Το "λακριντί" του Ιωσήφ Δεκιγάλλα με έναν λεπρό ( έκρηξη του 1866)

 Είναι φορές που κάποια ψήγματα ιστορίας του νησιού μας, δεν θέλουν ούτε καν ερμηνεία, μόνο μία απλή παράθεση. Σε ένα από αυτά, συναντάμε τον ξεχωριστό Ιωσήφ Δεκιγάλλα να συνομιλει  με έναν λεπρό της Σαντορίνης κατά τη διάρκεια της έκρηξης του 1866

Στο συλλογικό τόμο «Σαντορίνη», του Μιχ Δανέζη ( 1971), σσ. 397, ο Φίλιππας Κατσίπης (αντι) γράφει τον διάλογο αυτο: Το ημερολόγιο έγραφε   18 Φεβρουαρίου 1866 . 

«τότες που το νησί βογάριζε κι όλος ο  κόσμος πίστευε πως το νησί θα βούλιαζε ....[..]

Περί την 8 μ.μ. ὥρα  μετέβην ἐκτός τῆς πόλεω πρός τήν νοτιοδυτικήν άκτήν ἱνα ἐκεῖθεν παρατηρήσω κάλλιον τὸν μεταξύ Παλαιᾶς και Νέας Καμμένης πορθμόν ὅπου καί ἡ νῆσος  Ἀφρόεσσα κεῖται. Τά πυκνά νέφη τά μετά τοῦ μετεωριζόμενου ἀδιακόπως ἡφαιστείου ἀτμοῦ συγχεόμενα ἐκάλυπτον τόν ἀσέλην οὐρανόν καί καθίστων ἔτι μᾶλλον ζοφοδεστέραν τήν νύκτα. Βαθυτάτη σιγή πανταχόθεν μέ περιεκύκλου καί  αἱ φλογεραί λάμψεις τῆς Ἀφροέσσης  εἵλκυαν τά βλέμματά μου ὅθεν καθήμενος ἐπί τινός βράχου ἐτερπόμην , παρατηρῶν τήν λαμπράν τῆς Ἀφροέσσης φωταψίαν καί ἀκούων νῦν μέν τόν φλοῖσβον των, διακόσια περίπου μέτρα ὑπό τούς πόδας μου, προσκρουόντων εἰς τάς ἀποτόμους ακτάς κυμάτων, νῦν δὲ τήν γοεράν καί άπαισίαμ φωνήν των ἐπί τὼν βράχων νυκτοκοράκων, ὅτε ἤκουσα βρογχώδη φωνήν κράζουσαν με , καί στρέψας τούς ὀφθαλμούς εἶδον ὡς νυκτερινόν τι φάσμα , ἐνώπιόν μου ἕνα τῶν ἐκεί πλησίον διαμενόντων δυστυχῶν λεπρῶν, ὅστις τρεμούση τῇ φωνῇ καί παλλούση καρδία μοί εἶπε:

-          - Εἰπέ, σέ παρακαλῶ  καί εἰς ἡμᾶς, πότε θά καταβυθισθῶμεν;... Σεῖς, ἔχετε τά ἀτμόπλοια, ἵνα σᾶς σώσουν, ἀλλα ἡμεῖς;.. ἡμεῖς  οἱ ἐγκαταλελειμμένοι καί ὑπ’αὐτῶν ἀκόμη τῶν στενότερων συγγενῶν...μακράν τῆς κοινωνίας τῶν ἀνθρώπων, εἰς ποῖον νά ἐλπίζωμεν;...

-         -  Κατηραμένος τῷ εἷπον, ὁ ἐλπίζων εἰς τόν ἄνθρωπον. Αἱ ἐλπίδες ἡμῶν ἔστωσαν εἰς τήν Θείαν Πρόνοια, τήν ὑπερ τῶν πτηνῶν καί τῶν ἑρπετῶν τῆς γῆς μεριμνῶσαν  αὕτη εἰσακούουσα τάςταπεινάς ἡμῶν δεήσεις θέλει εὐλογήσει διά τῆς κραταιᾶς αὐτῆς χειρός τήν προσφιλῆ ἡμῶν πατρίδα καί θέλει σώσει ἄπαντας...

ο Άγιος Ιωάννης ο ελεήμων
-ο χώρος του λεπροκομείου 

Μόλις εἶχον προφέρει τάς λέξεις ταύταας ὁτε βροντώδης  κρότος μοί ἀνήγγειλε νέαν ἐκπυρσοκρότησιν ὅθενστρέψας τοὺς ὀφθαλμούς εἶδον ἀναβάντων νέφη λευκοῦ ἀτμοῦ καί μύδρους καταπίπτοντας εἰς διάφορα τῆς θαλάσσης μέρη.

