Το πανηγύρι του Άη Γιώργη του Σιδερίτη στην Επισκοπή (Μέσα) Γωνιάς.

Κείμενο και φωτογραφίες Βαγγέλης Ι. Παράβας

Του Άη Γιωργιού γιορτάζεται στις 23 του Απρίλη, αλλά καθώς είναι πολύ πιθανό να πέφτει στη Μεγάλη Σαρακοστή, κατά τη διάρκεια της οποίας αποφεύγονται χαρμόσυνοι εορτασμοί ένεκα των πένθιμων και τεθλιμένων γεγονότων της Σταύρωσης, είναι κινητή εορτή, οπότε μετατίθεται την επομένη της Λαμπρής, όπως συνέβη και εφέτο (2016), που τους Γιώργηδες τους γιορτάσαμε τη δεύτερη μέρα του Μαγιού.

Έξον όμως από την ημερομηνία αυτή οι Κυκλαδίτες βρίσκουν πολλές ευκαιρίες να γιορτάσουν τους Γιώργηδες, όπως και συμβαίνει στη Μέσα Γωνιά, στο μικρό χωριουδάκι που βρίσκεται στις ανατολικές πλαγιές του Προφήτη Ηλία. Εκεί, πάνω από το χωριό και στο τέλος περίπου ενός φιδογυριστού, σχεδόν αρχαίου καλντεριμιού, βρίσκεται το εκκλησάκι του Άη Γιώργη του Σιδερίτη. Ο Σιδερίτης στολισμένος κι όμορφος, γιορτάζεται στις 3 του Νοέμβρη, ενώ το φθινόπωρο έχει ήδη μπει για τα καλά, και οι πρώτες βροχές έχουν ξεδιψάσει κάπως την άνυδρη θηραϊκή γη. Το ξωκκλήσι βρίσκεται ανάμεσα σε αναβαθμίδες με κοντές φιστικιές, ένα από τα παραδοσιακά προϊόντα του νησιού, και από τα λίγα δέντρα που βρίσκει κανείς στη Σαντορίνη.

Από τη γιορτή δε λείπει φυσικά το  παραδοσιακό πανηγύρι, και σε όλους τους προσερχόμενους μετά τη λειτουργία και την θεία κοινωνία, προσφέρονται από τους κτήτορες (?) του ξωκκλησιού παραδοσιακά εδέσματα, όπως ψάρι σαβόρε, (τηγανητά ψάρια με σκόρδο και δεντρολίβανο σβησμένα σε ξύδι) και βέβαια το κουφέτο με την ανείπωτη γλύκα του.

Αξιοσημείωτο γεγονός στο πανηγύρι του Άη Γιώργη του Σιδερίτη είναι το κρέμασμα του μπακαλιάρου. Από νωρίς, και κατά τη διάρκεια της λειτουργίας, έξω από εκκλησάκι και πάνω από το ρημίδι, τεντώνονται σκοινιά στα οποία κρεμιούνται μπακαλιάροι παστοί και ρέγγες καπνιστές. Με το πέρας της λειτουργίας ο κόσμος περνάει και σερβίρεται μόνος “ξελουριάζοντας“ το μπακαλιάρο και τη ρέγγα με το χέρι και συνοδεύοντάς τα με άφθονο ντόπιο σαντορινιό κρασί για να ξεπλύνει την αρμύρα τους.

Ο μπακαλιάρος ο “ξελουριαστός” ήταν ένας από τους μεζέδες της παλιάς Σαντορίνης, πριν την έλευση του ηλεκτρισμού και των ψυγείων. Κρεμασμένος στην πόρτα της κουζίνας συνόδευε το μεσημεριανό ή το απογευματινό κρασί σε μικρές “λουρίδες” που της τραβούσαν οι παλιοί με τα δάχτυλα.

Y.γ καλλιστορώντας: Με πολύ μεγάλη συγκίνηση και χαρά καλωσορίζω και επίσημα στην ομάδα μας τον Βαγγέλη Παράβα από μία ξεχωριστά αγαπητή οικογένεια  του Μεγαλοχωρίου, την οικογένεια Βίκτωρος Ακύλα. Έναν Επιστήμονα με εξαιρετικά διαφορετική πνοή και αγάπη για το νησί την οποία βγάζει όχι μόνο μέσα από τη φωτογραφία! Βαγγέλη ... τα παράλληλα μονοπάτια πολλές φορές... πρέπει να ενωθούν!!! 

Από τα "Σήμαντρα" του Εμπορείου.... στον "Καιόμενο" Πύργο ( Πάσχα 2016)

Ένα ιδιαίτερο και παλιό έθιμο είναι τα σήμαντρα στη περιοχή του Εμπορείου της Σαντορίνης. Έτσι λοιπόν οι κάτοικοι της περιοχής κάθε χρόνο το απόγευμα της Μεγάλης Παρασκευής, αναβιώνουν το έθιμό τους, γυρνώντας όλο το χωριό με διάφορα αυτοσχέδια σήμαντρα, καλώντας όλους τους συγχωριανούς ώστε να παρευρεθούν το βράδυ στην ακολουθία του Επιταφίου. 

