Η έκρηξη του 726 μ.Χ. και η Αγία Θεοδοσία, προστάτιδα των Καστελιών της Σαντορίνης

Για τη δεκαετία αυτή θα σταθούμε σε δύο από τα πιο σημαντικά ιστορικά πεδία που συσχετίζονται είτε άμμεσα είτε έμμεσα με τη Σαντορίνη.

Με τον όρο Εικονομαχία εννοείται μεγάλη μεταρρυθμιστική κίνηση που ξέσπασε στο Βυζαντινό Κράτος τον 8ο και 9ο αι. που από θρησκευτική εξελίχθηκε και σε πολιτική διαμάχη για τη λατρεία των εικόνων. Η Εικονομαχία τελικά δίχασε τους Βυζαντινούς σε «Εικονομάχους»και «Εικονολάτρες»

«Την αφορμή για την έναρξη της εικονομαχίας φαίνεται ότι έδωσε ένας καταστροφικός σεισμός που είχε επίκεντρο το θαλάσσιο χώρο μεταξύ Θήρας και Θηρασίας (726). Ο σεισμός ερμηνεύτηκε ως εκδήλωση θείας οργής, διότι, τάχα, η λατρεία των εικόνων αποτελούσε εκδήλωση ειδωλολατρίας στο χώρο της Εκκλησίας.

Το 726 ο Λέων Γ' εξαπέλυσε την πρώτη επίθεσή του κατά των εικόνων. Με διαταγή του ο στρατός απομάκρυνε από τη Χαλκή Πύλη των ανακτόρων μια εικόνα του Χριστού. Το οργισμένο πλήθος αντέδρασε και ξέσπασαν οδομαχίες. Η αντίδραση κατά της εικονομαχικής πολιτικής απλώθηκε από την πρωτεύουσα στο Θέμα Ελλάδος (σημερινή ανατολική Στερεά Ελλάδα). Ο θεματικός στόλος κινήθηκε εναντίον του Λέοντος, αλλά κατατροπώθηκε κοντά στον Ελλήσποντο[1].»

Για την έκρηξη του 726  π.Χ. ο Θεοφάνης αναφέρει : «Τον ίδιο χρόνο (726), το καλοκαίρι, ανέβρασε η θάλασσα και σαν από καμίνι σηκώθηκε ατμός από το βυθό ανάμεσα στη Θήρα και τη Θηρασία . Αυτό κράτησε κάμποσες μέρες. Στο μέσο αυτό της φοβερής φωτιάς σχηματίστηκε ένα νέο νησί που συνενώθηκε με το νησί Ιερά. Όπως η Θήρα και η Θηρασία, έτσι και το νεοσχημάτιστο νησί όφειλε τη γένεσή του στην έκρηξη του ηφαιστείου και δημιουργήθηκε στη διάρκεια της βασιλείας του αντίχριστου Λέοντος. Ο αυτοκράτορας εξήγησε αυτό το σημάδι της θείας οργής εναντίον του με τρόπο ευνοϊκό για τον εαυτό του και σήκωσε ακόμη πιο αναίσχυντο πόλεμο εναντίον των αγίων και σεπτών εικόνων. Και ο λαός της Βασιλεύουσας εξαιτίας της απέραντης λύπης του για τις καινοφανείς διδασκαλίες προσπάθησε να επιτεθεί και να σκοτώσει τους στρατιώτες του αυτοκράτορα που καθαίρεσαν την εικόνα του Χριστού στη Χαλκή Πύλη. Και τότε πολλοί από αυτούς τιμωρήθηκαν για την ευσέβειά τους με ακρωτηριασμούς, μαστιγώσεις, εξορίες και πρόστιμα και ιδιαίτερα οι αριστοκράτες και επιφανείς.[2]»

Παράλληλα, δε την ίδια περίοδο στην Κωνσταντινούπολη  «η πρώτη εκδήλωσις των εικονομάχων ήταν η καταστροφή της εικόνας του Χριστού, της ευρισκόμενης εις τα προπύλαια των αυτοκρατορικών ανακτόρων», το γεγονός το οποίο συσχετίζεται άμεσα με την Αγία Θεοδοσία την οσιομάρτυς την Κωνσταντινουπολίτισσα, η οποία είναι και η προστάτιδα των καστελιών της Σαντορίνης.

