Θαύμα στη Σαντορίνη: Ορθόδοξοι, Καθολικοί και Ιησουίτες κατά την ηφαιστειακή έκρηξη τον 17ο αιώ.

Της Ίρις Τζαχίλη

Παρακάτω σας μεταφέρω απόσπασμα του  ομώνυμου άρθρου. Πηγή Θαύμα στη Σαντορίνη. Ορθόδοξοι, καθολικοί και Ιησουίτες κατά την ηφαιστειακή έκρηξη τον 17ο αιωνα

Το 1650 έγινε μια μεγάλη και οδυνηρή ηφαιστειακή έκρηξη στη Σαντορίνη με καταστροφές και ανθρώπινα θύματα που κράτησε περισσότερο από δύο μήνες, από τα μέσα Σεπτεμβρίου έως τις αρχές Δεκεμβρίου του ίδιου έτους. Η έκρηξη είχε χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτά των προηγούμενων και γι αυτό θεωρήθηκε ιδιαίτερα επίφοβη.

Το επίκεντρο της ηφαιστειακής δραστηριότητας βρισκόταν στα βορειανατολικά του νησιού. Συνοδεύτηκε από φοβερούς σεισμούς και κρότους και εκδηλώθηκε με τις κολόνες του ατμού που πετάγονταν με τεράστια ορμή στους αιθέρες καθώς και με το χρωματισμό και τις υψηλές θερμοκρασίες των θαλασσίων υδάτων, καυτών από τα αέρια που εκλύονταν. Ένα μυστηριώδες λευκό νησί ανεδύθη έξω από το μικρό ακρωτήρι του Κουλούμπου και τα ηφαιστειακά υλικά που εκτινάσσονταν έκρυβαν τον ήλιο απλώνοντας κρύο ημίφως. Αυτό που κυρίως τρόμαζε τους κατοίκους ήταν τα μεγάλλα παλιρροϊκά κύματα που σάρωναν τις εξωτερικές ακτές του νησιού, κατέκλυαν εκτάσεις γης, ξέθαβαν αρχαία νεκροταφεία και έπνιγαν δρόμους και εκκλησίες. Ωστόσο, το πιο επικίνδυνο και οδυνηρό ήταν τα δηλητηριώδη αέρια που έπνιγαν ψάρια, πουλιά και ζώα, έφερναν λιποθυμίες, έντονο κάψιμο και προσωρινή τύφλωση στους ανθρώπους. Σε μερικές περιπτώσεις έφερε και θάνατο. Αναφέρονται περίπου 60 νεκροί αριθμός που δεν μαρτυρείται για άλλες γνωστές ιστορικές εκρήξεις.

Για την έκρηξη αυτή υπάρχουν πολλές μαρτυρίες. […] Φαίνεται ότι είχε δημιουργηθεί κάτι σαν παράδοση στο νησί και στην περιοχή, διότι διηγήσεις έχουμε και για την επόμενη ηφαιστειακή έκρηξη αυτή του 1707.

[…] Όλο το Αιγαίο από τη Ρόδο έως τη Χίο και από τον Πειραιά έως τα Δαρδανέλια αντιλαλούσε από τις βροντές του ηφαιστείου και γέμιζε από τις τέφρες που εκτινάσσονταν και την κίσσηρη που έπλεε στη θάλασσα. [….] Ένα πλοίο από την Αμοργό που βρέθηκε κοντά στο σημείο της έκρηξης στις 2 Οκτωβρίου 1650 έμεινε ακυβέρνητο να πλέει στον άνεμο με τους εννέα ναύτες νεκρούς, γεγονός που έκανε τεράστια εντύπωση στα γύρω νησιά.

Η γενική σύγχυση συνοδεύτηκε από έκρηξη θρησκευτικότητας. Ορθόδοξοι και καθολικοί πίστεψαν ότι ο Θεός τους τιμωρεί για τις αμαρτίες τους. Γι αυτό οι κάτοικοι συνέρρεαν στις εκκλησίες και πολλαπλασιάστηκαν οι λιτανείες, οι παρακλήσεις οι ολονυκτίες, οι συγγνώμες και οι προσευχές.