Ξεκινούν από την πλατεία του χωριού με κορυφή της πορείας το φανάρι, την σημαία και ακολουθούν οι «Ροκάνες» (ξύστρες), τσαμπούνες κτλ. και περιφέρονται σ΄ όλο το χωριό.

Κατά την διάρκεια της διαδρομής τους, ακολουθούν διάφορα κεράσματα από «τσικουδιά» (ρακί), γλυκίσματα κτλ.
Διαμεσολαβούν ενδιάμεσες στάσεις στις εκκλησίες προκειμένου να προσκυνήσουν.
Με γνώμονα την βαθειά τους παράδοση, αλλά και την απέραντη αγάπη τους, όλα τα νοικοκυριά είναι ανοιχτά και τους τρατάρουν παραδοσιακό ποτό - τσικουδιά, καραμέλες, νηστίσιμοι μεζέδες, εκφράζοντας τον αυτοσεβασμό και εκτίμησή τους.
Οι κάτοικοι του χωριού μικροί και μεγάλοι από επτά περίπου ετών ετών ως και ογδόντα επτά....!!! οργανόνονται τόσο στις αυτοσχέδιες κατασκευές τους, όσο και στην περιφορά των κατά την ημέρα αυτή έτσι ώστε να ξορκίσουν το κακό και ''φωνάζουν'' το μεγαλείο της Ορθοδοξίας.
Είναι ένα παλιό έθιμο το οποίο πηγάζει θα λέγαμε από τα χρόνια της τουρκοκρατίας.
Το πιο εντυπωσιακό όμως είναι η περιφορά τους στα γραφικά και στενά σοκάκια του καστελιού!Κάθε χρόνο και καλύτερα.


Και από την άλλη Πλευρά.... Ο Πύργος ο  "Καιόμενος " και η φωνή του Σαμψών του Φύτρου να σε συγκλονίζει ..... 

Αναβροχές -Λιτανείες -Ψυσικαριες του Φίλιππα Κατσίπη

Αναβροχές   -Λιτανείες   -Ψυσικαριες

 Πηγή: Ιστορικά και Λαογραφικά της Νήσος Σαντορίνης: Αναβροχές Λιτανείες και Ψυσικαριες, Ανάτυπον από την «Φιλολογική Πρωτοχρονιά», Αθήνα 1963

Από  τα  χρόνια  τα παληά  τα  αμνημόνευτα, μέχρις  και  τα  συγκαιρινά, δεινές συμφορές,  περιστάσεις  και  παντοίες ανάγκες δέρνουνε  και   μαστίζουνε   ετούτο  το   πολυβασανισμένο  νησί   των   Κυκλάδων    το  επονομαζόμενο καί  Σαντορίνη.

Και  άλλοτες  μεν  ,  από    τα   έγκατα   και   την  άβυσσο   της  απύθμενης  θάλασσας ξενερίζουνε  και  επιφαίνουνται  κατα καιρούς   ,   εν  μέσω  πυρίνων  φλογών  και  ατμίδων   καπνού  ,  ζοφώδη  και  σκοτεινά  ηφαίστεια   σκορπίζοντας   τον   τρόμο  και   τον  όλεθρο   στους  ήμερους  κατοίκους  της  πολύπαθης   αυτής   νήσος.   Και   άλλοτες πάλι  ξαφνικά  κι΄ αναπάντεχα    ξυπνά   η   ανεξιχνίαστη    οργή  και  η   ακαταμάχητη   του   σεισμού   μανία , απλώνοντας   σ΄ όλο  το  νησί  την   ερήμωση και  τον  θάνατο.  Τους   αδυσώπητους  δε  αυτούς  τύρρανους  καμμιά  δύναμη   ανθρώπινη    δεν  είνε  σε θέση να  τους   καταπονέσει  και  να  τους  μερώσει,   ειμή  η  ανείκαστος  του   Δημιουργού   μακροθυμία και  το  άπειρο Αυτού  έλεος  και  στην  άμετρη   καλωσύνη    Του  καταφεύγουν  οι  ταπεινοί και  θεοσεβούμενοι  Θηραίοι  όταν  έρθουν  οι   οργισμένες  ετούτες  ώρες.

Κοντά  όμως  σ΄αυτές  τις   δύο  τρομερές   και   αγιάτρευτες  πληγές   που κανένα  φάρμακο  θεραπευτικό   δεν  βρέθηκε  να  τις   γιατρέψει, υπήρχε   και   μία   άλλη  τρισχειρότερη  μάστιγα  η   ανοβροχιά  ή   ανεριά   καθώς    παρονομάζουνε   την  ανυδρία.   Και  την   αποκαλώ    οδυνηρότερη   και   φοβερότερη, γιατί  μ  όλο  που   τα δεινοπαθήματα  του  σεισμού  είναι   πικρότατα  και   θανάσιμα όμως  η  διάρκειά  του  είνε  μονάχα  για  δευτερόλεπτα  της  ώρας  και  λίγες  στιγμές  βαστά  ο  θυμός  και  η  κακωσύνη  του.  Ενώ   το  μαρτύριο   το  απερίγραπτο  της  δίψας  κ’  η  καταστροφή έκ ταύτης  του  νησιού   μας  βαστούσε  χρόνια  ολόκληρα   . Τότες  οι  ουρανοί  κλειδώνανε  και  δάκρυο   νερό  δεν   έσταζε  επάνω   σ΄ ετουτη  τη  γής,  που  είνε  άνυδρος  κι  ούτε  τρεχούμενο   νερό    κι΄  ούτε  πηγή   υπάρχει   πουθενά  να  βρέξεις  τά   χείλη  σου.  Κι΄ είτανε  τότες  η  οδύνη  των  ανθρώπων  απέραντη  κι΄  απροσμέτρητη  η  καταστροφή  .

