Ιστορικά γεγονότα από τα διπλωματικά αρχεία της Σαντορίνης στην αρχή της Επανάστασης.

Την περίοδο της επανάστασης λειτουργούσαν στο νησί διάφορα προξενεία: Ολλανδίας, Γαλλίας, Βρετανίας, Ρωσίας, Πρωσίας, Ισπανίας και Αυστρίας. Μέσα από τα αρχεία αυτά μπορεί να διαμορφωθεί ένα ευρύτερο πλαίσιο  διαφορετικής προσέγγισης της ιστορίας της περιόδου.   Οι κάτοικοι των δύο δογμάτων διατηρούσαν ξεχωριστές αυτοδιοικούμενες κοινότητες και παράλληλα λειτουργούσε η «Κοινή Καγκελαρία», όπου ρυθμιζόταν από κοινού τα σημαντικά ζητήματα.  Στη διάρκεια της οθωμανικής κυριαρχίας η κοινωνία της Σαντορίνης παρουσίαζε μεγάλες ανισότητες. Ένας μικρός αριθμός κατοίκων διέθετε σημαντική οικονομική επιφάνεια, ένας σημαντικότερος αριθμος μέση επιφάνεια και το μεγαλύτερο τμήμα του πληθυσμού χαμηλή ορισμένη μάλιστα σε απόλυτη ένδεια.

" Τον 18^ο αιώ, μετά το τέλος του τουρκοβενετικού πολέμου το 1699 αναπτύχθηκε ιδιαίτερα ο εμπορικός στόλος της Σαντορίνης και λειτουργούσαν ναυπηγεία στο νησί. Η ανάπτυξη κορυφώθηκε στις αρχές του 19^ο λόγω και της αύξησης του πληθυσμού . Το 1813 διέθετε 32 πλοία συνολικής χωρητικότητας 2560 τόνων ενώ το 1821 πλοία συνολικής χωρητικότητας 5.000. στη διάρκεια της επανάστασης όλα σχεδόν ταξίδευαν με σημαίες κυρίως Σαρδηνίας και Ρωσίας αλλά και της Αυστρίας, Γαλλίας και Αγγλίας. Το 1828 διέθετε 25 πλοία με ξένες σημαίες.  Η ναυτιλία και το εμπόριο συνδέονταν άμεσα με την αγροτική παραγωγή." 

Με την παραχώρηση διομολογήσεως στις ευρωπαϊκές δυνάμεις οι καθολικοί κάτοικοι της Οθωμανικής αυτοκρατορίας καθίστανται «προστατευόμενοι» υπήκοοι της Γαλλίας και άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Στις 5 Μαίου προσχώρησε η Σαντορίνη μετά από σχετική προκήρυξη που έστειλε η Ύδρα , επικεφαλής των τρίων ναυτικών νησιών με την οποία ζητούσε από τους νησιώτες να συντρέξουν την Επανάσταση με όλες τις δυνάμεις." Οι Κυκλάδες δεν αποτέλεσαν πεδία μαχών, αλλά ορισμένοι κάτοικοί τους πολέμησαν με τις επαναστατικές δυνάμεις στα μέτωπα του αγώνα.  Τούρκοι κάτοικοι ή οθωμανικές αρχές  υπήρχαν ελάχιστοι σε ελάχιστα νησιά προεπαναστατικά.  Τα ζητήματα που κυριάρχησαν κατά τη διάρκεια της Επανάστασης ήταν ότι δεν ήταν παρών ο ελληνικός στόλος για να αντιμετωπίσει τυχόν προσβολή των νησιών από τον τουρκικό. Οι φόβοι και η ανασφάλεια των νησιωτών ενισχύθηκαν. Επιπλέον καθώς βρίσκονταν μακριά από το διοικητικό κέντρο της Επανάστασης, τον πρώτο χρόνο, οι τοπικές αρχές δεν είχαν ακριβείς οδηγίες και οι κάτοικοι έπρεπε να αντιμετωπίσουν ανίκανους και αυταρχικούς Έπαρχους που διόριζε η Προσωρινή Διοίκηση καθώς και  ανεξέλεγκτους επαναστάτες γηγενείς ή μη. Τα φαινόμενα αυτά προκάλεσαν αναταραχές ακόμα και εξεγέρσεις εναντίον των επαναστατικών κεντρικών και τοπικών αρχών . οι αναταραχές εκδηλώθηκαν πρώτα και με μεγαλύτερη διάρκεια στη Σαντορίνη με όρους που δημιουργούσαν συνθήκες εμφυλίου."