Μεσα σε αυτό το κλίμα του τρόμου , μαθαίνουμε ότι στις 28 και στις 29 Σεπτεμβρίου τις πρώτες μέρες του φαινομένου , έγινε ένα θαύμα.

Οι δύο αυτές ημέρες ήταν από  τις χειρότερες. Ειτε έξω στην ύπαιθρο  είτε μέσα στα σπ΄΄ιτια, υπόγειες εκκωφαντικές βροντές συντάραζαν τους ανθρώπους ...

[…]στην εκκλησία των Ιησουίτων που υπήρχε στο Σκάρο, όπου έμεναν σχεδόν μόνο καθολικοί , βρίσκονταν συγκεντρωμένοι αρκετοί πιστοί και προσεύχονταν. Μόλις είχαν επιστρέψει από μία λιτανεία κοινή καθολικών και ορθοδόξων μέσα στην τάραχή και τη συγκίνηση ο πατήρ Rossier μετά τη λειτουργεία έκανε ένα θερμό κήρυγμα, ζητώντας τη βοήθεια της Παναγίας .

Την ώρα του κηρύγματος, σύμφωνα με τις διηγήσεις των Ιησουίτων, από το στήθος ενός εσταυρωένου ξεπήδησαν μεγάλες φλόγες τρεις φορές. Αμέσως μετά μία θεία ευωδία απλώθηκε για λίγο στο νησί. Αυτό χαρακτηρίστηκε ως θαύμα και σημάδι ότι ο Θεός απαντά στις ικεσίες τους.

Υπάρχει και η ορθόδοξη παραλλαγή αυτών των γεγονότων. Σύμφωνα με τη μεταγενέστερη διήγηση από τον ίδιο μάρτυρα η φλόγα ξεπήδησε από την εικόνα του Ευαγγελισμού, κατευθύνθηκε προς τον Εσταυρωμένο, πράγμα που ερμηνεύτηκε ως Παράκληση της Παναγίας προς τον Υιό Της. Βεβαίως αμέσως μόλις πέρασε το μικρό αυτό χρονικό διάστημα, η καταστροφή συνεχίστηκε. […]

[..] Οι φυσικές καταστροφές δεν έχουν συνέχεια προβλεπόμενη, άρα δεν υπάρχει ούτε εξέλιξη ούτε ρήξη ούτε παράδοση. Δύσκολα, μπορεί να καταγραφεί μια αυτοτελής ιστορία του ηφαιστείου. Πρόκειται μόνο για μία διακεκομμένη σειρά παροξυσμικών καταστάσεων που βιώνονται και αντιμετωπίζονται ανάλογα με την ιστορική στιγμή, τις αντιλήψεις τις γνώσεις και τις κοινωνικές καταστάσεις. Μόνο ως τμήμα της γενικής ιστορίας μπορεί να μελετηθεί. Ασφαλώς κάθε ηφαίστειο ως φυσικό φαινόμενο έχει τη δική του δυναμική που φαίνεται από τη διαδοχή των εκρήξεων και που αποτελεί τμήμα της γεωλογικής ιστορίας.

Με βάση τις ιστορικά καθορισμένες προσλήψεις καταρτίζουν οι γεωλόγοι το «ουδέτερο» γεωλογικό ιστορικό. …..

Σύντομη Ιστορία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στη Σαντορίνη από το 1830 έως σήμερα

·       1834: «περί του σχηματισμού των Δήμων το νομού Κυκλάδων» σχηματίσθηκαν διοικητικά οι περισσότεροι δήμοι της Σαντορίνης: « η επαρχία Θήρας συγκείμενη εκ των νήσων Θηρασίας, Ίου, Ανάφης, Αμοργού και των ερημονήσων Ιεράς (Μεγάλης Καμένης), Θείας ( Μικράς Καμένης), Αυτόματης, Αναφίδας (Αναφοπούλας), Αμοργίδος (Αμοργοπούλας) και Ασκανίας  (Χριστιανά) και περιέχει τους Δήμους: Θήρας, Καλλίστης, Εμπορίου, Οίας, Θηρασίας, ΄Ιου, Ανάφης, Αμοργού».

