Ο σεισμός του 1956 μέσα από τα μάτια και τις θύμησες ενός παιδιού από την Τήνο,

Ας φύγουμε και πάλι και ας ταξιδέψουμε  στην ημέρα του σεισμού. Συνοδοιπόρος μας σήμερα,  ο κ. Γιώργος Αλβέρτης , Καθηγητής  Γαλλικών πρώην Διευθυντής του Λεοντείου Λυκείου Ν. Σμύρνης, μέσα από το βιβλίο του :  «Τότε που κυλούσα την πέτρα», ο οποίος μας παρουσιάζει τις επιπτώσεις του σεισμού στο νησί  και κυρίως στις ζωές τους τις πρώτες ημέρες: 

«[…]΄Ενα κομμάτι από το παζλ του χρόνου μου έλειπε για το σεισμό του 1956 και να που μια θεία που ήρθε να φάει μαζί μας, μου τον επιβεβαίωσε λέγοντας πως πετάχθηκε έξω από το σπίτι, αφού είχε τυλίξει σε μια κουβέρτα το τρίχρονο παιδί της, γιατί ήταν άνοιξη και είχε δροσιά…

      Φωτιές είχαμε ανάψει την επομένη σ’ ένα χωράφι μπροστά από το σπίτι του μπάρμπα Λούη και μαζευτήκαμε εκεί όλοι μαζί, κάτι φάγαμε, οι άνδρες ρακί έπιναν και στα παιδιά μας στρώσανε να κοιμηθούμε μέσα στ’ άχυρα που απλώσανε σ’ ένα αλώνι που ήταν στη μέση του χωραφιού και κοιμηθήκαμε βλέποντας τ’ αστέρια γιατί φοβόμαστε να κοιμηθούμε στα σπίτια μετά το σεισμό, κι ο αέρας ανθοβολούσε από τη μυρωδιά του λουκάνικου που ψήσανε οι άντρες, κι ο σεισμός έφερε πιο κοντά τους ανθρώπους που η καθημερινότητα είχε αποξενώσει, που η πολλή δουλειά είχε απομονώσει, κι έτσι γίνεται πάντα, η φύση θυμίζει στον άνθρωπο πως δεν πρέπει να ζει μόνος του, χρειάζεται να είναι αδελφωμένος με το γείτονα, το διπλανό του, γιατί όλα μπορούν ν’ ανατραπούν σε μια στιγμή και να μην προλάβει κανείς να ζήσει, γι’ αυτό προσπαθώ να ζήσω κάθε στιγμή, είναι μια φλόγα η ζωή που πρέπει να μας κάψει, να μην αρνηθούμε τίποτα, να γευτούμε όλες τις πλευρές της, να γεμίσει η ψυχή μας μελωδίες, τοπία, λουλούδια, να μην πάει χαμένη η ζωή μας που τόση τεχνολογία με τις εικονικές της πραγματικότητες αλλοτριώνει και βλέπεις τα παιδιά να ρουφούν τη ζωή μέσα από το γυαλί, προτιμώντας να δουν τη φύση ή τη θάλασσα μέσα από την τηλεόραση…

    Κοιμηθήκαμε τη νύχτα αυτή, με τον απέραντο έναστρο ουρανό μέσα στα μάτια μας και την ψυχή μας και ήρθανε σχεδόν όλοι από το χωριό και γίνανε ένα και ο φόβος έφυγε από πάνω μας αφού βλέπαμε τους μεγάλους να τραγουδούν, νιώσαμε σιγουριά, είχαμε γερούς προστάτες αφού χόρευαν, τραγουδούσαν κι έπιναν αγαπημένοι, τίποτα δεν μπορούσε να μας κάνει κακό. Ανοιγοκλείνοντας τα μάτια μας με το φως του φεγγαριού έβλεπα το καμπαναριό της εκκλησίας που έπαιζε κρυφτό με κάτι ξεχασμένα σύννεφα. Γη και ουρανός έμοιαζαν ένα κι έτσι πρέπει να ήταν, να είναι, δεν καταλαβαίνω ποιος και γιατί χώρισε αυτά τα συμπληρωματικά στοιχεία της φύσης στα μυαλά των ανθρώπων, όπως χώρισαν την ψυχή από το σώμα, όλα μαζί αυτά πάνε, κι έτσι που όλα μαζί τα έβλεπα, έζησα μια νύχτα παραδεισένια, ταξιδεύοντας στο απέραντο σύμπαν, καβάλα στη φτερωτή μου φαντασία που από τότε οργίαζε και στα όνειρά μου ξέχασα όλες τις ζημιές των σπιτιών, δεν μου φάνηκαν πια τόσο μεγάλες και το πρωί δεν είχαμε σηκωμό τα παιδιά, ούτε κι οι μεγάλοι,  κι η άμια Κοντσέπτα μας σέρβιρε γάλα ζεστό και φέτες με μαρμελάδα από σύκα και μπορεί να μην είχε κοιμηθεί όλη νύχτα, αλλά ήταν τόσο γλυκιά η εικόνα της που ακόμα επαναφέρει μέσα μου την ιδανική εικόνα της μάνας μου, που συχνά μου έλειπε, κι αν δε θυμάμαι ακριβώς το πρόσωπό της, μου μένει σαν εικόνα Παναγιάς μέσα μου ζωγραφισμένη και το χαμόγελο της διασχίζει το χρόνο και το συγκρίνω με όποιο χαμόγελο προσέξω, μα ομορφότερο δεν είδα…""

Υ.γ.: Αγαπημένε μου Καθηγητά κ. Γιώργο ,  οι δρόμοι μας μπορεί να χώρισαν αλλά  η Πίστη σας στους μαθητές σας μας έδωσε ένα διαφορετικό πάτημα Ζωής….Πόσο δε μάλλον όταν αυτό το μετερίζι διαμορφώθηκε στον ευρύτερο χώρο της Λεοντείου  με εξαιρετικούς Συνοδοιπόρους – Συναδέλφους σας. Οι κόποι σας δεν πήγανε χαμένοι …Ιωσήφ

Υ.γ.2 :  Είναι χαρακτηριστικό το κείμενο που αναφέρει η Καθημερινή (31.12.2006) για το συγκεκριμένο βιβλίο : Τότε που κυλούσα την πέτρα « Μια παλιά οικογενειακή φωτογραφία, οι στάσεις των σωμάτων, οι εκφράσεις των προσώπων, η θέση των χεριών ανασύρουν από τη σκιά τη θύμηση των περασμενων. Το μικρό παιδί που αναζητάει με λαχτάρα το πατρικό χάδι, που κρατάει αμήχανα στην παλάμη του τον χτύπο από τη βέργα της δασκάλας, ο έφηβος που ανακαλύπτει τον σκοτεινό αδελφό και μαζί του την κατάφαση της ζωής, ο νεαρός φοιτητής που παλεύει με τη μοναξιά της ξενιτιάς και της ψυχής τους. Οι νεανικές μνήμες, τα άσβηστα βιώματα στο κυκλαδίτικο τοπίο με τους σπασμένους κίονες, το κέρμα το φυλαγμένο στο σεντούκι της γης, όλα γίνονται η μαγιά της ζωής, ο κρίκος της συνέχειας. Είναι ένα μοναχικό ταξίδι στο πριν, αναρωτιέται ο Νίκος Δεσύπρης στο οπισθόφυλλο του βιβλίου ή μια τολμηρή κατάδυση στο τώρα; Μήπως το χθες είναι ανεξίτηλο; Μήπως η πέτρα δεν θα σταματήσει ποτέ να κυλάει;»….

