Όψεις της Κοινωνίας της Σαντορίνης τον 19ο αιώνα

Επιμέλεια άρθρου Δημήτρης Πράσσος

Στα μέσα του 19^ου αιώνα, ο σπουδαίος Θηραίος Ιατροφιλόσοφος Ιωσήφ Δεκιγάλας, έλαβε εντολή από την κυβέρνηση, να ετοιμάσει μια γενική σύνοψη της Σαντορίνης.  Με τη φιλοπονία που τον διέκρινε ρίχτηκε στη δουλειά και το αποτέλεσμα ήταν ένα αριστούργημα επιστήμης, διεισδυτικής παρατήρησης και γλαφυρού λόγου. Το αφιέρωσε μάλιστα στην τότε βασίλισσα Αμαλία, ενώ πολλοί καθηγητές από ξένα Πανεπιστήμια, τον παρότρυναν να κάνει παρόμοιες εργασίες και για άλλα σημεία της Ελλάδας.

  Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα κεφάλαιο της «Γενικής Στατιστικής της Νήσου Θήρας», ήταν καταγραφή των επαγγελμάτων αλλά και των πληθυσμιακών ομάδων του νησιού που τότε χωριζόταν σε Δύο Δήμους: Καλλίστης και Θήρας, με συνιολικό πληθυσμό 13.072 ψυχές.

 Γράφει λοιπόν ο Δεκιγάλλας, κατατάσσοντας τους κατοίκους κατά «φυσικήν ικανότητα»:

	Δήμος Θήρας	Δήμος Καλλίστης
φρενοβλαβείς	6	8
Τυφλοί εκ γενετής	3	3
Ενεόκωφοι	8	13
Επιληπτικοί	5	6
Ανίκανοι	14	14
Ικανοί	6.784	6.210

 

  Σημειώνει ακόμα πως οι Ορθόδοξοι ήταν η συντριπτική πλειοψηφία και υπήρχαν 693 Καθολικοί που όλοι συγκεντρώνονταν στο Δήμο Θήρας.

Τα επαγγέλματα ήταν :

	Δήμος Θήρας	Δήμος Καλλίστης
Ιερείς Ανατολικού δόγματος	22	36
Ιερείς Δυτικού Δόγματος	23
Συγγραφείς	1	0
Διδάσκαλοι	7	4
Μαθηταί σχολείων	322	262
Νομομαθείς	1	0
Αναφορογράφοι	4	1

Ιατροί	2	0
Φαρμακοποιοί	1	0
Μαίαι	9	10
Φλεβοτόμοι (!!!!!)	4	3
Δημόσιοι Υπάλληλοι	28	8
Δημοτικοί Υπάλληλοι	29	31
Στρατιωτικοί	16	19
Ναύται	912	412

Συνεχίζουμε την καταγραφή των επαγγελμάτων στη Σαντορίνη του 19ου αιώνα, όπως την παραθέτει ο σπουδαίος Θηραίος Ιατροφιλόσοφος Ιωσήφ Δεκιγάλας (θα γίνει ειδικό αφιέρωμα σε αυτόν). Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι πως από τα επαγγέλματα που εντοπίζονται σε καθέναν από τους δύο Δήμους (Θήρας και Καλλίστης), σχηματοποιείται και μια εικόνα για την οικονομική και κοινωνική διάρθρωσή τους. Το γεγονός –για παράδειγμα- πως απουσιάζουν οι γιατροί, οι νομομαθείς, οι φαρμακοποιοί, οι καφεπώλες, οι παντοπώλες ή οι αρτοποιοί από το Δήμο Καλλίστης, μαρτυρά πως οι κάτοικοι ήταν σε μάλλον υποδεέστερη οικονομική μοίρα (υπερέχει σε γεωργούς, ιχθυοπώλες, τέκτονες (οικοδόμους), μυλωνάδες ή αχθοφόρους) ενώ η «αστική» ζωή της τότε Σαντορίνης επικεντρωνόταν στο Δήμο Θήρας.

Επάγγελμα	Δήμος Θήρας	Δήμος Καλλίστης
Κτηματίαι μεγάλοι	86	76
Κτηματίαι μικρί	555	386
Γεωργοί	525	665
Ποιμένες	4	14
Παντοπώλαι	10	0
Μεταπράται	41	16
Οινοπώλαι	7	0
Καφεπώλαι	4	0
Ιχθυοπώλαι	2	14
Μυλωθροί	37	41
Τέκτονες	12	26
Βαρελοποιοί	20	4
Ράπται	7	6
Σανδαλοποιοί	16	6
Εφαπλωματοποιοί	1	0
Νηών ακέσται (καλαφάται)	1	0
Σιδηρουργοί	3	1
Πεταλουργοί (τενεκετζίδες)	1	0
Βαφείς	1	0
Αχθοφόροι	18	28
Κουρείς	3	0
Χρυσοχόοι	1	1
Ωρολογοποιοί	2	0
Αργοί, ζώντες χωρίς επιτήδευμα	23	15
Άλλοι κάτοικοι	4.047	4.156
Το όλον	6.820	6. 252