«Ἡ Ἁγία Ὁσιομάρτυς Θεοδοσία καταγόταν ἀπὸ τὴν Κωνσταντινούπολη καὶ γεννήθηκε ἀπὸ γονεῖς πλουσίους καὶ εὐσεβεῖς. Σὲ ἡλικία ἑπτὰ ἐτῶν, ἀφοῦ ἔμεινε ὀρφανὴ ἀπὸ πατέρα, εἰσῆλθε σὲ μοναστήρι, ὅπου μετὰ ἀπὸ λίγο ἐκάρη μοναχή. Μετὰ τὸν θάνατο καὶ τῆς μητέρας της, ἀφοῦ ἐπούλησε καὶ διεμοίρασε στοὺς φτωχοὺς τὰ ὑπάρχοντά της, ἀπαλλάχτηκε ἔτσι ἀπὸ τὶς γήινες φροντίδες, ἐπιδόθηκε μὲ μεγαλύτερο ζῆλο, στὴν ἀπόκτηση τῆς τελειότητος καὶ τῶν μοναχικῶν ἀρετῶν, ἀσκούμενη στὴ μονὴ ποὺ βρισκόταν κοντὰ στὸ Σκοτεινὸ Φρέαρ καὶ ἐπονομαζόταν Ἀσπάρου στέρνη.

Ὅταν ἦλθε στὸ θρόνο ὁ Λέων ὁ Ἴσαυρος (717 – 741 μ.Χ.), ἐξαπολύθηκε ἄγριος διωγμὸς ἐναντίον τῶν εἰκονόφιλων καὶ τῶν ἱερῶν εἰκόνων, ὁ δὲ Πατριάρχης Γερμανός, στερεὸς προμαχώνας τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐκδιώχθηκε καὶ ἀντικαταστάθηκε ἀπὸ τὸν εἰκονομάχο Ἀναστάσιο. Κατὰ τὴν ἔναρξη τοῦ διωγμοῦ διέταξε τὴν καθαίρεση καὶ καταστροφὴ τῆς εἰκόνος τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία εὑρισκόταν ἀπὶ τῆς Χαλκῆς Πύλης.

Τότε ἡ Θεοδοσία, ἐπικεφαλῆς καλογραιῶν καὶ ἄλλων γυναικῶν, ὅρμησαν καὶ κατέρριψαν ἀπὸ τὴν κινητὴ σκάλα τὸ σπαθάριο ποὺ ἀνέβηκε, γιὰ νὰ καταστρέψει τὴν εἰκόνα, καὶ μὲ πέτρες καὶ ξύλα ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ Πατριαρχείου. Μπροστὰ σὲ αὐτὴ τὴν κατάσταση ὁ Πατριάρχης Ἀναστάσιος ἀναγκάσθηκε νὰ ἐγκαταλείψει τὸ Πατριαρχείο. Ἡ στρατιωτικὴ δύναμη ποὺ ἐπενέβη, ἄλλες μὲν ἀπὸ τὶς γυναῖκες ἐφόνευσε, ἄλλες δέ, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὴν Θεοδοσία, συνέλαβε. Καὶ ἀπὸ τὶς συλληφθεῖσες ἄλλες ἐλευθέρωσαν, ἄλλες ἐνέκλεισαν στὶς φυλακὲς ἢ ἐξαπέστειλαν στὴν ἐξορία. Τὴν δὲ Θεοδοσία, ἀφοῦ ἐκακοποίησαν, τὴν ὁδήγησαν στὴν τοποθεσία τοῦ Βοὸς καὶ τὴν κατέσφαξαν, ἀφοῦ διαπέρασαν τὸ λαιμό της διὰ κέρατος κριοῦ. Τὸ τίμιο λείψανό της περισυνελέγη καὶ ἐνταφιάσθηκε στὴ μονὴ Δεξιοκράτους, πολλὰ δὲ θαύματα ἐπιτελοῦσε στοὺς πιστούς, ποὺ προσέρχονταν μὲ πίστη καὶ εὐλάβεια.»[3]

