H Παναγία των Εισοδίων στο νησί της Σαντορίνης

 Ιστορικά και Αρχιτεκτονικά στοιχεία (ενημερωμένο)

Πύργος:

Η Παναγία των Εισοδίων

Ο επιβλητικός ναός της Παναγίας ξεχωρίζει μέσα στο Καστέλι του Πύργου. Χτισμένο το 1660- 61, με αποτέλεσμα προσθηκών. Ιδιαίτερο ξυλόγλυπτο τέμπλο, ενώ μέσα εκεί και ο Επιτάφιος της Κοίμησης ( η συγκεκριμένη εκκλησία γιορτάζει δύο φορές το χρόνο, Εισόδια και Κοίμηση).[1]

Ημεροβίγλι

Παναγιά η Φράγκισσα : Ανήκει στους Καθολικούς δισυπόστατο ναός τιμάει την Κοίμηση και τ α Εισόδια της Παναγιάς

Παναγιά η Μαλτέζα  Η ονομασία προέρχεται από την ομώνυμη εικόνα , επειδή κατά την παράδοση, η εικόνα βρέθηκε να πλέει ανοικτά της Μάλτας από τον Θηραίο πλοίαρχο  Ν. Αβάζο ή τον Θ. Μπορλή. Εντυπωσιακές εικόνες από τον Θηραίο αγιογράφο Γουλιελμο Σιγάλα.[2].Η εκκλησία καταστράφηκε με το σεισμό του 1956 και ανοικοδομήθηκε νέος ναός.

Βόθωνας

Παναγιά η Σέργαινα: πριν από το 1700 όπως μαρτυρεί ο Δανιήλ Δεναξάς, μόνοκλιτη καμαρόσκεπη Βασιλική η οποία έχει οικοδομηθεί κατά βάση στην μορφή της υπόσκαφης εκκλησιάς

Αγριλιά- Θηρασιάς

Παναγιά του Λαγκαδιού – Αγριλιά Θηρασιάς Χτισμένη το 1887 μ.Χ., ξεχωρίζει για τον ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό και διακοσμητικό της πλούτο. Είναι πολύ ψηλή, σε αντίθεση με τις εκκλησιές των Κυκλάδων. Έχει τρεις εισόδους και στην κεντρική, σε μαρμάρινη πλάκα αναγράφεται το όνομα της εκκλησίας. Ο τρούλος στηρίζεται σε τέσσερις κολώνες, στις βάσεις των οποίων βρίσκονται γελαστοί άγγελοι. Ψηλά, κοντά στον τρούλο, τέσσερις δικέφαλοι αετοί βρίσκονται ανάμεσα στα παράθυρα. Στο κέντρο του ναού κρέμεται ένας ρώσικος πολυέλαιος, τάμα ενός ναυτικού που η Παναγία τον έσωσε.[3]

Ακρωτήρι

Παναγιά του (Μ)Πάλου- Ακρωτήρι: Στην περιοχή του Μπάλου υπάρχει και το υπόσκαφο παρεκκλήσι των Εισοδίων της Θεοτόκου, που είναι γνωστό και ως Παναγιά του (Μ)Πάλου, στο οποίο η πρόσβαση είναι πολύ πιο εύκολη μέσω ενός τσιμεντοστρωμένου μονοπατιού

Καρτεράδο

Παναγιά η Γλυκογαλούσα, ή Λυκογαλούσα: Ο ναός τιμά και τον Άγιο Γεώργιο και σύμφωνα με τον Δανιήλ Δεναξά χρονολογείται από το 1711.[4]Αξιοθαύμαστο ξυλόγλυπτο τέμπλο με αγιογραφίες του Μερκούριου Σιγάλα.

