Ιερά Μονή Παναγιάς Καλαμιώτισσας (παλαιά) – Ιερά Μονή Ζωοδόχου Πηγής

«…Ἁπό το Νοτιά ο ακήρατος Βράχος. Κοφτός απότομος, κρεμαστός, ηλίβατος, κομμένος κάθετα με θεικό μαχαίρι, δεν άφηνε κανένα περιθώριο χάριτος…Άσε που και στην άπνοια ακόμα παραμονεύει να χτυπήσει ύπουλα το παλινδρομικό κύμα, ο κλυδωνισμός.αυτό το κρυφό μάμαλο, και το αντιμάμαμλο, η δολερή βουβή ρεστία, που δεν σ αφήνει ούτε να αγγίξεις το Βράχο»-

Μ. Γλέζος : «Η συνείδηση της Πετραίας γης-κεφάλαιο Αναφη»

Ένα ταξίδι απρογραμμάτιστο ……που κατέληξε να είναι συγκλονιστικό . Ξεκινήσαμε από τη Σαντορίνη ανήμερα τα ξημερώματα της τιμής του Γενεθλίου της Παναγίας προς την κοντινη Ανάφη ώστε να προσκύνησουμε την εικόνα της Παναγίας της Καλαμιώτισσας στη νέα της θέση, στη νέα μονή Ζωοδόχου – Πηγής. Οι πρώτες ακτίνες της ανατολής στην Ανάφη προμήνυαν την εξέλιξη της ημέρας. Οι δύο μονές – πόσο δε μάλλον η παλαιά – τόσο κοντα από τους ανθρώπους μα τόσο μακρυά. Φταίει σίγουρα η τοποθεσία. … καθώς και το γεγονός της ενσωμάτωσης της περιοχής των δύο Μονών στον κατάλογο :Natura 2000.  [1]

Πρώτη στάση ο εντυπωσιακός ναός της Νέας Μονής Ζωοδόχου Πηγής – Καλαμιώτισσας.  Πριν την είσοδο μας, οι εικόνες του πελάγους και του βουνού από τη μία και τα άδεια τραπέζια για την «πανήγυρη» από την άλλη, έδναν το κλίμα της μυσταγωγίας του καθενός της εορτής. Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής οικοδομήθηκε το 1850, από τον Ηγούμενο Μακάριο Αρβανίτη ή Μαύρο, όπως μάθαμε αργότερα. Περί τα 80 χρόνια η Μονή ανήκει διοικητικά και πνευματικά στην Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία Θήρας, οπότε γνώριμες μορφές κάποιων από τους μοναχούς της Μονής μας καλωσορίσαν.  Με το που λέει ευλογητός ο πατηρ Καλλίνικος για τον όρθρο ξάφνου ακουω 2 άτομα ότι θα ανέβουν στην παλαιά Μονή να προσκυνήσουν. 

Δεν έχασα στιγμή χωριστήκαμε σαν ομάδα και η Αρτεμία Αργυρού έμεινε φωτογραφικά και ψυχικά κάτω και εγώ ξεκίνησα  έναν απίστευτά κακοτράχαλο δρόμο προς την Ανάβαση….»με τον οποίο  ο κακός βοριάς επιδείνωνε την κατάσταση…Στη διαδρομή η αίσθηση των γρεμνών από τη μία, της πολύ χαμηλής βλάστησης  σε συνδυασμό με την απίστευτη θέα σου έδινε περισσότερο κουράγιο παρά Κούραση …( αυτή τη φράση τη θυμήθηκα μετά από μια γιαγιά Αναξφιώτισσα). Στη διαδρομή, ο θηραίος ξεναγός μου μου εξηγούσε –προσωπικά δεν είχα ξανανέβει και εκείνος  ήταν για 15^η φορά εκεί, παράλληλα ότι έβλεπε και σπηλιές για «κουνάδια»όπου πέρυσι δεν τα είχε δει …Από ένα σημείο και έπειτα φτάσαμε και στη στέρνα…: «Ήμαστε στα μισά ακόμα»φώναξε ο κυρ Βασίλης. Από ένα σημείο και έπειτα είχες συνηθίσει τον δύσκολο δρόμο και δεν σε πτοούσε τίποτα…


Λίγο πριν το τέλος μου ιστορεί και το περιστατικό της Καλαμιώτισσας: Η εικόνα Της βρέθηκε σε κορυφή του βράχου , επάνω σε Καλάμι. Γι αυτό το λόγο εντέλει χτίστηκε η Μονή εκεί πάνω στο όρος «Κάλαμος»… με την άνοδο μας στη Μονή, η θέα σε άφηνε άφωνο:Η «Ανάβασή»σου κόντευε να ολοκληρωθεί….Πόσο δίκιο είχε ο Γάλλος Tournefort όταν έλεγε ότι η τοποθεσία της Παλαιάς Μονής είναι μία από τις τρομακτικότερες όλου του κόσμου....

