Της Ζωοδόχου Πηγής στη Σαντορίνη

Η Ζωοδόχος Πηγή στη Σαντορίνη

Τρία +ένα +ένα   είναι τα βασικά σημεία τιμής ( εάν γνωρίζετε άλλα  σας παρακαλώ ενημερώστε με) της Ζωοδόχου Πηγής στη Σαντορίνη και στην Ανάφη.

 

Στην Οία:

Ο ναός βρίσκεται στην γειτονιά "Γουλάς" (Κάστρο) στην πλευρά της καλντέρας μέσα στο παλιό κάστρο,  αλλά είναι κατεστραμμένος από το σεισμό του '56 κι δεν λειτουργεί πλέον. Τα τελευταία χρόνια είχαν ξεκινήσει διαδικασίες υποστήλωσης του. Πάνω από το ναό της Ζωοδόχου Πηγής βρισκόταν ο παλαιός ναός της Παναγίας Πλατσανής που καταστράφηκε ολοκληρωτικά.

Η πηγή με το Αγίασμα στην Ζωοδόχο Πηγή στο Μπαλουκλί της Κων/πολης

Ο ναός της Ζωοδόχου Πηγής Οίας είναι αφιερωμένος στον ομώνυμο ναό της Ζωοδόχου Πηγής στο Μπαλουκλί της Κωνσταντινούπολης κι στο θαυματουργικό "Αγίασμα" που αναβλύζει αιώνες τώρα στο υπόγειο του ναού.

 Είναι γνωστή στην Ορθοδοξία η εύρεση του "Αγιάσματος" της Παναγιάς του Μπαλουκλί στην Κωνσταντινούπολη από τον Λέοντα (457-474 μ.Χ.) όπου μια φωνή του υπέδειξε την πηγή με το  νερό, την οποία ονόμασε «Ζωοδόχος Πηγή» δηλαδή «πηγή της ζωής». Από το αγίασμα αυτό λένε ότι ήπιε κι ο Αυτοκράτορας Ιουστινιανός το 559 μ.Χ. κι θεραπεύτηκε απο λιθίαση.  Οι παλιοί Οιάτες ναυτικοί (στα χρόνια της ιστιοφόρου ναυτιλίας), όταν επισκέπτονταν στα ταξίδια τους την Παναγία στο Μπαλουκλί, έπαιρναν αγίασμα κι το φύλαγαν στα σπίτια τους για ευλογία

 

Στο Καμάρι[1]:

᾿Ανεβαίνοντας δυτικά ἀπό τό Καμάρι τό μονοπάτι πρός τό Μέσα Βουνό, πού ὁδηγεῖ στήν ἀρχαία Θήρα, συναντοῦμε, σέ ὑψόμετρο 190 μ., τόν ναό τῆς Ζωοδόχου Πηγῆς. ῾Ο ναός ὑπάγεται στόν συνηθισμένο τύπο τῶν μονόκλιτων καμαροσκεπῶν βασιλικῶν. Στή βόρεια πλευρά του ὁ ναός στηρίζεται ἐπάνω σέ ψηλούς βράχους, ἐνῶ περιβάλλεται ἀπό τεράστιους ὀγκόλιθους καί μοιάζει σάν νά ἐκφύεται μέσα ἀπό μιά σχισμή τους. ῾Υποστηρίζεται ὅτι κτίστηκε μεταξύ τοῦ 1825-1834 ἀπό τούς ἀσκητές τοῦ μονυδρίου τοῦ Μέσα Βουνοῦ. Δίπλα στόν ναό ὑπάρχει τό στόμιο εὐρύχωρου σπηλαίου μέ σταλακτίτες καί τρεχούμενο νερό, πού λέγεται ἁγίασμα. Τό σπήλαιο ἐκτείνεται ὁριζόντια σέ ἀρκετό βάθος καί ἀποτελεῖται ἀπό δύο κοιλότητες. ῾Ο ναός φαίνεται πώς ἔλαβε τήν ὀνομασία του ἀπό τό γειτονικό σπήλαιο μέ τό πηγαῖο νερό. Τό νερό, τό μοναδικό τρεχούμενο τοῦ νησιοῦ, πέφτει μέσα σέ λίθινες λεκάνες συλλογῆς. ῾Η σπηλιά ἔχει μῆκος 25 μ., πλάτος 3-6 μ. καί ὕψος 5-8 μ. ῾Υποστηρίζεται ἡ γνώμη ὅτι πρόκειται γιά κρύπτη τῶν χριστιανῶν κατά τήν περίοδο τῶν διωγμῶν. Στό βάθος τοῦ σπηλαίου ὑπάρχει μικρό ἄνοιγμα, πού μπορεῖ νά τό περάσει κανείς ἕρποντας. Στήν ἄλλη πλευρά βρίσκεται μικρό τετράγωνο σπήλαιο, ὕψους ἑνός μέτρου, ὅπου ἐπίσης ὑπάρχει τρεχούμενο νερό. Πάνω ἀπό τήν Ζωοδόχο Πηγή, δεξιά, βρίσκεται ἄλλο μεγάλο σπήλαιο, τό ὁποῖο φέρει ἑλικοειδῆ σκοτεινά διαμερίσματα. Τό ἔτος 1903 ἤ 1904 ἦλθαν ἀπό τό Λαύριο ἐπιστάτες τῆς Γαλλικῆς ῾Εταιρείας, μεταξύ τῶν ὁποίων ὁ Νικόλαος Κοζάος ἀπό τό ᾿Εμπορεῖο, γιά νά ἐρευνήσουν τήν ὕπαρξη ἀρχαίου μεταλλείου. Κατά τήν γνώμη τους ὄντως ὑπῆρχε μεταλλεῖο, τό ὁποῖο ἐκμεταλλεύονταν οἱ κάτοικοι τῆς ἀρχαίας Θήρας.»

 

Μεγαλοχώρι :

Πασίγνωστο το περίτεχνο καμπαναριό « πυλώνας»  και πολυφωτογραφημένο με τις 6 διαφορετικές καμπάνες. Ο ναός αυτός συμφωνα με τον Κουμανούδη χτίστηκε το 1833, ανακαινίστηκε το 1886  ενώ μέσα στο ναό υπάρχει εικόνα του 1835.

 

Ο Τίμιος Σταυρός στη Περίσσα :

Ενώ συμπληρώνει ο Μάρκος Αβ. Ρούσσος στα «Λαογραφικά της Σαντορίνης».... «Το  ηλιόβγαλμα  μας  πρόκαμε   μπροστά    στην  εκκλησιά  που   πηγαίναμε  προσκυνητές  στην  μεγάλη  γιορτή της. ΄Ένα  ασκέρι  από  καβαλλάρηδες   και  πεζούς  τραβούσαν  το  δρόμο  που  έβγαινε στην  πεντάτρουλλη  Περίσσας. Σ΄ αυτή  την  ιερή   γωνιά  της   Σαντορίνης   φτάνανε  ντάιμα  απ΄ όλα  τα  χωριά  οι   προσκυνητάδες,   γέροι ,  νιοι  και  μωρομάννες   μετα   λοχόνια   στην   αγκαλιά   τους  αρρωστημένοι  και   μισεροί  ,  που    όλοι   πήγαιναν  να  λουστούνε  στα  θεία   νάματα  της  Ζωοδόχου  Πηγής  της.   Χωρικοί   δουλευτάδες  του  κάμπου,  άνθρωποι  σπουδασμένοι  και  αφεντάδες  γινότανε  μιάδι  και   μπροστά   στο  Αγίασμα  περίμεναν  την  σειρά  τους   για  να  πιούνε  από  το   ίδιο κεχριμπαρένιο  αγλιστήρι  το  θαυματουργό     νερό   που  ανάβλυζε  από  την  πηγή  της.  Ατέλειωτη  η   βιβλική  πορεία  κατηφόριζε  από  τον  παληό   δρόμο  για  να   βρεθή  στο  μεγάλο   πανηγύρι. Κοπέλλες  με  αραχνούφαντα    ρένια  στο  κεφάλι  και   άλλες   με  λουλακιές  κορδέλλες  στα μαλλιά  τους    ερχόταν    καβαλλάρισες πάνω  σε  ψηλά  μουλάρια   στολισμένα  με  πολύχρωμα  χράμια  ,   αστραφτερά  κουδούνια   και   χάνδρες  με   κοχύλια   του  γιαλού, φούντες  γαλάζιες   κόκκινες, κίτρινες, γαρυφαλλένιες   και   λογής  - λογής  στολίδια   , ενώ  ξοπίσω  τις  συνόδευαν οι   νιοί  ντυμένοι  με  τις  πεντακάθαρες ντρίλινες  φορεσιές   τους.  Από  μεσαρικά  και  από  ρυμίδια  ακλουθούσαν  οι  γρηές  και  οι  σακάτηδες  που   δεν  πρπλάβανε  και  πάνε  αποβραδύς  στα  σπερνά,  για  να   ξεμονέψουν  χάρι  Της  πλάι  στο  κόνισμά  Της. Σαν  έμπαινες  μέσα  στην  εκκλησιά  της  Περίσσας  έβλεπες  την  παρουσία  του  Θεού  ολόφωτη  και  ολαλήθινη. Οι  εικόνες  της Ζωοδόχου  και  του   Σταυρού  ήτανε σκεπασμένες  από  ασημικά  και  μλάματα  και  πλάι  σ΄ ένα  μακρόστενο  ύφασμα  εκρέμονταν   παμπάλαια  ασημένια   πόδια, χέρια,  μάτια  και   άλλα  τάματα  των  πιστών  που  παρίσταναν  αρρωστημένα  μέλη  προσώπων   της  αγαπημένης   τους  φαμελιάς, η  ακόμη  έβλεπες  ασημένια στρατιωτάκια, που  τα  είχανε  τάξει  οι  μανάδες  στη  χάρη Της, για  να  γυρίσουν  τα  παιδιά  τους   από    τους   πολέμους.  Δύο   χονδροπάτηρα  κονδύλια  έκαιαν  ακοίμητα   το  ένα   μπροστα  στην  εικόνα  του  Σταυρού  και τ΄    άλλο  της  Ζωοδόχου   και   το   φώς  τους   ανάκατο   με  το  φώς   των  κεριών  έκανε  τα  χρυσαφικά   και τα΄ ασήμια  ν΄ αστράφτουν  μέσα  στο   σύθαμπο   της   ευρύχωρης  εκκλησιάς  .