Μεγαλοχώρι:

Παναγιά η Τρανή:

Η βασική ενορία πια του Μεγαλοχωρίου. Ο Ναός κτίστηκε γύρω στα 1600[5], από εικόνα που βρέθηκε έξω από την περιοχή Αλμυρά. Η εικόνα Της αρχικά μεταφερόταν στη σημερινή θέση των Αγίων Αναργύρων, αλλά Εκείνη την επομένη  ερχόταν στην μέση του χωριού. Ο ναός αρχικά είχε ξεχωριστό καμπαναριό, και ήταν μέρος «κοινοτικής διένεξης» μεταξύ πρώην Δήμου Εμπορείου και πρώην Κοινότητας Μεγαλοχωρίου. Ο Δημήτριος Καρράς , που γεννήθηκε το 1852 στο Μεγαλοχώρι ,από ναυτική οικογένεια και καταγωγή από την Οία ήταν καπετάνιος του τριίστιου πλοίου: «Παναγία Μεγάλου Χωριού», το οποίο αφορούσε τη Τράνη. Στον ναό, ο οποίος ανακαινίζεται κατά τη διάρκεια των χρόνων, ξεχωρίζουν η ιδιαίτερη εικόνα Της Παναγιάς, αλλά και τα ρωσικά κειμήλια (Επιτάφιος, Ρωσικό Αγιολόγιο κ.α.) που προήλθαν από δώρα από τους παλαιούς ναυτικούς του χωριού.[6]

Παναγιά η Πλάκα: Ένα ιδιαίτερο ξωκλήσι στην περιοχή Πλάκα του Μεγαλοχωρίου, άνετα δεμένο με την γύρω περιοχή. 

Οία

Παναγία το Μετόχι: Ανήκει στην  εορτάζουσα Ιερά Μονή Χοζοβιώτισσας Αμοργού για αυτό κι αποκαλείται Μετόχι.

---

[1] Καραμολέγκος Αντ.: Οι Εκκλησίες του Χωριού μου, Θήρα 2005

[2] Κουμανούδη Ι. Η λαική εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της νήσου Θήρας. Αθήνα 1960.

[3] http://www.saint.gr/3444/saint.aspx

[4] Κουμανούδη Ι.: ο.π.

[5] Γ. Συρίγου: Η Σαντορίνη, Αθήνα 2005

[6] Ν.Σιγάλα: Ιερός Ναός Εισοδίων της Θεοτόκου Μεγαλοχωρίου Θήρας, Θήρα 2004

Οφθαλμιατρείο Θήρας- Αντιτραχωματικό σχολείο

 .Μία από τις πιο σημαντικές δομές- ευεργεσίες του 20^ου αι., για την οποία ο Θηραϊκός λαός πρέπει να είναι ιδιαίτερα υπερήφανος- και να την αναδεικνύει σε κάθε περίπτωση, είναι και αυτή της δράσης του Οφθαλμιατρείου [1]Θήρας, και πολύ δε περισσότερο για την μαθητιώσα νεολαία, του αντιτραχωματικού σχολείου, ενός σχολείου που δεν εντάχθηκε στην τυπική εκπαίδευση λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών του, αλλά δεν παύει να θεωρείται πρότυπο δράσης- αλλά κυρίως αποτελεσμάτων στον ελλαδικό χώρο.  Βασικός πρωτεργάτης δεν είναι άλλος αρχικά από τον Μιχάλη Δανέζη, Ευεργέτη της Σαντορίνης, υπάλληλο της Ε.Η.Ε. (Ελληνική Ηλεκτρική Ενέργεια)  Μιχάλη Δανέζη, συνεπικουρούμενου από άλλους τοπικούς ευεργέτες. Το Οφθαλμιατρείο Θήρας ιδρύθηκε με το από 23-10-1928 νομοθετικό διάταγμα και ένα χρόνο αργότερα ξεκίνησε η λειτουργία του στη Μεσσαριά.  [2]. Η λειτουργία του έγινε πλήρως αποδεκτή από τη Θηραϊκή κοινωνία.  