Ελάχιστοι προσκυνητές ήταν ήδη εκεί από την προηγούμενη το βράδυ, οι οποίοι σαν να μας περίμεναν..

Τη στιγμή της εισόδου της Μονής, η πρώτη σκέψη : Τα καντήλια της Μονής και να θυμιάσουμε…. Η δεύτερη σκέψη  να διαβάσουμε την Παράκλησή της Καλαμιώτισσας σαν μια άλλη Τιμή προς το Γενέθλιον.. Όπως και έγινε…Η πρώτη Ανάβαση Ολοκληρώθηκε…Λίγοι άνθρωποι ξένοι και έλληνες συμμετείχαν με τον τρόπο τους στην Παράκληση… «Θεοτόκε Παρθένε Καλαμιώτισσα……»Και μετά να σημάνουμε τις καμπάνες για να μας ακούσουν οι κάτω….Ανήμερα της εορτής, έπρεπε να τιμηθεί παράλληλα και το παλιό μοναστήρι και η Χάρη Της….όπως και έγινε…

Εντυπωσιασμένος από τη θέση της Παλαιάς Μονής σκεπτόμουνα πως σαν άλλοι ερημίτες οι μοναχοί που πέρασα από εδώ –αλλά και σε κάθε απόμερο μοναστήρι …ανέβαιναν της «Ψυχής τους τα Μονοπάτια»

Για τα ιστορικά της Παλαιάς Μονής, θα πρέπει να τονιστεί ότι οι δύο πρώτοι μοναχοί ήταν από την Οία ο Μελέτιος και ο Αγάπιος , όπως ανέφερε χαρακτηριστικά η ταμπέλα που υπήρχε μέχρι το 2003 εκεί … «Οἴᾳ τῆς Θήρας 1715 ᾿Αδελφοὶ Μοναχοὶ ᾿Αγάπιος καὶ Μελέτιος». Το 1751 η Μονή ανακηρύσσεται Πατριαρχική Σταυροπηγιακή από το παλαίφατο Πατριαρχείο Ιεροσολύμων , ενώ ουσιαστικά η ζωή της συνεχίζεται για ένα περίπου αιώνα όπου και ερημώνεται λόγω της θέσης της και μεταφέρεται η Τιμή Της στην Νέα Μονή Ζωοδόχου Πηγής.

Μετά από λίγο ξεκίνησαμε την κάθοδο προς τη Νέα Μονή…Λίγο πριν το τέλος ακούγαμε τις καμπάνες της Περιφοράς της Αγίας Εικόνας. 

Την ώρα που φθάναμε…εκατοντάδες πιστών είχαν ήδη στηθεί στην ουρά για την «πανήγυρη» -μακαρονι με κρέας, ζυμωτό ψωμί από την παπαδιά, κρασί, και φυσικά φρούτα, ενώ η Εικόνα της Καλαμιώτισσας με την αργυρεπίχρυση επένδυση στεκόταν μπροστά στον νέο ναό του 1850, για να Την προσκυνήσουν οι φιλέορτοι πιστοι.

Στη λειτουργία συμμετείχαν εκτός από τους Ιερομόναχους, Ιερείς από την Ανάφη και τη Σαντορίνη χοροστατούντος του Σεβ. Μητροπολίτη Θήρας, Ίου, Αμοργού και νήσων κ. Επιφανίου. Η συναίσθηση της τιμής προς την Παναγιά φαινόταν στα ζεστά μάτια του κόσμου, και στη φροντίδα όλων για όλους, … Η Μονή Ζωοδόχου Πηγής—Καλαμιώτισσας, είναι το μεγαλύτερο πανηγύρι της Ανάφης και αυτό φάνηκε για άλλη μια φορά. Μπορεί τα τελευταία χρόνια να μην γίνεται το χορευτικό κομμάτι της εορτής μπροστά στην εκκλησία, φέτος δεν έγινε καθόλου ούτε στη Χώρα, αλλά η αποτύπωση της Πίστης φαινόταν από τη λαχτάρα του «Και του χρόνου! Να μαστε καλα!!».

Και ο νους  μου βρέθηκε το 1900 όταν πριν από λίγο καιρό διάβαζα στην Εφημερίδα "Σαντορίνη" 

....Δεν έχουν αλλάξει και πολλά !!! 

