αδιαφανές, μακρύ και φαρδύ φόρεμα, με μανίκια ως τον αγκώνα και απλή γραμμική διακόσμηση. Η ΙΕΡΕΙΑ στην παραστάδα της θύρας με την πολυτελέστερη παραλλαγή του ιερατικού ενδύματος, και με τα διακοσμημένα μανίκια και τον όμορφο μακρύ χιτώνα μας υποδέχεται με το θυμιατήρι της που ακόμα καίει το αρωματικό του λιβάνι και τη σμύρνα. Οι θηλυστολούντες άνδρες με τα μακριά, ιερατικά ενδύματα στις τοιχογραφίες της Θήρας και της Κνωσού, μας υπενθυμίζουν το μακρύ ταξίδι που έκανε το ιερό ένδυμα.

Κυκλαδικά ειδώλια (περ. 2.800-2.200 π.Χ

Η όμορφη γυναίκα εκείνης της μακρινής εποχής παίρνει μαζί της ακόμη και στην ταφή της τα σκεύη και τα σύνεργα του καλλωπισμού της που χρησιμοποιούσε στην καθημερινή της ζωή, καθρέπτες, χτένια, περόνες, τριχολαβίδες, πυξίδες για την φύλαξη των κοσμημάτων και των προσωπικών της αντικειμένων καλλωπισμού. Το παχύ στρώμα ηφαιστειακής στάχτης διατήρησε ανέπαφες τις καταπληκτικές τοιχογραφίες, πρώιμα αριστουργήματα της Παγκόσμιας Τέχνης, προορισμένες ίσως για τελετουργίες μύησης.

Στη ΘΗΡΑ όπως και στο ΑΚΡΩΤΗΡΙ ο Κυκλαδικός πολιτισμός, ο οποίος επισφραγίστηκε από τον Μινωικό, αποκαλύφθηκαν κτίρια με χώρους εξοπλισμένους για λατρευτικές τελετές. Οι τοιχογραφίες διηγούνται ΤΕΛΕΤΕΣ ΜΥΗΣΗΣ που παριστάνουν τη ΘΕΑ να εμπλέκεται στις ανθρώπινες πράξεις. Επίσης ο αρχαίος οικισμός της ΚΕΑΣ που χρονολογείται από τη Μέση Εποχή του Χαλκού, δέχτηκε μεγάλη επιρροή από το Μινωικό πολιτισμό, όπως μας μαρτυρούν τα εισαγμένα αντικείμενα από την Κρήτη. Στο κέντρο, ανάμεσα στα σπίτια της πόλης, στεκόταν ένα ιερό, στο εσωτερικό του        οποίου βρέθηκαν πήλινα ομοιώματα που το ύψος τους έφτανε το ένα μέτρο. Παρουσιάζουν τη ΘΕΑ με μακριά φούστα και μεγάλα στήθη. Τα ομοιώματα θυμίζουν τα ειδώλια από φαγεντιανή της ΚΝΩΣΟΥ, σαν να ήθελαν να διαφυλάξουν την παλαιά  μορφή της λατρείας και τον τρόπο συναναστροφής με το ομοίωμα της ΘΕΑΣ.

Η ΘΕΑ, ;΄έχει κάποιο όνομα; ΑΣΣΑΣΑΡΑ διαβάζουμε σε μερικά κείμενα της Γραμμικής Α γραφής. Αυτό μπορεί να ισχύει, παρόλα αυτά έχει χίλια ονόματα, όμως πρόκειται για τη ΜΙΑ και μοναδική ΘΕΑ, που σε κάθε μέρος εμφανίζεται μέσω της τοπικής μυθολογίας με την παντοδυναμία της κάθε φορά με διαφορετική έμφαση. Για τον πολιτισμό του Αιγαίου η ΘΕΑ ήταν η μοναδική δύναμη που ορίζει τη ΖΩΗ των ανθρώπων, των φυτών και των ζώων. Η ΘΕΑ έχει τη δύναμη να ορίζει το μαρασμό και την αναβίωση της βλάστησης. Τόποι λατρείας της σώζονται σε πανύψηλες επιβλητικές βουνοκορφές ή ακόμα σε σκοτεινά, μυστηριώδη σπήλαια. Αποκαλύπτουν τη σύνδεσή της με έννοιες όπως ο ουρανός, η γη, το μυστήριο, το προκαλούν δέος.

Σε σημεία που αναβλύζει κρυστάλλινο νερό, σε παραμορφωμένα χάσματα βράχων, σε παραδείσιες οάσεις βλάστησης, σε παράξενα βραχώδη ακρωτήρια, στη μέση ενός ανοιχτού τοπίου μπορεί κανείς να αισθανθεί την προσωπική δύναμη της ΘΕΑΣ. Τόποι ιεροπραξιών, όπως βωμοί, τράπεζες προσφορών, δεξαμενές καθαρμών κρύβουν το αινιγματικό νόημά τους και μας προσφέρουν λιγοστές πληροφορίες για τη ΘΕΑ και τη λατρεία της. Στον κόσμο του Αιγιακού χώρου με την κληρονομιά της δημιουργίας ομοιωμάτων της ΘΕΑΣ με την τονισμένη πρόταση του στήθους μας αποκαλύπτουν τη σημαντικότερη πτυχή της.