   - Ἰδε τῷ εἶπον, πόσον μεγάλα καί λαμπρά εἰσί τά ἔργα τῆς φύσεως, καί παρηγορήσας αὐτόν ἐπανέκαμψα εἰς τά ἴδια, ἀναπολῶν τὰ περικυκλοῦντα τήν δύστηνον ἀνθρωπότητα ἀπειράριθμα κακά.....

 -  Ματαιότης ματαιοτήτων, τά πάντα ματαιότης...»

Η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης το 1866

Μία από τις πιο σημαντικές εκρήξεις του ηφαιστείου της Σαντορίνης θεωρείται η γενομένη το 1866. Σημαντική κυρίως από την πλευρά των αναφορών. Η παρούσα ανάρτηση περιέχει τρία βασικά σημεία:α) δύο αναφορές από τον Ιωσήφ Δεκιγάλλα, τον μέγα Ιατροφιλόσοφο, όχι μόνο για τα της έκρηξης αλλά και για τη σχέση των λεπρών με την έκρηξη, και η τρίτη αναφορά γίνεται στη μνήμη του Καθηγητή Χρηστομάνη μέλους της ερευνητικής ομάδας που παρακολούθησαν την ηφαιστειακήέκρηξη του 1866

1) Έκρηξη 1866-Δεκιγάλλας -Περιοδικό Αλήθεια

 

2) Καλλιστορώντας τα της Σαντορίνης, έπεσα πάνω στο παρακάτω απόσπασμα από το αφιερωματικό τομίδιο[1] του Ν. Αλιπράντη στον Ιωσήφ Δεκιγάλλα. Αποδεικνυεται περίτρανα για άλλη μια φορά το γεγονός ότι η ιστορία της Σαντορίνης έχει να αναδείξει πολλά σημεία,  πολύ δε περισσότερο η μορφή του ιατροφιλοσόφου του 19^ου,

Τότες  που το ηφαίστειο βογάριζε κι’όλος ο κοσμος πίστευε πως το νησί μας θα βούλιαζε γράφει ο Δεκιγάλλας:  «Περί  την 8 μ.μ.  ὣραν μετέβην παρατηρήσω κάλιον τον μεταξύ Παλαιᾶς  και Νέας Καμμένης πορθμόν, ὃπου και ἡ νῆσος Ἀφρόεσσα κεῖται. Τά πυκνά νέφη τά μετά τοῦ μετεωριζομένου ἀδιακόπως ἡφαιστείου ἀτμοῦ συγχεομένα ἐκάλυπτον τον ἀσέληνον οὐρανον και καθιστών ἒτι μἂλλον ζοφοδεστέραν την νύκτα. Βαθυτάτη σιγή πανταχόθεν με περιεκύκλου  και αἱ φλογεραί λάμψεις τῆς Ἀφροέσσας εἳλκυαν τα βλέμματά μου, ὃθεν καθήμενος ἐπί τινός βράχου ἐτερπόμην, παρατηρῶν την λαμπράν τῆς Ἀφροέσσης φωταψίαν και ἀκούων νῦν μεν τον φλοῖσβον των, διακόσια περίπου μέτρα κυμάτων, νῦν δε την γοεράν καί ἀπαισίαν  φωνήν κράζουσάν με, και στρέψας τους ὀφθαλμούς εἶδον  ὡς νυκτερινόν τι φάσμα ἐνώπιόν μου ἕνα τῶν ἐκεῖ  πλησίον διαμενόντων δυστυχῶν λεπρῶμν, ὅστις τρεμούση τῇ φωνῇ και παλλούση καρδία μοί εἶπε:

-Εἰπέ, σε παρακαλῶ, και εἰς ἠμᾶς, πότε θα καταβυθίσθῶμεν´… Σεῖς, προσέθηκεν, ἒχετε τα ἀτμόπλοια, ἳνα σᾶς σώσουν, ἀλλ΄ ἡμεῖς;… ἡμεῖς οἱ ἐγκαταλελειμμένοι και ὑπ αὐτῶν ἀκόμη τῶν στενωτέρων συγγενῶν…., μακράν τῆς κοινωνίας τῶν ἀνθρώπων,  εἰς ποῖον να ἐλπίζωμεν´..