Το τράχωμα, είναι μια μεταδοτική ασθένεια των βλεφάρων των ματιών. Έως τις αρχές του 20ού αι.[3], θεωρήθηκε μία από τις «κοινωνικές μάστιγές».  Προκαλείται κατά βάση σε περιοχές με χαμηλό ποσοστό υγιεινής, τόσο σε ατομικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Αρκετοί ήταν οι λόγοι παρουσίας της πάθησης αυτής: Έλλειψη γιατρών,   ελλιπής φροντίδα, προστασία και πρόληψη,  μη πόσιμο το νερό της Σαντορίνης, απουσία  καθημερινής υγιεινής.  Η ασθένεια αυτή εξαπλώθηκε  και στο νησί της Σαντορίνης[4] . Η πρώτη επίσημη αναφορά για την περιοχή της Σαντορίνης για την αναγκαία και επιτακτική ίδρυση του Οφθαλμιατρείου[5], προήλθε από άρθρο του Διευθυντή  της εφημερίδας «Σαντορίνη» Ι. Βαρβαρήγου.[6] Ο Βαρβαρρήγος τόνιζε ότι στο νησί υπήρχε  έλλειψη ενημέρωσης για το τράχωμα., έλλειψη ιατρών ειδικών,  άρνηση των κατοίκων να υποβληθούν σε θεραπεία λόγω φόβου. Για το λόγο αυτό,  το 60% περίπου του πληθυσμού είχε προσβληθεί από αυτό. [7].

Η αντιτραχωματική πολιτική του κράτους, όμως, είχε ήδη ξεκινήσει πριν από την υιοθέτηση του αντίστοιχου φορέα στη Σαντορίνη. Ήδη από το 1923, το Τμήμα Σχολικής Υγιεινής αποφάσιζε τρία    μέτρα για την καταπολέμηση του τραχώματος: «α)αποκλεισμό φοίτησης όλων όσων βρίσκονται στο τελικό στάδιο τραχώματος, β) τοποθέτηση σε ξεχωριστά θρανία στα κοινά σχολεία, γ) τοποθέτηση σε χωριστά σχολεία όπου είναι εφικτό».  Στον «Οδηγό του Υπουργείου Παιδείας», μπορούμε να εντοπίσουμε και τον τρόπο  προσέγγισης του τραχώματος καθώς και  τις μετέπειτα συνέπειες του[8]. Από το 1940 ξεκινάει και η νομοθετική κάλυψη – προστασία του Αντιτραχωματικού Αγώνα[9]. Από πλευράς  Κοινωνικής  Πολιτικής είναι πολύ ενδιαφέρον ιστορικά ο σκοπός των σχολείων των αντιτραχωματικών: «…μέχρι της κλινικής ιάσεως της νόσου των προς τον σκοπόν της μη μολύνσεως των υγιών και, αφετέρου, η συστηματική υποβολή εις την ενδεικνυομένην θεραπείαν».[10]

Μέσα σε μία σύντομη περίοδο, ιδρύθηκαν πολλά παραρτήματα στα χωριά του νησιού (Μεσαριά, Εμπορείο, Οία- Φοινικιά, Φηρά, Μέσα Γωνιά), ώστε να εξυπηρετούνται  κατά τόπους ανάγκες. Η θετική αποτίμηση του έργου φάνηκε ήδη μέσα στον πρώτο χρόνο λειτουργίας του Οφθαλμιατρείου,  όχι μόνον από το ειδικό βραβείο από την Ακαδημία Αθηνών  αλλά και από διάφορες μελέτες,  σύμφωνα με τις οποίες, το ποσοστό των ασθενούντων κατοίκων είτε από το τράχωμα είτε από άλλες παθήσεις , είχε μειωθεί κατά πολύ .

Μία από τις πολιτικές του Οφθαλμιατρείου ήταν και η εκμάθηση υγιεινής, στους κατοίκους από τους αντίστοιχους γιατρούς στα σχολεία της Σαντορίνης[11]. Η γενικότερη εκμάθηση υγιεινής αναδεικνύεται και από σχετικό δημοσίευμα τοπικής εφημερίδας:  «…ενάντια του τόσο μολυσματικού και μακροχρονίου νοσήματος το οποίο αχρήστευσε τόσα εργατικά χέρια και τύφλωσε κιόλας πολλούς, αφ ετέτερου μας διδάσκει ότι η σημαντική ελάττωσις των τραχωματικών μαθητών του σχολείου οφείλεται στη μεγαλύτερη προσοχή που δίδουν οι μαθητές στην καθαριότητα….».[12]

Η δράση του Οφθαλμιατρείου σταμάτησε το 1954,  όταν παραχώρησε τη θέση του, σε Δημόσιο Οργανισμό καταπολέμησης του τραχώματος.   

