Η Κυρήνη της Λιβύης

Σε παλαιότερο τεύχος Οκτώβριος 2009 της εφημερίδας " Θηραϊκά Νέα" διαβάζουμε το παρακάτω κείμενο του Ιστορικού Σαράντου Καργάκου σχετικά με την Κυρήνη

Η Africa Graecia της Θήρας

Ο ελληνικός κόσμος ήταν και είναι, από τα πρώτα ιστορικά του φανερώματα, ένας κόσμος σε διαρκή κινητικότητα. Γι αυτό είναι σωστό να μην μιλάμε για Ελλάδα, αλλά για… Ελλάδες. Εκτός από τη Magna Graecia της Νότιας Ιταλίας και Σικελίας, υπήρξε η Adriatica Graecia, η Ελλάς του Ροδανού, με προέχουσα πόλη τη Μασσαλία, που μας έδωσε τον πρώτο μεγάλο θαλασσοπόρο της Ιστορίας, τον Πυθέα, η Ελλάς των Στενών της Προποντίδος, με προέχουσα πόλη το Βυζάντιο, που ως Κωνσταντινούπολη ή Ινσταμπούλ ( εις την Πόλη), σφράγισε χιλιάδες χρόνια την ιστορική εξέλιξη. Υπήρξαν οι Ελλάδες του Εύξεινου της Μικράς Ασίας, της Μεσοποταμίας ως πέρα στις απώτατες ακτές της Ασίας. Υπήρξε όμως και η Ελλάδα της …. Θήρας. Το «λαβογέννητο» νησί του Αιγαίου είναι αυτό που δημιούργησε την Africa Graecia την Ελλάδα της Αφρικής. Κι αυτό από την παλαιότατη εποχή. Όπως δείχνει η τοιχογραφία του Ακρωτηρίου ( νηοπομπή), οι Θηραίοι είχαν εξαπλώσει τη ναυτική κυριαρχία τους ως τη Λιβύη. 
Μπορεί ο κόσμος που δημιούργησε τον πολιτισμό του Ακρωτηρίου να χάθηκε εξ αιτίας της γνωστής εκρήξεως, που λόγω « σεισμοπάθειας» των ειδικών, ακόμη δεν προσδιορίστηκε χρονολογικά, ωστόσο κάποτε ήλθαν από τη Σπάρτη οι Αίγειδες υπό τον Θήρα, που έδωσε το όνομά του στο νησί και συνάμα το δωρικό του χαρακτήρα . αλλά ο χώρος ήταν μικρός και φτωχός και τότε δεν υπήρχε…. Τουρισμός! « Έτσι σύμφωνα με τον χρησμό της Πυθίας, οι Θηραίοι, υπό τον Βάττο με οδηγό αρχικά τον πορφυροαλιέα Ορόβιο από την πόλη Ίτανο της νότιας Κρήτης, έφθασαν στη Λιβύη, έμειναν αρχικά στη νήσο Πλατέα και μετά εγκαταστάθηκαν σε μία περιοχή και ίδρυσε πόλη την Κυρήνη, μια από τις ένδοξότερες πόλεις του « Λαού των Βατράχων», όπως ονομάζει προσφυώς τους Ελληνές ο Πλάτων. Χάρη στο σπάνιο φαρμακευτικό φυτό ( έκανε και για φαγητό) το σιλφιο, χάρη στη γενικότερη ευφορία του εδάφους, κυρίως όμως χάρη στην αξιοσύνη των κατοίκων της, η Κυρήνη, παρότι σήμερα ανεστημένη κατά μικρό μέρος, διαθέτει έκταση και όγκο μνημείων που ξεπερνά μαζί την Ολυμπία και τους Δελφούς. Κάθε μέρα έρχονται πολλά σε φως, χωρίς καμία ελληνική συνδρομή ( κακώς). Η Κυρήνη ανέδειξε μεγάλους Ολυμπιονίκες, που τους ύμνησε ο Πίνδαρος, σπουδαίους νομοθέτες ( πρώτη μορφή δημοκρατίας), μία πλειάδα φιλοσόφων με αρχηγέτη τον Αρκεσίλαο, μεγάλους ποιητές , με κορυφαίο τον Καλλίμαχο, και με ένα σπουδαίο επιγραμματοποιό και σημαντικό πνευματικό κεφάλαιο του χριστιανισμού, τον Συνέσιο τον Κυρηναίο. 
Και το σπουδαίο. ΟΙ Κυρηναίοι ουδέποτε επί 1000 και πλέον χρόνια λησμόνησαν την από τη Θήρα και τη Σπάρτη καταγωγή τους. Ας μην τους λησμονάμε και εμείς. Ένα ταξίδι εκεί είναι μάθημα ελληνικότητας. 

