Έκθεση Θηραίων Πολεμιστών - Μητρώο Παλαιών Πολεμιστών Κυκλάδων

Έκθεση Θηραίων Πολεμιστών- Μία πρώτη προσέγγιση

Μία από τις πιο σημαντικές εκδηλώσεις ανάδειξης και διατήρησης της τοπικής ιστορίας του νησιού, είναι και η έκθεση Θηραίων Πολεμιστών , που οργάνωσε και επιμελήθηκε ο Αρχαιολόγος και Φίλος Λευτέρης Ζώρζος στην Εστία του Πύργου.

Το Μητρώο Παλαιών Πολεμιστών Κυκλάδων δημιουργήθηκε το 1936-38 και ανευρέθηκε σε αποθήκη του Στρατοπέδου Πεζικού Ερμούπολης Σύρου. Σήμερα βρίσκεται στην μόνιμη «Έκθεση Ιστορικής Μνήμης» του στρατοπέδου που δημιουργήθηκε την άνοιξη 2014 με την συμβολή και υπό την καθοδήγηση του Διοικητή ΤΕΘ Ερμούπολης Αντισυνταγματάρχη κ. Δημήτρη Μπούνταλη.

Το Μητρώο περιλαμβάνει πολεμιστές από όλα τα νησιά των Κυκλάδων και παρουσιάζει φωτογραφίες και σημαντικά ιστορικά, δημογραφικά και κοινωνικά στοιχεία χρήσιμα όχι μόνο για τους απογόνους των πολεμιστών αλλά και για επιστημονική μελέτη. Περιλαμβάνει συνολικά 500 πολεμιστές από τα νησιά Τήνο, Μύκονο, Σύρο, Σίφνο, Κέα, Πάρο και Νάξο και 123 πολεμιστές από Θήρα και Θηρασία.

Οι πολεμιστές έλαβαν μέρος στους κάτωθι πολέμους:

• Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος 30/9/1912-30/5/1913
Ελλάδα, Μαυροβούνιο, Σερβία, Βουλγαρία (Βαλκανικός Συνασπισμός)
εναντίον Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και Αλβανικών Τμημάτων

• Β΄ Βαλκανικός Πόλεμος 16/6/1913-18/7/1913
Ελλάδα, Μαυροβούνιο, Σερβία εναντίον Βουλγαρίας, 
Ρουμανίας και Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εναντίον Βουλγαρίας

• Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος 8/1914-11/11/1918
Βρετανική Αυτοκρατορία, Γαλλία, Ρωσία, Σερβία, Ρουμανία, Μαυροβούνιο, Βέλγιο, Ιταλία, Πορτογαλία, Ελλάδα, ΗΠΑ, Ιαπωνία, Κίνα (ΑΝΤΑΝΤ) εναντίον
Γερμανίας, Αυστροουγγαρίας, Βουλγαρίας, Οθωμανικής Αυτοκρατορίας 
(Κεντρικές Δυνάμεις)

• Ελληνο -Τουρκικός Πόλεμος (Μικρασιατική Εκστρατεία)
Μάιος 1919 – Οκτώβριος 1922 .

Η έκθεση αποτελεί ένα «φόρο τιμής» στους πολεμιστές αυτούς που πέρασαν μέχρι και εννέα χρόνια της ζωής τους στο μέτωπο, τραυματίσθηκαν ή έχασαν τη ζωή τους. Η πλειοψηφία αυτών ήταν έγγαμοι με πολυμελείς οικογένειες που υπέστησαν επίσης τις επιπτώσεις του πολέμου.
Με την καταγραφή και αποτύπωση των προσώπων και γεγονότων θέλουμε όχι μόνο να αφυπνίσουμε την ιστορική μνήμη αλλά και να καταδείξουμε ότι τα ιστορικά γεγονότα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ζωή μας και επηρεάζουν τις οικογενειακές καταβολές όλων μας. 
Παράλληλα με το Μητρώο, παρουσιάζονται εδώ για πρώτη φορά, σημαντικά έγγραφα από το διασωθέν Αρχείο του παλαιού Δήμου Καλλίστης τα οποία σχετίζονται με την περίοδο. Από τα έγγραφα αυτά προκύπτει ότι εκτός των πολεμιστών που εκτίθενται υπήρχαν αρκετοί περισσότεροι οι οποίοι έχασαν την ζωή τους η τραυματίστηκαν και δεν κατεγράφησαν στο Μητρώο Παλαιών Πολεμιστών. Οι δύο ανεκτίμητες ομαδικές φωτογραφίες των πολεμιστών (παρέλαση 25ης Μαρτίου 1938), ευγενική προσφορά του κ. Μανώλη Λυγνού, είναι του εξαιρετικού φωτογράφου Γ. Ιωακειμίδη.