Η  γής  έσβυνε    απ΄  την   ξηρασία,  χορτάρι  δεν  φύτρωνε   και   πράσινο  φύλλο   δεν   άνοιγε.  Τά  ζωντανά   ψοφούσανε   απ΄  το  φρικτό  και  πικρότατο  θάνατο   της   δίψας    κι΄  όλος  ο   κόσμος   κατέβαινε  στα    παραθαλάσσια   μέρη,  όπου  υπήρχανε   μερικά    πηγάδια   για   να   αντλήσουνε  λιγάκι  νερό    και     ας    είτανε  θολό,  γλυφό  και   πικρό,  που  πιότερο  άναβε   τή  δίψα   .  Μά  και   τα  πηγάδια   στερεύανε και τα  μικρά    παιδιά   με   κλάματα,  θρήνους  και   κοπετούς  διακονεύανε  μπροστά   στις   πόρτες  των   σπιτιών  που  είχανε   μεγάλες   ,`ιστέρνες,  αντί  για   ψωμί   μια   σταγόνα νερό  για  να  βρέξουνε  τα   μαραμένα  χείλη  τους.

Ας  έρθουμε  όμως  στο  προκείμενο  κι΄ ας  δούμε  τα   καθέκαστα  με    τή   σειρά     τους.

Πού  λέτε,  η  πρώτη  φρικοδέστερη   απ΄  όλες  τις   αναβροχιές    πού  βρήκανε  τη  Σαντορίνη  είνε αυτή  που   μνημονεύει  στην  ιστορία  του   ο  γέρο  Ηρόδοτος     και   που   συνέβηκε   ,  κατά  τα   γραφόμενά   του,   τον  έβδομο    αιώνα  πριν   της   Χριστού  γεννήσεως.

Γράφει  λοιπόν   κι΄ ανιστορεί  ο  ρηθείς  ιστορικός,  πώς  « επτά   έτέων  ουκ  ύε την  Θήρην,  εν τοίσι  τα  δένδρεα  πάντα  σφι  τα  εν  τη   νήσω  πλήν  ενός   εξαυάνθη»[1]   Και   ό  εστί       μεθερμηνευόμενον:  εφτά    χρόνια   έκαμε  να  βρέξει  στην   Θήρα   και   μέσα  σ΄  αυτό  το   διάστημα όλα  τα   δέντρα   του  νησιού    ξεραθήκανε  εκτός   από  ένα!. 

Και   το   γεγονός   αυτό  παρέμεινε   στις  παραδόσεις    του  νησιού   μας   ύστερις    από τόσους    αιώνες  κι΄ ό  Θρύλος  λέει   πώς :  τό   μοναδικό  αυτό  δέντρο που  άντεξε  τα   επτά  χρόνια   της   αναβροχιάς  και  παρέμεινε  μονάκριβο  μεταταύτα,  είναι  η  συκιά  που  βρίσκεται    και  σήμερα   στην   Καμένη!. [2]Αυτά  τουλάχιστο  έγραφε  σ΄ ένα  άρθρο  του  σχετικό  στα  1898  ο  ιδρυτής  της  τοπικής  μας  εφημερίδας  που  έχει  τον   τίτλο  «Σαντορίνη»,  ο  μακαρίτης  Ιωάννης  Ν.  Βαρβαρήγος.[3]

Κι΄ αυτή  η  συκιά  βρισκότανε  πραγματικά  απάνω  στο  ηφαίστειο,  στη  Νέα   Καμένη  κ΄ έκανε ωραιότατα  σύκα   .Μάλιστα   κ΄ένα  μικρό  λιμανάκι  που  υπήρχε   στο  νησί  αυτό  της  Καμένης   λεγότανε   από  τους  ναυτικούς:   το    λιμάνι    της    Συκιάς   «έκ  τίνος  δένδρου   του   αυτού  ονόματος». [4] Σημειώνω ακόμη, πως  πριν  από   εκατό   χρόνια  που  ήκμαζε  το   μικρό  λιμάνι  της   Σαντορίνης   ο  Αθηνιός,  γιατί  εκει  υπήρχε και  ταρσανάς   στη  θέση  Σκέρος[5]  και  τα  εργαστήρια  των   πιθυτεκτόνων   ήγουν  των  βαρελάδων [6] ,  τα  μαστορόπουλα     παραβγαίνοντας   στο   κολύμπι  πηγαίνανε   κολυμπώντας    ίσαμε   το   νησί    της    Καμένης   από   τον   Αθηνιό.  Για   να   τα  πιστέψουνε  όμως  επειδή   η  απόσταση  είναι   μεγάλη  -   κοντα   τρία   μίλλια   για   να   πάς-  έπρεπε  να   φέρνανε   γυρίζοντας  κι΄ ένα  σύκο  από  την   ανωτέρω   συκιά   για   σημάδι.