Εκείνο   το   Θρησκευτικό  πανηγύρι   της  Ζωοδόχου  Πηγής  της   Περίσσας  ήταν  μια   ιδέα  ένας  ύμνος   μία  πρωτόγνωρη  πίστη  μια   μουσική  που  έβγαινε  από  τις  παλλόμενες  από   ευλάβεια   χορδές  της  ψυχής  εκείνων  των  αγιασμένων  ανθρώπων. ΄Εσκιζε  τον  αγέρα  και  ανέβαινε  ολοίσια  στους  αιθέρας  για  να  φθάση  σαν   ευχαριστήριος  ύμνος   αρωματισμένος  με  το   μοσχολίβανο  της   θυσίας  στο  θρόνο  του  Πλάστη. Είμαι  βέβαιος  πως  εκείνοι  οι  άνθρωποι  έφυγαν  από  αυτόν  τον  κόσμο  αγιασμένοι  καθαροί  άκακοι  και   ούτε  τα  όργανα   όπως  πιστεύουν  μερικοί μήτε  ο  ταβλάς  του γλυκατζή    που  πουλούσε  ζαχαρωτά  στα  βρέφη  τους  έφραξε   τον   δρόμο  του  παραδείσου. Αλλά  οι  άνθρωποι  έρχονται  και   φεύγουν  όμως  το  πανηγυρι  της  Ζωοδόχου  Πηγής της  Περίσσας  και  κάθε  άλλο  πανηγύρι  θα  παραμείνη  και  θα  γιορτάζεται  αιώνια, όπως   το  θέλει  η  παράδοσις  όπως  το   απαιτεί  η   ιστορία   της  Σαντορίνης   όπως  το  γράφει  η  διαθήκη   των  προγόνων  μας  όπως   μας  το  έδωσαν  οι  αιώνες  …»

 

Aλλά και στην Ανάφη :

 ( νέα Μονή) : Ο ναός οἰκοδομήθηκε τό 1850, ἀπό τόν ἡγούμενο Μακάριο ᾿Αρβανίτη ἤ Μαῦρο, ἀπό τήν ᾿Ανάφη. Πρόκειται γιά μονόχωρο τρουλαῖο ναό μέ νεότερο πολύτοξο καμπαναριό στή δυτική πρόσοψη. ᾿Εσωτερικά διασώζει ζωγραφικό καί ξυλόγλυπτο τέμπλο τοῦ 19ου αἰώνα. Οἱ περισσότερες εἰκόνες εἶναι ἔργα τοῦ Νικολάου Καραβία, ἀπό τό δεύτερο μισό ἐπίσης τοῦ 19ου αἰώνα. ᾿Ανάμεσα σ’ αὐτές καί ἡ σαφῶς πρωιμότερη τῆς Παναγίας Καλαμιωτίσσης μέ τήν ἀργυρεπίχρυση ἐπένδυση.»[2]

---

[1] https://thesvitis.blogspot.com/p/blog-page_22.html

[2] https://thesvitis.blogspot.com/p/blog-page_22.html

 

Μνήμη Σοφίας Δαμίγου ( 1928 – 2021)

         Στη συγκεκριμένη ανάρτηση δεν θα είμαι αντικειμενικός για άλλη μια φορά. Δεν είναι ιστορικό ούτε λαογραφικό γεγονός. Είναι ένα μικρό αφιέρωμα στη Σοφία Δαμίγου που έφυγε πριν λίγες ημέρες. Στη Σοφία Ελευθερίου Δαμίγου . Στη Μούζικα της Σαντορίνης .

Γεννημένη το 1928, η Σοφία ήταν η χαρά της ζωής. Με καταγωγή από τον Καρτεράδο (το γένος Νομικού), τελείωσε τη Παιδαγωγική Ακαδημία όπου πριν παντρευτεί είχε διδάξει σε δυο διαφορετικά σχολεία.  Γνωρίζει τον τότε αρχιμηχανικό πλοίων και μετέπειτα πλοιοκτήτη Λευτέρη Δαμίγο από τον Καρτεράδο και την Μεσαριά  όπου και παντρεύονται στην Μητρόπολη Αθηνών.  Η αγάπη της Σοφίας για τον Λευτέρη ήταν τόση που για περίπου 1 ½ χρόνο αφού γεννήθηκε η κόρη τους Τίνα ζούσαν μέσα σε πλοία κοντά του  και προσπαθούσαν μετά να κλέβουν  όσο πιο πολύ χρόνο να είναι μαζί.

Καταφέρνουν μετά από χρόνια και αγοράζουν μια έκταση στη Σαντορίνη. Πριν όμως την αγορά αυτή έρχονται στο νησί για διακοπές και φυσικά μένουν στα «εξοχικά» της Περίσσας, στα δωμάτια της Σπύρας και του Αρτέμη . Εκεί όπου μια γενιά υπέροχων ανθρώπων ξεβαριούνται με πειράγματα,  αστεία και πολύ αγνότητα.  Οι χρόνοι περνάνε , το ζεύγος του Λευτέρη και της Σοφίας γίνεται βασικός πυλώνας κεφιού και σεβασμού  όχι μόνο στις βεγγέρες και τα πανηγύρια της Σαντορίνης  αλλά κυρίως  στις συναθροίσεις  των Σαντορινιών της Αθήνας.

Ας μου επιτραπεί να μεταφέρω δύο από τις σκηνές αυτές. Από τη μία πλευρά, μία χρονιά στο Καμάρι,  σε μία βεγγέρα απρόσμενη , τρεις γυναίκες ξεχωριστές  που πια δεν είναι εν ζωή σιγοντάρουν η μία την άλλη και γεμίζουν τη νύχτα με τραγούδια μιας άλλης εποχής. Οι αλησμόνητες Τζένη , Ευδοκία και φυσικά Σοφία. Και από την άλλη 16 Αυγούστου στο Μεγαλοχώρι, έχει έρθει να τιμήσει την Θεώνη του Μαραγκού για το πανηγύρι του Αγίου Τιμοθέου . Με φωνάζει να τη βοηθήσω να μεταφέρουμε φυσικά την μούζικα. Στο αμάξι όμως είχε δύο θήκες. Μου λέει να τις ανοίξω να δω ποια θα πάρει. Έκπληκτος χωρίς να καταλάβω γιατί μου λέει να πάρω την άδεια θήκη ενώ οδηγούμαστε προς το σπίτι του «πανηγυρτζή» μου  λέει θα σου εξηγήσω.  Όταν τελείωσε ο καφές, η Μαρία Νικολοπούλου της φωνάζει « άντε βρε Σοφία μας τι κάθεσαι και χαϊδεύεις τόση ώρα τη θήκη, άνοιξε να τραγουδήσουμε». Ως εκ θαύματος και αρχικά μέσα στα γέλια, η Σοφία ανοίγει την άδεια θήκη . και κάνει λες και είναι η μούζικα μέσα. Ξεκινάνε να τραγουδάνε σαν να ακούγεται κανονικά το ακορντεόν. Αφού είπανε δύο τρια τραγούδια, γυρνάει και μου ζητάει να πάω να της φέρω την κανονική.  