Η Λιβύη των Ελλήνων

 

ΜΑΡΙΑ ΠΑΣΧΑΛΗ 

 

Όλα τα άρθρα του συντάκτη σε RSS

Η Λιβύη των Ελλήνων

Από την αρχαιότητα ώς σήμερα

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ:  09/03/2011, 07:56

Αρχαιολογικός χώρος στην παραθαλάσσια πόλη της Κυρήνης, η οποία ιδρύθηκε από τους Θηραίους το 631 π.Χ. και την περίοδο ακμής της αποτέλεσε σπουδαίο πνευματικό και πολιτιστικό κέντρο

 

Όποιος επισκεπτόταν τη Λιβύη πριν η χώρα παραδοθεί στον εμφύλιο πόλεμο, δύσκολα πίστευε ότι πρόκειται για το πλουσιότερο κράτος της Αφρικής. Μπορεί τα πλούσια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου να κατατάσσουν τη χώρα στην πρώτη θέση, όμως αυτός ο πλούτος σίγουρα δεν φαίνεται να έχει αντίκρισμα στην καθημερινότητα των απλών ανθρώπων. Ανοίγοντας τις πύλες στον τουρισμό τα τελευταία χρόνια, η Λιβύη του σήμερα κλονιζόμενου συνταγματάρχη Καντάφι προτιμήθηκε από αρκετούς Έλληνες, αφού οι δεσμοί των δύο χωρών χρονολογούνται από την αρχαιότητα.

Ο θρύλος μιλά για τον χρησμό του μαντείου των Δελφών, ο οποίος ώθησε αποίκους από την Θήρα (Σαντορίνη) να μεταναστεύσουν στην βόρεια Αφρική, ιδρύοντας το 631 π.Χ., την πόλη Κυρήνη. Μέσα σε 200 χρόνια οι Έλληνες κατάφεραν να αναπτύξουν ακόμα τέσσερις ημιαυτόνομες παραθαλάσσιες πόλεις : Ταύχειρα (Τόκρα), Πτολεμαϊς (Τολμέιτα), Εσπερίδες (Βεγγάζη) και Απολλώνια (ως λιμάνι της Κυρήνης), γνωστές ως Πεντάπολις. Όμως και κατά την οθωμανική περίοδο αρκετοί έλληνες -χριστιανοί και μουσουλμάνοι- είχαν καταφύγει στη Λιβύη. Μάλιστα στην πρωτεύουσα Τρίπολη η ελληνική κοινότητα υπήρξε εύρωστη, καθώς οι περισσότεροι Ελληνες ασχολούνταν με το εμπόριο, τη ναυτιλία, και την σπογγαλιεία.

Κάτω από την πρωτεύουσα Τρίπολη βρίσκονται θαμμένα τα ερείπια της αρχαίας Οίας η οποία μαζί με την Σαμπράθα στα δυτικά και την ρωμαϊκή Λέπτις Μάγκνα, το αλλοτινό εμπορικό λιμάνι των Φοινίκων στα ανατολικά, αποτελούσαν την Τριπολίτιδα.

Όμως περπατώντας έξω από τα τουριστικά μονοπάτια οι εικόνες αποκαλύπτουν μια δύσκολη καθημερινότητα. Στην Μεντίνα, το ομορφότερο αρχιτεκτονικά, κομμάτι της παλιάς πόλης της Τρίπολης δίπλα από την Πράσινη Πλατεία, τα παλιά σπίτια στεγάζουν αποκλειστικά σχεδόν αφρικανούς οικονομικούς μετανάστες, και ρημάζουν χωρίς καμιά συντήρηση, αφημένα στη μοίρα τους και τα σκουπίδια.

Σε ένα τμήμα της, συσπειρώθηκε και η ελληνική συνοικία με τα σπίτια και το κομμάτι της αγοράς, γύρω από τον ορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου. Οι χώροι του ναού αποτελούν τόπο συνάντησης των ελληνικών οικογενειών που έχουν απομείνει (σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, οι έλληνες μόνιμοι κάτοικοι δεν ξεπερνούν τους 400, μαζί με τις ελληνίδες που είναι παντρεμένες με Λίβυους).