Ούτω  λοιπόν  η  παράδοση  του   νησιού   μας   έδεσε  τη  μία  συμφορά   :  της  αναβροχιάς,  με  την άλλη :  του  ηφαιστείου  .  Πάντα   ταύτα όμως  άλλοι  θα   τα   διερευνήσουν  και   θα   τα   εξετάσουν   και  θα μας  πούνε το  γιατί    και   το   πως   και   όχι   η   αναξιότητα  μου.

Και  το  πρωτάκουστο    αυτό  κακό    πού  ξεπερνά  ακόμη  και  την  ανομβρία  πού   επέβαλε στους  κακότροπους  και   άνομους  Εβραίους  ο  Προφήτης  Ηλίας  και  που  κατά  τας  Γραφάς   εκράτησε  τριάμισυ  χρόνια,  είχε  αφορμή   και  αιτία  το  περιστατικό  ετούτο,  που   είνε   ωραιότατη  ιστορια και  διήγημα  σπουδαιότατο   .  Για   τούτο  και  το  μνημονεύω  και   παρακαλώ  σας  να  το   ακροαστείτε,    κέρδος  δε  θα  τόχετε  και   όχι  ζημία.  Ας   είνε.

Που  λέτε, τω  καιρώ  εκείνω, καθώς  γράφει  ο  Ηρόδοτος, στη  Σαντορίνη  βασίλευε  ένας  γέροντας  βασιλέας,  Γρίννος  ονόματι.  Ούτος  μαζύ   με  άλλους  επίσημους  Θηραίους   είχε  ξεκινήσει  απ΄ το  νησί   του  και  είχε  έρθει  στο  Μαντείο  των Δελφών  για  να  προσφέρει  θυσία  πολυτελή   και  πλούσια  «εκατόμβη»  στον  Θεό  Απόλλωνα  ,  πού  είτανε    και  ο  πολιούχος   και  προστάτης  της  νήσος .  Μαζύ  τους  δε   είτανε  κ΄  ένα  αρχοντόπουλο,  Βάττος  ονομαζόμενος και  που  τονε  μνημονεύω  από  τώρα  γιατί    θα    τον   ανταμώσουμε καί   παρακάτω.

Εκεί  το  λοιπόν  που  προσφέρανε   τη   θυσία  τους  η μάντισσα  Πυθία  κατά   προσταγή  και  φώτιση   του  Απόλλωνα  εχρησμοδότησε    και   τους   είπε  να  ξεκινήσουνε  παρευθύς  και   να πάνε  στη   χώρα  της   Λιβύης   και   να  ιδρύσουν  αποικία!…..Αυτοί  όμως  οι  κακονούστατοι,   προφασιζόμενοι προφάσεις  αμαρτιών και  διισχυριζόμενοι΄   ο  μεν  πως   είνε   γέροντας   και  βραδύγλωσσος,    ο  δε  πως  δεν  ξέρει  να  πάει  στα     άγνωστα   μέρη  της  Λιβύης    αδιαφορήσανε   να  εκτελέσουνε  το  θέλημα  του   Απόλλωνα  και   παρακούσανε  το   Θεικό   πρόσταγμα   .

Δεν  λογαριάσανε όμως  οι  άφρονες πως  :  θεός  ού μυκτηρίζεται και  κανένας   θνητός  δεν  είνε σε   θέση  ατιμωρητεί να  τα  βάλει   μαζύ   του.

Παραβάντες  όθεν  την   εντολή  του  θείου   προστάγματος,  ήρθε  και  έπεσε  το  φοβερό  αυτό  κακό  κι΄η  απερίγραπτη    αυτή   συμφορά στη  Σαντορίνη,   που   κατά  τα   προλεχθέντα    επρόκειτο   να  βαστάξει   εφτά  ολόκληρα   χρόνια.

Και  κατ΄αρχάς  ο  λαός  δεν  ήξερε  κατά  το  σύνηθες   τίποτα  για  το  ζήτημα  της  αποκίας και  τα  συναφή και  απορούσε   για  το   κακό  που  είχε  φτάσει   στο  νησί  τους    .   Μα  όσο   περνούσαν  τα  χρόνια  και   τα    πράματα  ζορίζανε  και  φτάσανε  στο  αμήν ,  τότε  οι   άρχοντες  είπανε  την   αλήθεια και  το  ανεξιχνίαστο  μυστήριο  της   αναβροχιάς   απεκαλύφθη .  Πάραυτα  ο  λαός   πειθανάγκασε   τους  κρατούντας  να  εκτελέσουν  το   θεικό   πρόσταγμα    και     με    αρχηγό  τον  προαναφερθέντα  Βάττο  ξεκινήσανε  για  τή  Λιβύη  .  Μετά  πολλά  δε   βάσανα  και  περιπέτειες   που   αφίνωτες  για   να  μην  πολυμακραίνω  από  το  προκείμενο, φτάσανε  στην  ξακουσμένη   αυτή  χώρα: «εκεί  που  πάντοτε  τ΄ αρνιά με  κέρατα  γεννιούνται  και τρείς  φορές  τα  πρόβατα  γεννοβολούν  το  χρόνο»[7]