·        1840: « περί συγχωνεύσεως των δήμων» ορισμένων επαρχιών Στον νέο Δήμο Θήρας με έδρα τα Φηρά έχουμε τις περιφέρειες του πρώην Δήμου Οίας και του Πρώην Δήμου Θήρας ( Επάνω Μερέα – Μανελαίς,  Ημεροβίγλιον, Φηρά, Βουρβούλο, Κοντοχώριο, Καρτεράδον), ενώ  ο νέος Δήμος Καλλίστης έχει συγχωνεύσει τις κοινότητες του πρώην Δήμου Εμπορείου ( Ακρωτήρι, Εμπορείο, Μεγαλοχώρι) και του πρώην Δήμου Καλλίστης ( Πύργος, Μεσαριά, Βόθων, Γωνιά).

·        1850: και πάλι 4 Δήμοι (Καλλίστης, Οίας, Θήρας, Εμπορείου συμπεριλαμβανομένη και της Θηρασιάς)

·        1912: Κοινότητες στη Σαντορίνη: Θήρα Ημεροβίγλι, Καρτεράδο, Εμπορείο, Ακρωτήρι, Μεγαλοχώρι, Μεσαριά, Μέσα Γωνιά Έξω Γωνιά, Πύργο, Βόθωνα, Οία. Οι συνοικισμοί Κοντοχώρι, Φηροστεφάνι, όλες οι καθολικές Μονές και η Δυτική Επισκοπή, ανήκουν πια στην κοινότητα Φηρών. . Οι συνοικισμοί Βουρβούλος και Μονή Αγίου Νικολάου υπήχθησαν   στην κοινότητα Ημεροβιγλίου. Ο συνοικισμός της Μονής Προφήτη Ηλία ( του πρώην Δήμου Καλλίστης) στην   κοινότητα Πύργου˙. Οι συνοικισμοί Αγριλιά και Ποταμός στον Μανωλά Θηρασιάς, ενώ οι οικισμοί Θόλος και Περίβολος στην κοινότητα Οίας.

·        Το 1997  ψηφίζεται για την πρωτοβάθμια αυτοδιοίκηση. ο νόμος 2539/ 1997 γνωστότερος ως «Ιωάννης Καποδίστριας». Οι οργανισμοί επανακοθορίζονται πληθυσμιακά και χωροταξικά. Στη Σαντορίνη και στη Θηρασιά, έχουμε την επαναδημιουργία του δήμου Σαντoρίνης με τις πρώην κοινότητες να περιλαμβάνονται στο Δήμο Θήρας, εκτός από την Κοινότητα Οίας- Θηρασιάς η οποία για ιστορικούς –αρχιτεκτονικούς λόγους κράτησε την αυτοδυναμία της.

·       Τελευταία διοικητική αλλαγή έγινε το 2010 με τον Ν. 3852 ή αλλιώς με τον «Νόμο Καλλικράτη». Σημαντικό σημείο του σχεδίου είναι η διοικητική μεταρρύθμιση της αυτοδιοίκησης με την μείωσης του αριθμού φορέων τόσο σε πρωτοβάθμιο επίπεδο (Συνένωση πρώην Δήμου Θήρας με Κοινότητα Οίας – Θηρασιάς και δημιουργία ενός νέου Δήμου Θήρας- Σαντορίνης), όσο και σε δευτεροβάθμιο (υπαγωγή της Νομαρχίας Κυκλάδων και της Νομαρχίας Δωδεκανήσων σε Νέα Περιφερειακή Δομή).

Πάμε σαν άλλοτε ....στην Μουσική Ιστορία της Σαντορίνης

Ενα ταξίδι στο χθες είναι η φωτογραφία που μας παραχώρησε με ιδιαιτερη τιμη η Ειρήνη Πρέκα - Φαρισαίου.

Η φωτογραφία είναι από πανηγύρι στον Άγιο Αρτέμη στο Βουρβούλο. Διακρίνονται από αριστερά προς δεξιά: "Ρομπος" Μάρκος, βιολί και είχε και μαγαζί με σύρμα και κόρδες στα Φηρά., "Κύκλωπας"- Βάλβης Γιάκωβος, "Μποσίνης"- λαούτο, ο Αντώνης Πρέκας - Φαρισαίος οι κόρες του Τούσα  (έπαιζε Σαντούρι) και η Ειρήνη δεξιά, ενώ ανάμεσα ο Ανδρέας ο "Καφετζής" από το Ημεροβίγλι .