Κατευθυνθήκαμε προς τον μικρό ναό του Αγίου Νεκταρίου λίγο πιο μακρυά από την Μονή, μαζί με την πανήγυρη για τον οποίο είχαμε αργότερα τη χαρά να τον επισκεφθούμε μέσα.Η Αγία Τράπεζα …βλέπει στο Αιγαίο!!

Σύμφωνα με ανακοίνωση της Μονής, όσοι το επιθυμούσαν μόνο  για την ημέρα της εορτής θα μπορούσαν να μείνουν στους ξενώνες της Μονής, όπως και το πράξαμε…για να μπορούμε αργότερα να χαρούμε περισσότερο τη μυσταγωγία της Ιστορίας και την μέθεξη της Πίστης`!!!

Το μεσημέρι στους ξενώνες, μέχρι να φανεί σε ποιον μ έχουν κατατάξει,  συνάντησα μια αναφιώτισσα γιαγιά, που μπορεί να μην προλάβαμε να συστηθούμε  αλλά μέσα σε τρία λεπτά αποτύπωσε μια από τις πιο δυνατές εικόνες της ημέρας. Με παρουσία μιας νεαρής κοπέλας, έμαθε ότι ανέβηκα από τους πρωινούς επάνω και με ρώτησε η κοπέλλα αν κουράστηκα με τέτοιο αέρα…:Η γιαγιά μας αποστόμωσε και τους δύο: «Η Παναγιά δεν σε κουράζει παιδί μου….»

Τι θα μπορούσα να ανταπαντήσω στη γερόντισσα αυτή…Απλά και μόνο προσπάθησα να της «ρουφήξω»λόγια ζωής…

Ξεναγηθήκαμε αργότερα από τον πατέρα Τιμόθεο τόσο στο Κειμηλιαρχείο της Μονής ένας μικρός μα τόσο σημαντικός χώρος ανάδειξης κάποιων από τα ιδιαίτερα αντικείμεα της Μονής  ( Ποιμαντική Ράβδος Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε’, μικροξυλόγλυπτοι Σταυροί ευλογίας κ.α.) και στο Καθολικό  της Μονής, όπου με ιδιαίτερη ευλάβεια σταθήκαμε στην Εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής –έργο του Νικολάου Καραβία από το δεύτερο μισό του 19ουαιώνα.  


Από την άλλη πλευρά ο αρχαίος Ναός του Απόλλωνα, δίνε το έναυσμα για ιχνηλάτηση της «όψης των Αργοναυτών» που σύμφωνα με τον μύθο έκτισαν τον ναό του Απόλλωνα για να τον ευχαριστήσουν που τους φανέρωσε το νησί μπροστά στην τρικυμία…… στο σήμερα.! Οι δυο ναοί αντίκρυ…παράλληλα…και πολύπλευρά….Στο χθές και στο σήμερα της «Πίστης»

Ακολούθησε ο εσπερινός για τη μνήμη των Προπατόρων Ιωακείμ και Άννης στο καθολικό της Νέας Μονής…15 περίπου άτομα μέσα στο ναό …και η ψυχή σου ημέρευε, .με το βυζαντινό τυπικό των ύμνων… Σαν να έβλεπες την εικόνα Της να σου χαμογελάει…Αργότερα, επέστρεψε και ο δεσπότης στη Μονή, από τη Χώρα, όπου είχε πάει για Εσπερινό μ έναν διπλό ρόλο. Εκτός του πρώτου τη τάξη στη Μονή- απουσία λόγω προβλημάτος υγείας του Ηγουμέου π. Δαμασκηνού- ήταν ο αγγελιοφόρος των «καιρικών νέων»καθώς και της εξέλιξης της μετακίνησής από την Ανάφη κυρίως προς τη Σαντορίνη. Ευτυχώς οι άνεμοι κόπασαν το βράδυ και τουλάχιστον το ένα από τα δύο πλοία έφυγαν κανονικά την επομένη το πρωί …

Έπιασα κουβέντα με αδερφικό φίλο που είναι πια μοναχός στη Μονή καθώς και με τον διάκο του Δεσπότη μας, μέχρι να ετοιμάσουν οι κυρίες την Τράπεζα….Τα αστέρια μας συντρόφευαν….