ΤΑ ΔΗΛΗΤΗΡΙΩΔΗ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΤΕ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

Υπάρχει όμως ένα ακόμα συμπέρασμα που μπορεί να εξαχθεί από τη σοβαρή και εμπεριστατωμένη μελέτη του Δεκιγάλλα: Ο ίδιος παρ’ ότι ήταν ένας σπουδαίος, αντικειμενικός και σοβαρός επιστήμονας, δε χάνει την ευκαιρία να κάνει σημαντικές νύξεις για τις πολιτικές του απόψεις. Όπως είναι γνωστό την εποχή που του ανατέθηκε η έρευνα (1841) στην Ελλάδα βασίλευαν ο Όθων και η Αμαλία. Την 3η Σεπτεμβρίου 1843 όμως ξέσπασε μια επανάσταση (τα νήματα είχε κινήσει ο στρατηγός Μακρυγιάννης) που απαίτησε και κέρδισε την θεσμοθέτηση Συντάγματος. Κατ’ αρχάς το πόνημα του είναι αφιερωμένο στη Βασίλισσα Αμαλία, αλλά μάλλον κάτι τέτοιο θα μπορούσε να θεωρηθεί μέσα στο πνεύμα της εποχής, αν δεν υπήρχαν δύο δηλητηριώδη σχόλια που μαρτυρούν ισχυρή επιφύλαξη απέναντι στη Συνταγματική κυβέρνηση που προέκυψε μετά την 3η του Σεπτέμβρη.

Στο προοίμιο κιόλας της μελέτης αφού πολύ κομψά καταλογίσει στους τότε επαΐοντες αγραμματοσύνη (σε επόμενο δημοσίευμα θα δοθούν λεπτομέρειες) «σφάζει με το βαμβάκι» την τότε κυβέρνηση. Η πίκρα του ξεκινάει από το γεγονός πως όταν υπέβαλλε το πόνημά του, συνάντησε πλήρη αδιαφορία. Τότε εκείνος την έστειλε στη Γαλλική Ακαδημία και την Ιταλική Ακαδημία επιστημών του Τουρίνου (Τορίνο) – μη ξεχνάμε ότι όχι μόνο είχε σπουδάσει σε Ιταλία και Γαλλία αλλά είχε αρνηθεί και προτάσεις να διδάξει στα εκεί Πανεπιστήμια, προκειμένου να βοηθήσει τη γενέτειρα του, τη Θήρα. Τα δύο σπουδαία πνευματικά ιδρύματα, υποδέχθηκαν με ενθουσιασμό την έρευνά του και τον παρότρυναν να κάνει αντίστοιχη έρευνα για όλη την Ελλάδα. Εδώ ο Δεκιγάλλας, πραγματικά «κεντάει» με το φλεγματικό του χιούμορ. «Το επίπονον και δυσχερές τούτο έργον ήθελα ευχαρίστως εκτελέσει αν υπό της Κυβερνήσεως μοι εχορηγείτο η απαιτούμενη συνδρομή», γράφει και προσθέτει «αλλά κακκή τη τύχει η Σ υ ν τ α γ μ α τ ι κ ή (σ.σ η αραίωση των γραμμάτων υπάρχει στην έκδοση προφανώς προς υπογράμμιση) Κυβερνησίς μας, καίτοι μη δυναμένη ν’ αρνηθεί την ανάγκην τοιούτων Στατιστικών, ως εκ της ακολούθου περικοπής των Πρακτικών της Βουλής σαφέστατα δηλούται, ουδόλως όμως εφρόντισε μέχρι τούδε, και πιθανώς ουδέ θέλει ποτέ φροντίσει περί τοιούτων και τηλικούντων πραγμάτων, έως ου Θεού ευδοκούντος επανέλθη πάλιν ο προ τινος καιρού εγκαταλιπών την Ελλάδα αγαθός αυτής δαίμων… Γένοιτο…. Γένοιτο…. Γένοιτο….».

Η δεύτερη «βιτριολική» υπόμνηση του Ιωσήφ Δεκιγάλλα βρίσκεται στην παραπομπή για τους μονίμους και μη κατοίκους του νησιού. Όπως εξηγεί στην κατηγορία των μη μονίμων συμπεριλαμβάνονται οι «ναύται, οι έμποροι και οι στρατιώται» για να συμπληρώσει με νόημα: «αλλά μετά την τρίτην Σεπτεμβρίου πρέπει να κατατάξωμεν και τους δημοσίους υπαλλήλους!!!» (τα τρία θαυμαστικά δικά του). Αναφερόταν δηλαδή στην απαρχή των διώξεων, μετακινήσεων και μεταβολών που επέφεραν οι συχνές κυβερνητικές αλλαγές στην τάξη των δημοσίων υπαλλήλων, που τότε δεν απολάμβαναν καθεστώς μονιμότητας, αλλά ήταν εξαρτημένοι από τις διαθέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης.