"Είναι γνωστό ότι οι πρώτοι κάτοικοι της Σαντορίνης εξεγέρθηκαν το 1822 εναντίον του πρώτου Επάρχου Ευάγγελου Ματζαράκη, τον εκδίωξαν και εξέλεξαν το καλοκαίρι ντόπιους προκρίτους απαιτώντας να διοικούνται και να δικάζονται από εκείνους. Συνεχείς προστριβές θα έχουν οι Σαντορινιοί όπως και οι άλλοι Κυκλαδίτες με τα τρία βασικά ναυτικά νησια ( Ύδρα, Σπέτσες , Ψαρά) που συχνά εισπράττουν και διαχειρίζονται τις έκτακτες και τακτικές τους εισφορές."

"Από το φθινόπωρο του 1821, οι κάτοικοι διχάστηκαν μεταξύ υποστηρικτών και μη της Επανάστασης. Οι συγκρούσεις που θα σημειωθούν δεν αποτελούν αντιπαράθεση μεταξύ Ορθοδόξων και Καθολικών αλλά χαρακτηρίζουν την ανάδυση νέας κοινωνικής πραγματικότητας των «εξεγερμένων επαναστατών». […] οι καθολικοί πάντως θα τηρήσουν ενιαία παθητική στάση. Δεν θα προσχωρήσουν στην επανάσταση ούτε θα στραφούν εναντίον της. Τέλος, σε όλη τη διάρκεια της Επανάστασης, οι τακτικές και οι έκτακτες εισφορές προς την Προσωρινή Διοίκηση θα συνεχίσουν αν επιβαρύνουν βασανιστικά τους κατοίκους της Σαντορίνης και να προκαλούν συγκρούσεις με τις κεντρικές και τοπικές αρχές."

 

Σπηλιωτοπούλου Μαρία : Στρατηγικές Επιβίωσης τον καιρό της Επανάστασης του 1821 στις Κυκλάδες  Ο υποπρόξενος της Ολλανδίας στη Σαντορίνη Χριστόδουλος Γίζης  ω Νεοελληνικά Ιστορικά 3, σ. 11-61.

 

Ζαχαρίας Κυριακός Μητροπολίτης Θήρας την περίοδο της Επανάστασης

 Mέσα από την έρευνα του Ματθαίου Μηνδρινού, Τρεις Ανδριώτες Κληρικοί στη Σαντορίνη τον 19^ο αιώνα, Ανάτυπο – Άγκυρα, Καίρειος Βιβλιοθήκη 2001, θα γνωρίσουμε τον Μητροπολίτη Θήρας την περίοδο της επανάστασης  Ζαχαρία Κυριακό. Ταυτόχρονα όμως , θα ανακαλύψουμε διαφορετικές πλευρές της προσωπικότητας του Ευάγγελου Μαζαράκη[1]. Ο λόγος δεν είναι για να μειωθεί η συμμετοχή της Σαντορίνης στον επαναστατικό αγώνα. Ούτε για να μειωθεί ο ρόλος του ως Επάρχου Σαντορίνης .  Στην ανακάλυψη της ιστορίας μεγαλύτερο ρόλο παίζουν πολλές φορές και οι τοπικοί ερευνητές που μπορούν να προβάλλουν διαφορετικά στοιχεία της τοπικής ιστορίας.

Ο Ζαχαρίας Κυριακός Μητροπολίτης Σαντορίνης (1814- 1842) γεννήθηκε στη Μεσαριά της Άνδρου. Χρημάτισε πρωτοσύγκελος του Μητροπολίτη Χαλκηδόνος Γερασίμου. Το 1813 παραιτείται ο τελευταίος αρχιεπίσκοπος του νησιού Γαβριήλ Παρισάκης [2], εκλέγεται σε μητροπολίτη Σαντορίνης ο Ζαχαρίας.