Είναι η ΘΕΑ-ΤΡΟΦΟΣ και η θεά τίκτουσα, που γεννά τους ανθρώπους και όλη τη φύση. Οι γυναίκες από πάντα έχουν υποχρεωθεί να ζουν με δραματικές αλλαγές γύρω από το σώμα τους. Όλες οι πανάρχαιες γυναικοκεντρικές θρησκείες βασίζονταν περιοδικώς σε μια σειρά φυσικές φάσεις όπως της Σελήνης, των άστρων, της κυκλικότητας των εποχών. Το μοντέλο του κύκλου και του ρυθμού, καθώς και η μεθοδολογία του κυκλικού συλλογισμού, αντί του γραμμικού, είναι απαραίτητα στοιχεία στην ψυχολογία των γυναικών. Η Μινωική ιεροαντίληψη και τελετουργία για τη σπουδαιότητα και ιερότητα της καθημερινότητας, πέρασε στις ιεροπραξίες των γυναικών του προϊστορικού Αιγαίου με τις τελετές μύησης των νεαρών κοριτσιών. Το πέρασμα από την παιδική ηλικία στη ζωή του ενηλίκου με τις τελετουργίες της ΜΥΗΣΗΣ χαρακτηρίστηκαν ως ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ.

Ειδώλιο εγκύου γυναίκας

(περ. 2.800-2.200 π.Χ)

Πρόκειται για δρώμενα με κοινωνικό και θρησκευτικό ταυτόχρονα χαρακτήρα που αποβλέπουν στην υπέρβαση του έμφυτου φόβου ενόψει μιας άγνωστης κατάστασης. Οι μυητικές τελετές συνδέονται με τη μύηση των εφήβων κοριτσιών, των παρθένων, στο στάδιο της ενηλικίωσης. Τα νεαρά κορίτσια, βιολογικά ώριμα πρέπει να μυηθούν στα μυστικά της σεξουαλικότητας και να προετοιμαστούν για τα μελλοντικά τους καθήκοντα. Το ΓΑΜΟ και τη ΜΗΤΡΟΤΗΤΑ.

Χαρακτηριστικά ίχνη μυητικών τελετών των παρθένων, που φτάνοντας σε ηλικία γάμου απομακρύνονται κατά τη διαδικασία της μύησης από την κοινότητα για ένα διάστημα και έρχονται όπως κι οι έφηβοι σε επαφή με τον φυσικό, άγριο κόσμο που προστατεύει η ΠΟΤΝΙΑ ΤΩΝ ΘΗΡΩΝ και η κληρονόμος της ΑΡΤΕΜΙΣ, αντλώντας δύναμη από τη ζωογόνο φύση, δέντρα, πηγές, βουνά, για να ενσωματωθούν επιστρέφοντας ως νέα μέλη της κοινότητας. Βρίσκουμε σε σφραγιδόλιθους και τοιχογραφίες της πρωτοελλαδικής εποχής εξέχουσες γυναίκες, ιέρειες, με εκτεθειμένα στήθη να χορεύουν Κυκλικό χορό ή να μαζεύουν κρόκους στις πλαγιές των λόφων της Θήρας.

Οι κύκλοι της φύσης, το μεγάλωμα και το τάισμα των χελιδονιών και των παπιών, είναι όλα σημαντικά στοιχεία παρμένα από τη φύση. Το πέρασμα επίσης σηματοδοτείται από την ενδυμασία και τη κόμμωση κι η μεμυημένη κοπέλα έχει πλήρη κόμη σε αντίθεση με τις νεότερες που έχουν ξυρισμένο, γαλάζιο κεφάλι κι ελάχιστο στήθος.

Κρίνα της θάλασσας που φυτρώνουν ακόμα και σήμερα στις παραλίες της Θήρας στολίζουν το δωμάτιο της Οικίας των Γυναικών, ενώ πάνω σε βραχώδες τοπίο κατάφυτο από συστάδες κρόκου μια κροκοσυλλέκτρια ενήλικη γυναίκα δείχνει σε μια νεαρή με ξυρισμένο κεφάλι πως να συλλέγει τα άνθη του πολύτιμου φυτού, γνωστού για τα στίγματα του ύπερου που χρησιμοποιούνταν ως καρύκευμα, χρωστική ουσία, αρωματικό αλλά και φάρμακο.

Ζωντάνια και ελευθερία στην κίνηση χαρακτηρίζουν τις τοιχογραφίες των πιθήκων και των αίγαγρων και των αγριόπαπιων που φτερουγίζουν ανάμεσα σε καλαμιές, ενώ η διακοσμητική σύνθεση από ρόδακες πλαισιωμένους με ανάγλυφες κυματοειδείς ταινίες στολίζουν τα δωμάτια των πάνω ορόφων ενώ στα ισόγεια των σπιτιών που χρησίμευαν σαν αποθήκες ή εργαστήρια βρέθηκαν πίθοι και καταπληκτικά αγγεία τόσο καθημερινής χρήσης όσο και πολυτελείας.