Υ.γ.3.: Αν κάποιος άλλος από τους αναγνώστες τόσο από την Τήνο όσο και από οπουδήποτε, θυμάται την ημέρα του σεισμού, θα είναι μεγάλη μας τιμή η ανάδειξη των αφηγήσεων ζωής εκείνης της ημέρας. 

Διάσημοι Θηραίοι….Αγνώστων «Ηρώων» Φηρά, Πύργος, Μεγαλοχώρι

 Ας ξεκινήσουμε μια αναδρομή στα Ηρώα των πολεμιστών που βρίσκονται στα χωριά του νησιού, με βασικό και μόνο  κριτήριο την Ανάδειξη μορφών που πολέμησαν με καταγωγή είτε από το νησί  είτε στο νησί.  Συγκεκριμένα όπως θα γίνει κατανοητό από τα αρχικά τρία – θα ακολουθήσουν και άλλα-  Ηρώα  Αγωνιστών,  (Φηρά, Πύργο, Μεγαλοχώρι), μπορεί να γίνει και μία πρώτη προσέγγιση κοινωνιολογική από πλευράς επιθέτων  ενώ στη συνέχεια βασικότερος στόχος της ανάρτησης αυτής είναι  η προσπάθεια  ανάδειξης της μνήμης των πεσόντων   τόσο μέσα από τις οικογένειες τους, όσο και ευρύτερα από τα τρία χωριά.

Αρχικά για τα Φηρά, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν θυμόμουν και εγώ ο ίδιος ότι το μνημείο  στην πλατεία των Φηρών είναι αφιερωμένο  στους πεσόντες Ήρωες της Σαντορίνης αλλά και όχι μόνο του 1944[1].

Ιερολοχίτης, Ανθυπολοχαγός Καζούλης Μιχ.Στέφανος, εξ Αλεξάνδρειας Αιγύπτου, Λοχίας των  S.B.S. αλλά και όσους «Έπεσαν  υπερ Απελευθερώσεως της Θήρας την 23/24 Απριλίου 1944 Κάτοικοι Θήρας, εκτελεσθέντες υπό Γερμανών:Χάλαρης Αντ. Νικήτας, Σιγάλας Ελευθ. Μάρκος Δαμίγος Αντ. Δημήτριος, Καφούρος Μαρκ.Αντώνιος, Δαμίγος Πέτρ. Νικόλαος.

Ανηγέρθη υπό Αντιστρατήγου Ι. Κ. Μανέτα τη εποπτεία Γ.Ε.Σ.

Στο δε Πύργο, το Ηρώο που βρίσκεται στην είσοδο του Καστελιού, είναι χωρισμένο χρονολογικά. Στη μία πλευρά γίνεται αναφορά  στις χρονολογίες :  1912 (αρχή Βαλκανικών Πολέμων) – 1922 (Μικρασιατική Καταστροφή):

Πεσόντες Δήμων Καλλίστης – Εμπορίου, Λοχ.Μαρής Π.Χρήστου, Ν.Α.Μπαϊλας, Ευαγ.Λιοπύρης, Ανδ.Λ.Κονταράτος, Β.Ι.Φουστέρης, Στυλ.Γαλαίος, Γ.Ν.Καραμολέγκος, Ν.Β.Ζώρζος, Ν.Εμ.Παπαδόπουλος, Ν.Μ.Βάλβης, Εμ.Περ.Νομικός, Ανδρ. Ι. Ρούσσος, Αν. Ι. Λυγνός, Απ. Αρ. Δούντας, Βαλ.Αντ. Παράβαλος, Π (;;;) Χ.Καραμολέγκος, Ιακ.Αντ.Αργυρός, Β.Ευ.Καραμολέγκος,

 Ενώ στην άλλη πλευρά :  1941 (αρχή Γερμανικής Κατοχής) – 1949 ( Λήξη Εμφυλίου Πολέμου)  :

Φρ. Ι. Γαλαίος, Εμμ. Μ. Φίτρος, Αρτ.Ι.Νομικός, Ευα.Ιακ.Δεναξάς, Ιω.Μελ.Ζώρζος, Χρη.Αγγ.Φίτρος, Χρη.Ευα.Νομικός, Ελευ.Ι.Φίτρος, Γρη.Εμμ.Πούλης,

Δαπάνη Δ.Μπαίλα εις μνήμην του υιού του Νικολάου.

Στο δε Μεγαλοχώρι αξιοσημείωτα είναι τα εξής: η πληθώρα ονομάτων που εντοπίστηκαν στο Ηρώο, αλλά ακόμα και η  ανάδειξη επιθέτων που δεν συνηθίζονται τόσο πολύ στο Μεγαλοχώρι ( Δαρζέντας, Ρενιέρης κ.α.),   

: Έπεσον υπερ πατρίδος  1912 (βαλκανικοί πόλεμοι ) -1923  (Συνθήκη της Λωζάνης): Λοχ. Πεζ. Μάρκος Χρήστου, Υπολ.Πεζ. Ιωανν.Αντ. Δημητροκάλης, Λάμπρος Απ. Σαλίβερος, Ηλίας Ζ.Σιγάλας, Αντώνιος Φ. Γιαννακόπουλος, Ιωάννης Ζ.Σιγάλας, Αντώνιος Μ. Συρίγος, Ευάγγελος Γ. Σαλίβερος, Βασίλ. Γ.Σιγάλας, Ιωάννης Δ. Καφφιέρης, Βασίλ.Γ. Δαμίγος, Ανάργυρος Β.Ρούσσος, Κωνς. Δ.Κορωνιός, Ελευθ. Εμμ.Δεναξάς, Αντώνης Μ.Φουστέρης, Κωνστ.Γ.Αλιφραγκής, Ιωάννης Ελ.Ρούσσος, Εμ. Μ. Μερκοτζάννης, Σπύρ. Α.Λειβαδάρος, Δημ.Α.Βάλβης,  Κυρ. Ι. Λειβαδάρος, Δημ. Ρούς.Βάλβης, Αγγ.Ι. Βάλβης. Ιωαν. Ν.Δρακουτός, Σταύρος Ν. Πρέκας, Γασπ.Ιακ.Κατσίπης, Γεωργ.Π.Δαρζέντας, Κ. Ιωαν.Δαρζέντας, Νικ. Αντ. Μπαίλας, Πέτρος Αντ.Δρόσος, Γεώργ.Αναργ.Νοητάκης. Ματθ.Ν.Συρίγος, Σπύρ.Α.Παράβαλος, Ανδρ.Γ.Συρίγος, Βασίλ. Ιακ. Μπαλόπητος, Εμμ.Ιωαν. Βλάχος, Νικ. Χρ.Καραμολέγκος, Μάρκ.Φωτ.Μηνδρινός, Ιακ.Αντ.Αργυρός, Ιωάννης Αντ.Ζώρζος, Κωνστ.Φ.Δακορώνιας.Εμμ.Ιωαν.Κοιλιακούδης, Ιακ.Μ.Σιγάλας, Ανδρ.Ι.Ρούσσος, Αντ.Ι.Λυγνός, Αρτ.Λ.Λυγνός, Ελευθ Ν.Πρέκας, Αντ.Ν.Καφούρος, Ιακ.Ζ.Συρίγος, Γεώργιος Εμ.Σαλίβερος, Παυ.Θ.Λειβαδάρος, Αντ. Ι. Πελεκάνος, Αντ. Γ. Βενιέρης, Βας.Γ.Χάλαρης, Αντω. Β. Δενδρινός, Γεώργιος Ε.Δαμίγος,  Ανδρ.Θ. Γιαννίτσης. Γεωρ.Α.Μαθάς, Γεώργ. Ι. Σαλίβερος, Ανδ. Γ. Παπανδρεόπουλος, Εμμ. Μ.Αλεφραγκής, Θεωδ. Π. Αλεφραγκής.  Eυάγ. Λ. Μπαίκας, Ευαγ. Λιοπύρης, Ανάργ Λ. Κονταράτος, Βας. Α. Φουστέρης  Στυλ.Γαλαίος. Γεώργ. Ν. Καραμολέγκος, Νικ. Ι. Ζώρζος, Νικ. Σ. Παπαδόπουλος  Νικ. Βάλβης, Εμμ. Ξαγοράρης, Εμμ. Ζ. Φύτρος. Βας. Σ.Καραμολέγκος, Γεώργ. Η. Καραμολέγκος  Εμμ. Δ. Φουστέρης,  Δημ. Π. Συρίγος, Πετ. Σ. Βαμβακούσης, Εμμ. Μητροπίας, Γεώργιος Σ. Βαμβακούσης, Ζαχ. Γ. Φουστέρης,  Νικ. Βαιλ (;;;) , Κων. Α. Ρενιέρης , Ευαγ. Γ. Δανέζης Απόστολος Α.  Ζόντος ( ;;;;) Ιωαν. Κ. Ζώρζος, Ιωαν. Κ. Καφούρος, Δημ. Γ. Λυγνός  Αντώνης Ε. Μαρμαιος, Αντ. Δ. Μώτος  Μηνάς Ι. Νομικός, Βαλς . Α. Παράβαλος, Φραγκ. Α. Ξαγοράρης, Ευαγ. Ν. Τομαής, Εμμ. Π. Συρίγος, Ευάγγ. Α. Φουστέρης, Κωστ. Θ. Φουστέρης, Βας. Ι. Ξαγοράρης, Προκ. Π. Μπούκουρης, Δημήτ Ζ. Μακρής, Λαμ. Α. Νάνος, Ανάργ. Στ. Αρβανίτης.