Μετά τη χειροτονία του από τον πατριάρχη Κύριλλο, ο νέος Μητροπολίτης με συνοδό του τον ανηψιό του αρχιδιάκονο τότε Σεραφείμ Καίρη φθάνει στη Σαντορίνη όπου εγκαθίσταται στην περιοχή του Αγίου Νικολάου του Κίσσηρα στον Πύργο, παλαιά έδρα του εκάστοτε ορθόδοξου επισκόπου έως το 1860. Με την ανακοίνωση της εκλογής του νέου μητροπολίτη Σαντορίνης, ο Πατριάρχης δι άλλου γράμματος εζήτησε συνάμα και την αποπληρωμή προς τη Μητέρα Εκκλησία των «Εμβατικών» δλδ της καταβολής χρηματικών ποσών από όσους έχουν ενορία ή άλλη εκκλησία, ένα είδος φόρου της εποχής.  Το έργο του Ζαχαρία στη Σαντορίνη δεν υπήρξε ασήμαντο. Ως οπαδός της Φιλικής Εταιρείας στάθηκε στη διάρκεια των γεγονότων της Ελληνικής Επανάστασης πλησίον του ποιμνίου του . […] Εκείνη την εποχή διορισμένος Έπαρχος από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη είναι ο Ευάγγελος Μαζαράκης, ο οποίος όμως με ανελεύθερα μέτρα προβαίνει σε παράνομες ενέργειες, διαπράττοντας λεηλασίες και φυλακίσεις πολλών προυχόντων. Ο επίσκοπος εκάλεσε τον Μαζαράκη με σκοπό να τον συνετίσει , αλλά παρά την προσπάθειά του δεν το επέτυχε, με αποτέλεσμα να πάση στη δυσμένειά του, να λεηλατήσει την επισκοπή του να τον συλλάβει ως «Τουρκόφιλο», να τον φυλακίσει και τελικά να τον εξορίσει . Ο λαός τότε με αρχηγούς τους ηγουμένους των μονών, τους ιερείς και τους προεστούς συνέταξε αναφορά προς τον Δημήτριο Υψηλάντη, καταγγέλοντας την ανάρμοστη συμπεριφορά του επάρχου προς τον Επίσκοπο Ζαχαρία. Προ της εντόνου εκείνης λαικής αγανακτήσεως, ο Υψηλάντης τον μεν Μαζαράκη έπαυσε από το αξίωμα του επάρχου, τον δε μητροπολίτη επανέφερε στην επισκοπή ως «νόμιμον αρχιερέα να διενεργεί και να εκτελεί πάντα τα της αρχιερωσύνης αυτού προνόμια και δικαιώματα ως και πρότερον».

Για την ανεξαρτησία της πατρίδας και τον Εθνικό Αγώνα, ο Ζαχαρίας εξώδευσε πολλά  ενώ ξεχωριστή συμμετοχή του ήταν στην παρουσία της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου στη Σαντορίνη τον Οκτώβριο του 1830. […] Προσέφερε συνδρομή δια την ανέγερση του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου ενώ βοήθησε και τον εξόριστο στη Μονή Προφήτη Ηλία τον Θεόφιλο Καίρη  Πέθανε στις 26 Οκτωβρίου 1842.

---

[1] Ο Μαζαράκης είχε οριστεί από το 1821 από τον Δημήτριο Υψηλάντη ως   Επιτροπος της Άσπρης Θάλασσας, δλδ εκπρόσωπος της ηγεσίας της Επανάστασης στα νησιά του Αρχιπελάγους. Αυτός και μόνο ο τίτλος έδωσε το ευρύτερο κίνητρο αναγνώρισης του ρόλου του ατόμου ( Μαζαράκης) σε σχέση με το σύνολο  ( συμβολή θηραίων στην Επανάσταση ).

[2] Με τον νυν όρο Μητροπολίτης

Προσφοραί δια τον αγώνα 1821 του Φίλιππα Κατσίπη

ο Μινίστρος της Οικονομίας
Πανούτσος Νοταράς

Προσωρινή διοίκησης της Ελλάδος

Ο Μινίστρος της Οικονομίας

Δηλοποιεί ότι ο Κύριος Αντώνιος Μπαρμπαρρήγος, παραστάτης της νήσου Σαντορίνης, λογαριασθείς σήμερον μετά του Μινιστερίου τούτου, εξώφλησε περί των όσων είχε συνάξει δια λογαριασμόν της Διοικήσεως, δλδ γρόσια πέντε χιλιάδες πεντακόσια, από εξαργυρώσεις ομολογιών γρ= εξήκοντα , από δύο συνεισφοράς και γρ. οκτώ χιλιάδες εκατόν εξήκοντα τέσσερα και παράδες είκοσι , από συλλέξεις αντιτίμων χρυσαργύρων, ως η κάτωθι συμάζωσις όλα γρόσια 13724 = 20  και δι ένδειξιν τω διδέται αυτώ το παρόν ενυπόγραφον, ομοίως επαράδωσεν ακόμη και τας λοιπάς ομολογίας γρ=24.500 όπου δεν ημπόρεσε να εξαργυρώση.