Το βραδινό πληρέστατο… Σαλάτες ,η «πανήγυρη»του μεσημεριου, φασολάδα, κρασί  και άλλα εδέσματα  τόσο μα τόσο αρμονικά δοσμένα. Η αναγκαία προσευχή για το φαγητό από τον δεσπότη μας… Ένοιωθες τόσο γεμάτος που δεν ήξερες τι να πρωτοκοιτάξεις …λίγο πριν το τέλος ο δεσπότης ήρεμος, γαλήνιος μακρυά από σκοτούρες κοίταξε τους ιερείς: «Δεν θα ψάλλετε τίποτα» και τους είπε να ψάλλουν το απολυτίκιο: «Τὸν συνάναρχον Λόγον Πατρὶ καὶ Πνεύματι,»… Σαν να το θελαν όμως και ο υπόλοιπος  κόσμος χωρίς να έχει κανονιστεί ψάλαμε όλοι μαζί το απολυτίκιο… Η  στιγμή ήταν  μοναδική… σαν να ήμασταν χορωδία βυζαντινής μουσικής…Χωρίς ίχνος προετοιμασίας…κάποια στιγμή ένοιωθα ότι οι ιερείς χαμήλωναν τη φωνή τους για να ακουστούν οι λαϊκοί…για να τους δώσουν το πάτημα της Παράκλησης….αφού ειπώθηκαν και άλλοι ύμνοι του Μεσονυχτίου κυρίως από τους ιερείς…ο δεσπότης σε μια επιπλέον χαλαρή στιγμή ζήτησε να κατευθυνθούμε στην εκκλησία για το Απόδειπνο…Σαν να ταν ο πατέρας που πάει να καληνυχτίσει με αυτό τον τρόπο τα παιδιά του …

Και όλοι εμείς μεταφερθήκαμε στην Μονή για άλλη μια φορά…Η Παναγιά δεν είχε φύγει καθόλου….το νοιωθες…Σιγά μην σε κούραζε…!

Με το τέλος του Αποδείπνου και με την αποχώρηση του Δεσπότη ζητήσαμε από τους ιερομόναχους,, μια παράκληση.. να ηχογραφήθεί με το ήχο τους το απολυτίκιο της Καλαμιώτισσας μπροστά στην Αγία Εικόνα Της…όπως και έγινε….Ρίγη συγκίνησης μας έπιασε όλους… η προσωπική ευχαριστία του καθενός μετά από μια τόσο ιδιαίτερη ημέρα… Ανάλογα φυσικά το πώς την έζησε ο καθένας από εμάς…

Τα ξημερώματα ξεκίνησε η ώρα της αναχώρησης… Ήσουν γεμάτος με τόσο έντονες εικόνες σε τόσο λίγες στιγμές. Μέσα στο απόμερο  και έντονα απότομο όρος του Καλάμου, η τιμή προς το Γενέθλιον της Παναγίας εξελιχθηκε σε μια ημέρα τόσο απροετοίμαστη από εμάς., μα τόσο γεμάτη από στιγμές Πίστης, Προσευχής, Ευχαριστίας......

Για περισσότερες φωτογραφίες από την εορτή εδώ και εδώ

---

[1]“ Η χερσόνησος Κάλαμος χαρακτηρίζεται από απότομες βραχώδεις ακτές, γκρεμούς με χασμοφυτική βλάστηση, χάσματα, σάρρες, σπηλιές και μικρά φαράγγια. Στη θαλάσσια έκταση που την περιβάλλει υπάρχουν επίσης υποθαλάσσια και παράκτια σπήλαια. “http://www.minenv.gr/1/12/121/12103/viotopoi/g4220002.html

Η Κατευχιανή στην Περίσσα και ο Τίμιος Σταυρός της...

Απόσπασπασμα από το βιβλίο του Φ. Κατσίπη : " Το Χρονικό της Περίσσας"

Δεύτερη νύχτα που ξυπνούσε απο υπνοταραχή ο Γεράσιμος ο Μπάιλας. Κι ίδιο το όνειρο που έβλεπε και τίς δυο τούτες τις νύχτες. Η  Παναγιά ήταν που τον καταξίωνε με την παρουσία της, αυτόν τον ταπεινό κι απονήρευτον άνθρωπο του Θεού. Όμως , αλλιώτικη ήταν την κάθε φορά που ερχόταν κι έσκυβε πάνω απο το προσκεφάλι του η Μεγαλόχαρη. Ντυμένη στα μαύρα, γυναίκα αγγελικιά και πάγκαλη την πρώτη-λαμπροστολισμένη την άλλη, λουσμένη απο δόξα επουράνια, έτσι όπως είχε μάθει να την προσκυάη και να την τιμάη πάντα του ο ταπεινός ο Γεράσιμος. Κι η λαλιά της , να στάζη γλύκα ανείπωτη- έτσι που δε μπορούν να μιλουν του Θεού τα πλάσματα, αλλά μονάχα οι άγγελοι στα επουράνια.