Εις μνήμη των πεσόντων Δαπάναι Νικ. Φ. Γιαννακόπουλου

Ας γίνει αυτή η ανάρτηση η αιτία ενθύμησης τυχόν ιστοριών και περιστατικών από τους Θηραίους πεσόντες των χρονολογιών αυτών, μιας και όπως χαρακτηριστικά γράφει το μνημείο στα Φηρά:

«Θνητοί…τοις αθανάτοις γόνυ κλίσατε»

---

[1] Για περισσότερες πληροφορίες βλ. :Β Παγκόσμιος Πόλεμος και Σαντορίνη Πηγή :

http://kallistorwntas.blogspot.gr/2009/12/blog-post_9193.html

Στέφανος Γεννάδης – Σοφοκλής Δουσμάνης Άλλοι δύο από τους πολιτικούς εξορίστους στη Σαντορίνη

Όπως έχουμε εξηγήσει και παλαιότερα, η Σαντορίνη ήταν τόπος εξορίας πολιτικών κρατουμένων. Ας δούμε άλλες δύο μορφές του 20ου αιώνα που εκτοπίστηκαν για κάποια χρόνια στη Σαντορίνη . Τον Στέφανο Γεννάδη και τον Σοφοκλή Δουσμάνη ...

Συνταγματάρχης Στέφανος Γεννάδης; [1]

Ο Στέφανος Γεννάδης γεννήθηκε στη Χίο το 1858. Αποφοίτησε από τη Σχολή Ευελπίδων ως ανθυπολοχαγός Μηχανικού το 1881. Λίγο πριν από την έναρξη του Ελληνοτουρκικού Πολέμου του 1897 έγινε μέλος του Υπάτου Συμβουλίου της Εθνικής Εταιρείας και στις πολεμικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν πολέμησε με το βαθμό του λοχαγού. Αργότερα διετέλεσε (1908-1911) διευθυντής και επιθεωρητής Μηχανικού. Κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους πολέμησε με το βαθμό του συνταγματάρχη ως διοικητής αρχικά του ανεξαρτήτου Αποσπάσματος Ευζώνων και μετά  της V Μεραρχίας, η οποία πολέμησε υπό τις διαταγές του στον Κόμανο, στο Κιλκίς και στην Τσουμαγιά.

Ο Γεννάδης παρέμεινε διοικητής της V Μεραρχίας με το βαθμό του υποστρατήγου και μετά τη λήξη του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου. Στη συνέχεια τοποθετήθηκε διοικητής του Δ΄ Σώματος Στρατού (Καβάλα) και προήχθη σε αντιστράτηγο τον Ιούλιο του 1916. Όταν το Ρούπελ και η Ανατολική Μακεδονία καταλήφθηκαν από τους Γερμανοβουλγάρους, και το Δ΄ Σ.Σ. παραδόθηκε στους Γερμανούς και μεταφέρθηκε στο Γκέρλιτς της Γερμανίας, ο ίδιος βρισκόταν με άδεια στην  Αθήνα.

Το 1916-1917 διετέλεσε διοικητής του Α΄ Σώματος Στρατού στην Αθήνα και μετά την έξωση του βασιλιά Κωνσταντίνου και την επικράτηση του Βενιζέλου απομακρύνθηκε από το στράτευμα και εξορίστηκε στη Σαντορίνη. Μετά την επάνοδο του Κωνσταντίνου (1920) ανέλαβε την αρχηγία της Χωροφυλακής και τον επόμενο χρόνο ορίστηκε Ανώτερος Στρατιωτικός Διοικητής Παλαιάς Ελλάδος, θέση που διατήρησε μέχρι το θάνατό του (Μάιος 1922).

Σοφοκλής Δουσμάνης [2]

Ο Σοφοκλής Δούσμανης (1868 - 1952) ήταν Έλληνας ναύαρχος του Πολεμικού Ναυτικού.

Γεννήθηκε στην Κέρκυρα     Αποφοίτησε από τη Σχολή Ναυτικών Δοκίμων το 1888 και έλαβε μέρος στον πόλεμο του 1897. Το 1912 τοποθετήθηκε διευθυντής της διοικητικής υπηρεσίας του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού και εν συνεχεία κυβερνήτης του θωρηκτού "Γεώργιος Αβέρωφ" και αρχιεπιστολεύς του Στόλου του Αιγαίου  Το 1914 προήχθη σε υποναύαρχο και τοποθετήθηκε διοικητής της μοίρας θωρηκτών. Τον επόμενο χρόνο ανέλαβε την αρχηγία του ΓΕΝ, θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι το 1917, οπότε και αποστρατεύθηκε. Εξορίστηκε ως φιλοβασιλικός στη Σαντορίνη και επανήλθε στην ενεργό δράση το 1920.[3] Το 1921 έγινε αρχηγός του Στόλου του Αιγαίου και το ίδιο έτος τοποθετήθηκε για δεύτερη φορά στην αρχηγία του ΓΕΝ, στην οποία παρέμεινε μέχρι τον Οκτώβριο του 1922  Τον Ιανουάριο του 1923 προήχθη σε αντιναύαρχο και αποστρατεύθηκε.

Το 1935 διορίστηκε υπουργός ναυτικών στην κυβέρνηση Τσαλδάρη και προήχθη σε ναύαρχο. Είχε συγγράψει το ημερολόγιον του κυβερνήτου του "Γ. Αβέρωφ" κατά τους πολέμους 1912 - 1913 (Αθήνα, 1939). Είχε τιμηθεί με τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Τάγματος του Σωτήρος.

Απεβίωσε στις 6 Ιανουαρίου 1952 στην Αθήνα. Ήταν παντρεμένος με την Μαρία Βούρου και δεν είχε παιδιά. Ανιψιός του ήταν ο Λάμπρος Ευταξίας.