Από την εκκλησία της Αγίας Τριάδος 700, από Αντώνη Καραμολέγκο 40, από Εκκλησίαν Χρυσοστόμου 60, από τον ηγούμενο του Αγίου Χαραλάμπους (αναφέρεται στο μοναστήρι που ήταν στην Έξω Γωνιά)  300,  από το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία 1640, από τον Επίτροπο της Παναγίας Ιμπορίου 1305 , από τον Επίτροπο του Αγίου Δημήτριου (Μεσαριάς) 150, από εκκλησίαν Μπελώνια 75, από καπετάνιο Τζαννετάκη Ντειμέζη 39, από την εκκλησίαν της Παναγίας 200, από την εκκλησία Θεολόγου  (Φηρά), 112 , από την εκκλησίαν Αγίου Νικολάου Πύργου 78΄( Κονάκι), της Αγίας Θεοδοσίας αυτού 25, των Αγίων Αναργύρων (Μεγαλοχώρι) 70, της Αγίας Τριάδος Πύργου 70, της Αγίας Τριάδος Επάνω Μεριάς 20, από την εκκλησίαν της Παναγίας του Καλού 200, από την Παναγίαν του Μεγαλου Χωριού 315, από την Παναγίαν Μαλτέζαν 1811, του αγίου Νικολάου Επάνω Μεριάς 200, του Αγίου Σπυρίδωνος της αυτής 180, από εκκλησίαν Ταξιαρχών 150, της Αγίας Αικατερίνης Επάνω Μεριάς 45, Αντωνίου Δράλου δι εν καντήλι 87,30, Χατζή Γεωργίου εν κανδήλι 69.30, Γιαννάκη Γαβρίλη εν κανδήλι 72, γρ=8164 .20

Ο Μινίστρος της Οικονομίας                                   ο Γεν. Γραμματέύς

Πανούτζος Νοταράς                                                     Σπ. Παπαλεξόπουλος

Εν Άστρει τη 10 Απριλίου 1823

 

 

Βρισκόμαστε στην πρώτη μετεπαναστατική κυβέρνηση του τότε Ελλαδικού χώρου την Προσωρινή Διοίκηση της Ελλάδας ή αλλιώς Εκτελεστικό Σώμα του 1822-  μέχρι Απρίλιο 1823 με τότε Πρόεδρο τον Αλεξανδρο Μαυροκορδάτο, και Μινίστρο της Οικονομίας ή αλλιώς Υπουργό Οικονομικών τον Νοταρά Πανούτσο ένα από τα πρόσωπα Καθολικής αποδοχής. Από πλευράς Σαντορίνης είναι εξαιρετικά σημαντικό το έγγραφο αυτό γιατί ουσιαστικά δείχνει ποιες εκκλησίες είχαν ιδιαίτερη οικονομική ευχέρεια  ώστε να ενισχύσουν τον επαναστατικό αγώνα.

Πηγή: Φίλιππας Κατσίπης στο Μ.Δανέζης "Σαντορίνη" 1970 - σχόλιο προσωπικό. 

Προσωπικότητες διορισμένες μετά την Επανάσταση στη Θήρα

 