Στα καταστήματα της Μεντίνα, σχεδόν όλα τα είδη είναι φερμένα από το εξωτερικό (υφάσματα από Ινδία, διακοσμητικά από Κίνα, κοσμήματα από Ιταλία), ενώ στα σουβενίρ κυριαρχούν εκείνα που απεικονίζουν τον συνταγματάρχη Καντάφι: ρολόγια, διακοσμητικά πιατάκια, γραμματόσημα, το «Πράσινο Βιβλίο» με φιλοσοφικές σκέψεις του ηγέτη κ.ά.

Τα βράδια οι πλατείες και οι δρόμοι με τα τεράστια πάνελ με την εικόνα του συνταγματάρχη και τα αποφθέγματα από το Πράσινο Βιβλίο, είναι έρημοι. Όταν κάποιος από το γκρουπ χρειάστηκε να μεταφερθεί σε νοσοκομείο μετά τα μεσάνυχτα, οργανώθηκε ολόκληρη επιχείρηση: επιστρατεύτηκε ο ντόπιος ταξιδιωτικός πράκτορας, ώστε να λογοδοτεί στα μπλόκα που είχε στημένα η αστυνομία (εν καιρώ ειρήνης) σχεδόν σε κάθε διασταύρωση. "Ποιοι είστε, γιατί τέτοια ώρα κυκλοφορείτε στο δρόμο, που πάτε;" , ήταν οι συνηθισμένες ερωτήσεις.

Στις καθημερινές ομαδικές μας διαδρομές με το πούλμαν, υπήρχε πάντα μαζί μας και ένας οπλισμένος αστυνομικός με πολιτικά, που επανέφερε στο «κοπάδι» όποιον τολμούσε να ξεμακρύνει λίγο απ τη ξενάγηση, και βεβαίως είχε πάντα ένα «μάτι» σε όσους κρατούσαν φωτογραφικές μηχανές.

Στην επαρχία η κατάσταση για τον περιηγητή ήταν ακόμα πιο δύσκολη. Πέρα από την παραλιακή λεωφόρο με τους φοίνικες και τα ακριβά ξενοδοχεία, η Βεγγάζη - η δεύτερη μεγάλη πόλη της Λιβύης και σημαντικό εμπορικό κέντρο-, που ιδρύθηκε επίσης από τους Θηραίους, έδειχνε να υποφέρει. Η αρχαία πόλη Εσπερίδες με τον κήπο με τα χρυσά μήλα που έκλεψε ο Ηρακλής, σύμφωνα με τον γνωστό μύθο, ξαφνιάζει. Παλιά ξεφτισμένα σπίτια, τεράστιες εργατικές παρακμιακές πολυκατοικίες, κόσμος φτωχοντυμένος περιφέρεται άσκοπα εδώ και εκεί.

Βρισκόμασταν στην Κυρήνη, όταν ζευγάρι του γκρουπ, αποφασίζει παράτολμα, παρά τις προειδοποιήσεις του ξεναγού, να «πεταχτεί» με ταξί μέχρι την Αλ Μπέϊντα γύρω στα 30 χλμ απόσταση, για χάζι και ψώνια. Καθ’ οδόν φυσικά τους συνέλαβε η αστυνομία, ανακρίνοντας τους ποιοι είναι και γιατί θέλουν να πάνε στην Αλ Μπέϊντα (μια συνηθισμένη επαρχιακή πόλη άνευ ενδιαφέροντος με λίγα καταστήματα), ο δε ταξιτζής συνελήφθη και τελικά κρατήθηκε, γιατί δεν πήρε άδεια από την αστυνομία για την μετακίνηση. Η αστυνομία, ενημέρωσε και επέπληξε τον ξεναγό που τους είχε «χρεωθεί», γιατί τους επέτρεψε να μετακινηθούν και όλο το απόγευμα γίνονταν διαβουλεύσεις μέχρι να τους αφήσουν αργά το βράδυ ελεύθερους και να επιστρέψουν πίσω στο ξενοδοχείο.