Στο βίντεο που ακολουθεί,  παρουσιάζονται όλες οι μορφές των Θηραίων αγωνιστών, που εντόπισε ο Λευτέρης στο Μητρώο, τον οποίο ευχαριστώ θερμά για την άδεια  αναδημοσίευσης του υλικού και επεξεργασίας του.

Από τα μέχρι στιγμής δεδομένα τα αποτελέσματα από την έρευνα αυτή είναι τα ακόλουθα:

Α) Χωροταξική Καταγραφή : στην καταγραφή αυτή αναφέρονται όσοι έχουν τόπο καταγωγής το νησί της Σαντορίνης:

Καρτεράδος                9

Οία:                             6

Ακρωτήρι                    7

Μεσσαριά                   3

Φηροστεφάνι              1

Μεγαλοχώρι               5

Φηρά                           12

Εμπορείο                     6

Κοντοχώρι                  21

Πύργος                        15

 Ημεροβίγλι                 9

             Βόθωνας                    9

            Θηρασιά                      6

             Γωνιά                         2

             Βουρβούλος               6

            Β)Καταγραφή Επαγγελμάτων:

            Παντοπώλης:              4

            Έμπορος                     4

            Εργάτης                      41

            Τελωνειοφύλακας       1

            Τραπεζ.Υπάλληλος     1

            Υποδηματοποιός         1

            Ασφαλιστής                1

            Αγωγιάτης                   4

            Εισπράκτωρ                1

            Άνεργος                      1

            Στρατιώτης                 1

            Ναύτης                        1

            Κρεοπώλης                 1

            Περιπτερούχος            1

            Ναυτικός                     1

            Αγροφύλακας             4

            Ορυχοεργάτης             5

            Αγρ.Διανομέας           2

            Ανάπηρος (!!)             1

            Λεμβούχος                  4

            Πλανόδιος                   1

            Καπνοπώλης               1

            Φανοποιός                  1

            Γεωργός                      15

            Καφεπόλης                 1

            Κτίστης                       1

            Λογιστής                     1

            Πλοίαρχος                   1

            Αρβιλοποιός                1

            Μυλωνάς                    1

            Κτηματίας                   5

            Χωροφύλακας                        1

            Βαρελοποιός               1

            Διαχειριστής Κυλινδρόμυλου    1

            Κουρέας                      1

            Ελαιοχρωματιστής      1

            Οπωροπώλης              1         

            Γ) Γραμματικές γνώσεις ( για όσους εντοπίστηκαν στοιχεία)

            Δημοτικό                     43

            Αγράμματοι:               19

            Ελληνικό Σχολείο       7

            Γυμνάσιο                    2

            Σχολαρχείο                 2

            Εμπορική Σχολή         1

Παράλληλα δε ένα από τα πιο συγκλονιστικά στοιχεία της μελέτης αυτής είναι και η αναφορά στην πολύτεκνη οικογένεια – εν γένει της Σαντορίνης που συνεχίζει μέσα στο πέρασμα των χρόνων. Από τα υπάρχοντα δεδομένα οι παρακάτω οικογένειες είχαν από 3 και πάνω παιδιά:

3 παιδιά (3 οικογ.), 4 παιδιά ( 8 οικογ.), 5 παιδιά ( 10 οικογ.), 6 παιδιά ( 12 οικογ.), 7 παιδιά ( 10 οικογ.), 8 παιδιά ( 13 οικογ.), 9 παιδιά ( 2 οικογ.), 10 παιδιά ( 4 οικογ.), 11 παιδιά ( 3 οικογ.).

            Η προβολή των προσώπων αλλά και των ευρύτερων χαρακτηριστικών μπορεί να συμβάλλει στην ανάδειξη τόσο  της κοινωνίας της Σαντορίνης μέχρι και τη Μικρασιατική Καταστροφή όσο και στην πιθανή καταγραφή προσωπικών ιστοριών των συγκεκριμένων ηρώων. 