---

[1] http://www.istorikathemata.com/2012/12/the-liberation-of-Grevena-in-1912.html  (ενημέρωση 5- 6 – 2015) και για το φωτογραφικό υλικό πηγή: http://openarchives.gr/visit/2471737 (ενημέρωση 5- 6 – 2015)

[2] http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CF%86%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%AE%CF%82_%CE%94%CE%BF%CF%8D%CF%83%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%B7%CF%82  ( ενημέρωση 5-6 – 2015) 

Οικονομικά της Σαντορίνης κατά τον τελευταίον Αιώνα της Τουρκοκρατίας

απόσπασμα άρθρου του  Βασιλείου Ν. Σφυρόερα ( 1921-26.05.2015)

Πηγή: Μ.Ι.Δανέζης  ( επιμ.) «Σαντορίνη», 1971

Το 1701 επισκέφθηκε τη Σαντορίνη ο αποστολικός μισσιονάριος Αντώνιος Guistiniani προς εξακρίνωση των πνευματικών αγαθών του καθολικού πλη ιδιθυσμού της νήσου. Στην έκθεση, παρέχει εκτός των πολύτιμων πληροφοριών του δια τα εκκλησιαστικά ζητήματα,  και άλλες αξιόλογες ειδήσεις, αναφερόμενες εις την διαβίωση των κατοίκων και εις την εν γένει οικονομική κατάστασή του.  […] η συνήθης τροφή των κατοίκων αποτελείτο από μαύρο κρίθινο παξιμάδι και όσπρια καθώς και από παστόν βοειον κρέας, οι δε οικίες παρά τα πενιχρά οικοδομικά υλικά τους, παρείχαν ικανάς ανέσεις.

Την ίδια εικόνα εντοπίζουμε και στην περιγραφή του περιηγητού Pitton de Tournefort, Η άνυδρος Σαντορίνη, η κατά συχνά χρονικά διαστήματα δοκιμαζομένη από την έκρηξη του ηφαιστείου και από τους σεισμούς, είχε αναπτυχθεί οικονομικώς κατά το τέλος του δεκατου ογδόου αιώνα, ώστε να θεωρείται η πλουσιότερη των Κυκλάδων.

Ο πληθυσμός της to 1770 ανερχόταν σε 9.000 κατοίκους  ο οποίος ασχολείται στη γεωργία αλλά και στη ναυτιλία. Σε δεκάδες αριθμούνται τα θηραϊκά πλοία τα οποία διέσχιζαν το Αιγαίο, που εξυπηρετούσαν το εμπόριο της Σαντορίνης και των άλλων νησιών. Το 1780 η μονή Προφήτη Ηλία διέθετε  ιδιόκτητο πλοίο «δια να ταξιδεύη εις τε την Άσπρην και την Μαύρη Θάλασσα και εις άλλα ακόμη ταξίδια». Είναι επίσης αξιοσημειώτον ότι οι υπό των κατοίκων της Σαντορίνης καταβαλλόμενοι φόροι κατά τα τελευταία έτη της Τουρκοκρατίας ήταν δυσανάλογοι προς τον πληθυσμόν υψηλοί.

Κατά τα τέλη του δεκάτου ογδόου αιώνα ( 1790- 1799_ εστάλη σουλτανικόν φιρμάνιον προς τον καπουδάν πασάν  περι της φορολογίας του  οίνου και των άλλων οινοπνευματωδών ποτών. Ο δε φόρος του κρασίου  αποφασίστηκε  να είναι δύο παράδδες εις κάθε μέτρο  και από το ρακί τέσσαρες. Από τον λεγόμενο «μαχτού» φόρο, φαίνεται ότι η Σαντορίνη έδινε 8.500 παράδες. Εκ του εγγράφου προκύπτει ότι το 43% του συνολικώς παρά τα νησιά εισπραττόμενου φόρου επί του οίνου κατέβαλε η Σαντορίνη. [….] Κατά την πραγματοποιηθείσαν το 1807 υποχρεωτικήν νατυολογίαν νησιωτών για την κάλυψη των εις έμψυχον υλικών αναγκών του τουρκικού στόλου , η Σαντορίνη εκλήθει να αποστείλει 50 ναύτες στην Μαύρη Θάλασσα κατά της Ρωσίας.

[…] Κατά το 1811 οι «θαλασσινές» - ήτοι οι ναυτικές νήσοι, υποχρεώθηκαν να καταβάλουν  τις δαπάνες για την συντήρηση τεσσαράκοντα πλοίων «δια μετακόμισιν νερού και άλλων τροφών» . Στη Σαντορίνη ορίσθηκε το ποσό των 10.000 γροσιών ( όπως και στην Ύδρα).

………………………………………………

Ως προς το ιδιόκτητο πλοίο της μονής του Προφήτη Ήλία γράφει σε ειδική παρατήρηση ο αείμνηστος ιστορικός « O πόλεμος (Ρωσοτουρκικός) κηρύχθηκε τον Αύγουστο του 1787. Κατά τους προηγηθέντες της κηρύξεως του πολέμου μήνες, η Μαύρη Θάλασσα ηλέγχετο συστηματικά από τους αντιπάλους, συλλαμβάνονται όλα τα ύποπτα πλοία τα οποία έπρεπε να είναι εφοδιασμένα με έγγραφο «πατέντα» περί της προελεύσεως του σκοπού των.

Το πλοίο «Άγιος Γεώργιος» της μονής της Σαντορίνης με πλοίαρχο τον Αντώνιο Δανέζη και με πλήρωμα εκ δεκα πέντε αντρών ανεχώρει από την νήσον και θα εταξίδευε όχι μόνο στην Άσπρη Θάλασσα, δλδ εις το Αιγαίο, αλλά και στον Εύξεινο πόντο, όπου επραγματοποιούντο οι πολεμικές παρασκευές. Η «Πατέντα» ήταν αναγκαία. Αξιοσημείωτο είναι ότι το πλοίο εταξίδευε με την «παντιέρα του μοναστηριού και μια εικόνα του Προφήτη Ηλία» και όχι με σημαία ρωσσική ή τουρκική όπως συνέβαινε στις ειρηνικές περιόδους.

Σύντομο βιογραφικό του σημείωμα [1]:

Ιστορικός, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Γεννήθηκε στην Απείρανθο της Νάξου το 1921 και μετά τις γυμνασιακές του σπουδές στην πατρίδα του φοίτησε στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Το 1946 πήρε το πτυχίο του Ιστορικού και Αρχαιολογικού τμήματος της Φιλοσοφικής Σχολής, της οποίας αναγορεύτηκε διδάκτορας τον Ιούνιο του 1965. Υπηρέτησε ως καθηγητής στη Μέση Εκπαίδευση από το 1950 και το 1956 διορίστηκε συντάκτης του Κέντρου Έρευνας Μεσαιωνικού και Νέου Ελληνισμού (πρώην Μεσαιωνικού Αρχείου) της Ακαδημίας Αθηνών. Με εντολή της Ακαδημίας Αθηνών πραγματοποίησε επιστημονικές αποστολές στο Άγιο Όρος, στα Μετέωρα και στις Κυκλάδες και έλαβε μέρος σε διεθνή συνέδρια Μέλος της Γλωσσικής Εταιρείας, της Λαογραφικής Εταιρείας, της Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών, ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Βιβλιογραφικής Εταιρείας και άλλων επιστημονικών σωματείων.