Τα ίδια λόγια του είχε πει και τις δύο φορές η Μεγαλόχαρη:

-Γεράσιμε , άμα θα σηκωθής , να πας στο χωράφι σου που έχεις στην Περίσσα. Άμα σκάψης εκεί δα- εγώ θα σου δώσω, σαν έρθη η ώρα , τα σημάδια που πρέπει - θα με βρής θαμμένη σε μιά παλιά εκκλησία μου.

Τρεμούλιασε του φτωχού του Γεράσιμου το φυλλοκάδρι, που την είδε και την άκουσε. Πως γινόταν να τον καταξιώνη έτσι με τον ερχομό της η Μεγαλόχαρη; Αυτόν , έναν ταπεινό γαϊδουρολάτη, που ζούσε τη φτωχοφαμελιά του, εκεί πέρα, στη Μέσα Γωνιά, την Επισκοπή όπως τη λένε σήμερα, της Σαντορίνης...Μέρα έμπαινε, μέρα έβαινε, να πετσοκόβεται και να κοψομεσιάζεται, ο δόλιος, πότε με το "χτήμα" του- τον υπομονετικό του γάϊδαρέλο-και πότε με το χωραφάκι του , δυό τρείς ζευγαριές αμπελοχώραφο, που το είχε κεί δα να , στον κάμπο της Περίσσας.

Την πρώτη φορά που είδε σε όνειρό του την Παναγιά ο Γεράσιμος, είπε πως μπορούσε να ήταν και της φαντασίας του γέννημα. Δεν έκανε τίπο' απ' όσα του ορμήνεψε η Παναγιά, μήτε κι είπε γιά κείνο που είχε δει κανενού κουβέντα. Μα σαν ξανάδε το άλλο βράδυ τη Μεγαλόχαρη στον ύπνο του, και του είπε και του λάλησε ξανά τα ίδια με την πρώτη φορά τα λόγια, ο Γεράσιμος ο Μπάιλας μούσκεψε απ' τον ίδρο και το φόβο κι η καρδιά το πετούρισε παράξενα. Δεν άργησε να πάρη την απόφαση του.

-Θα πα  να το στορήσω στον παπα-Μακάριο το όνειρο που είδα, μονολόγησε.

Με προσοχή τον άκουσε ο γέροντας-γέροντας , να πης, δέν ήτανε, νέος ακόμη στα χρόνια, με κοντό σγουρογένι, μα όλοι τον σέβονταν και τον αγαπούσαν , γιατί ήταν αληθινά "ποιμένας ψυχών"

ο παπα-Μακάριος ο Μεντρινός. Κι άμα τέλεψε να του ανιστορή τ' όνειρο του ο γαιδουροζευγολάτης- ο  Γεράσιμος ο Μπάιλας μ'άλλα λόγια- έκατσε και του απολογήθηκε ο παππάς.

-Σημαδιακό τ'όνειρο όπου είδες, Γεράσιμε. Μακαρισμένος ο δούλος του Θεού που τον καταξιώνει η Μεγαλόχαρη με την παρουσία της .Αναρωτιέσαι γιατί ήσουν εσύ που ξέλεξε ανάμεσα απ' τα τόσα πλάσματά της η Μεγάλη Κυρά τον Ουρανών...Τι που είσαι γαϊδουρολάτης ταπεινός κατά το που το στοχάζεσαι, ευλογημένε; Ίσα ίσα που στις ταπεινές ψυχές κι αμόλευτες πάει κι ακουμπάει το χέρι της η Μεγαλόχαρη. Σημαδιακό τ'όνειρο της που σου 'πεψε. Μεγάλη η χάρη σου, που θα'σαι του λόγου σου κείνος που θα την ανασύρης στο φως απο κει όπου βρίσκεται θαμμένη.