Λιμάνι της Κυρήνης είναι η Απολλώνια, όπου το 1897, την περίοδο του ελληνοτουρκικού πολέμου στην Κρήτη, μια από τις ομάδες μουσουλμάνων κρητικών που εγκατέλειψαν το νησί, βρήκε καταφύγιο δίπλα από τα ερείπια της αρχαίας πόλης και έκτισε το χωριό Σούσα. Ακόμα και σήμερα, οι μεγαλύτεροι μιλούν σχεδόν απταίστως την ελληνική γλώσσα και μάλιστα με κρητικό ιδίωμα και ονειρεύονται την Κρήτη που άκουσαν από τους παππούδες τους.

Αφήνοντας την "προεπαναστατική" Λιβύη, αυτό που κράτησα περισσότερο αλλά και που συμφώνησαν όσοι φίλοι έχουν επισκεφθεί αυτή τη χώρα, ήταν η θερμή φιλοξενία των Λίβυων. Μας άνοιξαν τα σπίτια τους, μας περιποιήθηκαν, μας έδειξαν την εκτίμηση τους και μας έπεισαν ότι αγαπούν την Ελλάδα και τους Έλληνες.
http://www.tovima.gr/world/article/?aid=388588

ΑΡΙΣΤΙΠΠΟΣ Ο ΚΥΡΗΝΑΙΟΣ Κυρήνη περ. 435 - 355 π.Χ.

http://www.mousa.gr/html/aristippos.html

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

O Κυρηναίος. Έλληνας φιλόσοφος, ιδρυτής της Κυρηναϊκής σχολής. Καταγόταν από εύπορη οικογένεια της Κυρήνης. Σε ηλικία ήταν λίγο μεγαλύτερος από τον Πλάτωνα. Έζησε περίπου στα 435 – 355 π.Χ. Αρχικά ήταν μαθητής του Πρωταγόρα, του οποίου η θεωρία για τις αισθήσεις τον επηρέασε πολύ. Αργότερα έγινε μαθητής του Σωκράτη, αλλά η διδασκαλία του δεν κατόρθωσε να αλλάξει τις βιοθεωρητικές του αντιλήψεις. Έτσι, μετά τον θάνατο του Σωκράτη, συνέχισε να ζεί ως σοφιστής στην Αθήνα και σε πολλά μέρη της Ελλάδας και για αρκετό διάστημα έζησε μαζί με τον Πλάτωνα στην αυλή του Διονυσίου, τυράννου των Συρακουσών.

Η διδασκαλία του Σωκράτη τον βοήθησε στο να ενισχυθεί η άποψή του ότι η γνώση έχει αξία για τον άνθρωπο μόνον όταν εκπληρώνει πρακτικούς και, κυρίως, ηθικούς σκοπούς.

Κανένα σύγγραμμα του Αριστίππου δεν έφθασε στις ημέρες μας. Ο Διογένης ο Λαέρτιος αναφέρει μόνο τίτλους συγγραμμάτων του. Τη διδασκαλία του στη σχολή συνέχισε η κόρη του Αρήτη, η οποία μύησε και τον γιό της Αρίστιππο τον νεότερο, στη διδασκαλία του παππού.

Ο Αρίστιππος αρνείται να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο εκτός από τα προβλήματα που σχετίζονται απευθείας με την ηθική. Για τον λόγο αυτό, συναντούμε σε τούτο τον φιλόσοφο σκέψεις που αφορούν αποκλειστικά την ηθική και, παράλληλα, την ψυχολογία των συναισθημάτων.

Ο Αρίστιππος σκέπτεται όπως ο Ηράκλειτος και υποστηρίζει ότι, καθώς αλλάζουν τα πάντα, έτσι αλλάζει και το ανθρώπινο σώμα. Εξαιτίας αυτής της αλλαγής διαταράσσεται κάποτε η αρμονία που είναι η φυσική κατάσταση του σώματος. Αλλά μπορεί να αποκατασταθεί και πάλι. Η δυσαρμονία δημιουργεί πόνο, η δε αρμονία ηδονή. Επίσης, οι συναισθηματικές καταστάσεις σχετίζονται με τις κινήσεις. Κινήσεις ήρεμες, απαλές προκαλούν ηδονή, ενώ σκληρές και απότομες πόνο. Η τέλεια ακινησία δεν προκαλεί ούτε πόνο ούτε ηδονή. Ο άνθρωπος αξίζει να φθάσει μόνο σε μία από αυτές τις τρεις καταστάσεις, στην ηδονή. Έτσι, κατά τον Αρίστιππο, μοναδικός σκοπός της θέλησης είναι η ηδονή. Με αυτό τον τρόπο, η ηδονή ταυτίζεται με την αρετή. Ό,τι προκαλεί ηδονή είναι καλό, ό,τι προκαλεί πόνο είναι κακό. Οι υπόλοιπες καταστάσεις, έξω από αυτή, πρέπει να μας είναι αδιάφορες.