Αυτή ήταν η Σοφία. Το χαμόγελο. Το γλέντι. Η Ξεβάρεση. Γνωρίζουν τρία εγγόνια ενώ η Σοφία καταφέρνει να δει και δισέγγονο. Δίνει την αγάπη της απλόχερα. Χωρίς να ζητάει κάτι. Έχει μια ενέργεια που δεν βρίσκεται εύκολα. Ακόμα και στο γαμπρό της , τον οποίο είχε σαν παιδί της έκανε πειράγματα μέχρι και τέλος της ζωής της. Και εκείνος όμως δεν πήγαινε πίσω . Η Σοφία ήταν ο άνθρωπος που απλά το χαμόγελο της σε γέμιζε. Δεν ήταν ψεύτικη . Στα προβλήματα υγείας της είχε τον τρόπο της να αντιστέκεται. Το τραγούδι.

Σίγουρα η Σοφία  ήταν ο άνθρωπος που περιμένουν εκεί ψηλά Οι Σαντορινιοί του ουρανού.  Την είχαν ανάγκη για σιγοντάρισμα στα τραγούδια.  Αγαπημένη Σοφία Αγιά Παράδεισο θα έχεις και αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Να μου τους φιλήσεις όλους εκεί πάνω.

Theodore Kats (1873 -1954) Ένας ταπεινός Ολλανδός Λαζαριστής στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου και η άγνωστη δράση του κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

 του Κασαπίδη N. Δημήτριου

Δρ. Μεσαιωνικής Ιστορίας του University of Johannesburg & Δρ. Ιστορίας της τέχνης του ΔΠΘ

Πηγή: ηλεκτρονικό περιοδικό της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Eusebius Lab

2020/02

Εικόνα1: Ο Kats τα τελευταία χρόνια της ζωής του στη Σαντορίνη; (Από το βιβλίο του Γ. Κοκκαλάκη , Η Οικογένεια Κοκκαλάκη και η Σαντορίνη, φωτογραφία στη σ. 186)  

 

                              In memoriam Γιάννη Κοκκαλάκη (+4-8-2018)

Aπόσπασμα άρθρου : 

"Όποιος αντικρύζει σήμερα τη φωτογραφία του π. Θεόδωρου Kats που έχει δημοσιεύσει ο Γιάννης Κοκκαλάκης στο βιβλίο[1] για την οικογένειά του και τη σχέση της με τη Σαντορίνη δεν μπορεί να φαντασθεί τι σθένος, κουράγιο και τόλμη έκρυβε αυτό το ψηλόλιγνο γεροντάκι που εμφανίζεται στη φωτογραφία με δύο παιδιά μπροστά από το άγαλμα του Αγίου Βικεντίου Ντε Πώλ- ιδρυτού των Λαζαριστών - πιθανόν στο προαύλιο της μονής της Σαντορίνης .

[…]O Θεόδωρος Kats, γιος του Ιωσήφ και της Μαρίας, γεννήθηκε στην Ολλανδία στις 13 Μαρτίου 18735[2] . Εισήλθε στο τάγμα των Λαζαριστών στις 16 Σεπτεμβρίου του 1895 και χειροτονήθηκε ιερέας στις 9 Ιουνίου του 19016[3] . Δεν γνωρίζουμε που υπηρέτησε κατά τα πρώτα χρόνια (1901-1904) του ιερατικού του βίου. Το 1904-5 τοποθετήθηκε στη Σμύρνη7 στο κολέγιο της Ιεράς Καρδίας του Ιησού που είχε ιδρυθεί από τους πατέρες Λαζαριστές, το 1886, στο Φραγκομαχαλά[4].  το 1924 μετατέθηκε στην Κωνσταντινούπολη στο εκεί κολέγιο του Αγίου Βενεδίκτου10. Η παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη διήρκεσε ως το 1930. […]Το 1930, τελειώνει η παραμονή του στην Κωνσταντινούπολη και μετατίθεται στη Θεσσαλονίκη στον Καθολικό ναό της Αμιάντου Συλλήψεως, επί της οδού Φράγκων 37 και αρχίζει τη διακονία του επί ελληνικού εδάφους, μια διακονία που θα διαρκέσει έως τον θάνατό του. […]

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στην Καβάλα ο Kats εξυπηρέτησε ποιμαντικά τους Καθολικούς της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης[5]. Με βάση τις καταγραφές του στο ημερολόγιο της μονής Καβάλας γνωρίζουμε και ορισμένες άλλες δραστηριότητές του. Έτσι, στις 17 Απριλίου 1939 τον βλέπουμε να αναχωρεί για την Κωνσταντινούπολη όπου έλαβε μέρος σε ιερατική σύναξη των μελών του τάγματος των Λαζαριστών[6]. Λίγους μήνες αργότερα, στις 3 Ιουλίου 1939, αναχωρεί για τη Σαντορίνη για τέλεση πνευματικών ασκήσεων σε λαϊκούς και κληρικούς. Από το ταξίδι του αυτό επιστρέφει στην Καβάλα, στις 3 Αυγούστου 1939 .

[…]Ένα σχεδόν μήνα αργότερα (Νοέμβριο 1940) ωστόσο, όταν τα ελληνικά στρατεύματα θριαμβεύουν στη Βόρειο Ήπειρο, αφήνει να εκδηλωθούν πιο ανοικτά τα φιλελληνικά του αισθήματα καθώς σημειώνει στο ημερολόγιο της μονής «Ο θεός ευλογεί τα όπλα των Ελλήνων στην Ήπειρο. Καταλήφθηκε η Κορυτσά. Η Καβάλα σημαιοστολίστηκε για τρεις ολόκληρες μέρες». Τον ενθουσιασμό του Kats για την νίκη του Ελληνικού Στρατού συμμερίζεται και ο ηγούμενος της μονής Λαζαριστών Καβάλας, ο Γάλλος Φραγκίσκος Lordon, ο οποίος παραχωρεί αυτοβούλως, στις 12 Δεκεμβρίου 1940, το κτίριο του σχολείου των Λαζαριστών στην Καβάλα στις ελληνικές στρατιωτικές αρχές της πόλης προκειμένου να το χρησιμοποιήσουν για τις ανάγκες τους

[…]  κλήθηκε να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη ως εφημέριος αυτή τη φορά. Η τοποθέτησή του φέρει ημερομηνία 7 Μαρτίου 1941, ημερομηνία κατά την οποία αναχώρησε από την Καβάλα για τη Θεσσαλονίκη. Μετά την άφιξή του στη Θεσσαλονίκη και την κατάληψη της πόλης από τα γερμανικά στρατεύματα, στις 9 Απριλίου 1941, ο Kats μαζί με άλλους μοναχούς κατέφυγαν προσωρινά στο κολέγιο «Καλαμαρί», καθώς οι Γερμανοί είχαν επιτάξει το γειτονικό κολέγιο «Δελασάλ» όπου έμενε πιθανόν και στο οποίο στεγάζονται σήμερα τα διοικητικά δικαστήρια της Θεσσαλονίκης. […]

Στη Θεσσαλονίκη αρχίζουν να εφαρμόζονται σταδιακά διάφοροι περιορισμοί εναντίον των Εβραίων και να εκδηλώνονται εναντίον τους διάφορα περιοριστικά .

Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής ο Kats τελεί έναν γάμο, ο οποίος θα αποτελέσει, κατά την άποψή μας, την απαρχή για μια σειρά από ανάλογους γάμους που θα επακολουθήσουν αργότερα . [...]Οι γάμοι στους οποίους αναφερόμαστε δεν ήταν συνηθισμένοι γάμοι, δηλαδή δύο γάμοι μεταξύ πιστών καθολικού δόγματος, αλλά γάμοι μεταξύ πιστών καθολικού δόγματος και πιστών εβραϊκού θρησκεύματος. [….]Το Δεκέμβριο του 1943 ο π. Kats συνεχίζει το ανθρωπιστικό του έργο, τελώντας διάφορες ιεροπραξίες που είχαν σκοπό να προστατέψουν όσους Εβραίους είχαν διασωθεί και κρύβονταν σε διάφορα σημεία της πόλης. Ενδεχομένως αυτές οι ιεροπραξίες τελούνταν είτε στο Καθολικό ναό της οδού Φράγκων, είτε στις κατοικίες όπου κρυβόταν αυτοί, είτε στο παρεκκλήσιο του Καλαμαρί. Ο Kats και η κοινότητα των Λαζαριστών θα δοκιμαστούν έντονα, καθώς το τέλος της γερμανικής κατοχής πλησιάζει και εντείνονται οι συμμαχικοί βομβαρδισμοί. Κατά τη διάρκεια ενός τέτοιου βομβαρδισμού, που έλαβε χώρα το βράδυ της 21ης Σεπτεμβρίου 1944, αμερικανικά βομβαρδιστικά έριξαν φωτοβολίδες πάνω από τη πόλη και κατόπιν μέσα σε άπλετο φως βομβάρδισαν αποθήκες τροφίμων στο λιμάνι και στα λαδάδικα καταστρέφοντας και την Καθολική εκκλησία της οδού Φράγκων, τον ναό μέσα στον οποίο ο Kats είχε περιθάλψει, και προστατεύσει μια σειρά από Εβραίους πολίτες κατά τη διάρκεια της Κατοχής.

[…]Παρέμεινε ωστόσο στην πόλη ως το τέλος του εμφυλίου (1949) και κατόπιν, το 1950, ύστερα από δική του παράκληση ή εντολή των ανωτέρων του αποφάσισε να φύγει από την πόλη και να εγκατασταθεί σε ένα άλλον τόπο, σε μια μικρότερη αποστολή των Λαζαριστών, που και ανάγκη είχε για ιερείς αλλά ταυτόχρονα δεν διέθετε πλέον την αίγλη και τις εγκαταστάσεις του παρελθόντος. Η αποστολή αυτή ήταν η Σαντορίνη, την οποία είχε στο παρελθόν επισκεφθεί για να διεξάγει πνευματικές ασκήσεις. Στη Σαντορίνη έφθασε στις 11 Νοεμβρίου 1950. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο νησί προσπάθησε να υλοποιήσει το σχέδιο του προκατόχου του Φραγκίσκου Lordon για μετατροπή της Γαλλικής Εμπορικής Σχολής σε φροντιστήριο Γαλλικής Γλώσσας χωρίς όμως επιτυχία. Ο Kats απεβίωσε στη Σαντορίνη στις 26 Σεπτεμβρίου του 1954 και ενταφιάστηκε
στο κοιμητήριο του Αγίου Γεωργίου στον κοινό τάφο Λαζαριστών-Αδελφών του Ελέους που φέρει την ένδειξη Αδελφές του Ελέους . Η καταγραφή του θανάτου του στο βιβλίο θανάτων έγινε από τον ιερέα Δον Πέτρο Syrigo που εκείνη την εποχή ήταν εφημέριος του καθεδρικού ναού της Σαντορίνης και έχει ως εξής: Anno Domini 1954 die 26 Septembris R(everen)dus Theodorus Kats Superior Sacerdotium Missionis, aetatis sua 82, animam deo reddidit omnibus sacramentis munitis , cuius corpus die sequenti in Coemeterio Sti Georgii conditum fuit in sepulchro Sororum a Caritate, crypta sub e No 2. In quorum fidem. Petrus J. Can(onicus) Syrigos. Par(ochus).

: Η κηδεία του Kats στη Σαντορίνη το 1954. Σε πρώτο πλάνο ο νεαρός τότε ιερέας Δον Νικόλαος Κοκκαλάκης (1926-2010) 

---

[1] Γ. Κοκκαλάκης, Η Σαντορίνη και η οικογένεια Κοκκαλάκη (1805-2005), Αλεξανδρούπολη 2005, σ. 186, φωτογραφία που εδώ αναδημοσιεύουμε ως εικόνα Νο 1

[2] Αρχείο Ιεράς Μονής Λαζαριστών Καβάλας, Catalogue Confreres et Freres, σ. 17 [=στο εξής Λαζαριστές Καβάλας, Catalogue] απ όπου αντλούμε πληροφορίες για την ημερομηνία και τόπο γέννησης του καθώς και τα ονόματα των γονιών του.

[3] Λαζαριστές Καβάλας, Catalogue, σ. 17,

[4] Για το κολέγιο αυτό βλ. Ρούσσος, Λαζαριστές, σ. 102 και 111-5.

[5] Ρούσσος, Λαζαριστές, σ. 261.

[6] Λαζαριστές Καβάλας, Catalogue, σ. 127.

Η Κοινωνική και πνευματική φυσιογνωμία των υποψήφιων μοναζουσών και ο τρόπος ζωής στην Ιερά Μονή Δομηνικανίδων Σκάρου Σαντορίνης κατά τον 17ο και τον 18ο αιώνα.

 του Κασαπίδη  N. Δημήτριο

Δρ. Μεσαιωνικής Ιστορίας του University of Johannesburg & Δρ. Ιστορίας της τέχνης του ΔΠΘ

Πηγή: ηλεκτρονικό περιοδικό της Θεολογικής Σχολής του ΑΠΘ Eusebius Lab

2018/03

Απόσπασμα άρθρου

«Το 1713-4 ο Ιησουίτης Φραγκίσκος Tarillon μιλώντας σχετικά με την ίδρυση και τη λειτουργία μιας γυναικείας καθολικής μονής στη Νάξο ανέφερε πως «υπάρχει επίσης ο μεγάλος αριθμός των χηρών στα ελληνικά νησιά του Αιγαίου Πελάγους που σύμφωνα με τα τοπικά έθιμα δεν ξαναπαντρεύται . Πρόθυμα όμως θα έμπαινε σε καθολικό Μοναστήρι». Οι υποψήφιες μοναχές της αδελφότητας Δομηνικανίδων στη Σαντορίνη, με βάση το αρχειακό υλικό που έχουμε υπόψη μας και τα γενεαλογικά στοιχεία που αντλήσαμε για αυτές, δεν ανήκουν όλες σε αυτή τη κατηγορία. Ήταν δευτερότοκες κόρες, ανήλικα κορίτσια, νεαρές χήρες, άγαμες μεγάλης ηλικίας εξώγαμα τέκνα, χήρες με τις κόρες του. Οι πρώτες μοναχές που αποτέλεσαν τον αρχικό μοναχικό επταμελή πυρήνα της αδελφότητας το 1595 ήταν γόνοι οικογενειών που συνδεόταν μεταξύ τους με οικογενειακούς και φιλικούς δεσμούς. Ήταν όλες νεαρά κορίτσια την ηλικία των οποίων αγνοούμε, καθώς δεν κατέθεσαν πατριμόνια και δεν γνωρίζουμε το έτος γέννησής τους. […]

Η μονή των Δομηνικανίδων στο Σκάρο, σύμφωνα με το Φρ. Richard[1] , το 1650, ήταν «ένα μοναστήρι απαίσιο στη θέα που μοιάζει μάλλον με φυλακή και έχει αντί κήπου τρεις μεγάλους ογκόλιθους από λάβα μέσα στην αυλή του»[2]. Ανάλογη άποψη για το μοναστήρι διατυπώνει και ο αποστολικός επισκέπτης Sebastiani[3], τo 1667, ο οποίος αναφέρει «πως ο τόπος της κατοικίας [των μοναζουσών] είναι πολύ στενάχωρος και τα κελιά των πλην δύο ή τριών είναι σπήλαια»[4]. Όταν επισκέπτεται τη μονή ο αποστολικός επισκέπτης Giustiniani[5], το 1701, την περιγράφει ως «ένα περιορισμένο χώρο όπου η τραπεζαρία τα κελιά και άλλα απαραίτητα διαμερίσματα είναι σκαμμένα με μεγάλη αταξία το ένα επάνω στο άλλο . Για να περάσεις από το ένα δωμάτιο στο άλλο κινδυνεύεις να γλιστρήσεις και να σκοτωθείς »[6]. Σε αυτό το «απαίσιο» μοναστήρι λοιπόν εισερχόταν οι υποψήφιες μοναχές και λάμβαναν το μοναχικό σχήμα των Δομηνικανίδων φορώντας «το συνηθισμένο φόρεμα των Δομηνικανών με άσπρην τόρνικαν και σκαπολάρε και απάνω ξόρουχον μαύρον και σκέπασμα μαύρον εις το κεφάλι»[7] .