Έσκυβε ακούγοντας τον το κεφάλι ο φτωχός γαϊδουρολάτης. Κι η καρδιά του πήγαινε να σπάση στο στερνό του. Μα όχι, να πής ,απο περηφάνια. Του Θεού τα πλάσματα -να, σαν τούτο εδώ , το Γεράσιμο το Μπάιαλα-δεν πέφτουνε σε τέτοια κρίματα , η καρδιά τους απομένει πάντα καθαρή, ολοκάθαρη, σαν το σμαραγδένιο το νερό και σαν το διάφανο το κρούσταλλο. Δεν  το' λεγε να πιστέψη στ' αυτιά του με τα όσα άκουγε να του λέη ο παπα-Μακάριος- του ερχόταν ίδια ταραχή όπως και τις δυο περασμένες νύχτες, που είχε δει το όνειρο. Μα για να το λέη ο γέροντας, έτσι θα'τανε. Τον άκουσε , απ' αντίκρυ του που καθόταν , ν'αποσώνη την ίδια στιγμή το λόγο του ο παπα-Μακάριος:

-Θα νηστέψης, ούλες τούτες τις μέρες (Λαμπρόσκολες είχανε), Γεράσιμε , κι αποβδόμαδα, με του Θεού τη δύναμη και της Παναγιάς τη χάρη, θα πάμε να λειτουργήσουμε στην Κατευχιανή. Κι απέ θα κατεβούμε στην Περίσσα, εκεί όπου στέκει το χωράφι σου, να σκάψουμε και να την ανεύρουμε ,εκεί όπου βρίσκεται θαμμένη η Μεγαλόχαρη

Νύχτα ήταν ακόμα που ξεκίνησε ο Γεράσιμος ο Μπάιλας- ξημέρωνε η μέρα που του είχεν ορίσει ο παπάς του. Είχε μηνύσει και σε πεντ' έξι άλλους χωριανούς-άνθρωποι του Θεού όλοι τους σάν κι αυτόν και τον παπα-Μακάριο- και με τα λαδοφάναρα στα χέρια για να φέγγουν μες στη νύχτα, πήγαν κι αντάμωσαν στους παπά μπροστα στην πόρτα. Είχανε πάρει μαζί τους και τρία ζωντανά, το ένα για να καβαλικέψη ο γέροντας, στ' άλλα φόρτωσαν την κουμπάνια τους και τα σύνεργα που θα τάχανε χρεία για να σκάψουν το χωράφι. Κι όλοι μαζί, ξεκίνησαν μέσα στη νύχτα.

Δίχως να μιλούν στο δρόμο- μοναχά ο παπάς ψαλμουδούσε καθώς πήγαιναν-φτάσανε στο Καμάρι, πήρανε την ανηφόρα και κατηφόρισαν ξανά κατά τη Σελλάδα. Κόψαν απ' το μονοπάτι της Κατευχιανής, της εκκλησιάς που είναι χρισμένη στην κουφάλα του βουνού. Άμα σταθής στην αυλή της , το μάτι σου φτάνει ίσαμε πέρα μακριά στον κάμπο κι απο κει συνέχεια ως την αμμουδιά, που απλώνει σα δαντέλα την ακρογιαλία της , να την γλυκοφυλάη μέρα νύχτα το κύμα. Ο κάμπος, η θάλασσα και το βουναλάκι του Κάτω Άι-Λιά με τους ανεμόμυλους. Κι ανάμεσα σ' όλο τούτο το πανόραμα, σκορπισμένα τα καρπερά τ' αμπελοχώραφα και τα ταπεινά και αθώρητα ξωκλησάκια του Νιμποριού.

Σαν έφτασαν στην Κατευχιανή, προσκύνησε ο παπα-Μακάριος με τη συνοδεία του, ύστερα μπήκε στο ιερό μονάχος και ντύθηκε τα άμφιά του. Λειτούργησε κανονικά με τη μελωδική φωνή του, άφησε ν'ανεβή ως τα ουράνια η πρωινή τούτη δέησή του. Κι οι λιγοστοί πιστοί που τον συντρόφευαν σ' αυτήν , σκύβοντας όλη την ώρα ταπεινωμένο το κεφάλι , παρακαλιόνταν στη χάρη Της, να φανή σ' ότι είχαν να τελέψουν σε λίγο , οδηγημένοι απ' την ορμήνια της και την παράστασή της.

Ο Γεράσιμος είχε απομείνει στον αυλόγυρο της Κατευχιανής. Δεν είχε στασιό μέσα στην εκκλησιά απ' την απαντοχή του. Κι απο κεί όπου έστεκε, αλάργευε τη ματιά του, την έφτανε και την ακουμπούσε στο χωραφάκι του απά, σαν κάτι να περίμενε να ξεπροβάλη απο κεί, κάτι που πολύ το ήθελε και το λαχταρούσε. Η ίδια η Παναγιά του το'χε πει στ' όνειρο του. Πως σάν θα έφτανε ο Γεράσιμος στο χωράφι του, Εκείνη θα τον οδηγούσε και θα τον ορμήνευε. Κι έτσι όπως έστεκε, με τ' όνειρο όλη την ώρα στο νού και στην καρδιά του, είδε να λαμπιρίζη ανάμεσα απο τους σβώλους τα χώματα μια φωτεράδα, μια λαμπερή φωτιά, ίδια σαν αυτές που ανάβουν ανήμερα στη γιορτή του Αι- Γιάννη.