Εκτός από τα λογοτεχνικά του δημοσιεύματα που παρουσίασε με τα ψευδώνυμα Δρόσος Καραβάς και Βασίλειος Κρηνιώτης στα περιοδικά "Νεοελληνικά Γράμματα", "Πνευματική Ζωή", "Ηπειρωτική Εστία", "Κυκλαδικά" κ.α., δημοσίευσε πολλές μελέτες που αναφέρονται κυρίως στην περίοδο της τουρκοκρατίας,  

Από πλευράς Σαντορίνης, ξεχωριστή μνεία πρέπει να γίνει στο ιδιαίτερα σημαντικό τομίδιο  "Ιωσήφ Δε Κιγάλλας (1812-1886) - Βιογραφικό και βιβλιογραφικά" (Αθ. 1960),  στο οποίο τονίζει χαρακτηριστικά « την ανιδιοτέλεια, την αφιλοχρηματία και τη γενναιότητα του Δεκιγάλλα που ήταν παροιμιώδεις». ( Βλ. Ν. Αλιπράντης, Ιωσήφ Δεκιγάλλας, ο Ανθρωπιστής Ιατρός, Εκδ΄. Θηραϊκά, Αθήνα 2006, σελ.41).

Η προσφορά του Β. Σφυρόερα στη νεοελληνική ιστορία και έρευνα σημασιολογείται ως μια από τις πιο σεμνές, ουσιαστικές και αξιόλογες.

---

[1]  Βλ:  http://www.naxostimes.gr/koinonia/2247-efyge-o-istorikos-vasilis-sfyroeras ( Ενημέρωση 27.5.2015)

Τρόποι αξιοποίησης και προστασίας της Πολιτισμικής μας κληρονομιάς. Το Παράδειγμα της Σαντορίνης

Τρόποι αξιοποίησης και προστασίας της Πολιτισμικής μας κληρονομιάς.

Το Παράδειγμα της Σαντορίνης

 Το σημερινό θέμα  (10-5-2015) της Έκθεσης για τους μαθητές των Πανελληνίων Εξετάσεων, μας μεταφέρει στους τρόπους αξιοποίησης και προστασίας της Πολιτισμικής μας κληρονομιάς,  Πόσο δε μάλλον αν αυτό μπορούμε να το αξιοποίησουμε στα δικά μας δεδομένα, στα δεδομένα της Σαντορίνης.

Ο πρωταρχικός σκοπός του καλλιστορώντας δεν είναι άλλος από την ανάδειξη και προάσπιση της ιστορίας του νησιού.  

Αν μπορούσαμε να κατηγοριοποιήσουμε αρχικά τον όρο πολιτιστική κληρονομιά και να τον εντάξουμε στην θηραϊκή ιστορία θα είχαμε τα εξής:

Α) Πολιτιστική Ιδιοκτησία α)  Αρχαιολογικοί χώροι, Ακρωτηρίου, Αρχαας Θήρας, Αγίας Ειρήνης Περίσσας κ.α. -, β) Καστέλια  Πύργου, Εμπορείου, Ακρωτηρίου, Οίας, Φηρών/Σκάρου-, γ)  Μνημεία Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς – Πλεκτήρια, Εργοστάσια Ντομάτας, Ορυχεία, Μύλοι, Αρχοντικά , δωρεές Ευεργετών ( Πλ. Σαρπάκη κ.α.), Κοινωφελή Ιδρύματα ( Πτωχοκομείο Θήρας, Οφθαλμιατρείο Θήρας, κ.α., δ) Μουσεία - Οινοποιεία  (Αρχαιολογικό, Λαογραφικό, Προιστορικό, Ναυτικό κ.α.) -,  ε) Εκκλησιαστική Ιστορία και Μνημεία ( Ορθόδοξη και Καθολική), στ) Κάθε είδους γραπτή ιστορική αναφορά η οποία διαμορφώνει  μέρος της τοπικής ιστορίας μας ( δημόσια αρχεία , βιβλία, φωτογραφίες οικογενειών, γράμματα, εκπαιδευτικά αρχεία σχολείων, καταγραφή ηθών και εθίμων από τους Λαογράφους ερευνητές  κ.α.)

Β) Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά  πρακτικές, αναπαραστάσεις, εκφράσεις, γνώσεις και τεχνικές − καθώς και τα εργαλεία, αντικείμενα, χειροτεχνήματα  και τους πολιτιστικούς χώρους που συνδέονται με αυτές  και τις οποίες οι κοινότητες, οι ομάδες και, περιπτώσεως δοθείσης, τα άτομα αναγνωρίζουν ότι αποτελούν μέρος της πολιτιστικής κληρονομιάς  [1] Από τις ιδιαιτερότητες της Θηραϊκής Ντοπιολαλιάς μέχρι τις ρίμες και τα Κοτσάκια, και από την διαφοροποίηση στην τοπική γαστρονομία ανά περιοχή ( άλλα φαγητά η νότια Σαντορίνη, άλλα φαγητά τα αρχοντικά χωριά του νησιού) μέχρι και στην «ονοματοδοσία» σημείων στην θάλασσα της Σαντορίνης κ.α.

Γ) Φυσική Κληρονομιά τι πιο γενικό από το ίδιο το νησί, τη Σαντορίνη.  

Αν θα μπορούσαμε και πάλι επιγραμματικά να αναφερθούμε στις πλείστες όσες δυνατότητες μας δίνει η αξιοποίηση του Χθές για το σήμερα και το αύριο

Η διαμόρφωση μιας ευρύτερης φιλοσοφίας θα πρέπει να μας οδηγήσει ώστε να δούμε πολύ σοβαρά το θέμα της ανάδειξης της τοπικής ιστορίας και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Η μικρή σε έκταση Σαντορίνη, μπορεί να εξελιχθεί σ ένα νησί – πρότυπο όχι μόνο με βάση την τουριστική της πλευρά, αλλά την ιστορική της  προσέγγιση .  Ο σεβασμός της φυσικής κληρονομιάς του νησιού ( νόμοι προστασίας κ.ο.κξ.) η όσο το δυνατόν πιο γρήγορη καταγραφή της ζώσας παράδοσης των παλαιότερων κατοίκων, σε συνδυασμό με την άμεση προστασία και διάχυση των πάσης φύσεων αρχείων του νησιού, αλλά και με τις δράσεις  εκπαίδευσης, πολιτισμού και ιστορίας, μπορεί να θεωρηθεί ένας πραγματικά βασικός πυλώνας Ανάπτυξης του νησιού της Σαντορίνης, ταυτόχρονα με την τουριστική της προβολή.

Ενδεικτικά:

1.      Οι Θηραίου ερευνητές του νησιού, μπορούν άνετα να συμβάλλουν στην γνωριμία με την τοπική ιστορία του νησιού. Σε κάθε χωριό, μπορούν να δημιουργηθούν εκείνες οι δράσεις πάνω στις οποίες  ο κάτοικος του χωριού, θα γνωρίσει το χωριό του, ο μέτοικος του χωριού, θα σεβαστεί το περιβάλλον που μένει και ο Τουρίστας θα μπορεί να συμβάλλει σε μία μορφή αλληλεπίδρασης με τους ντόπιους. Η Διαχείριση της Πολιτιστικής Ιδιοκτησίας δεν πρέπει να ορίζεται ανά περιοχή, αλλά ανά χωριό. Συγκεκριμένα, διαφορετικό τρόπο προσέγγισης και αξιοποίησης του χώρου θα έχει η περιοχή πίσω από το καστέλι του Εμπορείου με κατεύθυνση τον Γουλά του Εμπορείου, και διαφορετικό τρόπο προσέγγισης της Περιοχής.

2.      Ταυτόχρονα δε, η δημιουργία ειδικού κτηριακού χώρου : «Ακαδημίας Σαντορίνης», θα μπορούσε να συμβάλλει στην πλήρη αξιοποίηση, καταγραφή, αξιολόγηση, διαμόρφωση παρουσίαση κάθε είδους αρχείου, το οποίο θα είναι προσβάσιμα ελεύθερα στο κοινό .