 

Ας δούμε όμως πως αποτυπώνεται η καθημερινότητα της μονής πρώτα στον 17ο αιώνα. Οι δόκιμες μοναχές που εισέρχονται στη μονή οφείλουν να γνωρίζουν ανάγνωση για να μπορούν να διαβάζουν τις ακολουθίες. Όσες δεν γνώριζαν ήταν υποχρεωμένες να διδαχθούν ανάγνωση για μια περίοδο έξι μηνών από επιλεγμένη μοναχή που θα καθόριζε η ηγουμένη. Εκτός όμως από την κατά μόνας μόρφωση των καλογραιών η μονή όφειλε να αναπτύξει και τη συλλογική πνευματικότητα των μοναζουσών. Για τον λόγο αυτό οι μοναχές όφειλαν να ακούν ψυχωφελή έργα κατά τη διάρκεια της κοινής τράπεζας της αδελφότητας. Την περίοδο των νηστειών απαγορευόταν να εισέρχονται στη μονή ανήλικα παιδιά θηλυκά ή αρσενικά, συγγενικά των καλογραιών ή ξένα. Η παράβαση του όρου αυτού επέσυρε ποινή που για την ηγουμένη ήταν καθαίρεση ενός μηνός, ενώ για την πορτάρισσα της μονής «να τρώγη γονατιστή χάμω για τρεις μέρες.

[…]Τα έσοδα από τα εργόχειρα των μοναζουσών (υφαντά κλπ) δεν αποτελούσαν προσωπική περιουσία των καλογραιών αλλά έπρεπε να κατατίθενται στο κοινό ταμείο της μονής  […]Εκτός όμως από τα καθαρώς θεωρητικά ζητήματα και στα πρακτικά ζητήματα η ζωή των καλογραιών ήταν επίσης στενάχωρη. Ο ναός των καλογραιών ήταν χωρισμένος σε δύο μέρη. Στο ένα μέρος βρισκόταν οι μοναχές και στο άλλο μέρος ο ιερέας που τελούσε τη θεία λειτουργία και το εκκλησίασμα. Μεταξύ αυτών των δύο μερών υπήρχε ένα κιγκλίδωμα με μια θυρίδα απ’ όπου χορηγούνταν η θεία κοινωνία. […]Έναν αιώνα σχεδόν αργότερα, το 1749, η καθημερινότητα των καλογραιών της μονής δεν φαίνεται να έχει αλλάξει. Αυτό τουλάχιστον μας επιτρέπει να το διαπιστώσουμε ο επίσκοπος Δομήνικος Mainetta (1746-1758) στις διατάξεις που εξέδωσε και ρυθμίζουν τον τρόπο ζωής στο μοναστήρι, στις 6-6-1749. Αυτό τουλάχιστον μας επιτρέπει να το διαπιστώσουμε ο επίσκοπος Δομήνικος Mainetta (1746-1758) στις διατάξεις που εξέδωσε και ρυθμίζουν τον τρόπο ζωής στο μοναστήρι, στις 6-6-1749. [..]Αυτό είναι το περίγραμμα της καθημερινότητας της μονής τον 17ο και 18ο αιώνα. Οι απαγορεύσεις και οι υπενθυμίσεις που αναφέρουν οι δύο ανώτατοι κληρικοί στα έγγραφά τους περιγράφουν την καθημερινότητα της μονής και παράλληλα μέσω των απαγορεύσεών τους σκιαγραφούν και την παραβατική συμπεριφορά των μοναζουσών της εποχής εκείνης που βέβαια με βάση τη δική μας οπτική σήμερα, δεν ήταν τόσο τρομερές ….».

---

[1] Για τον ηγούμενο της μονής Ιησουιτών Θήρας Φραγκίσκο Richard βλ. Δημήτριος Ν. Κασαπίδης , Εκκλησιαστική Προσωπογραφία της Σαντορίνης. Ο Καθολικός κλήρος (13ος -20ος αι.) , εκδ. Αντ. Σταμούλη, Θεσσαλονίκη 2013 , σσ. 389-97

[2] Ιωάννης Δελένδας, Οι Καθολικοί της Σαντορίνης, Αθήνα 1949, σ. 99.

[3] Για τον αποστολικό επισκέπτη Ιωσήφ Sebastiani, βλ. Κασαπίδης, Προσωπογραφία, σσ. 422-7

[4] Νικ. Κοκκαλάκης, «Η εν Θήρα Ιερά Μονή των Δομηνικανίδων», στο Μιχαήλ Δανέζη, Σαντορίνη, Αθήνα 1971, σ. 167. Πρβλ. και G. Hofmann , Vescovadi Cattolici della Grecia, Thera - Santorino, Roma 1941, σ. 91.

[5]  Για τον αποστολικό επισκέπτη Αντώνιο Giustiniani, βλ. Κασαπίδης, Προσωπογραφία, σσ. 296-8

[6] Δελένδας , Οι Καθολικοί, σσ. 99-100

[7] Hofmann , Santorino, σ. 45

Y.Γ. Καλλιστορώντας: Με ιδιαίτερη τιμή δημοσιεύουμε απόσπασμα άρθρου ενός από τους πιο σημαντικούς φιλοθηραίους ερευνητές  του κ.  Κασαπίδη  για την ιστορία της Ιεράς Μονής Δομηνικανίδων . 

Ιστορικά στοιχεία της Επανάστασης στη Σαντορίνη

Στις 29 Δεκεμβρίου 1820, ο Αλέξανδρος Υψηλάντης , ως αρχηγός των Φιλικών, στέλνει επιστολή στο λαό της Σαντορίνης, για να ενθουσιάσει το λαό. Στην επιστολή αναφέρει και τα εξής: …. «… Στέλλω προς υμάς τον παρουσιαζόμενον καπετάν Ευάγγελον Ματζαράκη, άνδρα φιλογενέστατο και δια τον μεγάλον ζήλον τον οποίον έδειξεν εις πολλάς περιπτώσεις αξιοσέβαστον, όστις είναι προσταγμένος να σας ειπή τους σκοπούς μας και να οδηγήση έκαστον εις όσα παρ αυτού ζητεί σήμερον ….».

Στην επιστολή των προκρίτων και λοιπών κατοίκων της Σαντορίνης εις τους προκρίτους των Σπετσών, 30 Απριλίου 1821, γίνεται αναφορά στο έμψυχικο δυναμικό το οποίο στέλνουν οι Σαντορινιοί, για την υποστήριξη του απελευθερωτικού αγώνα: « Όθεν εξαποστέλλομεν κατά το παρόν, προς υμάς, άνδρας 70 ομού μ έναν ιερέα συνοδευόμενους με ένα των προυχόντων ημών Νικόλαον Δεναξάν, τους οποίους θέλει να μεταχειρισθείτε εις τα απολεμικά υμών πλοία υπέρ της κοινής ελευθερίας».

Από την άλλη όμως στις 5 Μαίου[1] προσχώρησε η Σαντορίνη μετά από σχετική προκήρυξη που έστειλε η Ύδρα , επικεφαλής των τρίων ναυτικών νησιών με την οποία ζητούσε από τους νησιώτες να συντρέξουν την Επανάσταση με όλες τις δυνάμεις." Οι Κυκλάδες δεν αποτέλεσαν πεδία μαχών, αλλά ορισμένοι κάτοικοί τους πολέμησαν με τις επαναστατικές δυνάμεις στα μέτωπα του αγώνα.     Τα ζητήματα που κυριάρχησαν κατά τη διάρκεια της Επανάστασης ήταν ότι δεν ήταν παρών ο ελληνικός στόλος για να αντιμετωπίσει τυχόν προσβολή των νησιών από τον τουρκικό. Οι φόβοι και η ανασφάλεια των νησιωτών ενισχύθηκαν. Επιπλέον καθώς βρίσκονταν μακριά από το διοικητικό κέντρο της Επανάστασης, τον πρώτο χρόνο, οι τοπικές αρχές δεν είχαν ακριβείς οδηγίες και οι κάτοικοι έπρεπε να αντιμετωπίσουν ανίκανους και αυταρχικούς Έπαρχους που διόριζε η Προσωρινή Διοίκηση καθώς και  ανεξέλεγκτους επαναστάτες γηγενείς ή μη. Τα φαινόμενα αυτά προκάλεσαν αναταραχές ακόμα και εξεγέρσεις εναντίον των επαναστατικών κεντρικών και τοπικών αρχών . οι αναταραχές εκδηλώθηκαν πρώτα και με μεγαλύτερη διάρκεια στη Σαντορίνη με όρους που δημιουργούσαν συνθήκες εμφυλίου."