 Στο σημείο αυτό οφείλω να ερμηνεύσω τις διφορούμενες βιογραφίες της Αγίας Θεοδοσίας ώστε να συνδυαστούν με την 29^η Μαίου ημέρα μνήμης Της. Στην περίπτωση που η βίαια σφαγή της έγινε το 726 μ.Χ ( έτσι αναφέρεται ή δικαιολογείται σε κάποιους συναξαριστές), τότε δικαιολογείται η ημέρα μνήμης της. Στην περίπτωση που ο θάνατός της έγινε μετά από 4 χρόνια, τότε η ημέρα μνήμης της Αγίας συνδυάζεται με το περιστατικό της προσπάθειας καταστροφής της εικόνας του Χριστού, στο οποίο πρωτοστάτησε η Αγία.

«Αν συνδυάσουμε τις ανωτέρω πληροφορίες με το μαρτύριο της Αγίας, , πρέπει να πιστέψουμε ότι η Αγία Θεοδοσία που ήθλησε και μαρτύρησε μπροστά από την Χάλκη Πύλη, εθεωρήθη ως προστάτις των Ανακτόρων που ήταν τριγυρισμένα με τείχη σαν τα Καστέλια.»[4]

Εκκλησίες της Αγίας Θεοδοσίας στη Σαντορίνη βρίσκονται στο Ακρωτήρι, το Εμπορείο, τον Πύργο, το Ημεροβίγλι.  Για το «Καστέλι του Αγίου Νικολάου»δλδ, το Κάστρο της Οίας,  οφείλω να τονίσω, διαβάζοντας τις πηγές , ότι χρήζει περαιτέρω έρευνας η ύπαρξη τα παλαιότερα χρόνια εκκλησίας αφιερωμένης στην Αγία Θεοδοσία. Οι παλαιότεροι ερευνητές την αναφέρουν την Αγία ως προστάτιδα όλων των Καστελιών της Σαντορίνης βέβαια….

Είδατε το λοιπός πόσο θα μπορούσε να συνδυαστεί η ημέρα μνήμης της Αγίας με μέρος της ανάδειξης της τοπικής ιστορίας: Η Σχέση του Ηφαιστείου με την κοινωνία του νησιού , το βίο της Αγίας Θεοδοσίας και τα Καστέλια του νησιού που δημιουργήθηκαν περί τον μισό αιώνα αργότερα  !

---

[1] http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-B131/179/1254,4504/

[2] Θεοφάνης, Χρονογραφία, έκδ. C. de Boor, τόμ. 1, Λειψία 1883, 404-405

[3] http://www.synaxarion.gr/gr/sid/3455/sxsaintinfo.aspx

[4] Φ. Κατσίπης: «Τα καστέλια και η προστάτις των Αγία Θεοδοσία», στο Μ.Ι.Δανέζης «Σαντορίνη»1970

Οi νέοι σε Πολιστικούς Συλλόγούς στη Σαντορίνη;α μέρος

Η ανάρτηση αυτή θα ολοκληρωθεί σε δύο φάσεις:από τη μία θα σταθούμε σε έναν Σύλλογο που έχει αρκετά ΝΕΑ -σε ηλικία μέλη στο Διοικητικό του Συμβούλιο και θα συνεχίσει να έχει απ ότι φαίνεται ... και στη συνέχεια σε επόμενη ανάρτηση θα καλλιστορίσουμε γενικά. Αναφέρομαι στο Σύλλογο Ακρωτηριανών Θήρας  ο οποίος για άλλη μια φορά έχει και νέο σε ηλικία Πρόεδρο και άτομα γύρω του που μπορούν να συμβάλλουν στην σωστή δια-χείριση της Ιστορίας και του Πολιτισμού του Ακρωτηρίου. Το χορευτικό του Συλλόγου απαρτίζεται και αυτό από νέα μέλη με πάθος, όρεξη και πολύ κέφι . Είναι εκείνα τα μέλη τόσο του Διοικητικού όσο και ευρύτερα που ευτυχώς …..ακούνε ακόμα τις συμβουλές κάποιων στο θέμα της Παράδοσης.! 