Ο Παντολέων Αυγερινός, γεννημένος στη Μικρά Ασία, ήταν έμπορος με σημαντική περιουσία και είχε τεθεί στην υπηρεσία του ρωσικού προξενείου στα Ψαρά. Κατά τη μαρτυρία του ίδιου είχε προεπαναστατικά μυηθεί στη Φιλική Εταιρεία. Με την έκρηξη της Επανάστασης μετέβη στα Ψαρά, όπου συμμετείχε στην τοπική διοίκηση και έλαβε μέρος σε ναυτικές επιχειρήσεις με το πλοίο του Ιωάννη Μ. Μηλαΐτη. Τον Νοέμβριο του 1824 εξελέγη παραστάτης Σαντορίνης στο Γ΄ Βουλευτικό καλύπτοντας τη θέση του αποθανόντος Ευαγγέλη Μαντζαράκη, τον οποίο προηγουμένως είχε υπηρετήσει ως γραμματέας (1823). Η βουλευτική του θητεία ήταν σύντομη, καθώς από τον Μάιο του 1825, οπότε έλαβε άδεια για λόγους υγείας, δεν φαίνεται να συμμετείχε ξανά στις εργασίες του Σώματος, με αποτέλεσμα τον Φεβρουάριο του 1826 να αποφασιστεί η μη καταβολή βουλευτικού μισθού. Τον Μάρτιο του 1827 συμμετείχε στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, ενώ προηγουμένως είχε λάβει μέρος στη Συνέλευση της Αίγινας. Μετά την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια διορίστηκε γραμματέας του Έκτακτου Επίτροπου Νοτίων Κυκλάδων (1828) και τρία χρόνια αργότερα διορίστηκε ειρηνοδίκης Θήρας (1831). Στη συνέχεια, μετά την άφιξη του Όθωνα, δεν ανέλαβε εκ νέου δημόσια έμμισθη υπηρεσία 

Γκίκας Νικόλαος 

Ο Νικόλαος Κ. Γκίκας, πρόκριτος από τον Πόρο, κατά τα πρώτα έτη της Επανάστασης ανέπτυξε σημαντική ναυτική και στη συνέχεια πολιτική δράση. Αρχικά, εξελέγη από τους κατοίκους του Πόρου παραστάτης της νήσου στο Β΄ Βουλευτικό (1823), ωστόσο δεν έγινε δεκτός στο Σώμα, καθώς ο Πόρος δεν αποτελούσε ακόμη ξεχωριστή επαρχία. Ένα χρόνο αργότερα, τον Απρίλιο του 1824, εξελέγη εκ νέου παραστάτης Πόρου στο Γ΄ Βουλευτικό, το οποίο τον διόρισε στην επιτροπή για τον έλεγχο των παραστατικών εγγράφων και στην τριμελή Διευθυντική Επιτροπή Ανατολικής Ελλάδος (15.4.1825). Στη συνέχεια συμμετείχε εκ νέου σε ναυτικές εκστρατείες και μετά την άφιξη του Καποδίστρια διορίστηκε έπαρχος Πόρου, κατά τη θητεία του οποίου κατασκευάστηκε ο ναύσταθμος. Τον Δεκέμβριο του 1831 συμμετείχε ως πληρεξούσιος Πόρου στη Δ΄ κατ’ επανάληψιν Εθνοσυνέλευση και λίγους μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1832, στη Δ΄ κατά συνέχειαν Εθνοσυνέλευση. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους διορίστηκε από τον Όθωνα έπαρχος της Θήρας (1833-1836) και στη συνέχεια υποδιοικητής Κέας (1836-1838). Απεβίωσε πιθανόν το 1838.