«Ο πληθυσμός της ανερχόμενος το 1770 εις 9000 κατοίκους επεδίδετο όχι μόνο εις την γεωργία αλλά και εις την ναυτιλία.. Το 1780 η Μονή Προφήτη Ηλία διαθέτει ιδιόκτητο πλοίο Κατά την πραγματοποίηθείσα το 1807 υποχρεωτική ναυτολογία νησιωτών για την κάλυψη έμψυχου υλικού αναγκών του τουρκικού στόλου, η Σαντορίνη έστειλε 50 ναύτες, ο Πόρος 40, η Ύδρα 110. Από το φορολογικό κατάστιχο των ετών 1812- 1814 το νησί κατέβαλλε ετησίως 55.676 γρόσια ενώ η θεωρούμενη εύφορη Νάξος 29.750, και η Ύδρα 5.320.»[2]

« Η Σαντορίνη έλαβε μέρος στην Επανάσταση, επανδρώνοντας με πληρώματα τα πολεμικά πλοία και ενισχύοντας τον αγώνα με χρήματα, τρόφιμα και κρασί. Ανάμεσα στις υπογραφές του 21 πολλές ανήκουν σε Σαντορινιούς καπετάνιους Αλαφούζο, Νομικό κ.α»[3]

«Τον 18^ο αιώ, μετά το τέλος του τουρκοβενετικού πολέμου το 1699 αναπτύχθηκε ιδιαίτερα ο εμπορικός στόλος της Σαντορίνης και λειτουργούσαν ναυπηγεία στο νησί. Η ανάπτυξη κορυφώθηκε στις αρχές του 19^ο λόγω και της αύξησης του πληθυσμού . Το 1813 διέθετε 32 πλοία συνολικής χωρητικότητας 2560 τόνων ενώ το 1821 πλοία συνολικής χωρητικότητας 5.000. στη διάρκεια της επανάστασης όλα σχεδόν ταξίδευαν με σημαίες κυρίως Σαρδηνίας και Ρωσίας αλλά και της Αυστρίας, Γαλλίας και Αγγλίας. Το 1828 διέθετε 25 πλοία με ξένες σημαίες.  Η ναυτιλία και το εμπόριο συνδέονταν άμεσα με την αγροτική παραγωγή[4] .»

« Οι Σαντορινιοί όταν  άκουσαν ότι κηρύχθηκε η Επανάσταση αμέσως στείλανε στους Σπετσιώτες βοηθήματα, τρόφιμα και καράβια για να βοηθήσουν τον αγώνα.  Οι κάτοικοι του Σκάρου εγκατεστημένοι πλέον στα Φηρά, σαν άνθρωποι μορφωμένοι και ταξιδεμένοι, παρακολουθούσαν τις εξελίξεις και διαισθάνονταν ότι κάτι ετοιμάζεται και όταν μια ωραία πρωία άκουσαν  την πρώτη κανονιά, το σύνθημα του αγώνα,  δεν έμειναν αδρανείς. Μπορεί να μην ήταν  πολεμιστές και δεν μπορούσαν και πεντακόσιες πενήντα ψυχές  Καθολικές να κάμουν περισσότερο απ όλο το νησί, αλλά δεν αρνήθηκαν ποτέ να βοηθήσουν τον αγώνα με χρήμα ή είδος.».[5]

Ο  Φίλιππας Κατσίπης [6]αναφέρει παράλληλα στα : « Συμβάντα κατά την Επανάσταση στη Σαντορίνη» (τόμος Δανέζη 1970): «Προσφορές για τον Εθνικό Αγώνα του 1821: Από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας (Πύργου;) 700 γρόσια, Από Αντωνάκη Καραμολέγκο 40 γρόσια, Από εκκλησίαν Χρυσοστόμου (;) 60 γρόσια, από τον Ηγούμενο του Αγίου Χαραλάμπους ( παλιό μοναστήρι στη Σαντορίνη στην έξω Γωνιά) 300 γρόσια, από το Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία 1640 γρόσια, Από Επίτροπο Παναγιάς Ιμπορίου ( Εμπορείου) 1305, από Επίτροπο Αγίου Δημητρίου ( Μεσσαριάς μάλλον), 150 γρόσια, από εκκλησία Μπελώνια ( Σημερινή ορθόδοξη Μητρόπολη), 75 γρόσια, από καπετάνιο Τζαννετάκη Ντειμέζη 39 γρόσια, από εκκλησία Παναγιάς 200 (Επισκοπής;), από την εκκλησία Θεολόγου ( Άγιος Ιωάννης Θεολόγος) 112, από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου Πύργου 78, από την Αγία Θεοδοσία ( Πύργου;) 25 γρόσια, Από εκκλησία Αγίων Αναργύρων ( Μεγαλοχωρίου) 70 γρόσια, Από την Παναγιά Μαλτέζα 1811, από την εκκλησία της Αγίας Τριάδας Πύργου 70, από την Εκκλησία της Αγίας Τριάδος Επάνω Μεριάς 20, από την εκκλησία της Παναγιάς του Καλού 200 γρόσια, από την Παναγιά του Μεγάλου Χωριού 315,από τον Άγιο Νικόλαο Επάνω Μεριάς 200, Από τον Άγιο Σπυρίδωνα 180, από την εκκλησία Ταξιαρχών 150, από την Αγία αικατερίνη Οίας, 45, από τον κ. Αντώνιο Δράλο δι έν καντήλι 87,30, Από τον Γεώργιο Χατζή 69, 30, Από τον Γιαννάκη Γαβρίλη 72. Σύνολο γρόσια 8.164,20.»

 

 

 

Κατάλογος Θηραίων Αγωνιστών

Συντομογραφίες[7]:

Μ.Α.: Μητρώο των Κατά των Ιερό Αγώνα Αξιωματικών

Μ.Π.: Μητρώο του Γ’ επι των Πολιτικών Τμήματος

Μ.Ν.: Μητρώο του Βασιλικού Ναυτικού Τμήματος

Μ.Υ.: Μητρώο των κατά τον Ιερό Αγώνα Υπαξιωματικών.

Μ.Σ. : Μητρώο των κατά των Ιερό Αγώνα Στρατιωτικών

Μ.ν.Υ.: Μητρώο των κατά τον Ιερό Αγώνα Υπαξιωματικών.

Μ.ν.Ν.: Μητρώο Ναυτικού

Αμπατιέλος Νικόλαος                       ( Μ.Π.399) Στ΄τάξης.

Αμπατιελος Νικόλαος (Μ.Υ. 14515) Στρατιώτης.

Αμπατιέλου Νικόλαος (Μ.Σ. 9453) Στρατιώτης.

Άρπης Ιωάννης  (Μ.ν.Υ. 4237) Υπαξ. Β΄Τάξης

Άρπης Ιωάννης ( Μ.Υ. 18851) Υπαξ. Β΄.

Άρπης Ιωάννης (Μ.ν.Υ.   6172) Υπαξ. Β΄τάξης.

Βαρβαρήγος Αναγνώστης Κ. (Μ.Π. 173) Γ΄τάξης: Από τους επισημότερους του νησιού. Γενικός Διοικητής Θήρας και σε άλλες υπηρεσίες.

Βαρβαρήγος Γουλιελμος (Μ.Π. 402) Στ΄τάξης.

Βαρβαρήγος Μαρίνος (Μ.Π. 466 ) Ζ΄τάξης.

Βαρούχας ή Δελφός Γεώργιος  (Μ.A.1415) Aξιωματικός Στ΄Τάξης. : Σημαιοφόρος του Ιερού Λόχου

Βασάλος Γεώργιος ( Μ.ν.Ν. 1024) Πηδαλιούχος.

Βασάλος Γεώργιος (Μ.Ν.2264) Υπαξ. Πηδαλιούχος.

Βαφιόπουλος Παναγιώτης ( Μ.Α. 1533) Αξιωμ Στ΄Τάξης.: Μέλος της Φιλικής Εταιρίας. Υπηρέτησε σε όλο τον Αγώνα.

Γαβαλάς  Αντώνιος (Μ.ν.Ν. 223  ) Υποπλοίαρχος Α΄τάξης.

Γαβαλάς Τζώρτζης (Μ.ν.Α.   21 04) Υπαξ. Β΄Τάξης

Γαβαλάς Τζώρτζης (Μ.Π. 310) Ε΄ τάξης.

Γαβαλλάς Αντώνιος Δημ (Μ.Ν. 1659). Υποπλοίαρχος Α΄τάξης. Στην αρχή της Επανάστασης βρέθηκε στο Δούναβη με το πλοίο του. Έπεσε στη μάχι του Δραγατσανίου.

Γαβρίλης Αντώνιος (Μ.Ν. 1673) Ναύτης.

Γαυρίλης Αντώνιος (Μ.ν.Ν. 426) Ναύτης.