3.      Δημιουργία ειδικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων, όχι μόνο για τους τουρίστες αλλά και για τους κατοίκους του νησιού. Δεν είμαι σίγουρος ότι οι μουσειακοί χώροι της Σαντορίνης βρίσκονται σε εκείνη τη θέση της « πρόσκτησης» από πλευράς κατοίκων και όχι μόνο. Δεν συζητώ φυσικά για την απίστευτη στάση της ευρύτερης πολιτιστικής διαχείρισης των δημοσίων μουσείων….. Παρ’ όλαυτά , τόσο τα δημόσια μουσεία όσο και τα ιδιωτικά έχουν εκείνα τα εχέγγυα αύξησης της « πρόσκτησης» από πλευράς κατοίκων αρχικά. Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν αρχικά  περιοδικές ξεναγήσεις κατοίκων τόσο στα μουσεία, όσο και στους αρχαιολογικούς χώρους. Επιπλέον, δεν θα μπορούσαν κάλλιστα οι νέοι μαθητές της Σαντορίνης να αναλάβουν τον εύκολο ρόλο της ξενάγησης τουριστών και επισήμων σε συγκεκριμένα σημεία του νησιού? Δεν θα ήταν ακόμα καλύτερο αυτό ώστε οι νέοι να αρχίσουν σιγά σιγά να μυούνται στην τέχνη της ξενάγησης....

4.      Δημιουργία   Δράσεων- Εκδηλώσεων  ουσιαστικής προσέγγισης της διαφορετικής πολιτιστικής ιδιομορφίας του νησιού, Για π.χ. πριν από πολλά χρόνια παρακολούθησα εν πλω, στη θάλασσα της Σαντορίνης,  αρχαία ελληνική κωμωδία. Συγκεκριμένα τους «Ιππείς του Αριστοφάνη».  Η παρέα με το ηφαίστειο από τη μία πλευρά και από την άλλη η παρουσία ηθοποιών εν πλω μ έκανε να την θυμάμαι χαρακτηριστικά την ημέρα αυτή αν και έχουν περάσει πολλά χρόνια. Άλλο παράδειγμα, θα μπορούσε να είναι ο ερεθισμός νεών ώστε να ασχοληθούν με τη δημιουργία γραπτών «μυθ-ιστοριών» για την ιστορία του τόπου. Ενδεικτικά θυμηθείτε αυτό ( Μια μέρα στην Αρχαία Θήρα) . Η ακόμα η συμπόρευση νέων Θηραίων εξαιρετικών καλλιτεχνών στην παρουσίαση εκδηλώσεων μουσικών και όχι μόνο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα, ο εξαιρετικά ευφυής Σαμψών Φύτρος από τον Πύργο, και η ιδιαίτερα Χαρισματική Κατερίνα Ρούσσου θα ήταν άνετα  σε αυτούς που πιστεύω ότι θα μπορούσαν να βοηθήσουν στο μετερίζι αυτό.

5.       Ουσιαστική αλληλεπίδραση μέσω της χρήσης νέων τεχνολογιών στην διαχείριση της πολιτιστικής  κληρονομιάς της Σαντορίνης.

6.      Δημιουργία ειδικών προγραμμάτων Μουσειακής Πολιτικής με τον Ευρύτερο τίτλο  « Η Σαντορίνη, ένα Μουσείο Πολιτισμού, Τουρισμού και Ιστορίας», όπου τα σημεία κλειδιά της Πολιτιστικής Ιδιοκτησιάς των χωριών, μπορούν να γίνουν πυλώνες Τουρισμού.

7.      Διαμόρφωση ειδικών πολιτιστικών εκθεμάτων της Σαντορίνης ως σημεία τουριστικής Προβολής  Για π.χ. Ο Γουλάς του Εμπορείου και η Αρχαία Κόρη του αείμνηστου Χ. Σιγάλα, αλλά η μορφή ενός παλιού βαρελά σε βίντεο για την προβολή του θηραίκού αμπελώνα.

8.      Δημιουργία ειδικών κινήτρων για  τους μαθητές ώστε να γνωρίσουν διαφορετικές μορφές επαγγελμάτων που εντοπίστηκαν στην πάροδο των Χρόνων στην Ιστορία του νησιού αλλά και λόγω της αυτόματης τουριστικής προβολής του νησιού δεν συνεχίσαν την πορεία τους: Για π.χ. ο βαρελάς, η ο επιπλοποιός είναι μερικά από αυτά. Ακόμα δε η δημιουργία επι παραδείγματι Σχολή Μαθητείας του ΟΑΕΔ για ναυτικούς στη Σαντορίνη θα είναι ακόμα πιο χρήσιμη.

Η ευρύτερη και ολοκληρωμένη προσέγγιση της πολιτιστικής ιδιομορφίας του νησιού της Σαντορίνης  μπορεί να οδηγήσει το νησί σε μία άκρως ενδιαφέρουσα αλλά και προκλητική συνύπαρξη: του Χθες με το Σήμερα Όχι όμως αποκομμένα το ένα από το άλλο. Σαν μια κλωστή που ενώνει την Ιστορία και τον Πολιτισμό  με τον Τουρισμό και την Προβολή, τη Ζώσα Παράδοση με την άεναη (sic) – ίσως και άναρχη ανάπτυξη της. Τη γνωριμία με την Πέτρα αλλά και την εμπέδωση της άναρχης αυτόματης τουριστικής προβολής του σήμερα. . Τη σχέση Φιλωτέρας με τη Σαντορίνη μας, αλλά και τη Θήρα με τη Σαντορίνη Τους

Ιωσήφ Πέρρος

υ.γ. Η σημερινή ημέρα  (18-5-2015) είναι η Διεθνής Ημέρα Μουσείων, ενώ η 19η έχει χαρακτηριστεί ως ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων. 

---

[1] Για περισσότερα βλ. Νόμο 275 -22/12/2006  http://www.unesco.org/culture/natlaws/media/pdf/greece/gre_law3521_06_intangblher_greorof ( ενημέρωση 18-05-2015)

Πλεκτήρια Μαρκεζίνη

Πηγή: Ημερολόγιον : Θήρα- Αμοργός ___ / Μιχαήλ Κ. Ζώρζου διευθυντού εφημερίδος "Θηραϊκή". Μετ' εικόνων., 1933

Υπό τον ανώτερο τίτλο λειτουργούν στην κωμόπολη της Μεσσαριάς στη Σαντορίνη, εργοστάσια που δείχνουν το μέγα βιομηχανικό πνεύμα, το οποίο ώθησε τους ιδρυτές της ευεργετικής και ωφέλιμης από όλες τις απόψεις μεγάλης βιομηχανίας, οι οποίες δε ξεκίνησαν από  μικρές μονάδες, συνέβαλαν, τιμώντας το νησί της Σαντορίνης και δίδοντας σε πολλούς εργατικούς υπαλλήλους τα μέσα της ευζωίας.

Το 1889 με δύο χειροκίνητες καλτσομηχανές ιδρύθηκε ένα μικροσκοπικό εργοστάσιο το οποίο χρησιμοποιούσε λίγους εργάτες. Αλλά η ικανότητα και η μεγάλη επιχειρηματικότητα έκαιαν βαθεια στη ψυχή του ιδρυτού κ. Αντωνίου Μαρκεζίνη, έφεραν θαυμάσια αποτελέσματα, ώστε το μικροσκοπικόν εκείνο εργοστάσιο να εξελιχθεί σε ανώνυμη εταιρεία υπό τον τίτλο «ΠΛΕΚΤΗΡΙΑ ΜΑΡΚΕΖΙΝΗ» με εταιρικό κεφάλαιο πέντε εκατομμύρια δραχμές. Στο εργοστάσιο αυτό λειτουργού μέχρι σήμερα, (1933), 200 μηχανές, τις οποίες κινεί ο ηλεκτρισμός του εργοστασίου, όπου η κύρια εργασία είναι η εξαιρετική κατασκευή καλτσών, η άριστη βαφή και η θαυμάσια συσκεασία τους, ώστε να είναι έτοιμα για αποστολή το εμπόρευμα σε ολόκληρη την Ελλάδα.