Ο Σταθμός – Σχολείο,  ιδρύθηκε με το Ν.Δ. 2669/1953 με βασικό σκοπό την «.. εν αυτώ νοσηλευτική και χειρουργική θεραπεία των απόρων τραχωματικών παίδων, ηλικίας από 5-16 ετών..» και την κατά την διάρκειαν της θεραπείας εκπαίδευση και επαγγελματική κατάρτιση τους.[13]  . Από τα μέχρι στιγμής στοιχεία,  προκύπτει ότι η παρουσία του Οφθαλμιατρείου καθώς και του αντίστοιχου σχολείου βοήθησε συμπληρωματικά και παράλληλα στην  πορεία του αντιτραχωματικού αγώνα.

Από το σχολείο αυτό εντοπίστηκε ένα τετράδιο «επίδοσης» ελέγχου. Από εκεί προκύπτει ότι στο ειδικό αυτό σχολείο φοιτούσαν  παιδιά ηλικίας 14- 18 ετών που ασθένησαν με το τράχωμα και μέσω της ίδρυσης του σχολείου αυτού κατάφεραν να ολοκληρώσουν την πρωτοβάθμια εκπαίδευσή τους. Τα μαθήματα, που διδάσκονταν, ήταν: Θρησκευτικά Ελληνική Γλώσσα, Μαθηματικά, Γεωγραφία, Φυσική Καλλιγραφία, Χειροτεχνία, Φυσική Ιστορία, Ωδική και Γυμναστική.  Η  πλειονότητα των μαθητών προερχόταν από χαμηλές κοινωνικές τάξεις, Ιδιαίτερα σημαντική είναι η αναφορά σε πολλά επαγγέλματα των γονέων των παιδιών η ένδειξη «τυφλός» με ό,τι αυτό συνεπάγεται από πλευράς κοινωνικού στιγματισμού.

Φυσικά, εαν κάποιος   γνωρίζει να μας μεταφέρει ιστορίες, η σελίδα θα το θεωρεί μεγάλη τιμή. Έστω ακόμα και να συζητηθεί και πάλι . Τέτοιες ευεργεσίες δενπρέπει να ξεχνιούνται …..Τιμάνε την ευρύτερη Ιστορία του Τόπου μας!!

Πηγή φωτογραφίας: Ι.Μ. Δανέζης:Σαντορίνη, Αθήνα 1941.  

---

[1] Απόσπασμα διασκευασμένο από : Ι. Πέρρος: « Όψεις της εκπαίδευσης στη Σαντορίνη 1880-2000», μεταπτυχιακή διατριβή. ΕΚΠΑ, Π.Τ.Δ.Ε., Αθήνα 2014

[2] Στα εγκαίνια του Αντιτραχωματικού Σχολείου, όσο και στα άλλα ιατρεία συμμετείχαν παράλληλα με τους τοπικούς επισήμους αρκετές εκπαιδευτικές προσωπικότητες θέλοντας να αναδείξουν τη σοβαρότητα της ίδρυσης και την άμεση σχέση με την μαθητιώσα νεολαία του νησιού.

[3] Λ.Βλαδίμηρος, Χ. Φραγκίδης: « Το Πανελλήνιον Ιατρικόν Συνέδριο του 1901» στο http://www.mednet.gr/archives/2002-6/pdf/700.pdf.

[4] Αφιερωματικό υλικό και πληροφορίες για το τράχωμα και το Οφθαλμιατρείο Θήρας, συγκεντρώθηκαν στο:  Μ.Ι.Δανέζης (επιμ.),  Σαντορίνη 1940, 1970 κ.ά..

[5] Χαρακτηριστική είναι η ομιλία του Άγγ. Βαρβαρρήγου , Διευθυντή του Οφθαλμιατρείου κατά τα εγκαίνια της λειτουργίας του:«Η σημερινή τελετή είναι Πανθηραϊκή Εορτή, είναι Πανελλήνιος,  είναι γενικότερου ενδιαφέροντος, διότι εν τη Νήσω μας ιδρυόμενον σήμερον Οφθαλμιατρείον, έχει την αποστολήν να καταπολεμήσει νόσημα μεταδοτικόν, να προσφέρει τας υπηρεσίας του και εκτός των ορίων της Νήσου, να γίνει τούτο κατά το δυνατόν συνεργάτης πολύτιμος εις τον αντιτραχωματικόν πανελλήνιον αγώνα».