Στην ερώτηση: «τι είναι αρετή;» ο Αρίστιππος απαντά αδίστακτα: «αρετή είναι η ηδονή». Με αυτή την αντίληψη γίνεται ιδρυτής του ηδονισμού. Ο ηδονισμός αυτός είναι ένα είδος του ευδαιμονισμού που συναντούμε στον Σωκράτη. Στον Σωκράτη, όμως, ευδαιμονία είναι διαρκής ηρεμία και υγεία της ψυχής, αλλά ένα στιγμιαίο ηδονικό συναίσθημα. Δεν τον ενδιαφέρει το είδος και η προέλευση της ηδονής. Σαν είδος, κάθε ηδονή έχει την ίδια αξία με μιαν άλλη, διαφορετικού είδους. Οι ηδονές δεν διαφέρουν ποιοτικά, αλλά διαφέρουν ως προς τον βαθμό της έντασης. Οι υλικές ηδονές (προκαλούνται από τα αισθητήρια) είναι ανώτερες από τις ηθικές, επειδή είναι άμεσες. Επιπλέον, οι ηθικές ηδονές δεν είναι στιγμιαίες, αλλά διαρκείς.

Κατά τον Αρίστιππο, η αρετή δεν είναι τίποτα αλλά παρά μια όσο το δυνατόν πιο έντονη στιγμιαία ηδονή. Για να φθάσει κανείς σε μια τέτοια ηδονή, χρειάζεται φρόνηση. Η έννοια αυτή αποτελεί το σωκρατικό στοιχείο στη φιλοσοφία του Αριστίππου. Μόνο χάρη στη γνώση μπορούμε να γίνουμε ευτυχείς. Έτσι, αποκλειστικά για τον λόγο αυτό, η γνώση είναι μια αξία. Η γνώση απαλλάσσει τον άνθρωπο από προλήψεις, θρησκοληψίες και πάθη. Διδάσκει στον άνθρωπο να επωφελείται, όσο μπορεί καλύτερα, από τα αγαθά της ζωής. Η γνώση χαρίζει σε αυτόν που την κατέχει σιγουριά και αυτοπεποίθηση. Χάρη σε αυτή τη σιγουριά, ο σοφός δεν παρασύρεται από τις προκλήσεις του έξω κόσμου. Επίσης, κυριαρχεί στις συνθήκες του περιβάλλοντός του και τη χρησιμοποιεί σύμφωνα με τις δικές του επιθυμίες. Τέλος, ο σοφός, εξαιτίας της σιγουριάς που νιώθει, έχει την ικανότητα να είναι κύριος του εαυτού του, ακόμη κι όταν δοκιμάζει την ηδονή. Κατά τον Αρίστιππο και τους οπαδούς του, σοφός είναι αυτός που ξέρει να επωφελείται από τα αγαθά της ζωής. Ένας τέτοιος άνθρωπος επωφελείται από την καλή πλευρά των πραγμάτων καθώς και από τα αντικείμενα και τα πρόσωπα του περιβάλλοντός του. Αλλά ποτέ, στη διάρκεια της ηδονής, δεν χάνει τον έλεγχο των πράξεών του. Ξέρει να κυριαρχεί στα πάθη του. Ποτέ δεν προσπαθεί να αποκτήσει τα αδύνατα. Και τις μέρες που δεν είναι πολύ ευτυχισμένος, ξέρει να μη χάνει την ψυχική του ηρεμία και ευδιαθεσία.
  Ο Αρίστιππος δεν δίνει σημασία στην κοινωνική ζωή, είναι ατομιστής. Κι αυτός, όπως οι σοφιστές, γυρνά από πόλη σε πόλη. Οι περιοδείες του τού επέτρεπαν να μένει αδέσμευτος από κάθε πολιτικοκοινωνική τάξη και να ζει ελεύθερα. Όσο για τη θρησκεία, ήταν τελείως αδιάφορος και θεωρούσε όρο βασικό για τον σοφό άνθρωπο την απαλλαγή από τις παράλογες θρησκευτικές πεποιθήσεις.