-Κατηραμένος, τᾠ εἶπον, ὁ ἐλπίζων εἰς τον ἄνθρωπον. Αἱ ἐλπίδες ἡμῶν ἔστωσαν εἰς τήν Θείαν Πρόνοιαν, την ὑπέρ τῶν πτηνῶν και τῶν ἑρπετῶν τῆς γῆς μεριμνῶσαν, αὕτη, εἰσακούουσα τάς ταπεινάς  ἡμῶν δεήσεις θέλει εὐλογήσει διά τῆς κραταιᾶς  αὐτῆς χειρός την προσφιλῆ ἡμῶν πατρίδα και θέλει σώσει ἅπαντας…

Μόλις εἶχον προσφέρει τάς λέξεις ταύτας ὅτε βροντώδης κρότος μοί ἀνήγγειλε νέαν εκπυροκοσότησιν, ὅθεν στρέψαν τους ὀφθαλμούς εἶδον ἀναβάντων νέφη λευκοῦ ἀτμοῦ και μύδρους καταπιπτόντας εἰς διάφορα τῆς θαλάσσης μέρη.

-Ἰδέ τῷ εἶπον, πόσον μεγάλα και λαμπρά εἰσί τά ἔργα τῆς φύσεως, και παρηγορήσας αὐτόν ἐπανέκαμψα εἰς τά ἴδια, ἀναπολῶν τα περικυκλοῦντα την δύστηνον ἀνθρωπότητα ἀπειράριθμα κακά…

-Ματαιότης ματαιοτήτων, τά πάντα ματαιότης….»

 ₃₎ Καθηγητής χημείας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών 40 χρόνια. Διετέλεσε και πρύτανης. Υπήρξε ο κύριος θεμελιωτής της χημείας στην Ελλάδα. Γεννήθηκε στη Βιέννη.

Ο πατέρας του, Κων/νος (1815-1861), πήγε στη Βιέννη απ' τη γενέτειρα του Μελένικο σε ηλικία οχτώ χρονών. Έβγαλε την Εμπορική σχολή, ήξερε τρεις ξένες γλώσσες και σπούδασε ζωγραφική. Παντρεύτηκε το 1839 την επίσης Μελενίκια Μαρία Καζάσση (από πατέρα Νιαουσαίο και μητέρα Αυστριακή) και εγκαταστάθηκε με την οικογένεια οριστικά στην Αθήνα το 1855.

Ο Αναστάσιος (πρωτότοκος), γεννήθηκε στη Βιέννη το 1841. Αφού πήρε τα πρώτα μαθήματα από Έλληνες δασκάλους (Α. Κατακουζηνό, γιατρό Θεσπιέα, Ε. Αθανασίου, Δεπάστα, αρχιεπίσκοπο Κύριλλο Χαιρωνίδη) φοίτησε 4 χρόνια στο Βιοτεχνικό γυμνάσιο (αριστούχος), μα το εγκατέλειψε και σπούδασε χημεία στο Πολυτεχνείο Βιέννης και υστέρα στα Πανεπιστήμια Γκύσσεν, Βερολίνου, Καρλσρούης και Αϊδελβέργης.

Εργάστηκε μετά για λίγο χημικός στη Φραγκφούρτη και στη Μόσχα. Το 1862, μόλις 21 χρονών, καλείται απ’ την Ελληνική Κυβέρνηση και διδάσκει φυσική στο Εθνικό Διδασκαλείο Αθηνών. Το 1863 γίνεται υφηγητής του Πανεπιστημίου, στο υπόγειο του οποίου ιδρύει με προσωπικά του έξοδα μικρό χημείο (το πρώτο στην Ελλάδα). Ταυτόχρονα διορίζεται καθηγητής φυσικής στη Σχολή Τεχνών του Πολυτεχνείου. Από τότε, παρ' όλες τις αντιδράσεις εναντίον του (τον κατηγορούσαν για ετερόχθονα), δεν παύει να μοχθεί και να προσφέρει σπουδαία έργα, όπως την «Ελληνική ονοματοθεσία των χημικών πράξεων και χημικών ουσιών», ανύπαρκτη ως τότε. Το 1864 δημοσιεύει την πρώτη στην Ελλάδα «Αναλυτική χημεία», διδάσκει όλη τη σειρά ανόργανης και οργανικής χημείας, εκπονεί προγράμματα χημείας για τα Γυμνάσια, καταρτίζει τη συλλογή οργάνων φυσικής-χημείας στη Σχολή Ευελπίδων, αναλύει τις σκωρίες και εκβολάδες τού Λαυρίου κλπ. Το 1866 μελετά τις εκρήξεις του ηφαιστείου Σαντορίνης, όπου και ανακαλύπτει ίχνη προϊστορικών κατοικιών. Κατά την διάρκεια της παραμονής του στην Σαντορίνη προήχθη στις 13 Απριλίου του 1866 από υφηγητής σε έκτακτος καθηγητής της Γενικής Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών..