Πονηρόπουλος Νικόλαος 

Ο Νικόλαος Πονηρόπουλος γεννήθηκε πιθανότατα το 1783 στην Κυπαρισσία (Αρκαδιά). Μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία το 1818, στη Ζάκυνθο, όπου βρισκόταν για εμπορικούς λόγους. Έλαβε μέρος στην Επανάσταση αναλαμβάνοντας πολιτική, αλλά και στρατιωτική δράση. Υπήρξε μέλος της Πελοποννησιακής Γερουσίας και στη συνέχεια διετέλεσε παραστάτης Πελοποννήσου στο Α΄ Βουλευτικό (1822), το οποίο τον διόρισε μαζί με τον Γεώργιο Παπαηλιόπουλο στην επιτροπή του Υπουργείου των Ναυτικών. Όπως προκύπτει από την αλληλογραφία του Σώματος, κατά τη διάρκεια της θητείας του απουσίασε σε αποστολές της Διοίκησης, καθώς και για προσωπικές του υποθέσεις. Στις 24 Μαρτίου 1823 διορίστηκε στην επιτροπή για τον έλεγχο των παραστατικών εγγράφων των νέων πληρεξουσίων και παραστατών και στη συνέχεια έλαβε μέρος στη Β΄ Εθνοσυνέλευση (1823). Διετέλεσε παραστάτης στο Β΄ Βουλευτικό (1823), έως τις 3 Ιουλίου 1823, οπότε και παραιτήθηκε για λόγους υγείας. Στους μήνες που ακολούθησαν συμμετείχε σε επιτροπές, εκ των οποίων και στην επιτροπή που συστάθηκε υποκαθιστώντας το Γενικό Κριτήριο, μέχρι την επίσημη ίδρυσή του. Στις 13 Ιουλίου 1824, διορίστηκε υπουργός της Οικονομίας, αξίωμα στο οποίο παρέμεινε έως και την 1η Μαρτίου 1826, οπότε και έλαβε άδεια να αναχωρήσει ως υποψήφιος πληρεξούσιος για τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση. Έλαβε μέρος στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Επίδαυρο το 1826 και τον επόμενο χρόνο στη Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Τροιζήνα (1827), ενώ νωρίτερα είχε συνταχθεί με τους πληρεξουσίους που είχαν συγκεντρωθεί στην Ερμιόνη. Κατά τη διακυβέρνηση του Καποδίστρια συμμετείχε στη Δ΄ Εθνοσυνέλευση (1829). Στη συνέχεια, έλαβε μέρος στην Ε΄ Εθνοσυνέλευση (1831), μετέχοντας σε επιτροπές του Σώματος. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1836, διορίστηκε διοικητής Θήρας και το 1837 διοικητής Αχαΐας. Το 1843 συμμετείχε στην Α΄ Εθνική Συνέλευση και στις 16 Ιουνίου 1844 διορίστηκε γερουσιαστής από τον Όθωνα. Στην κυβέρνηση Ιωάννη Κωλέττη (1844), διορίστηκε για μικρή περίοδο, κατά το 1847, υπουργός των Οικονομικών. Απεβίωσε την 1η Δεκεμβρίου 1852.

Πηγή: ( http://representatives1821.gr/ ) 

Αγωνιστές του 1821 από τη Σαντορίνη

Στην παρούσα ανάρτηση, η οποία και θα ανανεώνεται θα γίνει μια αναφορά σε όσους από τους αγωνιστές ή όσες προσωπικότητες συνέβαλαν κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, προερχόμενοι η εγκαταβιούντες στη Σαντορίνη.

1)      Ο Ευάγγελος Ματζαράκης ήταν πλοίαρχος και αγωνιστής της επανάστασης του 1821. Στις 5 Μαΐου του 1821 ήταν αυτός που σήκωσε την σημαία της επανάστασης στην Σαντορίνη.[1]

2)      Ο Σεβ. Μητροπολίτης Ζαχαρίας Κυριακός[2] ( 1814-1842), εκλέχτηκε Μητροπολίτης Θήρας το 1814 από το Πατριαρχείο και εγκαταστάθηκε άμεσα στην παλαιά έδρα της Μητρόπολης στον Πύργο. Χρονικά συμπίπτει η επισκοπία του με την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά και με την εύρεση της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου στο νησί της Σαντορίνης.

3)      Μεταξύ των Θηραίων Αγωνιστών του 21, υπήρχε ο πρεσβύτερος Ιάκωβος Βαθόγλους, πρωτόπαπας Καρτεράδου, διακρίθηκε για τη φιλοξενεία και την αγωνιστικότητά του[3]

4)       « Οι Σαντορινιοί όταν  άκουσαν ότι κηρύχθηκε η Επανάσταση αμέσως στείλανε στους Σπετσιώτες βοηθήματα, τρόφιμα και καράβια για να βοηθήσουν τον αγώνα.  Οι κάτοικοι του Σκάρου εγκατεστημένοι πλέον στα Φηρά, σαν άνθρωποι μορφωμένοι και ταξιδεμένοι, παρακολουθούσαν τις εξελίξεις και διαισθάνονταν ότι κάτι ετοιμάζεται και όταν μια ωραία πρωία άκουσαν  την πρώτη κανονιά, το σύνθημα του αγώνα,  δεν έμειναν αδρανείς. Μπορεί να μην ήταν  πολεμιστές και δεν μπορούσαν και πεντακόσιες πενήντα ψυχές  Καθολικές να κάμουν περισσότερο απ όλο το νησί, αλλά δεν αρνήθηκαν ποτέ να βοηθήσουν τον αγώνα με χρήμα ή είδος.» [4]