Αγαπητέ Βαλάντη αναλαμβάνοντας και συ με τη σειρά σου μετά τον Νίκο τα ηνία του συλλόγου, θα μου επιτρέψεις λοιπόν να τονίσω κάποια πράγματα που τα έχουμε συζητήσει και διαφορετικά:

·         Προσοχή στα βήματα σου, Κάθε βήμα πρέπει να γίνεται με πολύ σκέψη. Έχετε τη μαγιά σαν σύλλογος να αναδείξετε κάτι διαφορετικο… Κάντε το!!!

·         Αν χρειαστεί να τραβήξεις αυτάκι πράξε το…. Το ότι είσαι νέος δεν σημαίνει ότι κάποιοι θα προσπαθήσουν  να κρυφτούν πίσω από σένα! Στη Σαντορίνη το ξέρεις καλά, όλοι όσοι βρίσκονται σε θώκους «πολιτιστικούς» βρίσκονται εκεί για δύο λόγους, ή για τη συνεισφορά ή για την προβολή…..!! Δείξτε τι αξίζει η νέα γενιά….

·         Μια ειδική πρόταση που θα αναλυθεί και ευρύτερα στο επόμενο μέρος:Βάλε τις υπευθύνους των χορευτικών να μην σταθούν μόνο στην έννοια του δείχνω χορό …. Αλλά και στο τι ακριβώς σημαίνει χορός τραγούδι κ.λ.π…..

·         Βρείτε τρόπο να μάθετε στα παιδιά του χορευτικού και εν γένει στους νέους την ιστορία του Ακρωτηρίου…. Θέληση να βρεθεί…τρόποι υπάρχουν….

Μερικές από τις σκέψεις για αρχή……

Παρ’όλαυτά , ο Σύλλογος Ακρωτηριανών μας καλεί στο προ—καλοκαιρινό ετήσιο γλέντι τους  τιμώντας τη μνήμη της Αγίας Θεοδοσίας ο Σύλλογος Ακρωτηριανών Θήρας τιμά την μνήμη της προστάτιδάς του Αγ. Θεοδοσίας, το Σάββατο 26 Μαιου στα γραφεία του Συλλόγου ( Αναγνωσταρά 38 και Κορώνης –Κερατσίνι.), στις 20.15. Θα προηγηθεί  εσπερινός στον Ιερό ναό Αγίου Αντωνίου Αμφιάλης, στις 18.30. 

Βαλάντη, απ’ότι βλέπω στο πρόγραμμα θα υπάρχει και η επίσημη παρουσίαση του cd που δημιουργήσατε…! Αν χρειαστεί , ελπίζω ότι θα δεχτείς κριτικές εε?

Θα τα πούμε το Σάββατο  το λοιπός, !

Σύλλογος Ακρωτηριανών Θήρας - Εορτή Αγίας Θεοδοσίας

Σήμερα είναι η μέρα μνήμης της Αγίας Θεοδοσίας, προστάτιδας των Καστελιών της Σαντορίνης ( για τα οποία θα επανέλθουμε με ιστορικά στοιχεία και πάλι), αλλά και του Συλλόγου Ακρωτηριανών Θήρας. Ο Σύλλογος λοιπόν της ΑΘήνας, τίμησε την προστάτιδα Αγία του με εσπερινό στον Ιερό ναό Αγίου Αντωνίου Κερατσινίου, περιφορά της εικόνας, προσφορά της "πανηγυρης" και πολύ μα πολύ χορό στο χόρο των γραφείων του Συλλόγου.






Σύλλογος Ακρωτηριανών Θήρας ( Εορτή Αγίας Θεοδοσίας - 2011) from thiraios on Vimeo.

Της Αγίας Θεοδοσίας στην Αθήνα

Όπως σας είχα πει δυστυχως λόγω προσωπικού θλιβερου γεγονότοτς δεν μπρούσα να βρισκομαι στο Πανηγύρι της Αγίας Θεοδοσίας στην Αθήνα, Ευτυχώς είχα καλό και άξιο αντικαταστάτη.Αναφέρομαι στο Γιώργο Δαμασκηνό, από του οποίου το κανάλι σας παρουσιάζω τα βιντεάκια ( που ευτυχώς τα ανέβασε) από εκείνη τη βραδυα. Στο βιολί ήταν ο Νίκος Οικονομίδης και στο λαούτο ο δικός μας Αντώνης Πρέκας ( Φαρισαίος)