Οργανώνει κατόπιν τρία νέα χημικά εργαστήρια και τέλος (1887-1889) το μεγάλο πανεπιστημιακό Χημείο της οδού Σόλωνος. Πήρε μέρος σε πολλά επιστημονικά συνέδρια και αποστολές (Παρίσι, Βουδαπέστη, Βιέννη, Λειψία, Βερολίνο, Ρώμη κλπ.). Ανέλυσε όλα τα ιαματικά νερά και ορυκτά της Ελλάδας. Ανέλαβε τέλος (1883) τη διοργάνωση και εποπτεία του δημοτικού φωτισμού Αθηνών. Πέθανε στην Αθήνα το 1906.

Προσωπικότητα βαθιά καλλιεργημένη και ανήσυχη, υπήρξε γοητευτικός δάσκαλος, ακούραστος ερευνητής, αγνός ανθρωπιστής, αυστηρός με τον εαυτό του, δίκαιος, φιλότεχνος, αισιόδοξος ως το τέλος της ζωής του. Αγαπούσε τους μαθητές του κι αυτοί τον λάτρευαν. Στάθηκε αντάξιο βλαστάρι της μεγάλης οικογένειας των Χρηστομανέων, που τόσες αξιόλογες μορφές ανέδειξε (λόγιους, καθηγητές, καλλιτέχνες, πολιτικούς κλπ.). Έγραψε 73 συγγράμματα και διατριβές: «Μέγα εγχειρίδιον της χημείας». «Εισαγωγή εις την ανόργανον και οργανικήν χημείαν». «Στοιχεία χημείας». «Αναλυτικοί πίνακες» κλπ.

Απ’ το γάμο του (1881) με την Αθηνά, κόρη τού Βαυαρού γιατρού του Όθωνα Von Lindermayer και της Αικατερίνης Προκοπίου Μπενιζέλου, απόκτησε πέντε παιδιά, μεταξύ των οποίων τον Κωνσταντίνο και τον Αντώνιο. 

http://www.meleniko.gr/anastchristomanos.html

---

[1] Ν. Αλιπράντης: «Ιωσήφ Δεκιγάλλας»Θηραίκά 5

Τ Αη Γιάννη τ Ελεήμονα....

Το γραφικό ξωκλήσι του Αγίου Ιωάννη του Ελεήμονα είναι καρφωμένο στα σπλάχνα της θηραϊκής γης και ανήκε στους λεπρούς της Σαντορίνης (κλικ εδώ), βρίσκεται στη κανλτέρα, νότια των Φηρών και στη περιοχή των παλιών ορυχίων (μπαλάδες).

Φέρει μέχρι σήμερα δυο χωρίσματα με εσωτερική επικοινωνία με κιγκλίδωμα. 

Την ημέρα της γιορτής του Αγίου όλος ο κόσμος πήγαινε να συνεορτάσει με τους λεπρούς και κατά το συνήθειο του νησιού για πανηγύρια, οι γυναίκες έφερναν γλυκά και κουλουράκια για τους λεπρούς, έθιμο που επιβίωνε μέχρι που έκλεισε το λεπροκομείο. 

Όπως διαβάζουμε στην εφημερίδα «Σαντορίνη» του 1897 «εν τω ναίσκω συνήλθεν κόσμος φιλεόρτων και ούτω εόρτασαν και οι λεπροί μιαν ημέραν μετά του κόσμου, μεθ’ ου έχουν συνάψει διαζύγιον»

Στη λαική μνήμη διασώζεται η αξιοθαύμαστη συμπεριφορά του ιερέα Βελώνια. Όπως γράφεται στις τοπικές εφημερίδες «το εν τω ιερώ ποτηριω υπόλοιπον μετά την κοινωνιά των λεπρών, ο αείμνηστος Οικονόμος Βελώνιας εξερχόμενος του Βήματος του ναού πανηγυρικώς εξεκένωνε τούτο εις το στόμα του» 

Οικονόμος Νεόφυτος  Βελώνιας. Εφημέριος της Μητρόπολης, οπότε το ξωκκλήσι του Λεπροκομείου ήτανε της δικαιοδοσίας του. 