Άλλη μια φωτογραφία από το χθές...για το σήμερα; .

υ.γ. Για ψάξτε και εσείς παλιές φωτογραφίες - Θησαυροί θα βγουν.!

Παρα-ιστορικό της Ίδρυσης του Αρχαιολογικού Μουσείου Θήρας

 Βρισκόμαστε το έτος 1900, και μέσα από την «Εφημερίς» - 21/03/1900 διαβάζουμε για τον Βουλευτή Θήρας Βασίλειο Μαρκεζίνη (1862-1942) :

«Άρχεται η συζήτησις επί του προϋπολογισμού του υπουργείου της Παιδείας. Μαρκεζίνης. Η επί του προϋπολογισμού επιτροπή εκφράζει την ευχήν όπως αναγραφή πίστωσις δια την ανέγερσιν Αρχαιολογικού Μουσείου εν Θήρα. Παρακαλεί την Βουλήν να πραγματοποιήση την ευχήν ταύτην. Θεοτόκης. Μα δεν δυνάμεθα να κάμνωμεν τόσας δαπάνας; Μαρκεζίνης. Φρονώ κύριε Πρόεδρε ότι επιβάλλεται εις την Κυβέρνησιν να ιδρύση εν Θήρα Μουσείον. Παρακαλώ να ερωτηθή η Βουλή εάν αποδέχεται την πρότασίν μου. Τίθεται αύτη εις ψηφοφορίαν και η Βουλή την απορρίπτει δι’ ανατάσεως.»

Και σήμερα τι γίνεται; Μήπως πάλι δι ανατάσεως απορρίπτεται η χρηματοδότηση της επιβίωσης του Αρχαιολογικού Μουσείου;

Παροιμίες Θήρας- Ν. Πετάλας

Εντοπίστηκαν (Περιοδικό Πλειας τ.6 αρ.5 (1882),και αλιεύθηκαν οι παροιμίες που κατέγραψε ο Ν. Πετάλας  στη Σαντορίνη.                                                                                 

·        Μήτε πικρύς και ρίξης με, μηδέ γλυκύς και φας με.

·        Α(ν) δε(ν) σφάη το πρόβατο, τ’ αλειμάν του δε (ν) φαίνεται.

·        Ή με τρέλλα ή με γνώσι, ο καιρός θα τελειώση.

·        Σαν το μπόι μου είνε πολλοί, μα σαν τη γνώμη μου κανείς.

·        Καλλίτερα διανεύτρα παρά δουλεύτρα.

·        Πέντε βούδια, δυο ζευγάρια.

·        Κι’ οι άγιοι φοβέρα θέλουν.

·        Του Γεννάρη το φεγγάρι, παρά λίου είνε μέρα.

·        Στάλα με στάλα το νερό, το μάρμαρο τρυπά το, το πράγμα π’ αγαπά κανείς γυρίζει και μισά το.

·        Τα λόγια κόβγουν άντερα.

·        Κατά μιας πήγε ο Βρηός στο παζάρι κ’ ήλλαχα και Σάββατο.

·        Σελλάτο βούδι αγόραζε και γάδαρο καμπούρη, γυναίκα στενοκάπουνη και χοίρο μακρομούρη.

·        Για να κλάψη μια γυναίκα είνε τόση δυσκολιά, Σαν να βρέξη το χειμώνα όταν είνε συνεφφιά.

·        Ηπηαμε να πιάσωμε και μας ετσακώσανε.

·        Καλλιά μοναχός παρά κακά συντροφιασμένος.

·        Εληά του παππού σου, συκιά του κυρού σου κι’ αμπέλι του χεριού σου.

·        Λιμό γαδούρι, σάκκον άχερα.

·        Η γυναίκα κάνει τον άντρα.

·        Ο λόγος σου με χόρτασε και το ψώμι σου φά’ το.

·        Ο λωλός με τη λωλάδα του γεμίζει την κοιλάρα του.

·        Ώστε που ηλωνίζαμε, Βασίλη κυρ Βασίλη, Κι’ όντας ηπολωνίσαμε όξω παληκοκασίδη.