Φτάνοντας   δε  στην   άγνωστη   μέχρι  τότες   αυτή    χώρα  θεμελίωσαν  οι  Θηραίοι  την   πρώτη  ελληνική   αποικία,   πού  την  ωνόμασαν  Κυρήνη, προς  τιμή  και   δόξα  μιάς  βασιλοπούλας   ,   που  την  είχε  κλέψει  ο  Απόλλωνας  απ΄ το   Πήλιο  και   την    είχε   εγκαταστήσει  σ΄  εκείνα   τα  μέρη. Κ΄ έτσι  ευθύς  πού ετέλεσαν  το  θέλημα  του θεού,  τέλειωσε  και  το  μαρτύριο  της   αναβροχιάς  στη  Σαντορίνη. 

Και από  την   καίλα  της  δίψας και  τα  μαρτύρια  που  είχανε  τραβήξει  στα  χρόνια   της   ανυδρίας στο  νησί  τους  οι  άποικοι,  την   καινούργια   πολιτεία  τους   την   εθεμελίωσαν   δίπλα  από  μία  «κρήνη»  και  σ΄ ένα  μέρος  όπου  «ο   ουρανός  τετρηται» [8],  ήγουν  είτανε  τρυπημένος  και  έβρεχε  ακατάπαυστα……

Για να  κλείσω  δε   το  κεφάλαιο  αυτό  σας  λέω  σας  λέω  ακόμη,  βιαστικά    και  κοντοσύλλαβα,  πως η    αποικία  αυτή   των  Θηραίων  «ιπποτρόφος  εστίν   γάρ   αρίστη   καί   καί    καλλίκαρπος  και  πολλούς  άνδρας  αξιολόγους  έσχε»[9]  έγινε  μετά   ταύτα  πολυάνθρωπη  και   δοξασμένη  και  η  Κυρηναική  φιλοσοφική  σχολή  της  παρέμεινε  φημισμένη[10]

Μα   ο  άνθρωπος    που   τήνε  δόξασε  και  τ΄  όνομά   του    θα   παραμείνει   στον  αιώνα  τον  άπαντα και  θα  μνημονεύεται  όσο  θα  ζει   ο   κόσμος   είνε  :   Ο  Σίμωνας  ο  Κυρηναίος   …. Ναι …. Ναι…αυτός   είναι   :  «ον   ηγγάρευσαν  ίνα  άρη  τον  Σταυρόν     Αυτού»    .

Ζωντανή   δε   υπήρχε  στο  νησί  μας   στα   παλαιότερα  χρόνια   η   παράδοση   που  και  μέχρις  και  τα  δικά  μου   χρόνια  ακουγότανε, πως  εκείνος   που   σήκωσε  τον Σταυρό  από  τον  ώμο  του  Κυρίου  καί τόν έφερε στό Γολγοθά είτανε Θηραίος !   [11]

Καιρός μας  όμως  θαρρώ  πως  είνε  να  ξανάρθουμε  στά  περαιτέρω,    γιατί  καταπολλά  ξεμακρύναμε  και  θάχετε  δίκηο     να   μου   παραπονέσθε.

Μετά   την   ανωτέρω  φρικτή  του  νησιού  μας   καταστροφή   ,  καθώς  τουλάχιστον   εγώ  γνωρίζω,  δεν  αναφέρεται καμμιά  άλλη   αναβροχιά   .  Ειμή,  καθά  λέγεται  παρά   του   ρηθέντος  Βαρβαρρήγου συνέβη   και  πάλι   μια    άλλη  ανομβρία,  έτσι  που   αναγκαστήκανε  οι   παπάδες  του  νησιού   να   κάμουνε   τον   Μεγάλο   Αγιασμό  «με  πηγαδίσιο  νερό»   γιατί  δεν   είχανε  ιστερνίσιο!…

Για  να   φτάσουνε  δε   σ΄ αυτό  το  σημείο     οι  πολλα  θρησκευόμενοι    και   θεοσεβείς   Σαντορινιοί,  στοχάζομαι   πως  σε  καμμιά  ιστέρνα   δεν   θα  υπήρχε   νερό  . Κι΄ αν  ακόμα   σκεφτείτε     πως    η   γιορτή   του   Αγιασμού   γίνεται  στις   6    του  Γενάρη  και    δεν  είχανε   και  δεν  είχανε   νερό,  συλλογιστείτε  τώρα  και   απομοναχοί    σας   το   τι   φρικτό   μαρτύριο   θα    είχανε   περάσει  το   καλοκαίρι.