Γιάννακας Ιερεμίας αρχιμανδρίτης (Μ.Ν. 1660). Υπαξ. Πηδαλιούχος. Επί 5 χρόνια σε εκστρατείες και αποστολές με πλοίαρχο τον Ιωάννη Ποταμιάνο.

Δενδρινός Γεώργιος (Μ.Ν. 1690) Υπαξ. Πηδαλιούχος.

Δενδρινός Γεώργιος (Μ.ν.Ν. 647) Πηδαλιούχος.

Διβάρης Δημήτριος ( Μ.ν.Ν. 431) Ναύτης.

Διβάρης Δημήτριος (Μ.Ν. 1923) Υπαξ. Πυροβολητής.

Δρόσος Χατζή Ιωάννης  (Μ.ν.Υ.  5781) Υπαξ. Β΄τάξης.

Δρόσος Χατζηιωάννου (Μ.Υ. 18166) Υπαξ. Β΄.

Ζάννος Γουλιέλμος (Μ.ν.Υ.   6204) Υπαξ. Β΄τάξης.

Ζάννος Νικόλαος ( Μ.ν.Ν. 293) Υποπλοίαρχος Α΄τάξης.

Ζάνος Αντώνιος (Μ.Α. 935) Αξιωματικός Ε΄τάξης.

Ζάνος Γουλιέλμος ( Μ.Υ. 18903) Υπαξ. Β΄.

Ζάνος Ιωάννης  (Μ.Υ. 17899) Στρατιώτης.

32.   Ζάνος Ιωάννης (Μ.Σ. 11750) Στρατιώτης.

Ζαρής Δεμενεής ( Μ.Π. 398) Στ΄τάξης.

Καλαγκάνης Γεώργιος ( Μ.Υ. 17732) Υπαξ. Β΄.

Καλαγκάνης Γεώργιος (Μ.ν.Υ.  5608)  Υπαξ. Β΄τάξης.

Καούστος Χριστόδουλος ( Μ.Σ.8561) Στρατιώτης.

Καούστος Χριστόδουλος ( Μ.Υ. 13329) Στρατιώτης.

Καραβίας Παναγιώτης (Μ.ν.Υ.  5731) Υπαξ. Α΄τάξης.

Καραβίας ΠαναγιώτΗς (Μ.Υ. 18067) Υπαξ. Α΄.

Καραντινακης Κρητικός (Μ.Σ. 8653) Στρατιώτης.

Καραντινάκης Φίλιππος, Κρητικός ( Μ.Υ. 13453) Στρατιώτης.

Κασιμάτης Παναγιώτης , Ημεροβίγλι ( Μ.Υ. 13498 ) Στρατιώτης.

Κόντογλου Δημήτριος (Μ.ν.Υ. 4954) Υπαξ. Β΄τάξης.

Κόντογλου Δημήτριος , Σμυρνιός, (Μ.Υ. 15754) Υπαξ. Β΄.

Κουρμού  (Μ.ν.Υ. 4354) Υπαξ. Α΄Τάξης

46.   Κουρμούλης Γιαννιός, Κρητικός (Μ.Σ. 9408) Στρατιώτης.

Κουρμούλης Γιαννιός, Κρητικός (Μ.Υ. 14460) Στρατιώτης.

Κουρμούλης Κρητικός ( Μ.Υ. 13308) Υπαξ. Α΄

Λαγκαδας Ζώρζης ( Μ.Σ. 8720) Στρατιώτης.

Λαγκαδάς ή Λογοθέτης Μιχάλης (Μ.Π.272) Δ΄τάξης: Υπηρέτησε σε τοπικές υπηρεσίες και πληρεξούσιος.

Λαγκαδάς Τζώρτζης (Μ.Υ. 14538) Στρατιώτης.

Λαγκαδάς Χατζη Αγγελέτος (Μ.Π.391) Ε΄τάξης.

Λέκας Χατζη Αναγνώστης (Μ.Π. 491) Ζ τάξης.

Μαζαράκης Ευάγγελος (Μ.Π.102) Α τάξης: Μέλος της Φιλικής Εταιρείας. Πολέμησε και στην Πολιορκία της Τριπολιτσάς.

Μαρινάκης Θεόδωρος ( Μ.Υ. 13610) Στρατιώτης.

Μαυρομάτης Ζαχαρίας  (Μ.Υ. 13678) Στρατιώτης.

Μαυρομματης Ζαχαρίας ( Μ.Σ. 8823) Στρατιώτης.

Μπαρμπαρήγος Αναγνώστης (Μ.ν.Υ.5576) Υπαξ. Α΄τάξης.

Μπαρμπαρήγος Αναγνώστης (Μ.Υ. 17631) Υπαξ. Α΄.

Μπαρμπαρήγος Αντώνιος ( Μ.Π. 274)Γ΄τάξης: Ένας από τους προύχοντες της σαντορίνης. Υπηρέτησε ως πληρεξούσιος και Βουλευτής.

Μπαρμπαρήγος Ζανάκης ( Μ.Π. 496) Ζ΄τάξης.

Μπαρμπαρήγος Ματθαίος (Μ.Ν. 1924)Ναύτης.

Μπαρμπαρήγος Ματθαίος (Μ.ν.Ν. 467 ) Ναύτης.

Νομικός Δημήτριος (Μ.Ν.2434).

Νομικός Δημήτριος Χριστοδούλου (Μ.Ν.1131). Υποπλοίαρχος Β΄τάξης. Σε πολλές εκστρατείες και αποστολές με το πλοίο του.

Νομικός Χριστόδουλος ( Μ.ν. Ν. 179) Υποπλοίαρχος Β΄τάξης.

Νομικός Χριστόδουλος (Μ.Π. 499) Ε΄τάξης.

Περιδάκης Γεώργιος (Μ.ν.Υ.  5636) Υπαξ. Β΄τάξης.

Πρωτομααστοράκης Γιαννίκος, Κρητικός, (Μ.Υ. 16683) Στρατιώτης.

Ρούσσος Αλέξανδρος (Μ. Ν. ) Υπαξ. Πηδαλιούχος. : Από 1821- 1826 σε πολλες ναυμαχίες πηδαλιούχος και ως ναύτης Πυρπολικών.

Σαγρέδος Μάρκος (Μ.ν.Υ.  6113). Υπαξ. Α΄τάξης.

Σαγρεδος Μάρκος (Μ.Υ. 18771) Υπαξ. Β΄.

Σανταντώνιος Δομένικος (Μ.Π. 226) Δ΄τάξης: Υπηρέτησε σε όλο το διάστημα του Αγώνα άμισθος για τις ιατρικές υπηρεσίες του.

Σανταντωνίου Δομένικος (Μ.Υ. 14214) Υπαξ. Α΄.

Σαριδάκης Δημήτριος  (Μ.ν.Υ.  5646)  Υπαξ. Β΄τάξης.

Σιγάλας Αντώνιος ( Μ.Υ. 14212) Στρατιώτης.

 Σιγάλας Αντώνιος (Μ.Σ. 9233) Στρατιώτης.

Σιγάλας Γεώργιος (Μ.Υ. 14246) Υπαξ. Β΄.

Σιγάλας Μιχάλης ( Μ.Σ. 9144) Στρατιώτης.

Σιγάλας Μιχάλης ( Μ.Υ. 14105) Στρατιώτης.

 Σίμος Νικόλαος (Μ.Σ. 12152) Στρατιώτης.

Σίμος Νικόλαος (Μ.Υ. 18854) Στρατιώτης.

Σορότος Βασίλειος (Μ.ν.Υ. 5597) Υπαξ. Β΄τάξης.

Σοροτος Βασίλειος (Μ.Υ. 17714) Υπαξ. Β΄.

Σορότος Μαρίνος ( Μ.Υ. 18037) Στρατιώτης.

 Σορότος Μαρίνος (Μ.Σ. 11830) Στρατιώτης.

Σορώτος Βασίλειος ( Μ.Π. 429 ) Στ΄τάξης.

Σορώτος Γεώργιος του Ιακώβου  (Μ.Α. 2442) Αξιωμ. Ζ΄τάξης.

Σορώτος Γεώργιος του Ιακώβου (Μ.Α. 3041). Αξιωμ. Ζ΄τάξης; Πολέμησε στο Ιάσιο και Μολδαβία. Έπεσε στον Προύθο.

Σπηλιώτης Γεώργιος ( Μ.Υ. 14247) Υπαξ. Β΄.

Συρίγος Τζώρτζης (Μ.ν.Υ. 4532) Έπεσε. Υπαξ. Α΄τάξης.

Συρίγος Τζώρτζης (Μ.Υ. 14103) Υπαξ. Α΄.