 

Στυλιανός Σαρπάκης- Σπύρος Γρίβας: Δύο Θηραίοι Ευεργέτες της Αιγύπτου

  Στυλιανός Σαρπάκης

Καταγόταν από τα Φηρά, αλλά αναχώρησε από την πατρίδα του και εγκαταστάθηκε στο Καϊρο της Αιγύπτου το 1873, όπου εισήχθη στην Αμπέτιον Σχολή. Το 1877 ιδρύει εργοστάσιο πολυθογραφικής εργασίας , και θεωρούνταν το καλύτερο στο είδος του. Στεγαζόταν  σε οίκημα  σε οδό που ονοματίστηκε από την Αιγυπτιακή Κυβέρνηση ως «πάροδος Σαρπάκη», λόγω της ιδιαίτερης συμβολής του Σαρπάκη στην τοπική κοινωνία. [1]

Λίγο πριν την κήρυξη του πολέμου, ο Μεταξάς δημιουργεί επιτροπή εράνου για την Αερπορία, ενώ παράλληλα δημιουργούνται νέα προγράμματα εκπαιδεύσεως. Το 1937, ο Μεταξάς βρίσκει τον Σαρπάκη σαν αρχικό αρωγό του εράνου, ο οποίος προσφέρει 2 μαχητικά α/φ Gloster SS.37 Gladiator Mk I, τα καλύτερα της εποχής. Τα δύο αυτά αεροσκάφη είχαν βαφτεί ασημένια σε όλες τις επιφάνειες τους. Ονομάστηκαν «ΘΗΡΑ – ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ» και «ΣΑΡΠΑΚΗΣ» από τη γενέτειρα και το όνομα του ευεργέτη αντίστοιχα. Τα ονόματα ήταν βαμμένα στην άτρακτο από τις δυο πλευρές και τα αεροσκάφη έφεραν εθνόσημα στις πτέρυγες και στο πηδάλιο διευθύνσεως. Χρησιμοποιήθηκαν ως προκεχωρημένα εκπαιδευτικά – ήταν δε κανονικά οπλισμένα – ενώ κατά το εξάμηνο Οκτωβρίου 1940 – Απριλίου 1941 βάφτηκαν με παραλλαγή και εντάχθηκαν στην 21η Μοίρα Διώξεως. Το ένα χάθηκε σε ατύχημα και το άλλο έλαβε μέρος τουλάχιστον σε μια περιπολία κατά τη διάρκεια του πολέμου. Εκτός των δύο προαναφερθέντων, άλλα δεκαέξι δόθηκαν από τη RAF ως βοήθεια από τον Δεκέμβριο του 1940 ως τον Απρίλιο του 1941.  [2]

Για τον τόπο καταγωγής του ο Σαρπάκης έχτισε εξ ολοκλήρου την ομώνυμη πλατεία και συνέβαλε σημαντικά στην δημιουργία ειδικών γραμματοσήμων για το νησί.

Σπύρος Γρίβας[3]:

Καταγόταν από το Εμπορείο Σαντορίνης. Εγκαταστάθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αφού αρχικά πέρασε από το Καϊρο. Διατηρούσε μεγάλο εμπορικό βιβλιοπωλείο. Συνεργάστηκε με όλη τη θηραϊκή κοινότητα της περιοχής .

Παράλληλα με τις εμπορικές του δραστηριότητες, επισκεύασε πολλά σχολεία, και τα εμπλούτισε με κατάλληλα υλικά αλλά και όργανα διδασκαλίας. Ειδικά για το Εμπορείο, εμπλούτισε το σχολείο με μεγάλη βιβλιοθήκη, ανήγηρε το Μαρμάρινο Ηρώο των πεσόντων Εμποριτών, μερίμνησε για την ύδρευση της τότε κωμόπολη του Εμπορειου, και έστελνε συνέχεια και κρυφά χρήματα σε φτωχές οικογένειες του νησιού.

---

[1] Μ.Ζώρζου: Ημερολόγιο Θήρας 1933, Εκδ. Θηραϊκή, σελ. 99.

[2] http://www.haf.gr/el/mission/weapons/historic/1935_1940/Gloster_Gladiator.asp

 (ενημέρωση Οκτώβριος 2014)

[3] Μ. Ζώρζου: Ημερολόγιο…, ο.π. σ.68, 102.  

Όταν ο Χίλλερ ανακαλύπτει ...και η Αρχαιολογική εταιρία ...αγνοεί ...!

Ὁ διακεκριμένος ἐρασιτέχνης ἀρχαιολόγος κ. F. Hiller von Gartringen σπουδαίας ὑπηρεσίας παρέσχεν ἐσχάτως διὰ τῆς ἀνακαλύψεως τῆς ἀρχαίας Θήρας. Αἱ ἀνασκαφαί, ἀρξάμεναι τὴν 15ην Μαΐου ἐ. ἔ. ἰδίαις δαπάναις τοῦ εἰρημένου κλεινοῦ  ἀρχαιολόγου ἐπὶ τοποθεσίας ὄντως μαγευτικῆς, παρουσίασαν ἀρκετὰ μέρη τῆς πόλεως τῆς ἀρχαίας Θήρας. Ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ τελευταίου πρὸς νότον ἄκρου τῆς νήσου,  καλουμένου Ἐξωμύτου, εἰς ὕψος 360 μέτρων ἀπὸ τῆς θαλάσσης μὲ περίλαμπρον θέαν δεσπόζουσαν τῆς ὅλης νήσου καὶ τῶν πέριξ νησυδρίων, ἔναντι ἔχουσαν τὴν θαυμασίαν σιλουέτταν τῆς Κρήτης καὶ ἀριστερᾷ τὴν Σέριφον καὶ Φολέγανδρον, ἡ ἀρχαία Θήρα παρουσιάζει θεσπέσιον θέαμα.