5)      1821 Η Σαντορίνη διαθέτει 32 εμπορικά πλοία και αποτελεί την όγδοη ναυτική δύναμη στο Αιγαίο. Ο πλοίαρχος Ιωάννης Ποταμιάνος από την Κεφαλονιά αλλά κάτοικος Πύργου, ανυψώνει την Ελληνική Σημαία στο πλοίο « Κίμων» οπλισμένο με δέκα κανονία. Οφιλικός και αγωνιστής του 1821, Αναγνώστης Θηραίος από τη Σαντορίνη συμβάλλει στην προετοιμασία της Επανάστασης; στην Πελοπόννησο και παίρνει μέρος σε πολλές μάχες.  1822: ο Σπύρος Ποταμιάνος, κάτοικος Πύργου διορίζεται φροντιστής της Θάλασσας, 1830:  Ο Πέτρος Θηραίος, γιος του Αναγνώστη Θηραίου και αγωνιστής του 1821, παίρνει μέρος σε πολλές καταδρομές των Υδραίων. [5]

6)      Μπαρμπαρήγος Αντώνιος: Ένας από τους προύχοντες του νησιού υπηρέτησε ως πληρεξούσιος και Βουλευτής. Συμμετείχε και στη Β Εθνοσυνέλευση του Άργους.

7)      Βαρβαρήγος Αναγνώστης Γενικός Διοικητής Θήρας.

8)      Σανταντώνιος Δομένικος :Άμισθος Ιατρός

9)      Μαθάς, Θεοδόσιος (; – 1850). Αγωνιστής του 1821. Καταγόταν από τη Σαντορίνη (Θήρα). Πρόκριτος της Θήρας, πήρε μέρος στην οργάνωση ναυτικών σωμάτων του νησιού του και αγωνίστηκε να εξουδετερώσει αντεθνικές ενέργειες ορισμένων συμπατριωτών του. Το 1825 κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε πειρατικές επιδρομές που έκαναν ψαριανά και κρητικά πλοία και αιχμαλωτίστηκε από τους Αυστριακούς, αλλά απελευθερώθηκε με την επέμβαση του αρχηγού της αγγλικής μοίρας στη Μεσόγειο.[6]

10)  Άλβης, Ιωάννης. Αγωνιστής του 1821. Καταγόταν από τη Σαντορίνη και ήταν καθολικός στο θρήσκευμα. Προσέφερε πολλές υπηρεσίες στον Αγώνα, ιδιαίτερα στην επίλυση των προστριβών ανάμεσα στους ορθόδοξους και στους καθολικούς κατοίκους της Σαντορίνης που οφείλονταν σε Αυστριακούς πράκτορες και κυβερνήτες πολεμικών καραβιών. Ο Ά. διακρίθηκε για τη συνετή και διαλλακτική πολιτική του στα προβλήματα αυτά, όπως επίσης και στη διευθέτηση του θέματος της αιγαιοπελαγίτικης προσφοράς στο εσωτερικό δάνειο, πρόβλημα που είχε προκαλέσει μεγάλη αναταραχή ανάμεσα στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.

11)  Αθανάσιος Γαβαλάς:δημογέροντας της Σαντορίνης,διορίστηκε το 1822 αρμοστής του νησιού και συμμετείχε αργότερα ως οπλαρχηγός στο Νεόκαστρο και στην εκστρατεία της Χίου υπό την αρχηγία του Φαβιέρου[7]

---

[1] http://el.wikipedia.org/wiki/Ευάγγελος_Ματζαράκης

[2] Μ. Μηνδρινός: Τρεις ανδριώτες κληρικοί στη Σαντορίνη τον 19^ο αιώνα,  Ανάτυπο Καϊρειος Βιβλιοθήκη, Άνδρος 2011

[3].  Άρθρο του Σίμου Συμεωνίδη στο Δανέζης  «Σαντορίνη 2001»,

[4] Γιάννης Κοκκαλάκης  - Η Σαντορίνη και η Οικογένεια Κοκκαλάκη.

[5] Αντώνης Κονταράτος : Σαντορίνη Πορεία στο χρόνο, Εκδόσεις Ηλιότοπος.

[6][6] http://www.ygeiaonline.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=4881:albhs_ivannhs

[7] http://themataistorias.pblogs.gr/tags/epanastasi-1821-gr.html