Πηγή  www.santorinibusiness.com

υ.γ. Αλήθεια τί πιό ωφέλιμο από την άμεση επανατύπωση του τόσο σημαντικού βιβλίου για τη Σαντορίνη  και η διανομή του σε κάθε  κάτοικο του νησιού

Πληθυσμός Σαντορίνης ( 2001)

 Λίγο πριν αλλάξει και επίσημα η Δομή και του Δήμου Θήρας, ψάχνοντας ανακάλυψα στατιστικά στοιχεία του Πληθυσμού της Σαντορίνης μέσα από τη Στατιστική Υπηρεσία και γι αυτό το λόγο είπα να σας τα παρουσιάσω εδω.
http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP01_TB_DC_00_2001_01_F_GR.pdf ( Mόνιμος Πληθυσμός)
http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A1604/Other/A1604_SAP01_TB_DC_00_2001_02_F_GR.pdf ( Πραγματικός Πληθυσμός).

Επειδή μας ενδιαφέρει ο μόνιμος πληθυσμός έχουμε τα εξής στοιχεία:
1. Δήμος Θήρας 12.453 και κοινότητα Οίας Θηρασίας 1.272.
και πάμε τώρα σε κάποια από τα ιδιαίτερα στοιχεία - ερμηνετυικά τα οποία απορρέουν από μία πρώτη έρευνα.
2. Μεγαλύτερο πληθυσμιακα Δημοτικό Διαμέρισμα είναι το Εμπορείο με 2.450 κατοίκους και ακολουθούν τα Φηρά., το οποίο αντιστρέφεται όταν λάβουμε υπόψη μας την βασική "ενεργή" ηλικιακή ομάδα από πλευράς εργασίας. Στα Φηρά έχουν 1213 κατοίκους εντασσόμενους στην προαναφερθείσα κατηγορία εν αντιθέση με το Εμπορείο  που υπερτερεί στην ηλικιακή ομάδα 0-14 απ όλα τα χωρια με 534 παιδιά.
3. Ιδιαίτερη εντύπωση επίσης αποτελεί η σχεδόν  τρότο τινά πληθυσμιακή " Ισομέρεια" στην Οία. Οι 4 από τις 7 πληθυσμιακές ομάδες έχουν περίπου ίδια στοιχεία ποσοτικα.
4. Θετικότατη όμως εντύπωση μου προκαλεί το Δημοτικό Διαμέρισμα Βουρβούλου. Με 464 κατοίκους,εχει καλά ποσοστά πληθυσμιακά στις ηλικιακές ομάδες 0-14 ( 91κ) και 15-24 ( 55κ).  Αυτό δείχνει το εξής ότι παρά την μικρή πληθυσμιακή του έκταση, οι επόμενες γενιές δράσης στους κατοίκους του Βουρβούλου θα έχουν ιδιαίτερη πληθυσμιακή ανάπτυξη
5. Στις ηλικιακές ομάδες 65 και άνω ( 65-79, 80+) εχουμε συνολικά σε υπάρχον Δήμο Θήρας και Κοινότητα Οίας 1540 κατοίκους. Από αυτούς 259 είναι άνω των 80 άρα πρακτικά χρηζουν  ενίσχυσης βοήθειας από οποιονδήποτε. Αξιοπερίεργο είναι το ποσοστό της Θηρασιάς σε αυτή την παράμετρο  συγκεκριμένα 76 κάτοικοι άνω των 65 χρόνων, ενώ από αυτούς  4 είναι οι άνδρες άνω των 80 και  7 οι γυναίκες. ( Σύμφωνα πάντα με την απογραφή του 2001).
6. Συγκεκριμένα ο μόνιμος πληθυσμός στα χωριά της Σαντορίνης και στη Θηρασιά είναι:  Φηρά 2.353, Ακρωτήρι 419, Βόθωνας 676,βουρβούλος 464,  Εμπορείο 2450. Έξω Γωνια 370,  Επισκοπή Γωνιάς 1459 κ.,  Ημεροβίγλι 500 κ. Καρτεράδο 1110. Μεγαλοχώρι 457,  Μεσαριά 1461  Πύργος 734, και Οία 994, Θηρασιά 278.

αυτή ήταν μία σύντομη παρουσίαση των αποτελεσμάτων ..... Γίνεται σαφές οτι οι ανάγκες του πληθυυσμού και εν γένει τα στατιστικά στοιχεία ( Σαντορίνης αλλά και επικράτεας)_ θα βοηθήσουν πολυ στην αξιολόγηση της τοπικής και όχι μόνο πολιτικής που ακολουθεί η δημοτική αρχή.