Στο εργοστάσιο αυτό βρίσκουν εργασία και υποστήριξη πάνω από 150 άτομα. Η δε ημερήσια παραγωγή μπορεί να υπερβεί τις 300 δωδεκάδες, εάν η κατανάλωση το απαιτήσει.

Κατ’ αρχάς το μικροσκοπικό εργοστάσιο κατασκευάζε αρχικά κάλτσες και φανέλλες, κατόπιν όμως περιορίσθηκε η παραγωγή στην κατασκευή καλτσών όλων των ειδών και ποιότητας.

Εκτός αυτού του εργοστασίου στη Μεσσαριά, υπήρχε και παράρτημα στο Μεγαλοχώρι, το οποίο λειτουργεί εδώ και πέντε χρόνια αρκετά ικανοποιητικά.

Από το έτος 1920, στη διεύθυνση των επιχειρήσεων έλαβαν ενεργό μέλος, ο γιος του ιδρυτή κ. Βασίλειος Α. Μαρκεζίνης, ενώ από τη μετατροπή της επιχείρησης σε ανώνυμη εταιρεία, ο μεν ιδρυτής κ. Αντώνιος Μαρκεζίνης έγινε Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, ο υιός του Βασίλειος, σύμβουλος και Γ. Διευθυντής και ο έτερος γυιος του Γεώργιος, σύμβουλος και Διευθυντής της Εταιρείας.

Γενικώς η εταιρεία αυτή χαίρει μεγάλης φήμης και εξαιρετικής εκτίμησης, τα δε των εργασιών της προιόντα είναι περιζήτητα σε όλη την Ελληνική αγορά, λόγω της τελειότητας και της απόλυτης στερεότητας, οι δε σπάνιες εγκαταστάσεις την αναβαθμίζουν σε επίπεδα μεγάλων ευρωπαϊκών εργοστασιών και είναι αναγνωρισμένη ως η μεγαλύτερη και τελειότερη σε Ανατολή πλεκτική εταιρεία.

Υ.γ. καλλιστορώντας: «αναγκαία» μεταφορά στη δημοτική γλώσσα

Ο Θηραϊκός Όρθρος του Χθες … στο Σήμερα,

 Ο ήχος των γαιδουριών … ο ήχος των ανθρώπων .. Οι σκάλες των Φηρών, οι μορφές αγνές, δημιουργικές, πονεμένες αλλά γεμάτες Ηρεμία….

Οι καταστροφές από το σεισμό  του 1956 ακόμα εκεί … Να θυμίζουν το χθες… Να προσμένουν το αύριο ….

Οι κάναβες και τα υπόσκαφα που μυρίζουν Μνήμες Ανθρώπων ..Ζωντανές

Οι Τουρίστες  έξω από την νέα ορθόδοξη Μητρόπολη των Φηρών, την Παναγιά του Μπελλώνια,  Οι αποτυπώσεις του σκηνοθέτη ξέχωρες.. Η Εικόνα της Παναγιάς και ο Σεβασμός των πρώτων σύγχρονων τουριστών .   «Παρακαλούμε ενισχύσατε δια την αποπεράτωσιν της εκκλησίας»…. Εικόνες του Γυαλού των Φηρών… Ενός Γυαλού άγνωστου για  όλους μας … Ενός από τους δύο βασικούς όρμους «Μετάβασης» της Ιστορίας….

Η Ξεβάρεση των Καμπανάδων στη συνέχεια να δώσει έναν άλλο τόνο .. Εορταστικό.. Σε συνδυασμό με την περιφόρα μίας εικόνας…δεν θα μπορούσε να λείπει και η «Πανήγυρη» , φάβα πιθανόν,  Η Πρώην Αγροτική Τράπεζα  και οι μορφές αναλλοίωτες,

Και ξαφνικά μέρος της ιστορίας της Θηραϊκής Ντομάτας, το Εργοστάσιο του Νομικού , ο πολτός «Αββίς και οι απίστευτες ποσότητες ντομάτας ή πελτέ έτοιμες σε κάποια προβλήτα για το ταξίδι τους….

Από την άλλη πλευρά, τα Ορυχεία, βασικός Πυλώνας στήριξης της Θηραϊκής Οικονομίας για περίπου ένα αιώνα…Οι ορυχοεργάτες…στα έγκατα της γης τους για εκείνους, για το Αύριο …για τη Σαντορίνη… Θα έπρεπε να είναι προσεχτικοί μα και συνάμα γρήγοροι .. μην βρεθούν κι αυτοί για να «στεριώσει» …η γη …

Η Ελαφρόπετρα έτοιμη για το δικό της δρόμο… Σάμπως η διώρυγα του Σουέζ δεν έχει στα τοιχώματά της θηραϊκή γη;  Πρόσωπα αναλλοίωτα στο χρόνο …σκληρά αλλά αγνά.. Πρόσωπα που ζουν ακόμα και χρειάζεται να τα ακούσουμε….

Και πάλι η περιφόρα της Εικόνας… σαν μία άλλη παράλληλη διάσταση της Σαντορίνης.

Χαμηλωμένες ματιές… που δεν νοούνται το αύριο του τουρισμού παρά μόνο το σήμερα το δικό τους …

Ο Καθαρισμός του «φάβα» αναγκαίος για όλες τις γενιές…

Η Αγροτική Τράπεζα άνοιξε… Μια νέα μορφή ανάπτυξης….

Το αγροτικό τοπίο της Σαντορίνης …αγνό …ηφαιστειακό … αλλά σε μία διαδικασία αλλαγής…

Μα είναι αυτή η Σαντορίνη; ; ; Μα υπήρχαν τόοσα πολλά αμπέλια …; ; Και τώρα ; ; ;

Το Άλεσμα της Γης … και το Παιχνίδι των Γαιδάρων…

Η άνοδος και η κάθοδος στο Γυαλό … Ο Δρόμος δύσκολος μα και συνάμα συναρπαστικός …

Η Ζωή του Γυαλού των Φηρών… Μια άλλη Σαντορίνη …

Από τη μία οιμουλαράδες… και από την άλλη οι Φορτοεκφορτωτές-Λεμβούχοι …

Ένα πλάνο σημαδιακό : Η Παρουσίαση του Φάβα   … Η Ευλογία της Πανήγυρης ….

Και ο ίδιος ήχος … Για να κλείσει η Ιστορία από εκεί που Άρχισε…

Και ο Κύκλος της Ιστορίας ξεκινάει .. Σαν έναν άλλο μύθο…

Οφείλω να ομολογήσω ότι μετά από πολλά χρόνια, ουσιαστικά σε μία χρονική στιγμή που μπορούσα να το καταλάβω,  είδα τον «Θηραϊκό Όρθρο» , βράδυ στο Καμάρι από ένα αντίγραφο της Αρτεμίας Αργυρού πριν καν δημοσιευτεί στο Ιντερνετ. … Και ξαφνικά σαν τον Μίτο της Ιστορίας ο Χρόνος περιπλέκεται  και ο τόπος με οδηγεί στον Πύργο όπου γνωρίζω την κόρη  της πολυαγαπημένης μου Κάκης Νούσια Λαγκαδά την δρ. Τόνια Νούσια. Η Κάκη  μια γυναίκα αρχόντισσα γεμάτη Αγάπη, Ήθος, Μεράκι, Εξαιρετική Προσωπικότητα, Αστείρευτο κέφι, Γλέντι, Χορο, Έγνοια για τη Σαντορίνη  (και λίγα λέω) σε συνδυασμό με την ιδιαίτερα σημαντική παρουσία του Αντώνη Κονταράτου στην προσωπική μου ζωή, είναι οι δύο βασικές Ψυχές του Πύργου που εγώ από το Μεγαλοχώρι δεν μπορώ να ξεχάσω…