[6] Ι Βαρβαρήγγος: « Τράχωμα και Τραχωματικοί», Σαντορίνη-1940,   παράρτημα τόμου.

[7] Ν.Μηνδρινός: «Δανέζειον Οφθαλμιατρείον Θήρας» Σαντορίνη – 1971, ...ό.π.,         σ .333. 

[8] Εμμ.Λαμπαδιάρη, Σχολική Υγιεινή, Αθήνα 1928, αλλά και Ε.τ.Κ. φ.124 (23-3-1929): Περί διδασκαλίας της υγιεινής στα σχολεία του κράτους. Πολλές φορές η υγειονομική προστασία των μαθητών αντιμετωπίστηκε με οδηγίες που απευθύνονταν στους εκπαιδευτικούς, ειδικότερα αμέσως μετά την άφιξη των προσφύγων όπου  παρουσιάστηκε έξαρση του τραχώματος στους μαθητές «Για την αντιμετώπιση του ιδρύθηκαν ειδικά αντιτραχωματικά σχολεία όπου απομονώνονταν οι ύποπτοι».  Βλ. Β. Θεοδώρου, Δ. Καρακατσάνη, «Υγιεινής παραγγέλματα: το ενδιαφέρον για την υγεία των μαθητών και η υπηρεσία σχολικής υγιεινής τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αι.», Πρακτικά  2ου Διεθνούς Συνεδρίου Η παιδεία στην αυγή του 21ου αι. Ιστορικο-Συγκριτικές προσεγγίσεις, 4-6 Οκτωβρίου 2002, Πανεπιστήμιο Πατρών, Π.Τ.Δ.Ε., σσ.1-27. http://www.elemedu.upatras.gr/eriande/index.htm .(ενημέρωση Μάρτιος 2014).

[9] Ε.τ.Κ. φ.89 (13-3-1940) σσ. 581-584: Περί ιδρύσεως και λειτουργίας τραχωματικών σχολείων. Από το σχολικό έτος  1938 - 1939 ήδη το φαινόμενο του τραχώματος είχε εξαπλωθεί και στους μαθητές. Από τους 979.000 μαθητές οι 11.826 σε όλη την επικράτεια έπασχαν από το τράχωμα . Τη σχολική χρονιά 1939-1940 ξεκίνησαν τη λειτουργία τους δεκατρία  (13) Αντιτραχωματικά Σχολεία σε όλη την Ελλάδα, «παρέχοντα ιατρική βοήθειαν και στοιχειώδη μόρφωσιν με 43 διδάξαντας διδασκάλους και 2974 εγγραφέντες τραχωματικούς μαθητάς» βλ.Κ.Καλαντζής: Η παιδεία εν Ελλάδι, Αθήνα 2002, σσ. 68 και 85.

[10] Εμμ.Λαμπαδιάρη, Σχολική….ό.π., σ.45.

[11]Ε.τ.Κ. φ.124(23-3-1929) : Περί διδασκαλίας της υγιεινής στα σχολεία του κράτους.

[12] Εφημ.Θήρα φ.83 (1-9-1935).

[13] Ε.τ.Κ., φ.304 (4-11-1953)   σσ. 2195- 2196: Περί ιδρύσεως Τραχωματικών Παίδων.

Προεργασίες για την Εκλογή Μητροπολίτη Θήρας το 1907

Επειδή οι  συζητήσεις ή αλλιώς προεργασίες για την εκλογή ενός Μητροπολίτη δεν είναι ένα φαινόμενο που ξεκίνησε στις μέρες μας, ας ανατρέξουμε στις αρχές του 20^ου αιώ., για να δούμε τι γινόταν τότε.