Τα περισσότερα έχουν φυσικό, υπόλευκο χρώμα και χαρακτηριστικά μαύρα ή καστανά μοτίβα με θέματα από το φυτικό και ζωικό βασίλειο. Τα κρίνα, το λουλούδι του κρόκου, τα στάχυα, σμίγουν με τα δελφίνια και τους αίγαγρους. Η ομορφιά του Αιγιακού τοπίου σμίγει με την αγάπη του καλλιτέχνη που ο χρωστήρας του έδειξε αδυναμία στις πανέμορφες Θηραίες και τις παρέδωσε στο χρόνο Αθάνατες....

(πρώτη δημοσίευση στο περιοδικό πολιτιστική «ΕΝΝΕΑΔΑ», τ, 22ο, 2007)

Ένας μύλος μιας άλλης Σαντορίνης

Ο Μύλος και το Σπίτι του Ραίση στο Μεγαλοχώρι 

Από το βιβλίο της Γουλιελμίας Συρίγου Μονιούδη: Η Σαντορίνη μου

«Και μέσα στις τόσες μικροχαρές του, ήταν και το σπίτι του συγχωρεμένου του μπάρμπα μου του Νικολάκη του Ραίση.

Από τη μια είχε πάντα τις όρνιθες και όσες φορές προσπάθησα κρεμασμένη από το μπουντί να τις μετρήσω δεν τα κατάφερα…..Μια εμπλιά πιο κάτω ήταν οι αίγες με τα ριφάκια τους και παρακεί οι κατοικιές με τα χτήματα. Από την άλλη μεριά του σπιτιού ήταν η μεγάλη μάντρα με τους χοίρους. …..Στο ριμίδι του Αι- Γιάννη ήτανε η κάναβα και πιο πάνω ο φούρνος αρματωμένος με όλα του τα σύνεργα. Εκεί διανευόσουνα ώρα πολλή δίχως να σου μιλούνε….Κάθε Πέμπτη γινότανε μεγάο ρεμπελιό σε αυτό το στενωπό ρυμίδι γιατί κοφινιάζουνε τις κουλούρες και τις φορτώνανε για τη Θηρασιά ή την Ανάφη….Είχε και αμπελοχώραφα ο Θείος ο Νικολάκης, γεμάτα αρακά, κριθάρι ντομάτα και σταφύλια, που περίμεναν το καθένα στην ώρα τους…..

Πάνω από τους τράφους της Πλάκας, ο μύλους του πρέπιζε μιαν ομορφιά το χωριό μας με τα κάτασπρα πανιά του , ίδιος γλάρος έτοιμος να πετάξει … Αραδιασμένα στην πλακάδα τα χτήματα περίμεναν να τα φορτώσουνε με τ’ άλεσμα. Η μικρή του σκάλα σ έβγαζε στις δύο θεόρατες πέτρες που γύριζαν τραγουδώντας κι αλέθοντας τον καρπό. Μαζί τους τραγουδούσε καιο Νικολάκης με τη στεντόρεια και καθαρή φωνή του : « Λέβεντη μυλωνά, που χεις χρυσή καρδιά, ψύχη και σώμα μου σου το χαρίζω κι άλεσε τα άλεσμα…»…
Πρόθυμο το Καλλίτσι…η καλοθυατέρα του, τηγάνιζε στην παρασθιά το σφουγγάτο κι έβγαζε από το κουρούπι το σίγλινο, ενώ το Βαγγελιώ έφερνε  το κρασί που η αφθονία του λιγόστευε…

Πασίχαρος μας αγκάλιαζε καθώς μας εύρισκε γύρω και οι αδρές του απαλάμες χάνανε θαρρείς τη σκληράδα τους και παίρνανε κάτι από την μαλακωσύνη της ψυχής του.»

Και ο Μύλος του Ραίση κάθεται αγέρωχος και αυτός όπως τόσα άλλα σημάδια του χθες…και περιμένει …. Περιμένει εκτός από φωτογραφίες των τουριστών Κάποιοι να του πουν Ένα ευχαριστώ… Και αν μπορέσουν με κάποιο τρόπο να τους μιλήσει και να τους μεταλαμπαδεύσει τη γνώση μιας άλλης μορφής της Σαντορίνης…μπας και γίνει κτήμα και των σημερινών κατοίκων…Μπας και ο ξακουστός Μεγαλοχωριανός Μύλος του Ραίση…συναντήσει και άλλους μύλους στο αύριο …..και οι Σαντορινιοί προσπαθήσουν να στριμωχτουν και πάλι σε ένα ρυμίδι για το ζυμάρι τους…έστω και σαν τουριστικούς λόγους… Ας υπάρχει αυτή η μεταλαμπάδευση από ψυχές αλλοτινές…σε ψυχές καθάριες…

Όταν και στη Σαντορίνη αλλάζουν οι εποχές......

Είναι τέλη Σεπτέμβρη 2012...Είναι ο Μύλος του Ραϊση στο Μεγαλοχώρι...και είναι το ντοματάκι το άνυδρο το Σαντορινιό...Όχι δεν έχουν αλλάξει  οι εποχές.....