-Παπα-Μακάριε...πατριώτες...Τρεχάτε να δήτε τα σημάδια που μας πέμπει η Μεγαλόχαρη!

Του ήρθε να ξεφωνίση την ίδια στιγμή , του δόλιου. Μα δε φώναξε, δε σάλεψε κάν τα χείλη του , για να μην τους αναταράξη στην ώρα της λειτουργίας. Και μονάχα σαν αποτέλειωσε τα «γράμματα» ο παπάς και στρώθηκαν όλοι στην πεζούλα της Κατευχιανής για να βάλουν μια μπουκιά ψωμί στο στόμα τους και να στυλωθούν, τότε κάθισε κι ο Γεράσιμος και τους ιστόρησε τα όσα είχε δει πριν λίγο στο χωράφι του. Κι όλοι μαζί σταυροκοπηθηκαν με πίστη και κατάνυξη.

Η μέρα είχε ροδίσει πια για καλά, σαν έφτασε όλη η συνοδεία στο χωραφάκι του Γεράσιμου του Μπάιλα. Πρώτος ο παπα- Μακάριος ξεντύθηκε το ράσο του, χάραξε με την αξίνα το σημείο του σταυρού απά στο χώμα και χτύπησε την πρώτη πελεκιά. Απόκοντα, άρχισαν να σκάβουν , ψυχωμένα όλοι, με τις αξίνες τους. Κι εκεί που χτυπούσε κι έσκαβε με τη δικιά του ο Μπάιλας, σκόνταψε το σίδερο σε μια σκληράδα. Και μια σπίθα πετάχτηκε την ίδια στιγμή απ' τη σκληρή την πέτρα. Χτύπησε απανωτά κι άλλες φορές ακόμα ο Γεράσιμος. Η Παναγιά η Παρθένα καταξίωνε για άλλη μια φορά την πίστη του. Λίγο ακόμα ,και μεσ' απο τα χώματα ξεπρόβαλε ένας σπασμένος μαρμάρινος σταυρός, μ' ένα σωρό σκαλίσματα, λουλούδια κι αγκάθια ολόγυρά του.

Πήγαν να τρελαθούν όλοι απ' τη χαρά τους.Κι έπεσαν με δάκρυα ,ο ένας στην αγκαλία του άλλου και φιλούσανε σαν τρελοί ο ένας τον άλλον.

Σ'εκείνον τον τόπο, καταπάνω στο χωράφι του Γεράσιμου του Μπάιλα, χτίστηκε η Παναγιά της Περίσσας. Απ' τη μεριά του κάμπου , απλώνονται , χαρά Θεόυ , τ' αμπέλια και τα χωράφια- απ' τη μεριά του Κρητικού πελάγου πάλι, ξεδιπλώνεται σμαραγδένια η θάλασσα. Περίλαμπρη τούτη η εκκλησιά , αέρινη, λες και δεν ακουμπάει σε γη, με τους πέντε κατάλευκους, χιονάτους κουμπέδες της- δέηση παντοτεινή στη χάρη της Μεγαλόχαρης.  Το παράξενο είναι , πως τούτη τη θαυμαστή την εκκλησιά δεν την έχτισε κανένας φημισμένος τεχνίτης, σπουδασμένος σε σοφά σχολειά, παρά ένας άξιος χτίστης, πρωτομάστορας, Ιωάννης Σαλίβερος τ' όνομά του και το παρατσούλι του Μπατζάνης. Το πως μπόρεσε και τη στέριωσε μια τόσο θεόρατη εκκλησιά πάνω στην άμμο, αυτό , μονάχα ο Θεός κι η Παναγιά το ξέρουν και το ορίζουν. Εκείνο που θα' πρεπε να πούμε ακόμα πρίν  τελέψη η αληθινή τούτη ιστορία , είναι πως πλάι στο Σταυρό, βρήκανε και την εικόνα της Μεγαλόχαρης, μικρή  σαν μια σύνοψη και σκεπασμένη ολάκερη απ' ασήμι. Τούτη την εικόνα την έκλεψε κάποιος Μποργιανός-γιατί να πούμε το όνομά του; κρίμα θα'τανε, του φτάνει η ντροπή που σόδιασεν απάνω του με την πράξη του ετούτη-που όσα χρόνια την είχε στα χέρια του, άσπρη μέρα δεν είδε ούτ' αυτός ούτ' η φαμελιά του. Ώσπου είδε κι απόδε ο συφοριασμέονς και τη γύρισε πίσω.