Η Τόνια όμως με τη σειρά της, παρουσιάζοντας μου την ιδιαίτερα σημαντική οικογένεια της και φυσικά τον Άγνωστο σε πολλούς Φωτογράφο, - και όχι μόνο, Αντώνη Λαγκαδά,  μου κέντρισε το ενδιαφέρον μία από τις εκπλήξεις που ετοίμαζε.  Η προσωπική της ενασχόληση  με την ταινία του  «Θηραϊκού Όρθρου», από πλευράς όμως έρευνας.  Συγκεκριμένα, σε πείσμα των καιρών, δημιούργησε  την  έκθεση "Σκηνές από το πρόσφατο παρελθόν:Γη παραγωγή και κοινωνία στη Σαντορίνη του 1960",  βασισμένη πάνω στον «Θηραϊκό Όρθρο», εμπλουτισμένη με φωτογραφικό υλικό τόσο του Αντώνη Λαγκαδά, όσο και των Ασπασία Αλεξανδρή, Κλέαρχου Καπούτση, Ζωής Χατζηγιαννάκη, Γιάννη Αργυρού, Μανώλη Λυγνού, Νίκου Μπελαβίλα, Γιάννη Χρυσού, Ειρήνη Πρέκα- Φαρισσαίου κ.α., στο χώρο "Κasteli 1663" στην είσοδο του Μεσαιωνικου Καστελιού του Πύργου το καλοκαίρι του 2014.
Στο εισαγωγικό κείμενο της έκθεσης αυτής αναφερόταν τα εξής : "Μέσα από τη βίαια αντιπαράθεση εικόνων και ήχων επιχειρούν να ξυπνήσουν τον θεατή και να του αποκαλύψουν τους παράγοντες οικονομικής εκμετάλλευσης, να κατακρίνουν τον ανερχόμενο δουλικό τουρισμό και να σχολιάσουν το ρόλο της εκκλησίας στις ζωές των ανθρώπων του νησιού. Οι αγρότες πασχίζουν να καλλιεργήσουν τη γη με πρωτόγονες μεθόδους, περιμένουν με αγωνία ένα δάνειο από την τράπεζα αλλά και τον έλεγχο της παραγωγής της φάβας από τον εκτιμητή, ενώ από την άλλη οι ξένοι τουρίστες εισβάλλουν στο νησί ...[...]Βασισμένη στην ταινία "Θηραϊκός Όρθρος" η έκθεση εστιάζει σε πτυχές της κοινωνικής ιστορίας του νησιού και καταδεικνύει τις μεταφορτώσεις του αγροτικού τοπίου και τις σχέσεισ του με τον πολιτισμό και την καθημερινότητα των κατοίκων του . με αφορμή εννέα σκηνές της ταινίας που αποτελούνκαι τις θεματικές ενότητες της έκθεσης, το παρελθόν και το παρόν συνδέονται μέσα από κείμενα και εικόνες". 

Η συνέχεια της έκθεσης  είχε και ομιλητές του Χθες και του Σήμερα, βασισμένοι σε μία ταινία Σταθμό. «…Ο Θηραϊκός Όρθρος γυρίστηκε στη Σαντορίνη το καλοκαίρι του 1967, στην έναρξη της δικτατορίας. Είναι ένα ντοκιμαντέρ μικρού μήκους του οποίου η ιδιαίτερη σκηνοθεσία των Σταύρο Τορνέ και Κώστα Σφήκα, το τολμηρό μοντάζ του Πάνου Παπακυριακόπουλου και η απρόσμενη μουσική επένδυση  δημιουργούν περισσότερο ένα καλλιτεχνικό φιλμ και όχι ένα συνηθισμένο λαογραφικό ντοκιμαντέρ κατά τα πρότυπα της περιόδου, χωρίς βέβαια να υποτιμάμε και την ξεκάθαρη καταγγελτική πολιτική θέση που παίρνουν οι δημιουργοί. Η κατακερματισμένη Ελλάδα ανάγεται ιδανικά στο κατεστραμμένο και παρατημένο δομικό περιβάλλον της Θήρας από τον σεισμό των 7,8 ρίχτερ του 1956. Ο αγροτικός πληθυσμός είναι μόνος του στη τύχη του, σαν τους ιθαγενείς που θαμπώνονται με τα καθρεφτάκια, ενώ μόλις αρχίζει το ελληνικό όνειρο της τουριστικής ανάπτυξης»

Νομίζω ότι ήρθε η ώρα η ιδιαίτερα Προσεχτική Προσπάθεια ανάδειξης μέρους της σύγχρονης ιστορίας του 20ου αιώνα στη Σαντορίνη, να αναδειχτεί ακόμα περισσότερο. Η κ. Νούσσια, μου παραχώρησε τη δυνατότητα ανάδειξης και διαχείρισης αυτού του υλικού και  γι αυτό την ευχαριστώ θερμά. Η με ακρίβεια ερευνητική δουλειά της Τόνιας υποδεικνύει την ιδιαίτερη της αγάπη για το νησί της Σαντορίνης, για το νησί της. Η έρευνα αυτή είναι δίγλωσση, στα ελληνικά και στα αγγλικά, ώστε να μην μείνει μόνο στους κατοίκους, εάν και εφόσον αξιοποιηθεί μέσω εκπαιδευτικών και μη προγραμμάτων, αλλά να το γνωρίσουν και οι τουρίστες.

Οι θεματικές της έκθεσης απορρέουν πάντα από την ταινία. Κάθε θέμα είναι και μία ευρύτερη συζήτηση.
1. Θρησκευτικές Τελετές και Κοινωνική Ζωή


2. Η συλλογική διάσταση του Θρησκευτικού Πανηγυριού

3. Οι μεταμορφώσεις του Αγροτικού Τοπίου

4. Εξόρυξη ΘηραΪκής Γης

5. Πρακτικές της Καθημερινής Ζωής

6. Η διαδικασία παραγωγής Κριθαριού στη Σαντορίνη

7. Η Πορεία της Φάβας προς την Μοριακή Κουζίνα

8. Βιομηχανική Παραγωγή τοματοπολτού

9. Διαχρονικά μέσα Μεταφοράς

Ενότητες που συμβαδίζουν αμέριστα με την ιστορική ανάπτυξη αλλά και τουριστική διαμόρφωση της Σαντορίνης. Η εξαιρετική αυτή προσπάθεια σε συνδυασμό με τη χρήση της ταινίας, μπορεί να γίνει  μια άλλης μορφής ανάδειξη  της ιστορίας του νησιού. Η δίγλωσση καταγραφή των όψεων, θα βοηθήσει πολύ και τους τουρίστες , ερευνητές κ.ο.κ. να καταλάβουν την ιδιαίτερη κοινωνία της Σαντορίνης, πριν και κυρίως μετά το μεγάλο σεισμό του 1956.

Θηραϊκός όρθρος μέρος α by Ιωσήφ Πέρρος

 Τόνια,
Η Αξιέπαινη δουλειά σου, δημιουργεί μια νέα σελίδα στην ιστορική μελέτη της Σαντορίνης, το συνδυασμό ταινίας – ντοκυμαντέρ με την έρευνα και την καταγραφή της Ιστορίας.
Ιωσήφ Πέρρος: Ιστορικός ερευνητής


Επιμέλεια  φωτογραφικού  Ερευνητικού Υλικού : Δρ. Αντωνία Νούσια, Διευθύντρια Μεταπτυχιακού Προγράμματος Πολεοδομίας, Πανεπιστημίου London South Bank