Στις 7 Μαρτίου 1907, κηδεύεται στα Φηρά, ο τότε Μητροπολίτης Νικόδημος  και η ταφή του γίνεται στην Μονή του Προφήτη Ηλία. Η Ιερά Σύνοδος διορίζει «Επισκοπική Επιτροπή», αποτελούμενη από τον ιερομόναχο Ζαχαρία Νομικό, πρώην Ηγούμενο της Χοζοβιώτισσας στην Αμοργό, από τον αιδ. Μάρκο Δεναξά, οικονόμο από το Μεγαλοχώρι, και τον αιδ. Εμμανουήλ Ζώρζο, από το Κοντοχώρι. [1]

Για την χηρεύουσα Μητρόπολη, δύο ήταν οι βασικοί υποψήφιοι: ο αρχιμανδρίτης Αγαθάγγελος Γεωργιάδης, που ήταν επί 13 χρόνια προϊστάμενος της Ελληνικής Παροικίας στην Αγία Πετρούπολη, και ο αρχιμανδρίτης Γερμανός Μαυρομμάτης, ιεροκήρυκας της Μητρόπολης Δημητριάδος.[2]

Aρχιμ.Γερμανός

Λίγο πριν την επικείμενη πλήρωση της κενής επισκοπικής έδρας στο νησί, η εφημερίδα Πατρίς υποστηρίζοντας τον αρχιμανδρίτη Γερμανό, και συνδυάζοντας την άμεση ανάγκη της στήριξης της ορθόδοξης εκκλησίας σε σχέση με την καθολική επιρροή στο νησί γράφει τα παρακάτω[3] :    «Πληροφορούμεθα, ὅτι ὡς Ἐπίσκοπος Θήρας πρόκειται νά ἐκλεχθῆ ὁ ἐν Πετρουπόλει ἐφημέριος... ὅστις ἐπ’ οὐδενί λόγω εἶναι δυνατόν νά ἐπαρκέση εἰς τήν ἐπισκοπήν ἐκείνη, ὅπου, ὡς γνωστόν ἡ Ρώμη φροντίζει καί στέλλει πάντοτε διακεκριμένον Ἰταλόν Ἱεράρχην καί προεστώτας τῶν ἐκεῖ καθολικῶν Μονῶν, ἄνδρας μεγάλης ἐκκλησιαστικῆς μορφώσεως χάριν τοῦ προπαγανδισμοῦ, ὅστις τελεῖται ἐκεῖ κατά τόν ὁποῖον πολλάκις ὁ ἀοίδιμος Θήρας Νικόδημος, ἐν τῶν μᾶλλον ἐγκρίτων Ἱεραρχῶν, δριμύτατα ἐκαυτηρίασε. Καί δέν δύναται ὁ... νά χρησιμεύση ἐκεῖ ὡς ἐπίσκοπος, διότι εἶναι ἡλικίας 70 ἐτῶν... Εἰς τήν Θήραν χρειάζεται εἷς ἐκ τῶν ἀρίστων κληρικῶν, ὅπως καταλάβη τό Θρόνο, μετέχων καί παιδείας ἀμφιλαφοῦς καί φρονήματος ὑγιοῦς, ρώμης δέ καί σθένους καί ψυχικοῦ καί σωματικοῦ. Καί ὡς τοιοῦτος ὁ μόνος ἐνδεδειγμένος εἶναι ὁ ἕτερος τῶν συνυποψηφίων, ὁ κ. Γερμανός Μαυρομμάτης, περί οὗ ὁ ἀοίδιμος Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας Σωφρόνιος ἀπεφαίνετο, διότι τόν εἶχε Ἱεροκήρυκα πάσης γῆς Λιβύης, ὅτι εἶναι τό χάρμα καί τό ἐγκαλλώπισμα τοῦ Ἀποστολικοῦ θρόνου Ἀλεξανδρείας».

Οι εκλογές στην Ιεραρχία έγιναν και νέος Μητροπολίτης εκλέγεται ο αρχιμανδρίτης Αγαθάγγελος, ο οποιος και παρέμεινε για 10 μόλις χρόνια στον επισκοπικό θρόνο.

---

[1] Αρχιμ. Δ.Δεναξά: Η Ιερά Μητρόπολις Θήρα, Εκδ. Θηραϊκή, Πειραιάς 1933. σ. 16.κ.εξ.

[2] http://www.ecclesiagoc.gr/index.php/istorika/494-demetriados-germanos

[3]  Εφημ. Πατρίς: 12 Ιουλίου 1907 . Δυστυχώς με το πέρασμα των χρόνων, ένα από τα σημεία του άρθρου ως προς τον αρχιμ Αγαθάγγελο επιβεβαιώθηκαν.