·        Παιδιού κι’ αγίου μη τάξης, Κι’ αν τάξης, μη γελάσης.

·        Ο κλέφτης το γυβέντισμα, για πανηγύρι το ΄χει.

·        Ζημιά στον κάμπο γίνεται, στο σπίτι αποσώνει.

·        Το μυριστικό κωδώνι από εκείνο που ΄χει δόνει.

·        Στων τρελλώ τη χώρα Αδραβανής ‘πίσκοπος.

·        Αν ήκουε ο Θεός των κουρουνώ, δεν ήφινε λύθι στη συκιά.

·        Από τα χείλη πηγαδιού, δε(ν) λείπει πρασινάδα, Αγάπη χωρίς πείσματα δεν έχει νοστιμάδα.

·        Όπου λυπάται του κάτη το ψωμή, τρώει ο μπετικός τα ρούχα του.

·        Ας βγάλουνε τα μάτια των με τση χρουσαίς βελόνας.

·        Τα πίσω φίδια έχουν τς΄ορυκις.

·        Εις εσέ τον γενεράλε το κατατραμ΄είνε χαζίρι, στείλε τασπρα να το πάρης.

·        Κάλλλια κόκκινο πρόσωπο παρά κίτρινη καρδιά.

·        Το καλό δεν πέφτει χάμαι.

·        Αργός δουλειά δεν έχει, τον κάτη λει και δένει.

·        Αι Γιώργη βούθα με- Σει και συ τον πόδα σου.

·        Αι μου Γιώργη ‘ φαίνε μου το πανάκι μου – Φαίνε το να ΄φαίνεται.

·        Από πήττα, που δεν τρώω, δεν με μέλλει κι αν καή.

·        Για το γείτονα μου λέω και για λόου μου γυρεύγω.

·        Θωρώντας τη γειτόνισσα το καν΄η μια την άλλη.

·        Τα αγαπά καρδιά τα’ ανθρώπου, το καλλίτερο του κόσμου.

·        Χίλια λόγια έναν άσπρο και πάλι κρίμα στ άσπρο.

·        Εκατό συλλοαίς, ένα χρέος δεν πλερώνουν.

·        Άβουλος ο νους, διπλός ο κόπος.

·        Όταν θέλης να παρηγορηθής, βλέπε το χειρότερό σου κι ‘ όχι τον καλλίτερο σου.

·        Όταν έχεις δέκα κράτει, κι όταν έχης δύο ξεπόλα.

·        Τα δε (ν) δείχν΄η τέχνη, τα φανερών η τύχη.

·        Όπου κοπελομάνη, δε(ν) γεροντοξεχνά.

·        Κοιμάται και μερώνει, ξυπνά και μεγαλώνει.

·        Τα κακά σκυλιά δεν έχουν ψόφο.

·        Το κακό σκυλί ψωριάζει, μα δεν ψοφά.

·        Πουλολόου και ψαρά, έρημο το σπίτιν του.

·        Θα σηκωθούν η πέτραις ή μικραίς να δείρουν της μεγάλαις.

·        Η δύο πέτραις κάνουν τ αλεύρι.

·        Σαν ψηλώσ’ ο νους τα ανθρώπου, άμε κάθου γύρευγε.

·        Πότ΄έγινε η κολοκύθα, πότ’ ημάκρυν΄η ουράν τση.

·        Όπου ΄χ΄αμπέλλα, βάλλ΄αργάταις και καράβια καλαφάταις.

·        Όπου λυπάται από τη σφήνα, χάνει από την καρκούνα.

·        Όσο θέλεις φούσκωνέ τα, με το ζύι θα τα πάρης.

·        Άσπρος γεννητ΄ο κόρακας και κόκκινος μαλλιάζει, Και μαύρος καταστήνεται και του κυρού του μοιράζει..

·        Άσπρος ήλιος μαύρη ‘ μέρα.

·        Που ‘ χει παιδιά και τσάτσαλα, στο γαμ ας μη πη(γ)αίνη.

·        Τον ακάλεστο στο γάμο στην άκρια τονε καθίζουν.

·         Η γούλα κάστρι πολεμά και με το ‘ δει(ν) διαβαίνει.