Ἐκεῖ ἀνεκαλύφθη σωρεία ἐπιγραφῶν καὶ τύμβων,  ἄφθονος συλλογὴ ἀγγείων διαφόρων μεγεθῶν μέχρις ἑνὸς μέτρου, τέχνης τελειοτάτης,  ἀνάγλυφα ρωμαϊκῆς ἐποχῆς, πολλὰ ἀγαλμάτια βυζαντινῆς τέχνης, μία μικρὰ Ἀφροδίτη ἄνευ κεφαλῆς, πολλοὶ κίονες καὶ πλεῖστα ἄλλα. Ἐν τοῖς ἀγγείοις μάλιστα εὑρέθησαν καὶ πολλὰ ὀστᾶ κεκαυμένα.  Ἡ Ἀρχαιολογική μας Ἑταιρία, οὔτε ἕνα ἄνθρωπον δὲν ἔστειλεν ἀκόμη ἐκ περιεργείας ὅπως ἴδῃ τὰ εὑρεθέντα, ἐνῷ ἐξ ἐναντίας σωρεία ξένων ἀρχαιοφίλων καθ’ ἑκάστην ἐπισκέπτονται τοὺς τόπους τῶν ἀνασκαφῶν καὶ φωτογραφοῦσι τὰ διάφορα εὑρήματα.

Ἐξ ὅλων τῶν ἐν Ἀθήναις ἀνθρώπων τῶν γραμμάτων μόνη ἡ λογία δεσποινὶς Σεβαστὴ Καλλισπέρη ἐπεσκέφθη πρό τινων ἡμερῶν τὰς γενομένας ἀνασκαφάς.  

Ἐκ δὲ τῶν ἐν Θήρᾳ διαμενόντων, ὁ προοδευτικὸς σχολάρχης Φηρῶν κ. Βασιλείου μετὰ

ἀξιεπαίνου καὶ ζηλευτῆς προθυμίας παρακολουθήσας τὰς γενομένας ἀνασκαφὰς καταγίνεται ἤδη εἰς τὴν περισυλλογὴν τῶν ἀνακαλυφθέντων. Τοποθετήσας τὰ πλεῖστα  τούτων καὶ μᾶλλον εὐμετακόμιστα ἐν δυσὶν αὐθούσαις πᾶσαν καταβάλλει ἐπιμέλειαν περὶ τὴν ταξινόμησιν, καταγραφὴν καὶ ἀριθμολόγησιν αὐτῶν.  Ἀτυχῶς τὰ ὑπὸ τοῦ ὑπουργείου τῆς Παιδείας παρασχεθέντα αὐτῷ μέσα πρὸς μεταφορὰν αὐτῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς Θήρας ἦσαν ἐλάχιστα, τὰ δὲ μέχρι τοῦδε γενόμενα ὑπερέβησαν τὰς προσδοκίας πάντων.  Ἀσύγγνωστος ἡ ὀλιγωρία τῶν περὶ τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Εἴχομεν τοὐλάχιστον τὴν ἐλπίδα ὅτι κατ’ ἰδίαν τινὲς τῶν περὶ τὰ ἀρχαιολογικὰ καταγινομένων καὶ δυναμένων θὰ ἐπωφελοῦντο τῶν ἀνασκαφῶν τοῦ Hiller καὶ θὰ ἔσπευδον τὰς πολὺ ἀξίας λόγου ἀνακαλυφθείσας ἀρχαιότητας τῆς πάλαι Θήρας.  Βέβαιον εἶνε ὅτι πολλὰ ἀκόμη μᾶς ἐπιφυλάσσουσιν αἱ προσεχῶς ἐπαναληφθησόμεναι ἀνασκαφαὶ δαπάναις τοῦ αὐτοῦ λογίου ξένου, ἐξ ὧν δὲν ἀμφιβάλλομεν ὅτι μεγάλως θέλει πλουτισθῆ ἡ ἐπιστήμη τῆς ἀρχαιολογίας.

 Σπόρτσμαν.

 Πηγή :To Άστυ, αρ. φύλ. 2437, 29.08.1897: 4

Bibliothèque nationale de France, département Monnaies, médailles et antiques, 1966.453.2460