---

[1]Ηρώδοτος : Βιβλ Δ κεφ 151

[2] Καμένες: λέγονται από αιώνες τα ηφαίστεια της Σαντορίνης Και ειδικά με το όνομα αυτό λεγόντουσαν τα τρία ηφαίστεια νησάκια : Η Παλαιά Νέα και Μικρή Καμένη που βρίσκονται μες στην καλντέρα της Σαντορίνης

[3] Ιω. Ν. Βαρβαρρήγος: η ανομβρία. Εφημ. «Σαντορίνη» αρ. Φύλλου  538/ 19- 4- 1898

[4]Ιωσήφ Δεκιγάλλας : Γενική Στατιστική της νήσου Θήρας Ερμούπολις 1850 σ.26 – 27

[5] Σκέρος= ο λάκκος όπου τοποθετούν και σιγουράρουν στην αμμουδιά οι ψαράδες τη βάρκα τους, όταν τη βγάζουν από τη θάλασσα

[6] Ι . Δεκιγάλλας: ανωτέρω σ. 29

[7] Ομήρου Οδύσσεια: Ραψ Δ στιχ 85-86 Μετάφραση Αργύρη Εφταλιώτη

[8] Ηρόδοτος: Βιβλ Δ’ κεφ 158

[9][9] Στραβων: Βιβλ 17

[10] Δ. Ιω. Κουτσογιαννόπουλος: Η θηραϊκή αποικία Κυρήνη και η Φιλοσοφικής αυτής Σχολή. Επετ. Κυκλ.  Μελετών  19: 2

[11] Ιω . Ν.. Βαρβαρρήγος: ανώτερω Φιλ Κατσίπης: Το Χρονικό της Περίσσας Αθήνα 1958 σ 42 

Όταν μια φωτογραφία του σεισμού της Σαντορίνης ( 1956) διηγείται ...

Πριν μeρικές ημέρες είδα στα Νέα της Σαντορίνης τις φωτογραφίες του σεισμού του 1956.
Στην συνημμένη φωτογραφία που πιθανόν να σας έχουν ενημερώσει ήταν το σπίτι του Σιγάλα (Κερά) Ιδιοκτήτη τότε της Ηλεκρικής γεννήτριας (συνεχούς ρεύματος) που ηλεκτροφοδούσε την περιοχή των Φηρών, όπου σκοτώθηκε μαζί με την σύζυγό του από τον σεισμό του 1956.
Το φως από την γεννήτρια που είχαμε τότε ήταν μέχρι τα μεσάνυκτα.
Στις 2340 ώρα είχαμε το πρώτο προειδοποιητικό σβήσιμο , στις 2350 το δεύτερο και το τρίτο και τελευταίο στις 2400 ώρα.
Αυτό γινόταν για να προλάβεις να φθάσεις σπίτι σου προτού πέσει το μαύρο σκοτάδι.
Όπως βλέπετε στην φωτογρεαφία υπήρχε μιά αμυγδαλιά ψηλά πάνω από τον δρόμο.
Από τον δρόμο αυτό πέρναγαν όλα τα Κατωφηριανά παιδιά για το Δημοτικό Σχολείο.
Όταν  τα αμύγδαλα είχαν ξεραθεί, πετροβολούσαμε την αμυγδαλιά για να πέσουν στον δρόμο να τα πιάσουμε.
Ο πετροβολισμός γινόταν με δύναμη για να κλονισθούν τα κλαδιά και να πέσουν τα αμύγδαλα.
Εάν όμως δεν πετυχαίναμε την αμυγδαλιά οι πέτρες πήγαιναν στα παράθυρα της Εθνικής Τράπεζας όπου σήμερα είναι το Μουσείο, τότε φεύγαμε αντίθετα προς τις καμάρες για να μη μας δούν από την Τράπεζα.
Σήμερα στον χώρο της Αμυγδαλιάς είναι το Εστιατόριο του κυρίου Ποθητού Μενδρινού.

Ευχαριστώ για την φιλοξενία

Χαράλαμπος Ν. Μενδρινός
Συνταξιούχος Κατωφηριανός
Πηγή: www.neasantorinis.gr

To "Paris Match" στη Σαντορίνη του 1956

Βρισκόμαστε στα 1956, και από το Αρχείο του « Paris Match» ο Ιταλο-Γάλλος Φωτογράφος, Walter Carone αποτυπώνει τις στιγμές....  Πηγή εικόνων: www.gettyimages.com 

 Μία γυναίκα... μόλις έχει δει οτι το σπίτι της έχει πλήρως καταστραφεί ... Διακρίνεται επίσης ένα πορτρέτο στον τοίχο που έμεινε ανέπαφο

Άλλη μία σώζει μόνο το πορτρέτο του άντρα της ....

 Δύο άντρες με τα υπάρχοντά τους σε κάποιο κατεστραμμένο δρόμο 

o ιερέας ( μάλλον προς την περιοχή του Καμαρίου) με τους πιστούς  πάλι μια μέρα μετά τον σεισμό

Διακρίνεται το ξενοδοχείο Θεοξένεια  και το παλιό καμπαναριό της Μητρόπολης . Φηρά μία μερά μετά... 