Πήγαινε και τους λειτουργούσε στο εκκλησάκι τους, που είχε ένα διαχωριστικό κιγκλίδωμα για να μην ανακατεύονται  οι λεπροί άρρωστοι με τους υγιείς. 

Τους παρηγορούσε, τους ρωτούσε για τις ανάγκες τους. Και το καταπληκτικό ήτανε  όπως προαναφέραμε ότι, ύστερα από τη μετάληψη των λεπρών, κατέλυε μπροστά στο εκκλησίασμα την Αγία Κοινωνία από το Δισκοπότηρο, από το οποίο είχε μεταλάβει τους λεπρούς, για να δείξει τη βαθύτατη πίστη του.

http://santoriniostypos.blogspot.com/2011/11/blog-post_4950.html

Λεπροκομείο Στη Σαντορίνη;;;; Πω πω και τι θα κάνουμε τώρα

Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που πρέπει και οφείλει να αντιμετωπίσει η Σαντορίνη είναι και η προάσπιση - ανάδειξη της τοπικής της Ιστορίας. Υπάρχουν πολλά ιστορικά γεγονότα στο νησί τα οποία είτε πλημελώς αναδεικνύονται είτε αφήνονται στη λήθη της ιστορίας, είτε δεν γνωρίζουν την ύπαρξη τους για να τα αναδείξουν... Η αλλιώς γιατί να μην αναδείξουμε στοιχεία του ευρύτερου πολιτισμού μας όπως το λεπροκομείο στη Σαντορίνη, το αντιτραχωματικό σχολείο ( τράχωμα = πάθηση των ματιών), αφηγήσεις από το σεισμό του 1956, .... και ναι ... Τα ορυχεία εξόρυξης της ελαφρόπετρας και η ιστορία τους.... Αλήθεια πόσος τρόμος μπορεί να διακατέχει όσους άκουνε τις φράσεις αυτές?? θα με συγχωρέσουν ποτέ που τις ανέφερα? θα μπορώ να κοινωνήσω και πάλι?? .... Τί πιο όμορφο να αναδείξουμε την δική μας ιστορία ( αν μας το επιτρέψουν αυτό) και να μην τσακωνόμαστε για.... χαζομάρες?γιατί να μην μάθει για π.χ. ο μικρός Χάρης από το Καμάρι ότι το νησί στο οποίο μένει είναι ΟΛΟΚΛΗΡΟ ένα μουσείο, με διάφορα εκθέματα !!! γιατί να μην μπορεί ο Ραφαήλ από το Ακρωτήρι να ξέρει από το σχολείο του ποιοί είναι οι μουσικοί της Σαντορίνης εδώ και 20 και 30 χρόνια?Πόσοι από εμάς δεν μεγαλώσαμε με τις βεγγέρες ακούγοντας τις γιαγιάδες και τους παππούδες να συνομιλούν για θέματα "περίεργα" Αυτές οι βεγγέρες έδειχναν το πνεύμα μιας άλλης Σαντορίνης... Μιας Σαντορίνης ΠΟΥ ΟΦΕΙΛΕΙ να μείνει ανέπαφη και ΝΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΟΥΜΕ ΖΩΣΑ... σε όλα τα επίπεδα!!! Γιατί λοιπόν αυτές τις βεγγέρες να μην τις κάνουμε βίωμα για τις σημερινές γενιές ( και όχι μόνο) και για όσους δεν τις γνώρισαν ποτέ?? Πόσοι από εμάς δεν έχουμε ακούσει για πχ ιστορίες και αφηγήσεις για το σεισμό του 1956 ή δεν ανατριχιάζουμε όταν κάθε χρόνο 9 Ιουλίου χτυπάνε γρήγορα οι καμπάνες για να θυμίσουν την ημέρα αυτή. Πόσοι από εμάς όμως ξέρουν παραπάνω από μία αφήγηση για το σεισμό? Δεν υπάρχει υλικό?? Τόσα βιβλία έχουν βγεί δεν έχετε παρατηρήσει ποτέ και πουθενά μία αφήγηση για το σεισμό?? και η γιαγιά Καδιώ τι κάνει?.... Η Σαντορίνη πρέπει να σταματήσει να προβάλλει μόνο το ηφαίστειο το ηλιοβασίλεμα και το Ακρωτήρι ( αλήθεια πότε θα ανοίξει και πάλι?) Το blog αυτό εχει σαν σκοπό : " να σπάσει τη πέτρα σε πολλά τέτοια θέματα") .... Το μόνο που με ενδιαφέρει είναι η Θεά Σαντορίνη να με ευχαριστήσει με το δικό της τρόπο!!! Αυτά προς το παρόν