·        Ο άντρας με το τζουβάλι κι η γυναίκα με το κουτάλι, σπίτι ποτές δε(ν) γίνεται.

·        Τα στραβά μας παραθύρια τα τορνέτα μας τα ‘ σάζουν.

·        Φτωχός άγιος, μνήμη δεν έχει.

·        Τα δαχτυλίδια ηφύανε, τα δάχτυλα ημείνανε.

·        Ο φτωχός ηκάθουντα κι ο Θεός ηγνοιάζουντα.

·        Η αυγή θέλει το δείξει τίνος μάνας θενα λείψη.

·        Ο καιρός πουλεί τα ξύλα κι’ ο χειμώνας τ αγοράζει.

·        Σε τούτο το λωλό χωριό παπάς δεν ήταν κι ήρθα ‘ γω.

·        Όπου κρυφά παντρεύγεται, φανερά πομπεύγεται.

·        Η κοιλιά παραθύρια δεν έχει.

·        Τ’ ανηπόρπιδο καράβι σ’ αγαθό λιμάνι αράσσει.

·        Κάθε θάμμα τρίμερο και το παράθαμμα πέντε.

·        Ο Χοντρός απ’ τη σκάσιν του ηξεροκακνάκιαζε.

·        Ο φρόνιμος την πίκρα του παρηοριά την έχει.

·        Ο φρόνιμος την πίκρα του παρηγοριά την έχει.

·        Θέλεις θέριζε και δένε, θέλεις δένε και κουβάλα.

·        Ας μπαίνει ο κόμπος κι ας λέ ο κόσμος.

·        Όντες θέλης σπείρε με, το Μαί θέρισε με.

·        Πέντε μήνες πέντε κόμποι κι ένας μήνας πέντε κόμποι.

·        Το κρίμα ναγγαστρόνεται, μετά καιρό γεννιέται.

·        Η ανάγκη της ευγενικής αδιάντροπαις τση κάνει.

·        Τον αδιάκριτό σου φίλο μηδέ, συ’ ντραπής εκείνο.

·        Η γλώσσα κόκκαλα δεν έχει και κόκκαλα τζακίζει.

·        Τα ξερά κουκιά χτυπούνε στον τοίχο;

·        Άκουε σακκί δεμένο στον τοίχο ακουμπισμένο.

·        Μένει ποτές κρέας στο μακελλειό.

·        Τα μου’ καμες γειτόνισσα στον εδικό μου γάμο, να μ αξιώση ο Θεός διπλά να σου τα κάμω.

·        Το παιδί σου πάντρεψες, γείτονά σου το ‘ καμες, όχι καλό παρά κακό γείτονα.

·        Δεν είνε τ αξαζούμενο μόνο το χρειαζούμενο.

·        Σύδεκνε κι΄ανη μιλούμε , συχνογύριζε την πήττα.

·        Με το νου πλουταιν η κόρη, με τον ύπνο η ακαμάτρα.

·        Πήττα μπρος και πήττα πίσω, θα βγω θέλω να μιλήσω στης γειτόνισσας το δίκιο.

·        Ότι μέλλει , να ρθη θέλει.

·        Τα λία λόγια είνε χρυσά και τα μηδέ καθόλου μαλαματένια.

·        Δανείζου, καλοπλήρωνε και πάλι στρέφε κι έπαιρνε.

·        Τράβα πόνο για μορφιά.

·        Πισω  είνε τα κοφτερά.

·        Μεγάλη μπουκια να τρως και μεγάλο λόγο να μη λες.

·        Σα μάθη ο σκύλος την κάπαρη....

·        Μήτε συ, παπά βλογιά, μήτε εγώ τη λειτουργιά.

·        Τα γρόσια το Χριστό επαραδώσαν.

·        Η αρρώστια έρχεται με το τσουβάλι και φεύγει με την τρίχα.

·        Όντα ζυμώνης, χόρταινε κι ότα χοιροσφαίζης, κι ότα γεμώζεις το βουτσί, κι ότα τα’ αποστραγγίζης.

·        Τα δώσης έχεις τα φάς κερδέξης.Το ‘χεις εκεί και κοίτεται, δε ξέρεις τι σου γίνεται.