η τότε βασιλική οικογένεια ( Παύλος, Φρειδερίκη και Σοφία) στην Περίσσα) 

η Βασίλισσα Φρειδερίκη στη Σαντορίνη  μία μερά μετά τον σεισμό 

Ένα Πρωινό στα Φηρά....το 1979

Ένα Πρωινό στα Φηρά....το 1979
Πηγή: Ν. Βενιέρης « Σαντορίνη» 1979

Πρωί Κυριακής είναι η ώρα που ο κόσμος των Φηρών βιάζεται να αποσπασθεί από τις φροντίδες του σπιτιού ... Η καμπάνα της Μητρόπολης καλεί τους πιστούς σε προσευχή .

Ο όμορφος ναός γεμίζει κόσμο .. Εδώ που ο αριθμός  των κατοίκων δεν καταδδικάζει τα άτομα στην ανώνυμα ύπαρξη του .. Ξέρεις ποιός είναι ο καθένας, συναντάς πρόσωπα αγαπητά πουναι αναπόσπαστα δεμένα με το χώρο . Ας πούμε ποιός δεν περιμένει να δει κάθε φορά τον Μάνο τον Καραβία που τόσα χρόνια με την ίδια ζωντάνια και αμείωτο ενδιαφέρο υπηρέτησε την κοινότητα από τη θέση του Προέδρου ή και του ενεργού πολίτη. Το Γιώργο το Βελούζο που κάθε μέρα ανανεώνει την επαφή του με την πόλη ; Ή τον Χρύσανθο τον Αργυρό  που πάντα με ευγένεια θα σε εξυπηρετήσει;  […] μετά την λειτουργία κάνω την πρώτη μου επαφή με την λευκή πολιτεία . Περπατώ στο φρύδι των Φηρών πάνω  από την άβυσσο και τα θειαφισμένα γκρεμνά που είναι όλο μεγαλείο και ομορφιά ...[..]

Αναζητώ το καφενείο του Αβερκίου Σιγάλα, την ταβέρνα του Μάρκου της Δόλιας, το εμπορικό του Καλβοκορέση, το φαρμακείο του Μοσχόχειλου, το κατάστημα του Κερά, το συμβολαιογραφείο του Αλαφούζου, το γραφείο του Ζάνου. Τίποτα δεν υπάρχει από το χτες. Έσβυσε η Σαντορίνη των πολιτικών, των εφοπλιστών και των «φράγκων» με τους προγονικούς τίτλους... ο χρόνος κύλησε. Μπροστά μου δύο πικροδάφνες, πικρά απομεινάρια της φάμπρικας του Νομικού. ...[..]

Θυμάμαι το σπίτι του Περικλή του Νομικού, που στην εποχή της ακμής του φιλοξένησε τον Γεώργιο Α και το σπίτι της Βαζεγγίου όπου γευμάτισαν ο Παύλος κι η Φρειδερίκη όταν επισκέφθηκαν τη Σαντορίνη. [..]Θυμάμαι τη λέσχη του Γιαννίτση. Εκεί στην εποχή μου σύχναζαν όλοι οι ζηλωτές της πολιτικής. Ο Κάτωνας ο Ασιμής, ο Γεώργιος Κωβαίος, ο Πλούταρχος Νομικός, ο Σπύρος Μαλασπίνας, ο Ιωάννης Κουτσογιαννόπουλος και κοντά τους ο Αντώνης Λυγνός, να υπεραμύνεται της πολιτικής του αρχηγού του Σπύρου Μαρκεζίνη.

Στη λέσχη με το μπιλιάρδο της και τις απλόχωρες αίθουσες της έβλεπα πολλά πρωινά να απολαμβάνει τον καφέ του ο φτωχός εκατομμυριούχος Σαρπάκης που πάντα ακολουθούσε τις εντολές του Ευαγγελίου και από τους δύο χιτώνες του , έδινε πάντα τον 1 στον αχιτόνα!! Άλλοτε πάλι συναντούσα τον Πέτρο τον Νομικό μαζί με τον Μιλεράν να συζητούν για θέατρα και για έργα που επρόκειτο να ανεβάσουν

[..] Θυμάμαι ακόμα τον Δον Ζαχαρία να κατηφορίζει από το αρχοντικό του. Το ήθος και η συμπεριφορά του, φανέρωναν έναν καλλιεργημένο ιερέα με βαθείες προγονικές αρετές. Κοντά σε αυτόν αναμνήσκομαι και τον δικό μας Αρχιμανδρίτη Μακάριο Σιγάλα που στάθηκε ο καλός ποιμην των Θηραίων. [...]

Μα ας μη γίνομαι αχάριστος. Τα Φηρά όσο και αν άλλαξαν εξακολουθούν να χουν αμείωτη γοητεία υφασμένη στον ίδιο κομβά. Δίπλα στους όποιους κακότεχνους μοντερνισμούς υπάρχει πάντα η γυμνότητα των γκρεμών. Πέρα από τα ουδέτερα, σύγχρονα διόροφα υπάρχει πάντα η λευκή καμπυλότητα των παλιών σπιτιών να ανακλά το εκθαμβωτικό φως. Πίσω από τις φωτισμένες με νέον βιτρίνες των καταστημάτων, ο ήλιος πάντα βουτάει μαγευτικός και ολοκόκκινος, στα μπλαβά νερά κι είναι για το μάρι ένα όραμα έξω από τις εποχές, για την ψυχή ένα μύνημα ζωής ευφροσύνης υψωμένης στην αιωνιότητα. Πολλά μένουν ακόμα μετά τους σεισμούς και την εισβολή του τουρισμού, για να βάζουν σε πειρασμό έναν καλλιτέχνη και να ξυπνούν σε μας που τα ζήσαμε..αναμνήσεις γεμάτες πικρή ηδύτητα.