Τζαγκαράκης Γεώργιος (Μ.Υ. 14214) Υπαξ. Α΄.

Τζάνες Νικόλαος (Μ.Υ. 17632) Υπαξ. Α΄.

Τζώρτζος Γεώργιος (Μ.Υ. 14368) Υπαξ. Α΄.

Τσαγκαρακης Γεώργιος (Μ.Σ. 9324) Στρατιώτης.

Τσώρτζος Γεώργιος (Μ.ν.Υ. 4531). Υπαξ. Α΄τάξης.

Φίτρος Ιωάννης ( Μ.Σ. 1368) Στρατιώτης.

Φίτρος Ιωάννης ( Μ.Υ. 2875) Στρατιώτης.

     Φουφουδερος Μιχ., Κρητικός (Μ.Σ. 8823) Στρατιώτης.

     Φουφουδερος Μιχαήλ , Κρητικός, (Μ.Υ. 14342) Στρατιώτης.

     Φωτάκης Αντώνιος, Κρητικός (Μ.Σ. 9364) Στρατιώτης.

Φωτάκης Αντώνιος, Κρητικός (Μ.Υ. 14396) Στρατιώτης.

Φωτάκης Παναγιώτης, Κρητικός ((Μ.Υ.  14395) Στρατιώτης.

Φωτάκης Παναγιώτης, Κρητικός (Μ.Σ.  9363) Στρατιώτης.

Χωραφάς Κ.Π. ( Μ.ν.Ν. 275) Υποπλοίαρχος Β΄τάξης.

Χωραφάς Κ.Π. (Μ.Ν. 2419). Υποπλοίαρχος Β΄τάξης. Με τη γαλέττα του παραβρέθηκε σε όλο τον Αγώνα.

Χωραφάς Παναγής (Μ.Ν. 2067) Υπαξ. Ναύκληρος. Είχε πλοίο με το οποί πήρε μέρος σε μία εκστρατεία αλλά τον έπιασαν αιχμάλωτο.

Χωραφάς Παναγιώτης ( Μ.ν.Ν. 347) Ναύκληρος.

Επιπλέον δε, από άλλες πηγές εντάσσονται στον κατάλογο αυτό και οι :

 Ο Σεβ. Μητροπολίτης Ζαχαρίας Κυριακός (1814-1842), εκλέχτηκε Μητροπολίτης Θήρας το 1814 από το Πατριαρχείο και εγκαταστάθηκε άμεσα στην παλαιά έδρα της Μητρόπολης στον Πύργο. Χρονικά συμπίπτει η επισκοπία του με την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά και με την εύρεση της Τιμίας Ζώνης της Θεοτόκου στο νησί της Σαντορίνης Ξεχωριστή ανάρτηση https://kallistorwntas.blogspot.com/2021/03/blog-post_22.html

Μεταξύ των Θηραίων Αγωνιστών του 21, υπήρχε ο πρεσβύτερος Ιάκωβος Βαθόγλους, πρωτόπαπας Καρτεράδου, διακρίθηκε για τη φιλοξενεία και την αγωνιστικότητά του[2].

 Ο πλοίαρχος Ιωάννης Ποταμιάνος από την Κεφαλονιά αλλά κάτοικος Πύργου, ανυψώνει την Ελληνική Σημαία στο πλοίο « Κίμων» οπλισμένο με δέκα κανονία. Οφιλικός και αγωνιστής του 1821.

Ο  Αναγνώστης Θηραίος από τη Σαντορίνη συμβάλλει στην προετοιμασία της Επανάστασης; στην Πελοπόννησο και παίρνει μέρος σε πολλές μάχες.

 Ο Σπύρος Ποταμιάνος, κάτοικος Πύργου διορίζεται φροντιστής της Θάλασσας, 1830.

 Ο Πέτρος Θηραίος, γιος του Αναγνώστη Θηραίου και αγωνιστής του 1821, παίρνει μέρος σε πολλές καταδρομές των Υδραίων.

 Μπαρμπαρήγος Αντώνιος: Ένας από τους προύχοντες του νησιού υπηρέτησε ως πληρεξούσιος και Βουλευτής. Συμμετείχε και στη Β Εθνοσυνέλευση του Άργους.

Βαρβαρήγος Αναγνώστης Γενικός Διοικητής Θήρας.

Μαθάς, Θεοδόσιος (; – 1850). Αγωνιστής του 1821. Καταγόταν από τη Σαντορίνη (Θήρα). Πρόκριτος της Θήρας, πήρε μέρος στην οργάνωση ναυτικών σωμάτων του νησιού του και αγωνίστηκε να εξουδετερώσει αντεθνικές ενέργειες ορισμένων συμπατριωτών του. Το 1825 κατηγορήθηκε ότι συμμετείχε σε πειρατικές επιδρομές που έκαναν ψαριανά και κρητικά πλοία και αιχμαλωτίστηκε από τους Αυστριακούς, αλλά απελευθερώθηκε με την επέμβαση του αρχηγού της αγγλικής μοίρας στη Μεσόγειο. (http://www.ygeiaonline.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=4881:albhs_ivannhs)

Άλβης, Ιωάννης. Αγωνιστής του 1821. Καταγόταν από τη Σαντορίνη και ήταν καθολικός στο θρήσκευμα. Προσέφερε πολλές υπηρεσίες στον Αγώνα, ιδιαίτερα στην επίλυση των προστριβών ανάμεσα στους ορθόδοξους και στους καθολικούς κατοίκους της Σαντορίνης που οφείλονταν σε Αυστριακούς πράκτορες και κυβερνήτες πολεμικών καραβιών. Ο Ά. διακρίθηκε για τη συνετή και διαλλακτική πολιτική του στα προβλήματα αυτά, όπως επίσης και στη διευθέτηση του θέματος της αιγαιοπελαγίτικης προσφοράς στο εσωτερικό δάνειο, πρόβλημα που είχε προκαλέσει μεγάλη αναταραχή ανάμεσα στα δύο αντίπαλα στρατόπεδα.

Αθανάσιος Γαβαλάς:δημογέροντας της Σαντορίνης, διορίστηκε το 1822 αρμοστής του νησιού και συμμετείχε αργότερα ως οπλαρχηγός στο Νεόκαστρο και στην εκστρατεία της Χίου υπό την αρχηγία του Φαβιέρου. (http://themataistorias.pblogs.gr/tags/epanastasi-1821-gr.html ).

Αντώνιος και Μανώλης Γεωργίου. Χρήστος Σπηλιώτης, Γουλιέλμος…;;;

 

 

 

Πηγές για τα ανωτέρω:

 Ιωάννου Συρίγου: « Η Σαντορίνη και η συμβολή της Εις τον Υπερ της Ελλην.Ανεξαρτησίας Ιερόν Αγώνα» στο Μιχάλης Δανέζης « Σαντορίνη 1939».

Μιχ. Δανέζη(επιμ), Σαντορίνη, συλλογικός τόμος 1970.

Οι αγωνιστές του 1821 από τη Θήρα

 Ηλ. Κωνσταντινίδου, Οι Κυκλαδίτες Αγωνιστές του 1821, Νάουσα Πάρου 1985
Μιχ. Αντ. Δανέζης: Σαντορίνη 1939-1940. Γενική έκθεσις της γεωλογικής, ιστορικής, κοινωνικής, οικονομικής, τουριστικής και πολιτιστικής εν γένει εξελίξεως της νήσού... [ΑΘήνα 1940] 

 

---

[1] Σπηλιωτοπούλου Μαρία : Στρατηγικές Επιβίωσης τον καιρό της Επανάστασης του 1821 στις Κυκλάδες  Ο υποπρόξενος της Ολλανδίας στη Σαντορίνη Χριστόδουλος Γίζης  ω Νεοελληνικά Ιστορικά 3, σ. 11-61.

 

 

[2] Βασίλης Σφυρόερας, Οικονομικά της Σαντορίνης κατά τον τελευταίο αιώνα της Τουρκοκρατίας», τόμος Δανέζη 1970

[3] Γεώργιος Ράλλης « Αναδρομή στην προϊστορία της Σαντορίνης»  τόμος Δανέζη «Σαντορίνη» 2001  

[4] Σπηλιωτοπούλου ο.π.

[5]  Γιάννης Κοκκαλάκης  - Η Σαντορίνη και η Οικογένεια Κοκκαλάκη.

[6] https://kallistorwntas.blogspot.com/2021/03/1821.html

 

[7]  Ηλ. Κωνσταντινίδου, Οι Κυκλαδίτες Αγωνιστές του 1821, Νάουσα Πάρου 1985