Οι σεισμοί που συνταράξανε και ξεθεμέλιωσαν πριν λίγα χρόνια τ' όμορφο νησί της Σαντορίνης, ρίξανε συντρίμμια και την Παναγιά της Περίσσας, τη βούλιαξαν εδά κει στο χώμα, γίνηκαν θρύψαλα οι αέρινοι, χιονάτοι κουμπέδες της. Μα η Μεγαλόχαρη καρτεράει να βρεθούν χέρια ανθρώπινα και καρδιά χριστιανή, για να την ανασηκώσουν στην ίδα πάλι τη μεριά , πιο όμοφρη και πιο σεβαστική απ' ότι ήταν πριν να γκρεμιστή.

Φωτογραφίες με απολιθώματα του Σαμψών Κατσίπη

Με ιδιαίτερη χαρά ο Καθηγητής Σαμψών Κατσίπης μας έδωσε την άδεια αναδημοσίευσης φωτογραφιών με απολιθώματα της Σαντορίνης είτε κάποια που έχει εντοπίσει ο ίδιος είτε όχι . Σε λίγο καιρό θα έχουμε και αναλυτική αναφορά των απολιθωμάτων και όχι μόο.

Παγκράτιον...το Σαντορινιό

 

Το κρινάκι της θάλασσας (Pancratium maritimum), γνωστό και ως κρίνος της άμμου ή θαλάσσιος ασφόδελος ευδοκιμεί σε αμμώδεις παραλίες, κοντά στη θάλασσα. Το συναντάμε κυρίως στη λεκάνη της Μεσογείου. Είναι ένα από τα προϊστορικά φυτά που υπάρχει μέχρι σήμερα, γνωστό από τοιχογραφίες της μινωικής Κρήτης και της υστεροκυκλαδικής Θήρας, κι έχει γίνει αντικείμενο μελέτης από βοτανολόγους και αρχαιολόγους.

Γράφει η Νίκη Τσέκου: "Τη λέξη : Παγκράτιο την ήξερα μόνο ως όνομα Αγίου. Πάλι η τύχη το έφερε, ο θείος μου ο αρχαιολόγος Χαράλαμπος Σιγάλας να σχεδιάσει το εκκλησάκι που χτίστηκε στην κορυφή του λοφίσκου στο Καμάρι, το χωριό στο οποίο μεταφέρθηκαμε οι κάτοικοι της Επισκοπής μετά το σεισμό του 1956. Ο σεισμός ως γνωστόν έγινε στις 9 Ιουλίου, την ημέρα της γιορτής του Αγίου Παγκρατίου , χωρίς να σκοτωθεί κανείς στην Επισκοπή και γι’ αυτό ο παππούς μου ο Γιαννάκης φρόντισε να χτιστεί το εκκλησάκι πάνω στο λόφο του νέου χωριού και να ονομαστεί Άγιος Παγκράτιος .

Όταν άκουσα ότι οι αρχαιολόγοι ονόμασαν Παγκράτιο το φυτό του απεικονίζεται σε μία από τις τοιχογραφίες, θέλησα να μάθω περισσότερα για το φυτό που έχει αυτό το τεράστιο όνομα. Παγκράτιον σημαίνει παντοδύναμο! Παγκρατεύς ονομαζόταν ο Δίας που ήταν παντοκράτορας και παντοδύναμος. Ο Πλάτωνας λέει ότι τα ονόματα για τα πράγματα δεν είναι τυχαία. Τι σχέση μπορεί να έχει αυτό το τεράστιο όνομα : Παγκράτιον ,με το ταπεινό κρινάκι της θάλασσας που έδωσε το λεπτό του άρωμα στις παιδικές μου αναμνήσεις; Η μελέτη των θεραπευτικών ιδιοτήτων του Παγκράτιου και των άλλων φυτών της οικογένειας στην οποία ανήκει , δικαιολογεί το τεράστιο αυτό όνομα. Είναι σπουδαίο φάρμακο σύμφωνα με τα αποτελέσματα ερευνών που γίνονται σε διάφορες χώρες. Τα φυτά στις τοιχογραφίες, αλλά και στη φύση, δεν είναι απλή διακόσμηση και κανένα φυτό δεν είναι περιττό! Συγκατοικούμε με αυτά και πρέπει να τα ευγνωμονούμε για τις θεραπείες που μας προσφέρουν αν ξέρουμε να τα χρησιμοποιούμε σωστά. "