«Το Κολλυβοσάββατο των Αγ.Θεοδώρων»…..μέρος Β…

 Με αφορμή την ανάρτηση μας για το «Κολλυβοσάββατο των Αγ.Θεοδώρων στην Οία» (http://kallistorwntas.blogspot.gr/2016/03/blog-post_15.html) Πειραιώτες δεύτερης και τρίτης γενιάς με καταγωγή από την Οία, μας έστειλαν φωτογραφίες  από το Κολλυβοσάββατο των Αγ.Θεοδώρων στις ενορίες τους στον Πειραιά.   Οι πιστοί αδειάζουν τα κόλλυβα σε πανέρι που στήνεται μέσα στην εκκλησία, το οποίο στο τέλος μεταφέρεται στον προαύλιο χώρο και φεύγοντας  ο καθένας μπορεί να πάρει όση ποσότητα θέλει. Μαζί με τα κόλλυβα πηγαίνουν στο ναό και πρόσφορο με τα ονόματα υπέρ υγείας και βοηθείας των οικείων τους.

Αναγνώστης μας Πειραιώτης με καταγωγή από την Οία (από την πλευρά της μητέρας του)  μας έδωσε τις παρακάτω πληροφορίες σχετικά με τα υλικά των κολλύβων των Αγ.Θεοδώρων,  πληροφορίες τις οποίες κράτησε από την Οιάτισσα γιαγιά του  και την Οιάτισσα μητέρα του και τώρα πλέον ο ίδιος με τη σειρά του τις μεταλαμπαδεύει στα δικά του παιδιά.

Οι γενιές αλλάζουν,  τα χρόνια περνούν, όμως οι παραδόσεις και τα έθιμα συνεχίζονται σαν ένα αέναο σκοινί συνδέοντας την γενέτειρα των γονιών τους Οία, με τη δική τους γενέτειρα τον Πειραιά…

Όπως μας είπε λοιπόν, η συχωρεμένη η γιαγιά του, έλεγε πως τα κόλλυβα των Αγ.Θεοδώρων που έφτιαχναν στην Οία τα παλιά χρόνια δεν περιείχαν τα ίδια υλικά με τα κοινά κόλλυβα των μνημοσύνων.
Επειδή ήταν «Άγια Κόλλυβα» δηλαδή ήταν κόλλυβα εις μνήμη του θαύματος του Αγίου Θεοδώρου, περιείχαν υλικά που συμβολίζουν την διαιώνιση της ζωής, την ευγονία και τα ελέη του Θεού προς τους ανθρώπους:

1. Σιτάρι (συμβολίζει το βρασμένο σιτάρι όπου ο Αγ.Θεόδωρος έδωσε εντολή να τραφούν οι χριστιανοί)

2. Σταφίδες (συμβολίζουν την Άμπελο που είναι ο Χριστός)

3. Αμύγδαλα & καρύδια (συμβολίζουν την  ευγονία)

4. Ρόδι (συμβολίζουν τα  ελέη του Θεού)

5. Ζάχαρη (συμβολίζει τη γλυκύτητα του Παραδείσου, καθώς όλοι οι άνθρωποι πρέπει να πράττουμε σε αυτήν την ζωή για την είσοδο μας στον Παράδεισο).   

Δεν περιείχαν υλικά που συμβολίζουν τους κεκοιμημένους όπως: μαϊντανός («η ανάπαυση εν τόπω χλοερώ»), κανέλλα («αρώμασι εν μνήματι κηδεύσας απέθετο») και σουσάμι: («ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει»)

Τα υλικά για τα κόλλυβα των μνημοσύνων των κεκοιμημένων θα τα δείτε εδώ:

http://kallistorwntas.blogspot.gr/2014/06/blog-post_4.html

Ως Καλλιστορώντας ευχαριστούμε τους φίλους μας από τον Πειραιά για τις φωτογραφίες και τις πληροφορίες.

Μήπως τελικά οι Σαντορινιοί στην καταγωγή που δεν γεννήθηκαν, δεν μεγάλωσαν και δεν ζουν στο νησί είναι ένα «καμπανάκι» για όλους εμάς εδώ, ώστε να δούμε ξανά την «άλλη Σαντορίνη»;

Την Σαντορίνη των παραδόσεων, των εθίμων, της ιστορίας που μας κληροδότησαν οι παλιοί Σαντορινιοί και έχουμε υποχρέωση να τα διαφυλάξουμε ώστε να τα συνεχίσουν και οι επόμενες γενιές…..

Σαντορίνη δεν είναι μόνο ο τουρισμός, τα κρουαζιερόπλοια, το ηφαίστειο, το ηλιοβασίλεμα…